adviesrapport sportaccommodatiebeleid

Adviesrapport sportaccommodatiebeleid

Inhoudsopgave Leeswijzer.................................................................................................................................................. 3 Managementsamenvatting ......................................................................................................................... 4 H1 | Sportaccommodatiebeleid Oost Gelre .................................................................................................. 5 1.1 Sportaccommodaties: een belangrijke (rand)voorwaarde voor sporten en bewegen ................... 5 1.2 Doel- en vraagstelling van het adviesrapport ................................................................................ 5 1.3 Urgentie van het adviesrapport ...................................................................................................... 6 1.4 Stappenplan adviesrapport ............................................................................................................ 7 H2 | Landelijke trends en ontwikkelingen sportaccommodatiebeleid ............................................................. 8 2.1 Landelijke trends en ontwikkelingen ten aanzien van sportaccommodaties ................................. 8 2.2 Voorbeelden en ambities sportaccommodatiebeleid omliggende gemeenten ............................

12 2.3 Conclusie landelijke trends en ontwikkelingen sportaccommodatiebeleid .................................. 14 H3 | Speelveld Oost Gelre ..................................................................................................................... 17 3.1 Bevolkingssamenstelling Oost Gelre ........................................................................................... 17 3.2 Sportaccommodaties Oost Gelre ................................................................................................. 19 3.3 (Sport)Beleidsuitgangspunten vigerende stukken Oost Gelre..................................................... 20 3.4 Conclusie speelveld Oost Gelre .................................................................................................. 24 H4 | Interviews en inspraakbijeenkomsten Oost Gelre ......................................................................... 26 4.1 Inspraakbijeenkomsten ................................................................................................................ 26 Inspraakmoment 25 oktober 2023 ................................................................................................. 26 Inspraakmoment 13 december 2023 .............................................................................................

28 4.2 Interviews ..................................................................................................................................... 30 H5 | Advies .............................................................................................................................................. 33 5.1 Uitgangspunten toekomstig sportaccommodatiebeleid Oost Gelre............................................. 33 Literatuurlijst .......................................................................................................................................... 34 Bijlagen .................................................................................................................................................. 36 Tijdschema ......................................................................................................................................... 36 Afbeelding spreiding sportaccommodaties ........................................................................................ 37 Geïnterviewde partijen Oost Gelre 2023 ........................................................................................... 38 Infographic opbrengsten eerste bijeenkomst .....................................................................................

39 Infographic (met aanpassingen tweede inspraakmoment) Oost Gelre ............................................. 40

2

Leeswijzer Het adviesrapport met betrekking tot het sportaccommodatiebeleid binnen Oost Gelre is als volgt opgebouwd: Het rapport begint met een managementsamenvatting om de belangrijkste opbrengsten en uitkomsten uiteen te zetten. Het eerste hoofdstuk bestaat uit de inleiding. Hier wordt de context beschreven van het op te stellen sportaccommodatiebeleid, de urgentie voor dit adviesrapport en het stappenplan voor de uitvoering van het rapport. Het volgende hoofdstuk (2) bestaat uit een analyse van de landelijke trends en ontwikkelingen omtrent sportaccommodaties in Nederland. Ook wordt in dit hoofdstuk beschreven wat omliggende gemeenten doen op basis van sportaccommodatiebeleid. Het derde hoofdstuk focust zich op het speelveld van sportaccommodaties in Oost Gelre zelf. Ook hier is informatie inzichtelijk gemaakt omtrent sportbeleid en accommodaties wat nu al binnen de gemeente Oost Gelre gebruikt wordt. Het vierde hoofdstuk richt zich op de kwalitatieve dataverzameling die middels inspraakmomenten en interviews is opgehaald. Het laatste hoofdstuk (5) betreft de resultaten en het advies dat daaruit voortkomt. Verder zijn de literatuurlijst en de bijlagen opgenomen in het rapport.

3

Managementsamenvatting Met dit onderzoek wordt inzicht gegeven in de trends en ontwikkelingen ten aanzien van sportaccommodaties op landelijk en lokaal niveau. Dit inzicht helpt om de toekomstbestendigheid te waarborgen, door er op in te spelen in het nog op te stellen sportaccommodatiebeleid. Door effectieve interventies en best practices op lokaal niveau te identificeren en middels dit adviesrapport mee te geven voor het sportaccommodatiebeleid, draagt dit onderzoek bij aan het bevorderen van gezondheid, inclusie, sociale cohesie en duurzaamheid binnen Oost Gelre. Aan dit adviesrapport ligt de volgende aanleiding ten grondslag: Het beleidsplan Gezond, Bewegen en Sport 2023 met de titel een ‘Gezond en Vitaal Oost Gelre’ gaat in op de zogenaamde ‘zachte kant’ van sport, ook wel sportstimulering genoemd. De centrale vraag daarbij is: ‘hoe krijgen we inwoners (nog) meer in beweging?’. De ‘harde kant’ van sport (toekomstbestendige sportaccommodaties) volgt in het nog te schrijven beleidsplan. De sportaccommodaties zijn in veel gevallen een belangrijke (rand)voorwaarde om tot sport- en beweegactiviteiten te komen. Dit gebeurt veelal in verenigingsverband, maar kan ook individueel of in groepsverband zijn.

Door middel van bereikbare kwalitatieve sportaccommodaties, sportieve openbare ruimte en zelfstandige ondernemende sportaanbieders stimuleert de gemeente, in samenwerking met de verenigingen, sport en bewegen als middel voor een vitale samenleving in Oost Gelre. De vraag die centraal staat in dit onderzoek is als volgt: ‘Wat zijn de uitgangspunten voor het nieuwe sportaccommodatiebeleid in Oost Gelre?’ In de documentanalyse zijn verschillende thema’s geanalyseerd zoals (seizoens)bezetting, spreiding, infrastructuur, verduurzaming, piek- en daluren, openbare ruimte en de verwachtingen voor in de toekomst op landelijk niveau. Ook zijn beleidsdocumenten van omliggende gemeenten meegenomen in dit onderzoek. Hiervan zijn de focuspunten per gemeente voor sportaccommodaties beschreven. Verder is ingezoomd op de situatie binnen de gemeente Oost Gelre met betrekking tot inwonersaantallen, leerlingen stijging, demografische opbouw, opleidingsniveau, beweegvriendelijkheid, spreiding sportaccommodaties en vigerende beleidsdocumenten van de gemeente Oost Gelre. Naast de verzamelde informatie uit de documentanalyse, is er ook input opgehaald middels gesprekken. In totaal zijn er negen interviews afgenomen en drie inspraakmomenten geweest om vanuit de belanghebbenden binnen de gemeente input te verzamelen.

Deze interviews en sessies hebben tevens bijgedragen aan het creëren van draagvlak voor (beleidsrichtingen) het op te stellen sportaccommodatiebeleid. Vanuit de documentanalyse, inspraakmomenten en de verschillende interviews worden de volgende uitgangspunten voorgesteld voor het te schrijven accommodatiebeleid binnen Oost Gelre: -

Transparantie Duurzaamheid Medezeggenschap Toegankelijkheid Sport als fundament in Oost Gelre Rol gemeente Multifunctioneel gebruik en samenwerking Spreiding

Aan de hand van de bovenstaande acht uitgangspunten kan het nieuwe sportaccommodatiebeleid van de gemeente Oost Gelre vormgegeven worden. Naar verwachting worden in Q2 van 2024 het de uitgangspunten voorgelegd worden aan de gemeenteraad. Vervolgens kan het nieuwe beleid geschreven worden en het nieuwe sportaccommodatiebeleid n ter goedkeuring worden aangeboden aan de gemeenteraad.

4

H1 | Sportaccommodatiebeleid Oost Gelre 1.1 Sportaccommodaties: een belangrijke (rand)voorwaarde voor sporten en bewegen In 2015 is de sportvisie Oost Gelre 2015-2025 vastgesteld. In Oost Gelre streeft men naar een vitale en sportieve samenleving, waarin sport en bewegen bijdragen aan gezondheid, leefbaarheid en sociale cohesie van alle inwoners. Hier ligt een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Sport en bewegen als middel, levert een bijdrage aan het welzijn en de gezondheid van inwoners. Sporten en bewegen verbindt daarbij ook verschillende beleidsterreinen. Een belangrijk aspect en ‘de basis’ van de nieuwe visie is het verbinden van lokale partijen zoals sportverenigingen, welzijnsorganisaties en onderwijs. Meer frequent samenwerken biedt creativiteit, een fijnmazig sport- en beweegnetwerk en nieuwe mogelijkheden met bestaande middelen. Hiervoor moet een goede basis aanwezig zijn en blijven. Daarnaast wil Oost Gelre de integraliteit van sport en gezondheid stimuleren door een aanvraag te doen voor de brede SPUK/GALA. Met deze middelen komt Oost Gelre tot nog meer verbinding tussen verschillende domeinen.

Ook wordt de verbinding gezocht tussen het sportaccommodatiebeleid en andere vigerende beleidsdocumenten zoals: beleidsplan Gezondheid, Bewegen en Sport, beleidsplan Mens & Samenleving, visiedocument bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare buitenruimte, sportvisie 2015-2025 en het integraal huisvestingsplan. Het beleidsplan Gezond, Bewegen en Sport 2023 met de titel een ‘Gezond en Vitaal Oost Gelre’ gaat in op de zogenaamde ‘zachte kant’ van sport, ook wel sportstimulering genoemd. De centrale vraag daarbij is: ‘hoe krijgen we inwoners (nog) meer in beweging?’. De ‘harde kant’ van sport (toekomstbestendige sportaccommodaties) volgt in het nog te schrijven beleidsplan. De sportaccommodaties zijn in veel gevallen een belangrijke (rand)voorwaarde om tot sport- en beweegactiviteiten te komen. Dit gebeurt veelal in verenigingsverband maar kan ook individueel of in groepsverband zijn. Door middel van bereikbare kwalitatieve sportaccommodaties, sportieve openbare ruimte en zelfstandige ondernemende sportaanbieders stimuleert de gemeente, in samenwerking met de verenigingen, sport en bewegen als middel voor een vitale samenleving in Oost Gelre. Bovenstaande vraagt om inzicht in de huidige situatie, bestaande kaders, wensen en behoeften van gebruikers, van waaruit een uitgangspuntennotitie kan worden opgesteld die als basis dient voor het te schrijven sportaccommodatiebeleid.

Dit advies kan gezien worden als uitgangspunt voor het sportaccommodatiebeleid.

1.2 Doel- en vraagstelling van het adviesrapport Het doel van het onderzoek is drieledig: 1. Inzicht verkrijgen in de huidige situatie ten aanzien van sportaccommodaties, uitgangspunten ten aanzien van sportaccommodaties in het reeds vastgestelde sportbeleid, beleidsuitgangspunten in vigerend aanpalend beleid (vastgoedbeleid, verduurzamingsbeleid, coalitieakkoord, etc.) en inzicht in de best practices van andere (omliggende) gemeenten ten aanzien van sportaccommodatiebeleid; 2. Wensen en behoeften in beeld brengen onder gebruikers, hoofdzakelijk sportverenigingen; 3. Vooruitzicht ten aanzien van het sportaccommodatiebeleid. Er is behoefte aan richting op basis van bestaande uitgangspunten en input vanuit het werkveld. Keuzes worden beschreven over hoe het sportaccommodatiebeleid vorm te geven en welke focuspunten (uitgangspunten) hierbij centraal staan. Aan de hand van het adviesrapport kiest de gemeente Oost Gelre een richting en geeft het haar sportaccommodatiebeleid (verder) vorm.

5

Deze doelstellingen vertalen wij door in de volgende hoofdvraag en subvragen: Hoofdvraag: Wat zijn de uitgangspunten voor het nieuwe sportaccommodatiebeleid in Oost Gelre? Subvragen: 1. Wat zijn de landelijke trends/best practices wat betreft sportaccommodatiebeleid in de omliggende gemeenten? a. Welke lessen kunnen we daaruit leren voor Oost Gelre? b. Toekomstbeeld en verwachtingen?

a.

2. Hoe ziet het sport(accommodatie)landschap van Oost Gelre er op dit moment uit? a. Hoeveel sportverenigingen en sportaccommodaties zijn er? b. Welke kaders worden in de Sportvisie gegeven ten aanzien van het op te stellen sportaccommodatiebeleid? c. Hoe is het eigendom, beheer en onderhoud van sportaccommodaties geregeld? 3. Wat zijn de beleidsuitgangspunten uit vigerende beleidsstukken die mede kadervormend zijn voor het op te stellen sportaccommodatiebeleid? a. Welke richtinggevende keuzes ten aanzien van sportaccommodaties zijn al gemaakt in het reeds vastgestelde sportbeleid? b. Welke kaders worden in de Sportvisie gegeven ten aanzien van het op te stellen sportaccommodatiebeleid? c. Welke beleidsuitgangspunten van andere beleidsstukken dienen als kaders voor het nieuwe sportaccommodatiebeleid? Denk aan vastgoed, verduurzaming, coalitieakkoord, etc. 4. Wat zijn wensen, behoeften en aanbevelingen van stakeholders ten aanzien van sportaccommodaties/beleid? a. Van gebruikers en exploitanten (gemeentelijke) sportaccommodaties? b. Van de ambtelijke organisatie? c. College?

Wat zijn de uitgangspunten voor het nieuwe sportaccommodatiebeleid? Denk hierbij aan keuzes voor of over: a. Verzelfstandiging van sportaccommodaties b. Sport als middel vs sport als doel c. Sporttechnische kwaliteit d. Verenigingsleven e. Regierol (de rollen die de gemeente heeft t.o.v. sportaccommodaties en aanbieders) f. Ondernemende werkwijze

1.3 Urgentie van het adviesrapport Het belang van sportaccommodaties is steeds prominenter aanwezig in de huidige maatschappij. Zichtbare ontwikkelingen die dit beeld bevestigen zijn het wettelijk verplicht stellen van de landelijke politiek om gym aan te bieden in het basisonderwijs voor minimaal 2 uur per week. De inrichting van de openbare ruimte is ook van belang. Dit onder andere door de woningbouwopgave waardoor veel nieuwe wijken worden gebouwd en behoefte hebben aan passende sportaccommodaties. Als laatste wordt vanuit de maatschappij ingezet op het verduurzamen. Dit heeft als gevolg dat bestaande sportaccommodaties zullen moeten investeren en nieuwe sportaccommodaties anders ingericht worden dan voorheen om duurzame exploitatie te waarborgen op de langere termijn.

6

1.4 Stappenplan adviesrapport De opbouw van het adviesrapport is als volgt: eerst wordt gekeken naar de huidige situatie omtrent sportaccommodaties, daarna zal de kwalitatieve data uitgewerkt worden, in de laatste stap wordt de informatie gebundeld en wordt een concreet advies gegeven met betrekking tot het sportaccommodatiebeleid van Oost Gelre.

Adviesrapport sportaccommodatiebeleid Oost Gelre

stap 1

Voorbereiden: Onderzoeksopzet Planning Praktische zaken afstemmen

stap 2

Huidige situatie in beeld: inclusief documentanalyse en landelijke trends

stap 3

Kwalitatieve data: door middel van Interviews en inspreekavonden

stap 4

Rapporteren bevindingen: Definitief maken van adviesrapport

Schrijven: sportaccommodatie -beleid

7

H2 | Landelijke trends en ontwikkelingen sportaccommodatiebeleid Om inzicht te krijgen in de huidige situatie omtrent sportaccommodaties zijn de landelijke trends in kaart gebracht en ook de ontwikkelingen gerelateerd aan accommodatie(beleid). De landelijke cijfers in hoofdstuk 2 worden in hoofdstuk 3 lokaal voor Oost Gelre weergegeven. Verder wordt in hoofdstuk 3 ingegaan op de lokale situatie van het sport(accommodatie)landschap binnen Oost Gelre. Specifiek is aandacht voor de vigerende beleidsstukken om uiteen te zetten wat voor sport al geldend is binnen de gemeente.

2.1 Landelijke trends en ontwikkelingen ten aanzien van sportaccommodaties Het faciliteren van sportaccommodaties is voor gemeenten in Nederland niet verplicht. Toch is zichtbaar dat bijna iedere gemeente hun rol pakt omdat het anders niet betaalbaar is voor de sporters. Gemeenten besteden jaarlijks ruim 1 miljard euro aan sport. Ruim 71% daarvan betreft de bouw, onderhoud en exploitatie van sportvoorzieningen (Duurzame Sportsector, 2020). Om een beeld te krijgen van welke soorten sportaccommodaties bestaan is een verdeling gemaakt door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS, 2015). De vormen zijn als volgt: -

Zwembaden Overdekte accommodaties Openlucht accommodaties Jachthavens

De mogelijk belangrijkste sportaccommodatie die niet in het bovenstaande rijtje is meegenomen betreft de openbare buitenruimte. Dit wordt dan ook niet vergeten binnen het advies en het te schrijven sportaccommodatiebeleid. De bovenstaande definiëring van sportaccommodaties wordt gehanteerd in dit adviesrapport . Dichtheid van sportaccommodaties in Nederland De dichtheid van sportaccommodaties houdt in dat de hoeveelheid sportaccommodaties afgezet wordt tegen de hoeveelheid grond in een bepaald gebied. Er is zowel op landelijk niveau als op lokaal niveau gekeken naar de dichtheid van sportaccommodaties. Het is van belang dit inzichtelijk te krijgen aangezien het een bijdrage levert aan de scope van het sportaccommodatiebeleid binnen Oost Gelre. Verder kunnen de landelijke cijfers vergeleken worden met de lokale cijfers. Dit om zo verschillen en overeenkomsten te bepalen qua sportaccommodatie dichtheid. De dichtheid van sportaccommodaties is stabiel in Nederland. In 2022 bedraagt de dichtheid 21,5 sportaccommodaties per 10.000 inwoners. Dit is nagenoeg vergelijkbaar met voorgaande meetjaren. Kleine verschillen tussen 2017 en 2020 kunnen grotendeels verklaard worden door een verbetering van de dataverzameling in 2020 (Sporten en Bewegen in Cijfers, 2022). De verwachting is dat het aantal sportaccommodaties niet in grote mate zal stijgen of dalen.

De verwachting is dat er een verschuiving plaats zal vinden in het soort sportaccommodaties. Met deze verschuiving wordt verwezen naar MFA’s in plaats van monofunctionele sportaccommodaties. Trend verduurzaming sportaccommodaties Verduurzaming is een actueel thema binnen gemeenten. Dit is niet alleen gericht op sportaccommodaties maar ook voor de huishoudens, openbare ruimte en het bedrijfsleven. Om een beeld te schetsen van de verduurzaming die

8

landelijk nodig is kan dit de urgentie van verduurzaming in het lokale sportaccommodatiebeleid in Oost Gelre verantwoorden. Ruim 60% van de sportaccommodaties is in eigendom van gemeenten. Voor hen is dus een grote rol weggelegd in de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed. (Duurzame Sportsector, 2022). In 2050 moeten alle sportaccommodaties CO2-arm zijn (Klimaatakkoord, 2019). Naast het einddoel in 2050 is een tussentijdse doelstelling van 49% CO2-reductie in 2030 gesteld. Om de energiereductie in de sportsector te realiseren is naar verwachting de komende 30 jaar een financiële inspanning van 3,5 miljard euro nodig; dat is inclusief verduurzamingsmaatregelen, waarbij is uitgegaan van natuurlijke vervangingsmomenten. Zwembaden, sporthallen en voetbalaccommodaties betreffen ongeveer 75% van de investeringsopgave. Tegenover deze kosten staan de baten. Momenteel zijn er accommodaties die veel energie verbruiken, denk aan verouderde sportzalen en vooral ook zwembaden. Als gemeenten zich inzetten voor een duurzame sportinfrastructuur, kan dat enorme besparingen opleveren (Duurzame Sportsector, 2022). Infrastructuur omgeving sportaccommodaties De infrastructuur om sportaccommodaties heen is een belangrijke pijler wat betreft de functie en bezetting van de sportaccommodatie in een omgeving.

De landelijke ontwikkeling op dit gebied kan richting geven aan het inrichten van de infrastructuur om de sportaccommodaties in Oost Gelre. Niet alleen de sportaccommodatie zelf maar ook de omgeving heeft invloed op het gebruik van de sportaccommodatie. De bereikbaarheid is de belangrijkste peiler voor de omgeving. Bij voldoende wegen, fietspaden en wandelmogelijkheden in de nabije omgeving van de sportaccommodatie stimuleert dit het gebruik ervan. Naast de bereikbaarheid is ook het soort wijk van belang. Dit aangezien de omwonenden voornamelijk gebruik zullen maken van de sportaccommodatie. Het aanbod van de sportaccommodatie moet aansluiten bij de doelgroepen die zich bevinden in de wijk(en) (Mulier Instituut, 2021). Piek- en daluren sportaccommodaties in Nederland De dagelijkse bezetting van sportaccommodaties is een thema dat voor veel gemeenten uitdagingen met zich meebrengt. Dit aangezien de theorie en praktijk qua bezetting met elkaar verschillen. Om een beeld te krijgen van de landelijke trend van de bezetting binnen sportaccommodaties is dit thema opgenomen in dit hoofdstuk. Wat de invulling qua sportaccommodaties in Nederland betreft zijn verschillende trends van de afgelopen jaren zichtbaar. Overdag zorgen de scholen, zowel basis- als middelbaar onderwijs, voor de bezetting. Dit omvat meestal niet alle uren.

De bezetting van sportaccommodaties kent vaak een piek in de ochtend. Aan het einde van de middag ontstaat veelal een gat. In de avond ontstaat weer een piek, voornamelijk tussen 19:00 en 21:00. Figuur 1 is hier een schematische weergave van (Mulier Instituut, 2019).

Figuur 1: Overzich per dag piek- en daluren (Mulier Instituut, 2019)

Trends in seizoensbezetting sportaccommodaties De seizoensbezetting van sportaccommodaties heeft invloed op het gebruik. Door zicht te krijgen in de beweging binnen de seizoensbezetting is dit thema opgenomen in dit hoofdstuk. Naar aanleiding van deze landelijke informatie en geanalyseerde oplossingen kan Oost Gelre hier lokaal rekening mee houden.

9

Een moeilijkheid bij de landelijke bezettingsgraad van sportaccommodaties is dat dit steeds meer seizoensgebonden is. Omdat meer en meer veldsporten (zoals zaalhockey) in de winter naar binnen gaan, is de verwachting dat doordeweekse piekbelasting ‘s avonds (voornamelijk in de winter) de komende jaren toeneemt. Aan de andere kant staan sportaccommodaties in de zomer vaak leeg vanwege de zomerstop en de schoolvakanties (Van Eck, 2020). Bestaande afnemers laten intensiveren Het streven voor sportaccommodaties is om een zo hoog mogelijke bezettingsgraad of maatschappelijk rendement te bewerkstelligen. Hier hoort ook het creëren van (hogere) opbrengsten. Dit kan onder andere op de volgende twee manieren: - Proberen meer afnemers te vinden voor het bestaande aanbod. - Het aanbod te verruimen voor bestaande en eventuele nieuwe afnemers. Het ligt voor de hand eerst te kijken of bestaande afnemers meer kunnen en willen afnemen. De vervolgvraag is welke vereniging op welk uur wil sporten, waarbij de gemeente ernaar streeft de vereniging in te roosteren die de uren het beste vult. Of kijk of andere aanbieders, een basisschool wellicht, een betere invulling heeft voor een specifiek uur. Het intensiveren is ook mogelijk door het concentreren en combineren van voorzieningen. Naast de verbreding en vergroting van sportaccommodaties kan zo ook worden verdiept.

Dit in de vorm van kosten reduceren door samenwerking, verenigingen delen vrijwilligers of kostenspreiding vanuit een brede samenwerking. Dit is ook het uitgangspunt voor de multifunctionele accommodaties binnen Oost Gelre. De accommodatie op een andere manier inzetten Als je voor de bestaande sporthal niet meer afnemers kunt vinden, wordt de vraag: kun je de bezetting verbeteren door de accommodatie anders in te zetten? Of loont het om de accommodatie fysiek aan te passen, zodat je andere gebruikers kunt trekken? Commerciële verhuur (bijvoorbeeld voor kinderfeestjes of buurtverenigingen) en het gebruik door scholen zijn belangrijk voor de inkomsten. Met name voor doordeweekse middagen. Bij privatisering is het belangrijk om goede afspraken (huurvoorwaarden) te maken tussen de exploitant en de gemeente. Die dragen bij aan soepele verhuur en een goede bezetting. Maatschappelijke ondernemerschap Om zo goed mogelijk te sturen op de bezetting van een accommodatie is ook (maatschappelijk) ondernemerschap van belang. Wat zijn de onderlinge machtsrelaties, wie differentieert de tarieven of regelt de roosters? Alleen dan kan een eigenaar de pieken goed managen en kun je hem of haar aanspreken als ondernemer en verantwoordelijk houden voor de bezetting.

Daarnaast is het de vraag hoe men wordt gestimuleerd om maatschappelijk rendement te creëren voor de samenleving in samenwerking met andere partijen. Dit gaat verder dan alleen de bezetting maar hier wordt ook gekeken naar de (sociale) functie en innovatieve mogelijkheden. Professionalisering in de sport kan ook gezien worden als een mogelijkheid om de bezettingsgraad binnen sportaccommodaties te verhogen. Overdag kunnen er trainingen voor de jeugd worden aangeboden en in de avonden komt er op deze manier meer ruimte voor volwassenen om te sporten en bewegen. Verdere trends en ontwikkelingen ten aanzien van duurzaamheid, veiligheid, aangepast sporten, urban sports en overige Het data onderzoek heeft verschillende trends en ontwikkelingen voortgebracht. Aangezien niet elke trend en ontwikkeling uitgewerkt is, zijn de belangrijkste overige trends en ontwikkelingen gerelateerd aan sportaccommodaties op landelijk niveau hieronder weergegeven (Nationale Sport Vakbeurs, 2023): Bewuste sportkantine (gezondheid)

10

-

Basiseisen voor veiligheid (sociaal, maar ook fysiek) Passend sportaanbod (uniek sporten, accommodatie op aanpassen) Sportparkmanagement (werkgelegenheid, reuring en maatschappelijke impact creëren op sportparken) Een duurzame en gasvrije sportaccommodatie (duurzaamheid) Jouw club toegankelijk(er) voor mensen uit de zorg (uniek sporten) In kleine stappen naar een gezonde sportomgeving (gezondheid) Skills Garden en ASM voor een gezonde beweeg- en leefomgeving (beweegvriendelijke omgeving) Op weg naar een duurzame sportaccommodatie Urban Sports beleid voor gemeenten

Verwachte ontwikkelingen sportaccommodaties Nederland breed (Van Eck, 2020) In dit onderdeel wordt beschreven wat de toekomstige ontwikkelingen zijn gerelateerd aan sportaccommodaties in Nederland. Onder andere focuspunten als demografie, economie en technologie zijn hierin meegenomen. Deze ontwikkelingen op landelijk niveau kunnen richting geven aan het sportaccommodatiebeleid op lokaal niveau. Ecologische (omgeving)ontwikkelingen De vraag naar ruimte neemt meer en meer toe in Nederland. Denk hierbij voornamelijk aan het oplopende aantal inwoners wat als gevolg heeft dat meer woningen bijgebouwd worden. Met het toenemen van de druk op de ruimte is een ontwikkeling zichtbaar van leegstand van kantoorpanden en herindeling van steden. Dit biedt veel mogelijkheden voor de sport in stedelijke gebieden. Naar verwachting neemt het aantal accommodaties in de steden toe (zie de voorbeelden van fitness en yoga onder economische ontwikkelingen). Tegelijkertijd zal het aantal accommodaties in krimpgebieden afnemen vanwege de leegloop van deze perifere gebieden. Demografische ontwikkelingen Vanwege de vergrijzing, de ontgroening en een groeiend aandeel niet-westerse migranten zal de vraag naar verschillende sporten verschuiven. Naar verwachting zal het aantal voetbalvelden en basketbalhallen afnemen, terwijl de vraag naar golf, fitness en andere sporten zal toenemen.

Veel zwembaden worden nu al gesloten, omdat de interesse voor de zwemsport afneemt. Economische ontwikkelingen Veel sportaccommodaties zullen in de toekomst van publiek naar privaat gaan, vanwege de commercialisering van het vrijetijdsaanbod. De grootste voorbeelden van deze ontwikkeling zijn golf en padel. Daarnaast openen private partijen nieuwe sportaccommodaties. De fitnessbranche en ook yogascholen zijn hier een goed voorbeeld van. Zij openden in de laatste decennia een recordaantal accommodaties, vooral in de binnensteden. Sociaal-culturele ontwikkelingen De laatste jaren zijn voor outdoorsporten indooraccommodaties geopend zoals klimhallen, skipistes en skatebanen. Hier liggen verschillende oorzaken en ontwikkelingen aan ten grondslag. Vrijetijdsbesteding, waaronder sport, wordt in toenemende mate een zoektocht naar belevenissen en een manier om uiting te geven aan de eigen identiteit en leefstijl. Hedonistische waarden (genieten van het leven, plezier maken, nieuwe dingen beleven) worden steeds belangrijker. Door de toename van de ongeorganiseerde sport is er minder behoefte aan sportaccommodaties en komt de openbare ruimte steeds meer in beeld als locatie voor sport, bewegen en actieve vormen van recreatie. Denk hierbij aan (autovrije) wandelzones en (hard)looppaden.

Technologische ontwikkelingen Technologische ontwikkelingen maken het steeds makkelijker om sportaccommodaties voor meerdere sporten in te zetten, waardoor ze intensiever kunnen worden gebruikt. Kunstgras speelt daarin een belangrijke rol, maar ook lijnenbelichting voor het projecteren van verschillende speelvelden. Nieuwe onderlagen voor sportvelden buiten zorgen voor een seizoensverlenging. Bijvoorbeeld: mensen kunnen ook in herfst en winter buiten tennissen.

11

Politieke en institutionele ontwikkelingen Op dit moment is de financiële druk op het behoud van bestaande sportaccommodaties hoog. De toenemende kosten voor zorg en welzijn zullen in de toekomst steeds meer op andere gemeentelijke uitgaven en kostenposten drukken. Gemeenten hebben eveneens te maken met bezuinigingsopgaven (Hoekman & van den Dool, 2015). Als in de komende jaren verder wordt bezuinigd, kan dit leiden tot minder aantrekkelijke accommodaties of tot het sluiten ervan. Voordat de gemeenten zich ontfermden over de bouw, het onderhoud en het beheer van accommodaties lag de verantwoordelijkheid voor veel accommodaties bij private investeerders, samen met vrijwilligers en sporters. De verwachting is dat het deels naar die situatie teruggaat. Momenteel gaat rond de 70% van investeringen van overheidsgeld in de sport naar accommodaties toe. Voor veel clubs blijft de gemeente de aangewezen financier voor de meer structurele investeringen. Onduidelijk zijn nog de gevolgen van diverse dreigingen in de fiscale en financieringssfeer voor het aantal sportaccommodaties. Een eventuele toekomstige sportwet kan ook veel betekenis hebben op de ontwikkelingen omtrent de financiering van sportaccommodaties. Gemeenten zelf besteden 71% van hun sportinvesteringen in de bouw, onderhoud en exploitatie van sportvoorzieningen (zie figuur 2) (Van der Poel et al., 2016).

Figuur 2: gemeentelijke bestedingen aan sport (Duurzame Sportsector, 2023)

2.2 Voorbeelden en ambities sportaccommodatiebeleid omliggende gemeenten Om een gedegen advies te kunnen geven over het sportaccommodatiebeleid binnen Oost Gelre is gekeken naar vigerende beleidsstukken van omliggende gemeenten. Dit met betrekking tot het sportaccommodatiebeleid. Zichtbaar is dat alle gemeenten accommodatiebeleid hebben maar dit nog niet gespecificeerd hebben op sport. Sportaccommodatiebeleid Enschede Het sportaccommodatiebeleid van de gemeente Enschede is vastgelegd in het lokaal sportakkoord Enschede. Dit beleid is in 2020 opgesteld en in werking getreden binnen de gemeente. De belangrijkste ambities en actiepunten voor sportaccommodaties staan hieronder uiteengezet. Ambities lokaal sportakkoord Enschede (Sportaal, 2020): 1. Voldoende, aantrekkelijke, toekomstgerichte, duurzame en multifunctionele accommodaties. 2. Enschede heeft een beweegvriendelijke openbare ruimte met benutting van multifunctionele accommodaties (met ook aandacht voor de niet sportgerichte accommodaties). 3. Samen zorgen voor een activerende leefomgeving met een duurzame sport-, speel- en beweeginfrastructuur voor iedereen, van jong tot oud (ongebonden sporten en bewegen). Acties lokaal sportakkoord Enschede (Sportaal, 2020): 1. Zorgen voor een gezamenlijke infrastructuur die uitdaagt tot spelen, bewegen en sporten. Integratie met (sport) accommodaties (Openclub filosofie).

Accommodatiebeleid inzichtelijk maken en in samenhang met de integrale beleidsvisie. 2. Een plan voor verduurzaming van de sportaccommodaties (inzetten duurzaamheidsscan). 3. Alle beweegplekken toegankelijk, herkenbaar en vindbaar. 4. Sport- speel- en beweegvoorzieningen geschikt (maken)/ bieden voor alle leeftijdsgroepen, iedereen doet mee. 5. Sport en bewegen koppelen aan de omgevingsvisie, onder andere benutten populaire routes in de stad en (buitensport) in het landelijke gebied. Fiets- en wandelroutes aantrekkelijk en herkenbaar, maak gebruik van het inspiratiedocument fietsen en lopen in een beweegvriendelijke omgeving, een initiatief van samenwerkende partijen VNG, Tour de Force en CROW-KpVV. Sluit hier ook aan bij de Fietsvisie Enschede.

12

Sportaccommodatiebeleid Deventer Het sportaccommmodatiebeleid van de gemeente Deventer is vastgelegd in het sport- en accommodatiebeleid 2021-2030 genaamd ‘Samen sporten maakt sterk’ (Clubbase sport, 2021). De focus ligt op het in beweging brengen van inwoners en sportaanbieders. Dit vertaalt zich in de volgende drie pijlers: De sportvereniging professionaliseert De sportvereniging verbindt Beter benutten van de sportinfrastructuur Een verdere toevoeging op de bovenstaande drie pijlers is als volgt: Vanuit het gemeentelijk beleid worden sportverenigingen gestimuleerd om zich in te zetten in het sociale domein. Daarvoor is het nodig dat sportverenigingen gemotiveerd worden om een rol in dit domein te willen spelen. De corebusiness van de sportvereniging ligt op het gebied van de wedstrijdsport waarmee zij mensen en vooral kinderen en jongeren aanzetten tot het leveren van prestaties op ieders niveau en daarmee een belangrijke rol vervullen als het gaat om het versterken van hun weerbaarheid. In de laatste jaren zijn sportverenigingen zich ook gaan bezighouden met activiteiten en projecten die ‘sport als middel’ in zich hebben. Zo kunnen sportverenigingen zich tot ‘open clubs’ ontwikkelen en daarmee ook tot duurzame organisaties. Dat is belangrijk vanwege dalende ledenaantallen met navenant minder inkomsten.

Hiervoor zijn onder andere sportaccommodaties nodig die voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn. Daarnaast is het belangrijk dat maatschappelijke partners in de zorg, welzijn en onderwijs open staan voor deze nieuwe rol en gelijkwaardige positie van sportverenigingen. Verder wordt aandacht besteed aan de regie op sportaccommodaties in Deventer. Het beter benutten van de basisinfrastructuur van sportaccommodaties in Deventer is als één van de drie pijlers opgenomen. Het doel daarvan is het versterken van sportverenigingen en het indien mogelijk openstellen van de sportaccommodaties voor andere sportaanbieders en gebruikers. Deze basisinfrastructuur bestaat voornamelijk uit binnen- en buitensportaccommodaties. Sportaccommodatiebeleid Zutphen Het sportaccommodatiebeleid in de gemeente Zutphen is vastgelegd in het beleidsdocument ‘Visie Sport en Bewegen' (Kennisbank Sport en Bewegen, 2020). De onderstaande vier punten staan in dit document centraal wat betreft het sport(accommodatie)landschap in Zutphen: 1. Het versterken van de samenwerking tussen sport en sociaal domein en gezondheid. Hierbij zoeken we aansluiting bij de herijking strategische visie sociaal domein. Sport draagt bij aan doelen binnen andere beleidsterreinen, zoals Jeugd en Wmo. 2. Het vitaliseren van verenigingen is een belangrijke opgave voor de komende jaren.

Dit heeft te maken met bestuurskracht, vrijwilligers, financiën, samenwerking en verbreding en/of flexibilisering van het sportaanbod. 3. Het ontwikkelen van plannen voor binnensportaccommodaties, zodat we op langere termijn een toekomstbestendige sportinfrastructuur hebben in Zutphen. Voor de buitensport vragen een aantal locaties om een doorontwikkeling. We willen deze ontwikkeling stimuleren, samen met de gebruikers/verenigingen. 4. Het verbeteren van de organisatie van de sport. Dat wil zeggen meer grip en regie op de exploitatie van sportaccommodaties waar de gemeente financieel aan bijdraagt, een betere informatievoorziening en meer samenwerking en afstemming wat betreft inzet van buurtsportcoaches. Naar de toekomst toe, moet de gemeente Zutphen rekening houden met een teruglopende behoefte aan georganiseerde sport. De ‘ontgroening’ betekent dat verenigingen te maken krijgen met een afname van leden. In 2025 wordt rekening gehouden met een afname van 10% bij de jeugd en in 2035 met 15% minder kinderen. Daarnaast is een trend dat mensen minder in verenigingsverband sporten en meer op andere wijze (ongebonden,

13

commercieel of anders georganiseerd). Deze ontwikkeling is cijfermatig veel moeilijker te voorspellen (maar trendmatig te volgen). Sport(accommodatie)beleid Voorst Het sportaccommodatiebeleid van de gemeente Voorst staat beschreven in het beleidsdocument ‘Vitaal Voorst’ (Voorst, 2017). Het speerpunt dat hierbij centraal staat is als volgt: -

Beweeg en sportbeleid: hierin schenken we aandacht aan het bevorderen van een goede infrastructuur voor sport en bewegen, zoals sportaccommodaties, sportverenigingen, ambassadeurs sport en bewegen, buurtsportcoaches, doelgroepen en participatie.

Verder wordt in dit beleidsdocument het volgende uiteengezet wat betreft sportaccommodaties: Als gemeente Voorst zijn we meer actief geworden in de organisatorische ondersteuning van de lokale sport(verenigingen) en sport en bewegen gaan verbinden met andere beleidsterreinen, zoals onderwijs en preventief gezondheidsbeleid. Een sportgemeente is een gemeente waar sport voor iedereen toegankelijk is en iedereen ervaring heeft met het plezier en de positieve energie die door sportbeoefening worden voortgebracht. De sportbeoefening wordt door de gemeente Voorst gestimuleerd als zinvolle vorm van vrijetijdsbesteding, maar ook steeds vaker instrumenteel ingezet, vanwege de gunstige maatschappelijke en economische bijeffecten. Om met sport doelstellingen te kunnen realiseren als versterking van de maatschappelijke samenhang in een buurt, wijk, dorp of plaats of overdracht van normen en waarden moet sport een duidelijk sociaal en georganiseerd karakter hebben. Het ligt dus voor de hand dat sportbeleid als redelijk traditioneel sportbegrip wordt gehanteerd, met daarin de centrale plaats voor de sportvereniging. Dat werkt prima in die gebieden waar sportverenigingen zijn, en het vooral om de instandhouding of versterking van reeds bestaande maatschappelijke betrokkenheid en samenhang gaat. Desondanks komt hiermee steeds meer druk bij de vereniging en dus vrijwilliger te liggen.

De inzet van een buurtsportcoach bij een sportvereniging kan hierin positief bijdragen.

2.3 Conclusie landelijke trends en ontwikkelingen sportaccommodatiebeleid De vier soorten sportaccommodaties volgens het CBS zijn: Overdekte (sport)accommodaties Openlucht (sport)accommodaties Zwembaden Jachthavens Het soort sportaccommodatie wat hierin niet is meegenomen maar steeds meer van belang is voor gemeenten betreft de buitenruimte. Dit wordt niet in de cijfers van het CBS weergegeven. Omdat de buitenruimte dusdanig van belang is, wordt dit meegenomen in het advies en het nog te schrijven sportaccommodatiebeleid. Conclusie landelijke trends sportaccommodatiebeleid De dichtheid van sportaccommodaties is stabiel in Nederland. In 2022 bedraagt de dichtheid 21,5 sportaccommodaties per 10.000 inwoners. De bezetting van sportaccommodaties kent vaak een piek in de ochtend. Aan het einde van de middag ontstaat veelal een gat. In de avond ontstaat weer een piek, voornamelijk tussen 19:00 en 21:00. Een moeilijkheid bij de landelijke bezettingsgraad van sportaccommodaties is dat dit seizoensgebonden is. De vraag naar ruimte neemt meer en meer toe in Nederland. Denk hierbij voornamelijk aan het oplopende aantal inwoners wat als gevolg heeft dat meer woningen bijgebouwd worden. Met het toenemen van de druk op de ruimte is een ontwikkeling zichtbaar van leegstand van kantoorpanden en herindeling van steden. Dit biedt veel mogelijkheden voor de sport in stedelijke gebieden.

Naar verwachting neemt het aantal accommodaties in de

14

steden toe (zie de voorbeelden van fitness en yoga onder economische ontwikkelingen). Tegelijkertijd zal het aantal accommodaties in krimpgebieden afnemen vanwege de leegloop van deze perifere gebieden. Verduurzaming van sportaccommodaties staat voor steeds meer gemeenten centraal in hun visie op accommodaties. Dit aangezien de regels waar sportaccommodaties aan moeten voldoen worden aangescherpt door verschillende instanties. Daarnaast heeft het ook een kostenbesparend effect wanneer de sportaccommodaties beter geïsoleerd zijn en zelf energie opwekken middels zonnepanelen. Waar sportaccommodaties de afgelopen decennia veelal afgesloten ruimtes waren, is een verschuiving te zien naar de ‘open sportaccommodaties’. Dit houdt in dat buiten de trainingsuren of wedstrijd momenten ook openbaar gesport kan worden door leden en niet leden. Het is daarbij van belang vandalisme in de kiem te smoren door bepaalde beveiligingsmaatregelen te nemen.

De actuele trends en ontwikkelingen gerelateerd aan sportaccommodaties op landelijk niveau zijn verder (Nationale Sport Vakbeurs, 2023): Bewuste sportkantine (gezondheid) Basiseisen voor veiligheid (sociaal, maar ook fysiek) Passend sportaanbod (uniek sporten, accommodatie op aanpassen) Sportparkmanagement (werkgelegenheid, reuring en maatschappelijke impact creëren op sportparken) Een duurzame en gasvrije sportaccommodatie (duurzaamheid) Jouw club toegankelijk(er) voor mensen uit de zorg (uniek sporten) In kleine stappen naar een gezonde sportomgeving (gezondheid) Skills Garden en ASM voor een gezonde beweeg- en leefomgeving (beweegvriendelijke omgeving) Op weg naar een duurzame sportaccommodatie Urban Sports beleid voor gemeenten Het gebruik van de openbare ruimte voor sporten en bewegen is in elke gemeente van toepassing. Ondanks dat dit dagelijks plaatsvindt zijn er nog relatief weinig onderzoeken gedaan naar de impact van de openbare ruimte in relatie tot sport en bewegen. Dit komt onder andere doordat de openbare ruimte breed gedefinieerd kan worden. Zo zijn parkjes, woonwijken, speeltuinen, grasvelden en de openbare weg allemaal voorbeelden van plekken die binnen de definitie openbare ruimte vallen. Als gemeente is het van belang te definiëren wat de openbare ruimte is in relatie tot sport en bewegen.

Door kaders te stellen worden voorbeelden als wielrenners op fietspaden en hardlopers op de weg vermeden. Verder kenmerkt de openbare ruimte zich door de vele verschillende functies. Zo heeft de openbare ruimte onder andere een sociale functie aangezien het mensen samenbrengt maar ook een culturele functie aangezien het mensen kan inspireren door bijvoorbeeld standbeelden. De functie van de openbare ruimte in relatie tot sport is er veel langer. Dit besef is met de huidige gezondheidsuitdagingen en financieringsproblematieken snel gegroeid. Ook de COVID-19 pandemie heeft deze bewustwording versneld (Sport en bewegen in cijfers, z.d.). Doordat de openbare ruimte gezien wordt als een thema met enorm potentieel wordt het de gemeente sterk aangeraden deze ontwikkelingen de komende jaren goed in de gaten te houden en hier in het toekomstig sportaccommodatiebeleid ook op in te spelen waar mogelijk. Binnen de inspraakmomenten en interviews is de openbare ruimte ook een thema wat meegenomen is. Conclusie voorbeelden sport(accommodatie)beleid andere gemeenten Om tot inzicht te komen over de best practices van sportaccommodatiebeleid is gekeken naar verschillende (omliggende) gemeenten. Dit zijn de Achterhoekse gemeenten (Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk), Enschede, Deventer, Zutphen en Voorst.

15

In de verschillende beleidsdocumenten omtrent sport(accommodaties) staan de volgende onderwerpen (lees: trends) centraal die ingezet worden binnen de gemeente op sportaccommodatiebeleid: Het versterken van de sportinfrastructuur - Een omgeving die uitdaagt tot bewegen en ontmoeten. Vitale sportaccommodaties (MFA’s) - Meerdere organisaties werkzaam laten zijn in één accommodatie om van elkaar te leren en elkaar te versterken Professionalisering van sport(accommodaties) - Het verbeteren van de sportaccommodaties door structureel ‘goed’ sport- en beweegaanbod te kunnen aanbieden. Dit betekent niet per definitie dat alleen maar betaalde krachten worden ingezet. Verduurzaming van sportaccommodaties - Om mee te gaan met de tijd en de kosten voor de exploitatie zo laag mogelijk te houden is het van belang de sportaccommodaties te verduurzamen. Open sportaccommodaties - De sportaccommodatie moet toegankelijk zijn op welk moment dan ook voor de gebruikers. Dit zal ook de ongeorganiseerde sporters beter faciliteren in het sporten beweegaanbod. Daarnaast is het van belang de openbare ruimte als grootste/belangrijkste sportaccommodatie te zien binnen de gemeente. Geschikte sportaccommodaties voor alle (leeftijds)groepen - Het is van belang sportaccommodaties inclusief te laten zijn in de breedste zin van het woord.

Denk hierbij aan de verschillende behoeften tussen jong en oud, handicap of geen handicap, georganiseerd of ongeorganiseerd en selectie sport of breedtesport.

16

H3 | Speelveld Oost Gelre Oost Gelre is een gemeente die bestaat uit acht kleinere dorpskernen. Dit zijn: Mariënvelde, Zieuwent, Harreveld, Lichtenvoorde, Lievelde, Groenlo, Zwolle en Vragender.

3.1 Bevolkingssamenstelling Oost Gelre Het aantal inwoners in de gemeente Oost Gelre is met 29.846 personen in 2023 bijna gelijk gebleven ten opzichte van het aantal inwoners in 2007. Het aantal inwoners is het aantal personen zoals op 1 januari in het bevolkingsregister vastgelegd. Tabel 1: Inwonersaantal 2015 t/m 2023 Oost Gelre (Allecijfers, 2023)

Jaar

InwonInwoners gemeente Oost Gelre

% versVerschil

2023

29.846

0,82%

2022

29.603

0,10%

2021

29.574

-0,18%

2020

29.627

-0,26%

2019

29.704

0,10%

2018

29.675

0,14%

2017

29.634

0,33%

2016

29.537

0,01%

2015

29.533

-0,56%

17

Indeling inwoners Oost Gelre 2023 per leeftijd De verdeling van inwoners naar leeftijd binnen Oost Gelre op 1 januari 2023 is in de tabel hiernaast weergegeven (figuur 3). De groepen 45 tot 65 en 65 plus zijn het grootst binnen de gemeente met 8.667 inwoners. De groep van 15 tot 25 jarigen is de kleinste groep binnen de gemeente met 3.554 inwoners (Allecijfers, 2023).

Figuur 3: Bevolking, aantal inwoners 1 januari 2023 per leeftijdsgroep (Allecijfers, 2023)

Opleidingsniveau inwoners Oost Gelre Uit verschillende onderzoeken met betrekking tot de sport- en beweegbehoeften onder Nederlanders, blijkt dat hoe hoger iemand opgeleid is hoe meer hij sport en/of beweegt. Om hier een beeld bij te krijgen is de onderstaande figuur (4) toegevoegd. Uit de figuur blijkt dat 24,5% van de inwoners tussen de 15 en 75 jaar hoogopgeleid is. Dit percentage staat gelijk aan 5.470 inwoners in de gemeente Oost Gelre. Wat het aantal laagopgeleide inwoners betreft is dit 25,7%. Dat staat gelijk aan 5.730 inwoners. De grootste groep betreft de middelbaar opgeleide inwoners met 49,8%. Dit staat gelijk aan 11.110 inwoners in de gemeente Oost Gelre.

Figuur 4: Opleidingsniveau inwoners 15 tot 75 jaar gemeente Oost Gelre (Allecijfers, 2021)

18

Leerlingenontwikkeling Oost Gelre Het aantal leerlingen in Oost Gelre wat betreft het basisonderwijs is 1.466. De peildatum voor het meetmoment is 1 augustus 2023 geweest. In de toekomst zal het aantal basisschoolleerlingen gestaag stijgen tot een aantal van 1.730 in 2041. In de onderstaande figuur (5) is deze toekomstige ontwikkeling verder inzichtelijk gemaakt.

Tabel 2: Verwachte toekomstige leerlingenaantal Oost Gelre (Arbeidsmarktinzicht, 2023)

Beweegvriendelijke omgeving (BVO) Oost Gelre De beweegvriendelijkheid van de omgeving is de mate waarin de fysieke omgeving gelegenheid geeft tot vormen van sport, spel, actieve recreatie en actief transport, in het bijzonder lopen en fietsen. De veronderstelling is dat een meer beweegvriendelijke omgeving bijdraagt aan meer sport en bewegen (Sport en Bewegen in Cijfers, 2022). Voor meer beweegvriendelijke ruimte moet men steeds vaker de stad uit. In het buitengebied groeit de totale oppervlakte bos, heide en zand/strand. Steeds vaker kan men sporten, spelen en actief recreëren in het buitengebied. Stedelijke uitbreidingen ten koste van natuurgebied en ‘ontginningen’ komen nauwelijks tot niet meer voor. Het is daarnaast mogelijk dat lokaal/regionaal het areaal buitengebied per inwoner kan dalen door de bevolkingsgroei. In gebieden met een demografische krimp kan zich het tegenovergestelde voordoen. Met het oog op de toekomst is een zichtbare ontwikkeling dat de beweegvriendelijke ruimte meer van belang is bij het bouwen van nieuwe wijken. Meer ruimte wordt gereserveerd om de woningen heen. Dit zodat de beweegvriendelijke omgeving gewaarborgd is. Wat de beweegvriendelijkheid binnen Oost Gelre betreft, scoort de gemeente hier het cijfer 54 op. Dit ligt rond het landelijk gemiddelde.

De schaal waarop de beweegvriendelijkheid wordt gemeten is van 1 tot 100 waarbij geldt dat hoe hoger het cijfer is, hoe hoger ook de beweegvriendelijkheid binnen de gemeente.

3.2 Sportaccommodaties Oost Gelre

Figuur 5: Beweegvriendelijke omgeving Oost Gelre (Sport en Bewegen in cijfers, 2022)

Uit het onderzoek van Sport en Bewegen in Cijfers (2022) blijkt dat er in Oost Gelre 53 sportaccommodaties zijn. Deze variëren van een tennispark met alleen maar tennisbanen tot een binnensportaccommodatie met divers sportaanbod zoals volleybal, zaalvoetbal en padel. Ook is een verdeling te zien tussen volledig commerciële sportaccommodaties (zoals sportscholen) en gemeentelijke sportaccommodaties (volledig of grotendeels in beheer van de gemeente).

19

Kijkende naar de eerder gedane indeling van sportaccommodaties is de verdeling in Oost Gelre als volgt: Binnen accommodaties Oost Gelre heeft meerdere binnensport accommodaties die door verschillende (sport)verenigingen gebruikt worden Buiten accommodaties: 22 buitensport accommodaties in Oost Gelre. De meest voorkomende buitensportaccommodaties zijn gericht op voetbal en tennis/padel. Zwembaden: 3 zwembaden in Oost Gelre. Jachthavens: geen jachthavens in Oost Gelre Waar de sportaccommodatie dichtheid over heel Nederland 21,5 sportaccommodaties betreft per 10.000 inwoners, ligt dit aantal in de gemeente Oost Gelre hoger. In Oost Gelre is de dichtheid van sportaccommodaties 33,4 per 10.000 inwoners (Sport en bewegen in cijfers, 2022). In 2020 had de gemeente Oost Gelre 3,4 sporthallen per 25.000 inwoners. Kijkende naar de omliggende gemeenten is dit aantal nagenoeg gelijk. Het aantal particuliere sportaccommodaties is 8 kijkende naar de figuur in de Bijlage (spreiding sportaccommodaties). Ook kan hier de spreiding van alle sportaccommodaties gevonden worden binnen Oost Gelre. Verduurzaming sportaccommodaties Oost Gelre Binnen de gemeente Oost Gelre is verduurzaming een actueel thema. De gemeente zet samen met de betrokkenen in op verduurzaming om enerzijds in te spelen op de regelgeving van sportaccommodaties maar ook om een bijdrage te leveren aan klimaatneutraal leven.

Om de verduurzaming van sportaccommodaties goed te laten verlopen, zorgt de gemeente ervoor de verbinding te leggen tussen het sociaal domein en het fysieke domein. Een voorbeeld van deze inzet is de verduurzaming van het zwembad Meekenesch. Deze verduurzaming is middels

het duurzaamheidsfonds gerealiseerd. Het duurzaamheidsfonds houdt in dat partijen rentevrij kunnen lenen om de accommodatie te verduurzamen (M. Krabbenborg, persoonlijke communicatie, 2023).

3.3 (Sport)Beleidsuitgangspunten vigerende stukken Oost Gelre Sportvisie Oost Gelre 2015 -2025 Centraal in deze sportvisie staat het sportbeleid integraal in te zetten om de leefbaarheid, gezondheid en ontmoeting te bevorderen. Uitgangspunt hierbij is het benutten van verbinding, samenwerking tussen de verschillende beleidsterreinen en tussen het maatschappelijk middenveld, de sportverenigingen en de inwoners. Verder wordt sport gezien als de aanjager om grotere ontwikkelingen mogelijk te maken. Een van deze grote ontwikkelingen is het streven naar een vitale samenleving. Goede en kwalitatieve sportaccommodaties zijn hiervoor de basis. Sportaccommodaties zijn traditioneel sportvelden, sporthallen en zwembaden, maar ook de openbare ruimte wordt steeds belangrijker. Het ongeorganiseerd sporten (of ongebonden) sporten neemt toe, daar speelt de gemeente Oost Gelre op in. Dit door middel van het beweegvriendelijker inrichten van de openbare ruimte en het openbaar toegankelijk maken van verschillende sportaccommodaties voor ongebonden sporters. Ook wordt ingezet op bereikbare en multifunctionele sportvoorzieningen. Want zonder accommodaties is minder sportbeoefening mogelijk. Het spreiden van de verschillende accommodaties over de kernen is verbonden met de keuze om daar de leefbaarheid te bevorderen.

Dat geldt vooral voor de gemeentelijke accommodaties zoals kunstgrasvelden en sporthallen. Uitgangspunt is dat waar mogelijk de verantwoordelijkheid van beheer en exploitatie over wordt gedragen aan gebruikers of private partijen (publiek-private samenwerking). Het borgen van kwaliteit en een toekomstbestendige exploitatie van de accommodaties is van belang, zowel bij gemeentelijk beheer als bij beheer op afstand.

20

De rol van de gemeente binnen de sportvisie is vooral gericht op het regisseren, stimuleren en faciliteren. Daarbij heeft de gemeente het stimuleren van eigen kracht hoog in het vaandel staan. Hierbij staat samenwerking vanuit gelijkwaardigheid centraal. Beleidsplan Gezondheid, Bewegen en Sport 2023-2026 Centraal in dit beleidsplan staat dat vanuit een gezonde leefstijl de inwoners gezond opgroeien en vitaal ouder worden in Oost Gelre. Het is daarbij van belang dat iedere inwoner gelijke kansen krijgt op een gezonde leefstijl. Verder wordt een goede sociale basis als een belangrijk onderdeel gezien van gezondheid. Sport en bewegen kunnen hier een bijdrage aan leveren. De gemeente Oost Gelre kent een rijk verenigingsleven met bijna 100 sportverenigingen waar veel inwoners wekelijks sporten, bewegen en elkaar ontmoeten. Het streven van de gemeente is om te zorgen dat deze verenigingen gezond en vitaal blijven. Dit zodat de inwoners van Oost Gelre te allen tijde elkaar kunnen blijven ontmoeten. Voor thema 4, ‘Meedoen en (sport)verenigingen, binnen dit beleidsplan zijn drie doelstellingen geformuleerd: Doelstelling 1 - We verkleinen de gezondheidsrisico’s en nemen financiële drempels weg.

Doelstelling 2 - De jongste inwoners hebben een kansrijke start in Oost Gelre Doelstelling 3 - Weet wat jouw vereniging te bieden heeft en wat de drijfveren zijn van vrijwilligers Per doelstelling zijn verschillende maatregelen uiteengezet om de doelen te realiseren. Beleidsplan BOS, visie op bewegen 2021 In het beleidsplan Bewegen, Ontmoeten en Spelen (BOS) staat de volgende doelstelling centraal: ‘Inwoners van iedere leeftijd wordt de mogelijkheid geboden actief en participerend gebruik te maken van de openbare ruimte. De inrichting is afgestemd op de behoefte van de gebruikers en sluit aan bij de maatschappelijke en sociale ontwikkelingen’. Specifiek voor het sporten in de buitenruimte is opgenomen dat het aantal ongebonden sporters dat sport in de buitenruimte steeds meer toeneemt. Landelijk maken sporters gebruik van gevarieerd sportaanbod bij onder andere sportverenigingen (23%), commerciële sportaanbieders (18%) en in de openbare ruimte (47%). Verder staat beschreven dat meer dan de helft van de Nederlanders wekelijks gebruikmaakt van sportaanbod. 24% van de Nederlanders geeft aan nooit te sporten (Brancherapport Sport KPMG, 2019). In Oost Gelre sport 59% van de volwassenen en ouderen minimaal 1 dag per week (Volwassenen en oudermonitor, 2018).

Beleidsplan Mens & Samenleving 2023 - 2026 In dit beleidsplan is de volgende slogan opgenomen: ‘Vanuit een gezonde leefstijl naar Wonen! Werken! Welzijn! in Oost Gelre’. Het beleidsplan richt zich ook op het behalen van de Sustainable Development Goals (SDG’s). De SDG’s zijn 17 doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. De SDG’s zijn afgesproken met de landen die lid zijn van de Verenigde Naties (VN), waaronder Nederland. Verder staat ook het begrip ‘Positieve Gezondheid’ centraal in dit beleid. Hierbij gaat het om verschillende componenten zoals de mensen zelf, hun veerkracht en wat hun leven betekenisvol maakt. Het is van belang niet de nadruk te leggen op ziekte bij dit begrip. Figuur 6: Sustainable Development Goals (SDG, 2023)

21

Verder zijn vooral de eerste twee thema’s uit dit document van belang met betrekking tot het sportaccommodatiebeleid binnen Oost Gelre. Thema 1 betreft de ‘Gezonde Leefstijl’ en thema 2 gaat erover dat ‘iedereen meedoet’. Per thema zijn er verschillende ambities, doelen en praktische stappen opgenomen op basis waarvan de thema’s gerealiseerd worden. Voor het eerste thema is de ambitie dat een gezonde leefstijl de norm moet zijn. Om deze ambitie te realiseren is het van belang dat Figuur 7: Overzicht Positieve Gezondheid (Mijn Positieve Gezondheid, 2023) inwoners kennis hebben over een gezonde leefstijl. Verder wordt ingezet op de gezonde leefstijlinterventies (GLI’s). Binnen de gemeente is ook een gezondheids- en beweegmakelaar werkzaam. Voor het tweede thema is een van de ambities dat kinderen en jongeren veilig en gezond opgroeien. Dit wil de gemeente realiseren door het toegankelijk maken van informatie over gezond opgroeien. Verder wil Oost Gelre zich inzetten op preventieve inzet van voorzieningen alvorens wordt overgegaan op maatwerk. Beweeg en Sportakkoord Achterhoek in Beweging Achterhoek in Beweging is een gezamenlijk initiatief van de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Lochem.

Een kanttekening is dat dit een regionaal akkoord is en niet alles per definitie ook voor Oost Gelre van toepassing is. Vandaar dat dit document bij de analyse is meegenomen. In deelakkoord 2 van het sportakkoord Achterhoek in Beweging onder het kopje ‘Excelleren in de Achterhoek’ staan de volgende punten: Sterke open clubs en vitale sportparken realiseren waar breedtesport en talenten uit de voeten kunnen en waar sterk besturen de norm is (Achterhoek in Beweging, …). Achterhoekse breedtesport en topsport talenten ondersteunen in hun maatschappelijke en sportcarrière door ze goede trainingsaccommodaties te bieden en de kans te geven om zich te profileren tijdens evenementen. Het buitengebied, de steden en de kernen zo inrichten dat deze Achterhoekers uitdagen om te bewegen. Commerciële en niet commerciële sportaanbieders gezamenlijk een optimaal sportaanbod realiseren dat voor iedereen toegankelijk is. In deelakkoord 2 van het sportakkoord Achterhoek in Beweging onder het kopje ‘Open club’ staat het volgende: Om mensen in beweging te krijgen en te houden moeten clubs en verenigingen actief en gezond zijn. Achterhoek in Beweging stuurt aan op open clubs en vitale sportparken. Sportparken worden een centrale ontmoetingsplaats met meerdere functies en maatschappelijke taken.

Verder worden de volgende punten aangegeven: Een vitale sportaccommodatie is multifunctioneel en wordt de hele dag door optimaal benut, sportvoorzieningen worden door meerdere partijen gebruikt. Daarvoor zijn voldoende open clubs nodig die willen samenwerken met andere (maatschappelijke) organisaties.

22

-

-

-

-

De rol van verenigingen en clubs verandert, ze moeten kunnen inschatten wat de potentiële vraag is van nieuwe en bestaande sporters en de mogelijkheden hebben om hun aanbod daarop aan te passen of verder te professionaliseren. Clubs, verenigingen, andere sportaanbieders, maatschappelijke organisaties en gemeenten moeten elkaars wensen en ambities leren kennen als ze samenwerken in een open club of onderdeel uit willen maken van een vitaal sportpark met meerdere (maatschappelijke) functies. Sportparken moeten veilig, bereikbaar en uitnodigend zijn. Figuur 8: Open clubs in de praktijk (Sportakkoord Achterhoekse Achterhoek in Beweging ondersteunt bij het realiseren van gemeenten, 2020) de juiste accommodatie op de juiste locatie en een optimale invulling van het aanbod op het sportpark en bij de clubs. Door kennisuitwisseling, procesbegeleiding en/of bijscholing, ondersteunt Achterhoek in Beweging de realisatie naar open clubs. Zij biedt ook ondersteuning aan verenigingen die minder maatschappelijke taken op zich nemen, maar zich maximaal inzetten om bestaande taken goed uit te voeren.