8RHK visie def

groep met een lage sociaaleconomische status. Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen. Dit is uitgewerkt in de Regiovisie ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’. In 2020 is er een regionaal Preventie Akkoord 2030 afgesloten met ruim 70 partners waarin naast thema’s als roken, alcohol en bewegen ook aandacht is voor meedoen en armoedebestrijding. Dit Preventie Akkoord is nauw verbonden met het regionaal Beweeg- en Sport Akkoord 2030.

30

Achterhoek Gezond: Principes om gezondheid duurzaam te organiseren De Achterhoek heeft te maken met vergrijzing én ontgroening. Inwoners zijn minder zelfredzaam, vaker laaggeletterd en minder digitaal vaardig. Inwoners hebben relatief veel chronische aandoeningen, mede veroorzaakt door leefstijlfactoren. In de toekomst zijn minder zorgprofessionals beschikbaar en de informele hulp en ‘noaberschap’ nemen af. Dit alles vraagt om een stap van nazorg naar voorzorg en om de inrichting van een toekomstbestendig zorglandschap.

31

Om gezondheid en zorg duurzaam te organiseren werken we met de principes van het Kavelmodel Achterhoek Gezond. Dat betekent dat we samenwerken aan meer gezondheid, kwaliteit van zorg, meer werkplezier van zorgprofessionals en minder (meer-)kosten. Dit doen we door ons als organisaties anders te organiseren, door toe te werken naar structurele financiering van gezondheidsinterventies en door het monitoren van het effect van deze interventies.

Hoe gaan we dat doen? We werken aan verbindingen tussen het zorgen voor de gevolgen van een aandoening (care), het genezen van een aandoening (cure) en het voorkomen

4. Smart Governance

van een aandoening (preventie), zodat een integrale aanpak ontstaat. Hierbij investeren we in de samenwerking tussen partijen en aanbieders die op verschillende plaatsen in de keten werken. Op deze wijze is het mogelijk kennis en middelen richting preventie te verschuiven. Vanuit ontwikkelplekken van Achterhoek Gezond gaan we samen aan de slag en leren we om het echt anders te doen; meer gericht op gezondheid en samen met inwoners. Op regionaal niveau gaan we vanuit Achterhoek Gezond de randvoorwaarden gezamenlijk invullen: anders organiseren, financieren en monitoren. Door deze aanpak zijn we in staat om groots te denken en met kleine, concrete stappen ons doel te bereiken. En tevens om samen te leren en steeds verder te komen in de beweging naar meer gezondheid voor alle inwoners van de Achterhoek.

ring voor de gekozen constructie en er is een brede wens om de samenwerking volgens de ingezette lijn voort te zetten. Een belangrijke opbrengst van de samenwerkingsconstructie is dat het regionale denken in het algemeen is versterkt. In vergelijking tot andere regio’s zijn relatief veel projecten van de band gerold die passen bij de doelstellingen van de regio. Provincie en het Rijk vinden dat de Achterhoek zich met de drie-O samenwerking sterk positioneert en voor resultaten zorgt – een bestuursmodel, kortom, waar andere regio’s van kunnen leren. De nieuwe samenwerking in de Achterhoek dateert van september 2018. Ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheid werken samen in de Achterhoek Raad, de Achterhoek Board en aan zes thematafels. Samen zijn we Achterhoek ambassadeurs. Deze samenwerking is ingericht om de opgaven waar de regio voor staat gezamenlijk op te pakken.

Unieke samenwerking Landelijk gezien is dit een unicum. Triple helix-constructies tussen overheid, ondernemers en kennisinstellingen zien we overal, maar de Achterhoek gaat veel verder: de samenwerking omvat ook maatschappelijke partners, als woningbouwcorporaties en zorginstellingen.

De Achterhoek heeft daarbij expliciet gekozen voor een nieuw ‘democratisch model’, waarin de gemeenten via de Achterhoek Raad aan de voorkant in gesprek gaan met de Achterhoek Board over de visie en het jaarlijkse uitvoeringsplan en hier een besluit over nemen. De thematafels gaan hiermee aan de slag door projecten te initiëren en uit te voeren om de regio als geheel verder te brengen. Deze nieuwe bestuurlijke samenwerking mag met recht ‘smart governance’ genoemd worden.

Evaluatie Uit de evaluatie die in 2020/2021 is gehouden, komt naar voren dat het ‘Achterhoekse model’ werkt. Raadsleden, Rijk en anderen geven een hoge waarde-

4.1 Achterhoek ambassadeurs; drie-O samenwerking De drie O-samenwerking in de Achterhoek is zoals hierboven aangegeven breder dan gebruikelijk in een economic board. In de Achterhoek Board én in de thematafels nemen naast onderwijs ook andere maatschappelijke organisaties (ziekenhuizen, zorgaanbieders, woningcorporaties etc.) deel. Daarmee is onze governance tevens te zien als een vorm van open innovatie: we delen kennis, maken gebruik van elkaars netwerken en leren van slimme oplossingen die onze partners aandragen, bedenken en toepassen. We hebben een open bestuurscultuur waarin we experimenteren en elkaars werelden

Achterhoekse samenwerking

32

respecteren, willen begrijpen en dichter bij elkaar brengen. En dat alles met één doel: de Achterhoek als geheel verder brengen.

Achterhoek Raad

Circulaire economie & Energietransitie

Doelen gesteld

Smart werken & Innovatie

uit de 7 gemeenten van de regio Achterhoek

Samen aan het stuur

Wat levert het op? Enkele wapenfeiten: • Succesvol in afspraken over cofinanciering met Rijk en provincie: Regio Deal, MKB Deal, Gebiedsopgavemiddelen, Volkshuisvestingsfonds; • Partners in de Achterhoek investeren fors in projecten; • Meer dan 80 lopende projecten vanuit alle drie O’s, er is veel uitvoeringskracht; • Rijk en provincie noemen de Achterhoek vaak als voorbeeld voor samenwerking en vragen ons voor bijdragen; • De Achterhoek is in beeld als regio om te experimenteren;

4.3 Monitoring

Thematafels

± 50 raadsleden

Daarnaast reikt de invloed van de Board verder dan gebruikelijk; er wordt in gezamenlijkheid besloten over de gehele breedte van de ruimtelijk economische agenda, over de richting die we kiezen en de visie die hieraan ten grondslag ligt. Zoals hiervoor gesteld, loopt de Achterhoek met deze nieuwe vorm van bestuurlijke samenwerking voorop in Nederland. Het ‘Achterhoekse model’ is vastgelegd in een gemeenschappelijke regeling. Publieke samenwerking en publiek-private samenwerking vinden in gelijkwaardigheid plaats.

33

Achterhoek Board

De Gezondste Regio Onderwijs & Arbeidsmarkt

Bestuur Regio Achterhoek

Wonen & Vastgoed

• We hebben een goed en breed beeld over de opgave (Achterhoek Monitor); • De governance wordt breed gewaardeerd en heeft in drie jaar een stevige positie veroverd,.

4.2 De Achterhoek Raad Gemeenteraadsleden hebben een prominente en proactieve rol in de samenwerking, waardoor het veelbesproken

Mobiliteit & Bereikbaarheid

‘regionale gat’ wordt afgedicht en er meer democratische controle is dan in andere regionale samenwerkingsverbanden. In de Achterhoek Raad kunnen alle fracties van de zeven gemeenten een vertegenwoordiger afvaardigen. De Achterhoek Raad geeft in een vroeg stadium richting aan de visie en stelt deze vast. Ook stelt ze jaarlijks het uitvoeringsplan vast. De Achterhoek Raad komt minimaal drie keer per jaar bijeen. In deze vergaderingen wordt de Raad op inhoud meegenomen in de uitvoering. De Raad kan bijsturen door het indienen van moties en amendementen.

Achterhoek Raad

Om de visie te realiseren, heeft iedere thematafel in 2019 haar ambitie en doelen beschreven. Deze doelen zijn in 2022, waar nodig, aangescherpt evenals de indicatoren. De Visie 2030 blijft daarmee een flexibele agenda, die weliswaar richting en kaders geeft, maar waarbinnen ruimte is voor het inspelen op actuele ontwikkelingen op programmaniveau.

Borgen van resultaten In de eerste drie jaar (2019-2021) heeft de nieuwe samenwerkingsvorm al mooie resultaten opgeleverd. De regionale ontwikkeling als geheel lijkt er ook van te profiteren, hoewel het natuurlijk lastig is om een causale relatie tussen het gevoerde beleid en de resultaten te leggen. Zo is de arbeidsparticipatie in de Achterhoek gestegen naar 70,9 procent in 2020. Dat is 0,6 procentpunt hoger dan in 2019. Ook het Bruto Regionaal Product is gestegen, ook al laat de arbeidsproductiviteit nog een wisselend beeld zien. Ook gaven de Achterhoekers in 2020 de regio een mooie 8 voor leefbaarheid. Het blijft echter lastig om alle resultaten van onze inspanningen goed te kwantificeren. Bijvoorbeeld omdat externe invloeden grote impact hebben. Bovendien heeft het resultaat ook te maken met de opbouw van relaties en netwerken en heeft het een lange adem nodig (bijvoorbeeld de transitie van Achterhoek Gezond). Of omdat een

project maar een van de radertjes is om het doel te bereiken. Wel maken we met een doelenmatrix inzichtelijk aan welke doelen de projecten bijdragen, zodat we een beeld krijgen of alle doelen voldoende aandacht krijgen.

Achterhoek Monitor Met de Achterhoek Monitor meten we jaarlijks de belangrijkste indicatoren en voorzien we die van een uitgebreide en deskundige duiding door externen. Daarmee krijgen we jaarlijks - in één integrale monitor - zicht op hoe de Achterhoek ervoor staat, waar het goed gaat en waar bijsturing nodig is. Maar vooral biedt de monitor inzicht en inspiratie voor beleidsmakers, ondernemers en organisaties voor hun eigen processen. Niet voor alle gewenste indicatoren is er betrouwbare data voorhanden. Dat is een belemmering om alles goed te kunnen monitoren en blijft dan ook een punt van aandacht.

de Regio Deal-projecten bedraagt in de Achterhoek 73%, waarvan 34% wordt bijgedragen door ondernemers of maatschappelijke organisaties. Door deze hoge mate van cofinanciering kunnen we meer projecten uitvoeren. Voor de financiering van projecten die voortkomen uit deze visie, kijken we breed naar de verschillende mogelijkheden, zoals Rijksmiddelen (waaronder de Regio Deal, het Volkshuisvestingsfonds, Klimaatfonds en het Nationaal Programma Landelijk gebied), Europese fondsen als INTERREG en EFRO en nieuwe provinciale middelen. We zijn scherp op nieuwe financieringsmogelijkheden en zullen daar waar mogelijk op inzetten. Bijvoorbeeld door een propositie in te dienen voor de vierde tranche Regio Deal. Daarnaast beschikt Achterhoek ambassadeurs over een regionaal investeringsfonds. Bij de toetsing van de projecten wordt uitgegaan van minimaal 50% financiering door de indieners.

Achterhoek Panel Een of twee keer per jaar bevragen we ons panel van ongeveer 4.900 Achterhoekers. Zo komen we te weten wat onze inwoners belangrijk vinden en hoe we hier op kunnen inspelen.

4.4 Financiën De afgelopen jaren zijn projecten veelal in drie O-verband geïnitieerd en uitgevoerd. Het mooie is dat ook de financiering gezamenlijk gedragen wordt. Als voorbeeld: de cofinanciering voor

Besluitvorming over de projecten loopt via de thematafels, Achterhoek Board en het bestuur van Regio Achterhoek. De verantwoording is onderdeel van de regulieren P&C cyclus van Regio Achterhoek als juridische entiteit. De governance zelf (menskracht, huisvesting etc.) wordt voor het grootste deel gedragen door de zeven deelnemende gemeenten via een inwonerbijdrage. Ook provincie Gelderland levert hier een bijdrage aan.

35

Visie 2030

Achterhoek

Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit. Er is een duurzaam werk-, leer-, woon- en leefklimaat. Met gezonde inwoners en met oog voor de brede welvaart van de inwoners.

Slimme productieve regio

Goed bereikbare regio

In 2030 zijn vraag en aanbod op de arbeidsmarkt in evenwicht.

In 2030 is de arbeidsproductiviteit in de maakindustrie en de agrosector verhoogd.

Onderwijs & Arbeidsmarkt

• De urgente en omvangrijke opgaven in het landelijk gebied vragen om samenhang, verbinding en maatwerk. • We verbinden de opgaven in het landelijk gebied aan de ruimtelijk-economische agenda.

• Natuur-, klimaat- en waterdoelen gaan een belangrijke rol spelen in de ruimtelijke ontwikkeling van de Achterhoek.

doelen ambitie

In 2030 heeft de Achterhoek een sterke bloeiende en innovatieve economie, uitgaande van eigen kracht met een aantrekkelijke arbeidsmarkt.

Gebiedsgerichte aanpak voor ruimtelijke opgave

Breed gekwalificeerde regio

Duurzaam schone regio

Aantrekkelijke woonregio

Leven lang gezonde regio

In 2030 is er duurzaam, betrouwbaar en toegankelijk vervoer voor iedereen.

In 2030 wordt overgeschakeld naar hernieuwbare energie, worden minder primaire grondstoffen gebruikt, zijn emissies verminderd en is de biodiversiteit toegenomen.

In 2030 is de woningmarkt in kwalitatief en kwantitatief opzicht toekomstbestendig en evenwichtig.

Achterhoekers zijn in 2030 samen langer gelukkig en gezond.

Smart werken & Innovatie

Mobiliteit & Bereikbaarheid

Circulaire economie & Energietransitie

Wonen & Vastgoed

Gezondste regio

• De tekorten op de arbeidsmarkt zijn teruggedrongen. • Talenten van de beroepsbevolking zijn benut door betere aansluiting vervolgopleidingen op de vraag vanuit de arbeidsmarkt en door het verhogen van de flexibiliteit door een Leven Lang Ontwikkelen. • Een inclusieve arbeidsmarkt waarbij oog is voor de gehele beroepsbevolking en kansengelijkheid is toegenomen. • Grensoverschrijdende en bovenregionale samenwerking is toegenomen gericht op het oplossen van het tekort aan juist gekwalificeerde arbeidskrachten.

• De Achterhoek ontwikkelt en implementeert de productie van de toekomst door technologische innovatie. • De Achterhoek beschikt over inventief vakmanschap en de werknemers van de toekomst door sociale innovatie. • Gezamenlijke innovatie en crossovers tussen sectoren worden bevorderd. Het netwerk buiten onze regio wordt verder ontwikkeld. De Achterhoek is hét open innovatiesysteem van Nederland. • De Achterhoek draagt met haar innovatief vermogen bij aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. • De Achterhoek is dé stage- en afstudeerregio van Nederland.

• De CO2 uitstoot van het verkeer en vervoer is vermindert. • De infrastructuur is robuust en toegankelijk waardoor de bereikbaarheid van en in de Achterhoek is toegenomen. • Door de inzet van digitalisering en deelcultuur zijn er slimme vervoersvoorzieningen.

• De Achterhoek ontwikkelt en implementeert oplossingen voor energiebesparing, duurzame opwekking en om zelfvoorzienend te worden. • De agro foodsector is koploper in kringlooplandbouw door hoogwaardig benutten en gebruik van (bio)grondstoffen en biomassa en recycling van reststromen. • Bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties transformeren hun (bedrijfs)processen en gaan efficiënter om met (primaire) grondstoffen. • In de gebouwde omgeving en infrastructuur zijn (hernieuwbare) grondstoffen efficiënter benut, worden hergebruikt en de levensduur verlengd. • Broeikasgasemissies CO2 en stikstof zijn gereduceerd en dragen door innovaties bij aan toename van de biodiversiteit.

• De bestaande woningvoorraad is in 2030 meer toekomstbestendig (op duurzame wijze energiezuiniger gemaakt, deels afgekoppeld van gas en meer levensloopbestendig). • Er zijn voldoende nieuwe (betaalbare) woningen verantwoord en adaptief met zo veel mogelijk circulaire bouwmethoden toegevoegd. • In de periode 2023 – 2026 is een versnelling in de woningbouwproductie ingezet. • (Leegstaand) vastgoed is daar waar mogelijk getransformeerd naar wonen. • Er zijn innovatieve en duurzame manieren van wonen en bouwen ontwikkeld en gerealiseerd.

• Er is een betaalbaar en toegankelijk netwerk van zorg-, gezondheids- en ondersteuningsdiensten van hoge kwaliteit waar professionals met plezier werken. • De Achterhoek is de gezondste regio van Nederland door preventie en zorginnovatie, dit in samenhang met wonen, werken, leren en meedoen. • Achterhoekers zijn zelf (langer) verantwoordelijk voor hun gezondheid.

streefwaarden1

visie

34

1 In 2030 is het tekort aan vraag naar arbeidskrachten in de krapte sectoren teruggedrongen hiervoor ontwikkelen we ten minste 4 projecten. 2 De uitgaande arbeidspendel is met 10 % afgenomen. 3 20% van het tekort aan arbeidskrachten wordt van buiten de regio aangetrokken. 4 (Door)ontwikkeling van tenminste 4 activiteiten waarbij leerlingen t/m 14 jaar in aanraking komen met techniek/technologie en zorg. 5 Ontwikkeling 2 projecten ter bevordering van hybride docentschap binnen de krapte sectoren. 6 Er functioneert een netwerk van vrouwen in techniek. 7 Om-, her- en bijscholing van 2000 mensen naar of binnen kansrijke beroepen. 8 De arbeidsparticipatie is toegenomen naar 75%.

1 Een jaarlijkse groei van de arbeidsproductiviteit in de maakindustrie en agrosector, gemeten als toegevoegde waarde per medewerker per tijd. 2 Er zijn 35 kennisdeel- en businessclusters extra gevormd. 3 Er zijn 40 start ups en 20 scale ups begeleid inhet ecosysteem. 4 150 unieke bedrijven hebben slim werken en innovatie doorgevoerd. Gemeten door deelname aan projecten. 5 40% van de deelnemende studenten aan SmartHub/Innovatiehubs komt van buiten de Achterhoek met 10% internationale achtergrond.

1 Een daling van 60% van de CO2-uitstoot (t.o.v. 1990) veroorzaakt door verkeer en vervoer in de Achterhoek. 2 Een groei van het aantal laadpalen en toewerken naar een dekkend netwerk conform de prognoses van ElaadNL. 3 Een groei van het aantal duurzame modaliteiten in de Achterhoek. 4 Een verlaging van de gemiddelde filedruk / doorstroming van de A12, A18 en N18. 5 Een hogere klanttevredenheid van het openbaar vervoer in de Achterhoek. 6 Een groei van het aantal duurzame deelmodaliteiten en het toewerken naar een dekkend netwerk. 7 Een groei van het aantal (actieve) gebruikers deelvervoer en gebruikers van de GAON-app.

1. Regionaal wordt 40% duurzame energie opgewekt, en uiterlijk in 2050 is de regio energieneutraal. 2. Gebruik van primaire grondstoffen is t.o.v. 2010 met 50% verlaagd o.a. door toepassen van lokaal geproduceerde biogrondstoffen in bouw & infra. 3. Broeikasgasemissies door CO2 zijn teruggebracht met 60% (t.o.v. 1990) en emissies van stikstof en ammoniak zijn door kringlooplandbouw substantieel gedaald . 4. De biodiversiteit is toegenomen.

1. Het energielabel-niveau van de Achterhoekse woningvoorraad is verbeterd. 2. Het aandeel toekomstbestendige woningen in de woningvoorraad is toegenomen. 3. Er worden meer circulaire en biobased materialen toegepast in zowel nieuwbouw als verbouw. 4. Er zijn meer betaalbare woningen gerealiseerd (sociale huur, midden-huur en goedkope koop). 5. De regionale bouwproductie is toegenomen. 6. Het bereiken van een krapte-indicator die past bij een gezonde woonmarkt. 7. De zoektijd in de huurmarkt is afgenomen.

1. De ervaren gezondheid van de Achterhoekers is toegenomen. 2. Achterhoekers scoren beter op de verschillende dimensies van positieve gezondheid. 3 De veerkracht en weerbaarheid van Achterhoekers zijn toegenomen. 4 De ervaren kwaliteit van zorg is verbeterd. 5 De totale kosten van zorg-, gezondheids- en ondersteuningsdiensten stijgen minder hard dan de huidige verwachting. 6 Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven of organisaties elders.

1

tov 2020 tenzij anders aangegeven

Eerste SDG-regio van Nederland

N.B.: de kwantificering van de streefwaarden is opgenomen in de Regionale Woonagenda 2023-2030. (Gereed eind 2022).

36

Colofon Uitgave van 8RHK ambassadeurs, september 2022.

Vormgeving Frans Hesselink ontwerpbureau. Foto’s: Ilse Dekker, Tessa de Geus, Michèle Giebing, Ron Rensink, Carlo Stevering.

Raadhuisstraat 25 7001 EX Doetinchem +31 314 32 12 00 info@8rhk.nl www.8rhk.nl

37

38