Raadsvoorstel (definitief)

Raadsvoorstel Zaaknummer: 257806 Behandelaar: Jaike Prins Jaike.Prins@ommen.nl E-mail:

Raad: College:

16 december 2021 16 november 2021

Onderwerp: Regionale toekomstvisie beschermd wonen DE GEMEENTERAAD WORDT VOORGESTELD TE BESLUITEN OM: De regiovisie ‘Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2022 – 2032’ vast te stellen.

Inleiding Beschermd wonen is een maatwerkvoorziening uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Gemeenten zijn hier sinds de Wmo 2015 verantwoordelijk voor. Deze taak wordt uitgevoerd door centrumgemeenten. Voor Ommen is dat de gemeente Zwolle. Die doet dit voor de regio IjselVecht: de gemeenten Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Zwolle is nu inhoudelijk en financieel eindverantwoordelijk. Dit gaat veranderen. Per 1 januari 2023 wordt elke gemeente zelf verantwoordelijk voor beschermd wonen voor nieuwe cliënten (decentralisatie). Bijvoorbeeld beoordelen of iemand toegang krijgt tot beschermd wonen en de inkoop van de zorg. Het Rijk en de VNG hebben in een akkoord, de zogenaamde Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) vastgelegd dat ook na 1 januari 2023 gemeenten moeten blijven samenwerken. Met het opstellen van de regiovisie die voor ligt voldoet de regio aan hetgeen is afgesproken. De regiovisie is afgestemd in het regionale bestuurlijke overleg en wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraden in de regio.

Beoogd effect We willen de beweging maken van beschermd wonen naar beschermd thuis of anders gezegd een beweging waarbij we realiseren dat inwoners waar mogelijk zo goed en veel mogelijk in hun eigen omgeving kunnen (blijven) wonen en daar de ondersteuning krijgen die nodig is. Dit betekent dat wij voor onze gemeente na moeten gaan wat er nodig is om dit te realiseren. Om deze reden zijn wij aan het oefenen in een lokale pilot beschermd wonen. Daarin oefenen we met het zelf toekennen, volgen, begeleiden en inkopen van begeleid thuis wonen. Ook beoordelen we op kwaliteit en rechtmatigheid. Deze pilot helpt om de keuzes in de regiovisie te beoordelen, maar moet vooral uitleggen hoe de gemeente naar de decentralisatie kijkt. En hoe wij de nieuwe taken gaan invullen. Bijvoorbeeld wat we zelf gaan doen of waar we anderen bij nodig hebben. Het gaat over wat we als gemeente in ieder geval moeten regelen en besluiten voor goede ondersteuning bij beschermd wonen. De keuzes worden verder uitgewerkt na het besluit over de regiovisie; aan de hand van de leerervaringen die we de komende tijd opdoen. De regiovisie en de uitkomsten van de lokale pilot zijn

1

kaderstellend en richtinggevend voor de manier waarop wij in de toekomst beschermd wonen lokaal en regionaal gaan inrichten. Het vaststellen van de regionale toekomstvisie op beschermd wonen is vanwege een rijksverplichting. Ommen bereid zich momenteel lokaal voor op de decentralisatie van beschermd wonen vanwege de nieuwe taken die de gemeente krijgt vanaf 2023. Hiermee wachten we niet tot 2023 maar zijn we nu al aan de slag. Bij de uitwerking in de komende periode is een goede afstemming tussen de regionale en lokale afspraken nodig. Bijvoorbeeld het realiseren van een goede afstemming over hoe de toegang tot beschermd wonen verloopt, wat wordt lokaal en wat wordt regionaal gedaan? Dat doen wij in goede afstemming met de ontwikkeling van het Samen Doen Team.

Argumenten 1 Regionale samenwerking is een voorwaarde voor continuïteit van zorg en een dekkend zorglandschap. De verschuiving van regionaal naar lokaal gaat geleidelijk. De centrumgemeente blijft na 2023 verantwoordelijk voor bestaande cliënten. Voor de continuïteit van zorg aan deze groep mensen is regionale afstemming belangrijk. Maar ook voor de ondersteuning aan nieuwe cliënten blijft regionale samenwerking nodig. Beschermd wonen is een intensieve vorm van ondersteuning aan een hele diverse groep mensen. Hoewel Ommen zorgaanbod voor beschermd wonen binnen haar gemeentegrenzen heeft, is het niet realistisch dat elke zorgvraag rond beschermd wonen altijd binnen de gemeentegrenzen ingevuld kan worden. Bijvoorbeeld vanwege verschil in specialisme (diverse doelgroep en ondersteuningsbehoefte). Ook zien we meerwaarde in het gebruik van de regionaal opgebouwde kennis en expertise, bijvoorbeeld in de toegang en beleidsontwikkeling. Door regionale samenwerking blijft een divers, kwalitatief goed en betaalbaar zorgaanbod beschikbaar en toegankelijk voor onze inwoners. 2 Niet-vrijblijvende regionale samenwerking en een door de gemeenteraad vastgestelde regiovisie zijn verplicht vanuit het Rijk. Het Rijk en de Vereniging Nederlandse Gemeenten hebben afspraken gemaakt in een zogenaamde ‘Norm van Opdrachtgeverschap’ (NvO). Soortgelijke afspraken kennen we ook voor de Jeugdwet.

Daarin gaat het onder andere over beschikbaarheid van zorg en toegang, samenwerking binnen en buiten de regio, wijze van besturing en vertegenwoordiging. Een van de verplichtingen is ook dat elke regio voor 1 januari 2022 een regiovisie door de afzonderlijke gemeenteraden heeft laten vast stellen. Omdat er in onze regio al een stevige samenwerking tussen gemeenten was, zijn de afspraken uit de NvO in onze regio een aanvulling op bestaande afspraken en visies. De NvO geldt niet alleen voor het onderdeel beschermd wonen, maar ook voor de maatschappelijke opvang en zorg (daklozenopvang, bemoei- en verslavingszorg). Deze laatste taken worden in ieder geval tot 2026 niet gedecentraliseerd, mogelijk daarna alsnog. Met het vaststellen van de regiovisie en het maken van regionale afspraken voldoen wij aan de ‘Norm voor Opdrachtgeverschap’ en daarmee aan de gemeente afspraken tussen het Rijk en de VNG.

2

3 De uitgangspunten en keuzes uit de regionale visie en uit diverse lokale agenda’s sluiten goed op elkaar aan. De lokale transformatieagenda en regionale visie liggen in het verlengde van elkaar. Gemeenschappelijke uitgangspunten zijn onder meer het werken aan een inclusieve samenleving, ondersteuning op maat, toegeruste toegang en voldoende en adequaat woonaanbod. En er zijn meer- reeds vastgestelde documenten en keuzes van de gemeente belangrijk voor beschermd wonen: - In de transformatieagenda 2021 – 2024 hebben we opgeschreven dat mensen zich veilig en vertrouwd moeten kunnen voelen in hun eigen woonen leefomgeving in Ommen. Dat we willen dat iedereen kan meedoen. Die agenda gaat ook over mensen met een (psychische) kwetsbaarheid. - Mensen die zich bij ons melden met een hulpvraag willen we goed begeleiden. Vanuit het Samen doen team coördineren we de hulpverlening, kijken we breed naar de verschillende leefgebieden en maken we een plan voor de toekomst. De decentralisatie van beschermd wonen realiseren we in nauwe afstemming met de ontwikkeling van het SamenDoenTeam. - Veel mensen die beschermd wonen zijn jongvolwassenen. Het jeugdbeleid gaat vooral over talentontwikkeling en samenwerking tussen alle organisatie die bij jongeren en gezinnen betrokken zijn. En het samen ontwikkelen van nieuwe aanpakken en hiervan leren. - Ook het lokale gezondheidsbeleid is belangrijk.

Daarin gaat het niet om de ziekte/aandoening maar over de mens zelf. We willen ervoor zorgen dat inwoners samen veerkrachtig zijn en toegerust voor de uitdagingen die het leven soms biedt. - Als laatste noemen we het woonprogramma 2021-2025. Onderzoek uit 2019 naar de huisvestingsopgave en recent woningmarktonderzoek laat zien dat het huidige aantal benodigde woningen beschermd wonen niet heel groot is. Vraag en aanbod zijn redelijk met elkaar in balans. Maar dat voor wonen met zorg wel extra aandacht nodig is, onder andere vanwege de decentralisatie van ‘beschermd wonen naar beschermd thuis’. Het gaat met name om de jonge doelgroep van 18-25 jaar. De regionale visie gaat over wat we samen met andere gemeenten doen en de overgang van taken. De regiovisie geeft een duidelijke richting aan de toekomst van beschermd wonen, maar ook ruimte voor lokale verschillen per gemeente, bijvoorbeeld rondom de toegang. De focus lokaal is vooral wat we als gemeente zelf moeten besluiten en regelen. 4. We oefenen en leren nu al in de lokale situatie, zodat we op tijd voorbereid zijn voor deze decentralisatie. Ommen kent een unieke situatie als het gaat om beschermd wonen. Tijdens een momentopname in de zomer van 2021 bleek dat er 10 Ommenaren beschermd wonen, allemaal bij dezelfde aanbieder; een stichting zonder winstoogmerk.

5 van deze 10 inwoners gingen op dat moment over naar de WLZ, waardoor er 5 inwoners vanuit de WMO beschermd wonen. Alle 10 inwoners ontvangen een PGB, waardoor er op dit moment geen gebruik wordt gemaakt van de regionale contracten rond beschermd wonen. Deze unieke situatie biedt de mogelijkheid om nu al in pilot-vorm te gaan leren hoe 3

wij een maatwerkpakket WMO+ kunnen realiseren vanuit een directe relatie tussen gemeente Ommen, Samendoen-team en aanbieder(s).

Risico's en kanttekeningen De decentralisatie en transformatie gaat gepaard met inhoudelijke en financiële onzekerheden. Er zijn nog veel onzekere factoren rondom de nieuwe taken. Eén daarvan is het beschikbare budget en de daadwerkelijke uitgaven. Vanuit het woonplaatsbeginsel zijn we financieel en inhoudelijk verantwoordelijk voor beschermd wonen aan onze inwoners. En hoewel het met een verwacht aantal van gemiddeld 10 inwoners per jaar niet om grote aantallen gaat, is de financiële impact wel groot. De gemiddelde kosten van beschermd wonen zijn € 50.000 per regulier traject per jaar. Een kleine toename van trajecten beschermd wonen kan daarom al forse financiële gevolgen hebben.

Participatie De vertaling van beleid naar uitvoering kunnen we niet alleen. Een sterke samenwerking met burgers, zorgaanbieders, het SamenDoenTeam en maatschappelijke organisaties is belangrijk. Om deze samenwerking te versnellen is sinds medio 2021 een tijdelijke projectleider decentralisatie beschermd thuis wonen bij de gemeente actief. De afgelopen jaren hebben het college en de gemeenteraad van Ommen al een aantal keer informatie gekregen over beschermd wonen. Ook is er vaak over gesproken met zorgaanbieders, medewerkers van de gemeente, cliënten(vertegenwoordigers) en anderen met wie de gemeente samenwerkt. Tijdens het schrijven van dit voorstel is gesproken met de cliëntenraad van een aanbieder, alsook de Adviesraad Sociaal Domein van de gemeente. Veel van hun adviezen zijn verwerkt in dit document en aan een aantal geven we direct uitvoering in de lokale pilot. Wij hebben ervoor gekozen om de adviesraad sociaal domein op de lokale plannen te bevragen op advies. Ook hebben wij ervoor gekozen om u deze regionale visie direct ter besluitvorming bij u aan te bieden. Raadsleden zijn vanuit de regio en de Vereniging Nederlandse Gemeenten uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst over de regiovisie en Norm van Opdrachtgeverschap op 27 oktober. Een opname van deze raadsinformatiebijeenkomst is als bijlage toegevoegd.

De afgelopen jaren is al veel gesproken over de decentralisatie en transformatie van beschermd wonen met medewerkers, zorgaanbieders, samenwerkingspartners, inwoners en adviesraden. Hun input en ervaringen zijn in de regionale visie meegenomen.

Financiën Ingaande 1 januari 2023 ontvangt de gemeente van het Rijk een eigen budget voor nieuwe cliënten beschermd wonen of beschermd thuis. Het verdeelmodel is nog niet

4

definitief vastgesteld. Tegelijkertijd met de opbouw van het lokale budget voor beschermd wonen, wordt het regionale budget voor beschermd wonen in stappen afgebouwd. Zo vangen we samen tegenvallers op en worden meevallers eerlijk verdeeld tussen regiogemeenten. Bij de centrumgemeente wordt aangedrongen op, en meegewerkt aan, financiële scenario’s om de afwikkeling van regionale budgetten dit najaar verder inzichtelijk te maken. Regionaal is bestuurlijk afgesproken dat afspraken over financiële solidariteit voor het ‘objectieve’ budget niet eerder worden gemaakt dan dat het nieuwe financiële verdeelmodel en de bijbehorende budgetten bekend zijn. In de reguliere P&C-cyclus houden we u geïnformeerd over de inkomsten en uitgaven.

Communicatie In regionaal verband informeren wij elkaar ambtelijk en bestuurlijk over de voortgang van de besluitvorming over de regionale visie. Zodra er in 2022 lokale besluiten genomen worden over de inrichting van de toegang tot beschermd wonen, wordt er in communicatie voorzien. Samenvatting Beschermd wonen is een maatwerkvoorziening uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Gemeenten zijn hier sinds de Wmo 2015 verantwoordelijk voor. Deze taak wordt uitgevoerd door centrumgemeente Zwolle. Zwolle is nu inhoudelijk en financieel eindverantwoordelijk. Dit gaat veranderen. Per 1 januari 2023 wordt elke gemeente zelf verantwoordelijk voor beschermd wonen voor nieuwe cliënten (decentralisatie). Bijvoorbeeld beoordelen of iemand toegang krijgt tot beschermd wonen en de inkoop van de zorg. Het Rijk en de VNG hebben in een akkoord, de zogenaamde Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) vastgelegd dat ook na 1 januari 2023 gemeenten moeten blijven samenwerken. Met het opstellen van de regiovisie die voor ligt voldoet de regio aan hetgeen is afgesproken. De regiovisie is afgestemd in het regionale bestuurlijke overleg en wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraden in de regio.

Bijlagen 1. Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2022 – 2032. 2. Opname regionale raadsbijeenkomst over de Norm van Opdrachtgeverschap. (Let op, geluidsopname moet gedownload worden)

Burgemeester en wethouders van de gemeente Ommen,

5

Secretaris,

Burgemeester,

J.W.H. Blaauw

mr. drs. J.M. Vroomen

6

Raadsbesluit Zaaknummer:

257806

Onderwerp: Regionale toekomstvisie beschermd wonen De raad van de gemeente Ommen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders 16 november 2021;

Besluit: De regiovisie ‘Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2022 – 2032’ vast te stellen. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Ommen van 16 december 2021. De raad voornoemd, de griffier,

de voorzitter,

J.A.R. Tenkink

mr. drs. J.M. Vroomen

7