Raadsbrief verlengen van het lokale gezondheidsbeleid 'Naar een Gezond en Vitaal Ommen + bijlagen

LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID 2021 tot 2025

Mensen vinden een goede gezondheid nog steeds het belangrijkste in hun leven. Je hebt een goede gezondheid niet altijd zelf in de hand, maar toch kun je het nodige doen om je gezondheid te bevorderen. Zo kun je kiezen voor een gezonde leefstijl waarbij je let op je voeding en bewegen, afziet van roken en drugs en matig alcohol gebruikt. Gelukkig kiezen steeds meer mensen hiervoor. Immers, een goede gezondheid levert veel op. Als Ommenaren gezond en vitaal zijn, hebben zij veelal een betere kwaliteit van leven, kunnen zij beter voor zichzelf zorgen en doen zij minder beroep op zorg. Zo kunnen zij langer en beter meedoen in de samenleving. Met dit citaat opende de vorige nota Gezondheidsbeleid Ommen. In deze nota stond preventie centraal. Immers, van de 365 dagen in een jaar zijn mensen gemiddeld minder dan een dag bij een huisarts of in een ziekenhuis. Willen wij gezondheidsbeleid dus effectief laten zijn, dan zullen wij het vooral moeten doen op de overige dagen op het werk of school, in de vrije tijd. We kunnen anno 2021 vaststellen dat deze benadering, ‘positieve gezondheid’ inmiddels breed wordt onderschreven en uitgevoerd. Vitaal Vechtdal is voor Ommen een belangrijke organisatie. Hierin werken zorgorganisaties, gemeenten en ziektekostenverzekeraars samen aan concrete preventieve projecten.

Onder de titel ‘BRAVO’ zijn er verschillende activiteiten uitgevoerd voor Bewegen, tegen Roken en Alcohol, en voor gezonde Voeding, Ontspanning en Ontmoeting. GGD IJssselland is inmiddels ook lid van Vitaal Vechtdal en heeft positieve gezondheid ook als belangrijk thema voor de komende jaren. Positieve gezondheid leeft ook bij de organisaties in Ommen. Vele verenigingen en organisaties op het gebied van sport, bewegen en gezondheid werken samen onder het convenant ‘Samen Fitter Verder’. Daarmee laat Ommen zien dat het goede stappen zet op weg naar een gezond en vitaal Ommen. Reden genoeg voor het college van B&W om de gemeenteraad voor te stellen het gezondheidsbeleid actief voort te zetten. Want een gezond en vitaal Ommen, dat is meer dan de moeite waard!

Ko Scheele Wethouder Ommen

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 2

LEESWIJZER In het volgende hoofdstuk wordt beschreven wat onze visie op gezondheid is. Deze visie is gebaseerd op de landelijke en lokale ontwikkelingen in het gezondheidsbeleid. Daaropvolgend wordt de gezondheidssituatie van de gemeente Ommen geschetst aan de hand van een korte terugblik op de vorige periode en een overzicht van de belangrijkste trends en ontwikkelingen aan de hand van de gezondheidsonderzoeken van de GGD. Tot slot wordt in het laatste hoofdstuk de speerpunten weergegeven waar wij ons de komende periode op gaan richten en hoe wij dat gaan aanpakken.

HOE IS DEZE NOTA TOT STAND GEKOMEN? Na het verschijnen van de landelijke nota gezondheidsbeleid 2016 – 2019 in december 2015 zijn wij begonnen met het opstellen van het lokale gezondheidsbeleid. Deze nota is op interactieve wijze tot stand gekomen door verschillende bijeenkomsten te organiseren voor onze inwoners en maatschappelijke partners .Na bespreking in de adviesraad is de nota vastgesteld. Sindsdien is de nota actief uitgevoerd. Voorbeelden worden in deze nota daarvoor gegeven. Voorgesteld wordt om dit de komende jaren voort te zetten.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 3

INHOUDSOPGAVE 1

Anders kijken naar gezondheid

5

2

Gezondheidssituatie in Ommen

8

2.1

Hoe is het ons vergaan?

8

2.2

Hoe staan wij er nu voor?

8

2.3

Hoe nu verder?

9

3

4

Wat gaan wij doen in 2021 – 2025?

11

3.1

Een integrale aanpak voor gezondheidsbevordering

11

3.2

Inzicht verbeteren in de gezondheidssituatie van onze inwoners

13

3.3

Stimuleren van een gezonde leefomgeving

14

3.4

Actieve en gezonde leefstijl voor jongeren

15

3.5

Preventieve ouderenzorg

18

Financiën

20

Bijlagen

22

Bijlage I: Verkenning gezondheidssituatie door GGD – gemeente Ommen Bijlage II: Terugkoppeling bijeenkomst ‘Gezondheid & Vitaliteit’

23 25

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 4

1 ANDERS KIJKEN NAAR GEZONDHEID De laatste tijd zijn veel ontwikkelingen gaande rondom vitaliteit en gezondheid. Wij gaan anders denken over gezondheid. In plaats van te benadrukken wat mensen niet meer kunnen als ze ziek zijn, gaat het meer om eigen regie op het leven en participatie. Leefstijl krijgt meer en meer een prominente plek in de samenleving. Verbetering van gedrag en gezondheid wordt dan meetbaar aan de hand van bijvoorbeeld de gezondheidsbeleving (welbevinden), de participatiegraad en de zelfredzaamheid van inwoners. Dit sluit aan bij de gezondheidsgedachte ontwikkeld door Machteld Huber1 “het vermogen van mensen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven’ (2011). Rode draad is de omslag van denken in termen van ‘ziekte, zorg en afhankelijkheid’ naar ‘gezondheid, gedrag, preventie en eigen kracht’. Deze nieuwe manier van denken heeft gevolgen voor de wijze waarop de lokale gezondheidszorg kan worden georganiseerd binnen onze gemeente. De rol van mensen zelf, zorgverleners, verzekeraars en de overheid verandert. Dit heeft consequenties, maar biedt ook kansen voor de manier waarop wij de publieke gezondheidszorg borgen en organiseren. Gezondheid en vitaliteit zijn belangrijke thema’s voor de gemeente Ommen.

Immers gezonde en vitale inwoners kunnen langer en beter participeren in de maatschappij. Wij gaan uit van een betrokken inclusieve samenleving. Dit betekent dat wij vertrouwen op de eigen verantwoordelijkheid en eigen kracht van onze inwoners. Dit betekent ook dat iedereen, ongeacht een eventuele beperking, volwaardig kan deelnemen. Ook op het terrein van gezondheid. Wij vinden dat inwoners in eerste plaats zelf verantwoordelijk zijn om te zorgen dat zij gezond leven en anticiperen op het ouder worden. Dit kunnen wij onder meer bereiken door inwoners te stimuleren en waar nodig te ondersteunen bij het werken aan hun vitaliteit. Ook als zij een fysieke, zintuiglijke of verstandelijke beperking hebben, een chronische ziekte of een psychische of psychiatrische aandoening. Ons doel is om de gezonde keuzes voor onze inwoners makkelijker te maken en hen van goede informatie te voorzien en meer in te zetten op preventieve activiteiten en een gezonde leefomgeving. Op deze manier zijn inwoners en in het bijzonder jongeren en ouderen, beter in staat om zelf afgewogen keuze te maken voor de eigen leefstijl. Met preventieve activiteiten in de zorg kan veel winst worden behaald. Dit geldt ook voor een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, spelen en sporten, waardoor de druk op de gezondheidszorg lager wordt.

Dit doen wij niet alleen, maar samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven, de gezondheidszorg, de sportsector en de onderwijsinstellingen. Gezondheidsbeleid heeft de meeste kans van slagen als we het integraal en gezamenlijk aanpakken. Deze partijen hebben ook ideeën over de zorg en ondersteuning die aansluiten bij de manier waarop onze inwoners willen leven en deelnemen aan de samenleving. Deze ideeën vormen voor ons het vertrekpunt. Wij stimuleren de interventies, in het kader van sociaal ondernemen, die de eigen kracht van inwoners en hun sociale netwerk versterken.

1

Machteld Huber is arts en onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut en bedenker van het concept Positieve Gezondheid

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 5

Daarnaast betekent dit ook dat wij zelf binnen de gemeente dwarsverbanden leggen. Denk bijvoorbeeld aan openbare orde en veiligheid, de inrichting van openbare ruimten, duurzaamheid, jeugdbeleid, maatschappelijke ondersteuning, sport- en beweegbeleid en beleid voor inwoners met een laag inkomen.

Samengevat zijn onze uitgangspunten: • Het bevorderen van de vitaliteit en de gezondheid van al onze inwoners staat centraal. • Het accent verschuift van ‘ziekte en zorg’ naar ‘gezondheid en gedrag’. • Gezondheid levert een positieve bijdrage aan de eigen kracht en participatiemogelijkheden van inwoners. Wij stimuleren en waar nodig ondersteunen wij inwoners bij het werken aan hun gezondheid. • Preventie neemt een prominente plaats in voor een betere gezondheid. • Een gezonde leefomgeving stimuleert een betere gezondheid. • Gezondheidsbeleid is integraal en intersectoraal.

WET PUBLIEKE GEZONDHEID In december 2015 heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de landelijke nota gezondheidsbeleid 2016 – 2019 opgesteld. Deze nota is mede gebaseerd op de uitkomsten van de vierjaarlijkse Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) en de Verkenning Jeugdgezondheid ‘Gezond opgroeien’. Deze nota geeft aan, dat het kabinet onverminderd inzet op het bevorderen van gezondheid van mensen. Daarbij staat preventie, gezondheidsbescherming, het verminderen van gezondheidsverschillen en een integrale aanpak centraal. Volgens de kabinetsbrief is de meeste gezondheidswinst nog steeds te behalen met verbetering van de trends voor de speerpunten: roken, overmatig alcoholgebruik, (ernstig) overgewicht, bewegen, depressie en diabetes. Eind mei 2020 is de landelijke nota gezondheidsbeleid 2020 - 2024 'gezondheid breed op de agenda' gepubliceerd. De centrale visie is 'health in all policies'. Dat wil zeggen dat gezondheidsbeleid concreet wordt gemaakt over de grenzen van beleidsdomeinen heen. Daarnaast is het concept 'positieve gezondheid' gekozen als leidraad. De nota legt de prioriteit bij vier gezondheidsvraagstukken: de sociale en fysieke leefomgeving, gezondheidsachterstanden, mentale druk op het dagelijks leven bij jongeren en jongvolwassenen en vitaal ouder worden.

De landelijke gezondheidsnota heeft grote raakvlakken met de ambities uit het preventie- en sportakkoord.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 6

GGD IJsselland Het grootste deel van de taken in het kader van de Wpg wordt voor onze gemeente uitgevoerd door de GGD IJsselland. De GGD IJsselland voert voor meerdere gemeenten (gemeenschappelijke regeling) diverse taken uit op het gebied van de volksgezondheid. Het betreft onder meer de volgende taken: • Infectieziekte bestrijding en toezicht i.v.m. uitbraken van besmettelijke ziekten. De GGD heeft sinds 2020 een centrale rol bij de bestrijding van de COVID-19 pandemie. • Basistaken voor de hele bevolking, die de Wet Publieke Gezondheid en de Wet Kinderopvang voorschrijven; o.a. het uitvoeren van inspecties op het terrein van kinderopvang, epidemiologisch onderzoek (gezondheidsenquête), Soa-/Hiv preventie en bestrijding, tuberculosebestrijding, technische hygiënezorg, medische milieukunde, uitvoering van de jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar en gezondheidsinformatieverstrekking. • Samenwerking is geregeld in de GHOR (Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen) en de Veiligheidsregio IJsselland (gemeenschappelijke regeling). De gemeente speelt een rol bij de opvang en nazorg bij calamiteiten als rampen, branden, ongevallen en natuurgeweld. • Vaccinatieprogramma voor de jeugd en HPV2 vaccinaties meisjes. • De GGD coördineert afstemming met relevante zorgkantoren op regioniveau.

2

Humaan Papillomavirus

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 7

2

GEZONDHEIDSSITUATIE IN OMMEN

Als basis voor dit nieuwe beleidsplan en voor het vaststellen van de speerpunten voor de komende beleidsperiode hebben wij inzicht nodig in de gezondheid en de gezondheidsbeleving van onze inwoners. Dit inzicht wordt verkregen door een terugblik op voorgaande jaren, gesprekken met Samen Doen Teams, de gemeentelijke monitor Sociaal Domein en de gezondheidsonderzoeken van de GGD.

2.1 Hoe is het ons vergaan? In de vorige gezondheidsnota’s hebben wij voornamelijk ingestoken op het verbeteren van de zelfredzaamheid, het oplossen van de kwetsbaarheid van inwoners en de bevordering van gezondheidswinst op onder andere alcoholmatiging en overgewicht. Een korte terugblik op de afgelopen periode door gesprekken met Samen Doen Teams, inwoners en (maatschappelijke) instellingen, leert ons dat het de goede kant op gaat met de gezondheid van onze inwoners. Enkele activiteiten die hieraan hebben bijgedragen zijn de integrale projecten rond alcoholgebruik (waaronder Minder Drank Meer Scoren en Meer dan een biertje) en overgewicht (waaronder de Beweegkuur en JOGG-aanpak). De inzet van de combinatiefunctionarissen is geëvalueerd en wordt voortgezet. Extra inzet op sportstimulering voor ouderen en mensen met een beperking en tot slot de samenwerkingsverbanden met de eerste en tweede lijn zijn versterkt (waaronder Vitaal Vechtdal) en hierop wordt de komende tijd op voortgebouwd. De algemene conclusie is dat het ingezette beleid een goede basis vormt om op voort te bouwen. Dit sluit ook aan bij de wens van het veld om periodiek niet te kiezen voor nieuwe speerpunten.

2.2 Hoe staan wij er nu voor? Kwalitatief terug kijken naar de speerpunten en effectiviteit van beleid kan door te kijken naar trends en ontwikkelingen in gezondheidsmonitoren. De GGD brengt via jaarlijks onderzoek de gezondheid van onze inwoners in kaart in de volgende vier groepen: kinderen (0-12 jaar), jongeren (12-24 jaar), volwassenen (19-65 jaar) en ouderen (65+). Hieronder worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen uit de onderzoeken weergegeven3.

3

Normen worden bepaald door de GGD

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 8

De belangrijkste conclusies zijn: • Het aantal ouderen in de gemeente Ommen neemt toe. In Ommen is nu 17% van het aantal inwoners 65 tot 75 jaar (in de regio IJsselland 13%) en 10% is 75 jaar en ouder (in de regio IJsselland 9%). • Eenzaamheid komt nog steeds vaak voor; 32% bij volwassenen en 42% bij ouderen. 8% van de volwassenen geeft aan zich (zeer) ernstig eenzaam te voelen. • Gezond gewicht blijft aandacht vragen. Overgewicht neemt toe met de leeftijd: 8% bij kinderen van 5,5 jaar tot 10% van kinderen van 10,5 jaar (in de regio 16%), 15% van de jeugd uit het voortgezet onderwijs, 50% van de volwassen tot 60% onder ouderen. • Er wordt nog altijd te vaak en te veel alcohol gedronken. 50% van de jongeren die alcohol drinken, krijgt de drank van hun ouders (in de regio 43%). 19% van de volwassenen en ouderen in Ommen is een overmatige drinker. • Landelijk is er sprake van een tendens dat de mentale druk op jongeren lijkt toe te nemen, onder meer door prestatiedruk in het onderwijs en de maatschappij. 8% van onze jongeren heeft een verhoogd risico op psychosociale problemen (in de regio 11%), 17% heeft een verhoogd risico op emotionele problemen (in de regio 18%) en 5% een verhoogd risico op gedragsproblemen (in de regio 9%). In bijlage 1 zijn de verkenning en de uitkomsten van de meest recente gezondheidsmonitors uitgebreider opgenomen.

Nog meer informatie en cijfers over de gezondheidssituatie van de inwoners van Ommen in vergelijking met eerdere jaren en andere gemeenten uit het werkgebied van de GGD IJsselland is te vinden op www.ijssellandscan.nl.

2.3 Hoe nu verder? Bij het ontwikkelen van het lokaal gezondheidsbeleid heeft met name de vraag centraal gestaan wat de meest kwetsbare bevolkingsgroep vanuit het perspectief gezondheid en vitaliteit is. Met andere woorden: waarop moet het beleid zich de komende periode specifiek gaan richten? Hierboven is al aangegeven dat de gemeente primair verantwoordelijk is voor de kwetsbare inwoner. Het lokaal gezondheidsbeleid richt zich dan ook op het verbeteren van de zelfredzaamheid en het oplossen van de kwetsbaarheid van inwoners. Vanuit de behoefte om in het beleid meer prioriteit aan te brengen, is op basis van onze visie, de gegevens uit de gezondheidsonderzoeken van de GGD en de gesprekken die hebben plaatsgevonden met externen gekozen om de komende periode ons voornamelijk te focussen op de bevolkingsgroepen Jeugd en Ouderen. Jeugd Een gezonde start is van essentieel belang voor de toekomst van onze jeugd. Gezond en veilig opgroeien is hierbij van essentieel belang. Investeringen in de eerste levensjaren kunnen later veel leed besparen. Daarmee dragen wij niet alleen zorg voor de gezondheid van de kinderen nu, maar investeren wij ook in hun gezondheid op latere leeftijd. Hoe eerder wij gezondheidsproblemen kunnen voorkomen bij deze doelgroep, hoe beter.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 9

Ouderen Onder ouderen blijkt de gezondheid en vitaliteit het meest onder druk te staan. Bij deze groeiende groep valt veel gezondheidswinst te behalen. Door het toenemend aantal ouderen zullen chronische zieken vaker voorkomen en neemt de behoefte aan zorg en ondersteuning toe. Als gemeente hebben wij een rol om deze groep te ondersteunen om bijvoorbeeld langer zelfstandig thuis te kunnen worden en om ook bij deze groep in te zetten op gezondheidswinst. Een lokale aanpak gericht op preventieve ouderengezondheid is hierbij van cruciaal belang. De te ontwikkelen speerpunten en interventies gaan zich dan ook vooral richten op deze doelgroepen en hebben tot doel bevorderen van de gezondheid. De bevolkingsgroep Volwassen heeft zeker ook onze aandacht. Echter voor deze doelgroep wordt vanuit verschillende richtingen al ingestoken op het bevorderen van de gezondheid en vitaliteit. Denk bijvoorbeeld aan het project Vitale werknemers met de Vitaal Vechtdal Polis. Volwassenen en ouders worden ook betrokken bij enkele speerpunten gericht op de doelgroep Jeugd.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 10

3.

WAT GAAN WIJ DOEN IN 2021 tot 2025?

Voor de periode 2021 – 2025 hebben wij ervoor gekozen om de eerder vastgestelde speerpunten te continueren. Per speerpunt geven wij aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Hierbij is het van belang om het gezondheidsbeleid niet als iets statisch te zien. De samenleving verandert en daarmee verandert ook de behoefte en de wensen van onze inwoners. Daarbij zullen de effecten van de coronapandemie mogelijk ook nieuwe opgaven met zich meebrengen. Vandaar dat het onmogelijk is om het gezondheidsbeleid voor de komende vier jaar strak in te kaderen. 1. Een integrale aanpak voor gezondheidsbevordering 2. Inzicht verbeteren in de gezondheidssituatie van onze inwoners 3. Stimuleren van een gezonde leefomgeving 4. Actieve en gezonde leefstijl voor jongeren 5. Meer inzet op preventieve ouderenzorg

3.1 Een integrale aanpak voor gezondheidsbevordering Gezondheidsbeleid heeft de meeste kans van slagen als het integraal en intersectoraal wordt opgepakt. Enerzijds samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven, de gezondheidszorg, de sportsector en de onderwijsinstellingen en anderzijds binnen onze eigen gemeente met onder andere openbare orde en veiligheid, de inrichting van openbare ruimte, jeugdbeleid, maatschappelijke ondersteuning, sport- en beweegbeleid en beleid voor mensen met een laag inkomen. De komende periode willen wij meer inzetten op: (1) een interne integrale benadering van gezondheid, (2) versterken van de ketensamenwerking tussen preventie en zorg en (3) stimuleren van publiek-private samenwerking. Interne integrale benadering Op gemeentelijk niveau is samenwerking tussen de verschillende gemeentelijke beleidsterreinen nodig. Dit vraagt om gemeentelijke brede steun en enthousiasme voor publieke gezondheid, of voor een specifiek onderwerp zoals gezond gewicht. Wij zetten ons in om op het gebied van gezondheidsbescherming, ziektepreventie en gezondheidsbevordering integraal beleid te formuleren en tot uitvoering te brengen. En andersom ook daar waar aan de orde, gezondheid een rol te geven binnen andere beleidsterreinen. Denk bijvoorbeeld aan toegankelijkheid van gebouwen, geluidsbelasting snelwegen en de ventilatie in woningen.

Het net geratificeerde VNVerdrag voor rechten van mensen met een beperking sluit hierbij nauwlettend aan.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 11

Inclusieve samenleving In 2016 is het VN-Verdrag voor rechten van mensen met een beperking geratificeerd. De ambitie van het VN-Verdrag is een inclusieve samenleving. Inclusief wil zeggen dat iedereen, dus ook mensen met een beperking, volwaardig kan deelnemen. Het VN-verdrag sluit goed aan bij de nieuwe taken van gemeenten. Ratificatie betekent een extra stimulans voor de beweging die met de nieuwe Wmo is ingezet: de samenleving aanpassen aan een zo breed mogelijke groep inwoners, ook degenen met fysieke, mentale of sociale beperkingen. Het verdrag bepaalt dat iedereen toegang moet hebben tot de openbare ruimte, het vervoer, informatie, werkplek en openbare faciliteiten en diensten. Het verdrag stimuleert de bewustwording en zet aan tot concrete actie. Mensen met een beperking die willen sporten kunnen terecht bij STARS. STARS richt zich op het versterken van kwetsbare mensen door hen te ondersteunen bij toegankelijkheid, mobiliteit en voorzieningen door het aanbieden van sport- en bewegingsactiviteiten. Het aanbod voor specifieke doelgroepen is te raadplegen via ommenvitaal.nl.

Versterken van de ketensamenwerking tussen preventie en zorg Op lokaal niveau kunnen wij onze samenwerkingsrelaties nog beter benutten, bijvoorbeeld met partners in onderwijs, zorg en welzijn. Investeren in samenwerking met (private) partners kan van betekenis zijn voor gezondheidsbevordering. Onder meer voor een goede verbinding tussen preventie en de eerstelijnszorg, is deze samenwerking van grote waarde. De eerstelijnszorg, huisartsen in het bijzonder, kan samen met ons en met de zorgverzekeraar een cruciale rol spelen om gezonder gedrag te stimuleren. Bijvoorbeeld voor de doelgroep inwoners met een verhoogd risico op aandoeningen en chronische zieken, zijn er kansen om in samenspraak in te zetten op het bevorderen van gezond gedrag. Daarnaast kunnen wij met de huisartsen een verbinding vormen tussen gezondheidsbevordering in het sociaal domein en de eerste lijn die wordt gefinancierd vanuit de zorgverzekering. Hieronder een goed voorbeeld van ketensamenwerking tussen preventie, zorg en onderwijs in Ommen. Transformatieagenda sociaal domein 2021 – 2024 De thema's jeugd, ouderen en werk & inkomen staan centraal. Vanuit het thema jeugd wordt bijvoorbeeld gewerkt aan het versterken van de verbinding tussen jeugdhulp, onderwijs en de jeugdgezondheidszorg. Vanuit het thema ouderen wordt bijvoorbeeld gewerkt aan het ontwikkelen van een dementie-aanpak.

Vanuit het thema werk & inkomen wordt bijvoorbeeld gewerkt aan het inzetten van een netwerk vroegsignalering.

Verdiepende hoofdstuk lokaal preventieakkoord De kerngroep bestaande uit GGD IJsselland, Vitaal Vechtdal, WIJZ Welzijn, Tactus en een tweetal lokale fysiotherapiepraktijken werken aan het opstellen van dit akkoord. Projecten die een plek gaan krijgen in dit akkoord zijn bijvoorbeeld preventie middelengebruik, mentale gezondheid en gezonde leefstijl.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 12

Ommenvitaal.nl Onlangs heeft gemeente Ommen in samenwerking met Vitaal Vechtdal, Wijz Welzijn en Samen Doen een nieuw online platform www.vitaalommen.nl ingericht. Op de website kunnen professionals en inwoners het aanbod op onder andere het gebied van sport, bewegen, welzijn en gezonde leefstijl raadplegen.

Samen Fitter Verder! Vanuit het Ommense lokale sport- en preventieakkoord Samen Fitter Verder was in 2020 € 10.000.- aan middelen beschikbaar. Deze rijksmiddelen zijn in 2020 toegekend aan de volgende projecten: Tiener Aquasport zwembad Carrousel: voor de aanschaf van materialen voor een op te starten tiener aquagroep in zwembad De Carrousel. Het project is ingediend door ouders en zwembad De Carrousel. Subsidie € 1.900,-. Preventieactiviteit Loop-je-lichter: voor het opstarten van een (hard)loopgroep voor mensen met psychische klachten. Het project is ingediend door ACO van Elderen en Impluz. Subsidie € 3.420,-. Fitclub Ommen: voor het opstarten van een sportuurtje voor volwassenen (18+) met een (lichte) Verstandelijke en/of lichamelijke beperking. Het project is ingediend door K-vriendelijk en de Baalderborggroep. Subsidie: € 2110,-. Aanschaf materiaalkisten incl. spelkaarten in gymzalen: hiermee kunnen kinderen tijdens het bewegingsonderwijs in aanraking komen met andere sport- en beweegvormen, die wellicht ook buiten school weer gespeeld kunnen worden. Dit project is ingediend door een drietal initiatiefnemers vanuit het onderwijs, fysiotherapie en de gemeente. Subsidie: € 1.800,-. Workshop Calisthenics Park Ommen: opleidingskosten voor het geven van gratis workshops aan inwoners van de gemeente Ommen voor het op een veilige manier gebruik maken van de Toestellen.

Het project is ingediend door Sportrijk/Crossfit Ommen. Subsidie: Є 650,-. Ook voor 2021 en 2022 is er jaarlijks een budget beschikbaar van € 10.000,-. Het budget voor 2021 is door het Rijk verdubbeld met € 10.000,- om beweegactiviteiten na corona extra te stimuleren.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 13

3.2 Inzicht verbeteren in de gezondheidssituatie van onze inwoners Op landelijk en lokaal niveau worden verscheidene monitoren uitgevoerd; de GGD IJsselland voert onderzoeken uit naar de gezondheid en leefstijl van ouderen, volwassen, jongeren en kinderen in de vierjaarlijkse cyclus. Deze monitoren worden voornamelijk op provincie en stedelijk niveau uitgevoerd en deels op wijkniveau. Tot slot hebben wij onze eigen gemeentelijke monitor Maatschappelijk Resultaat, waarin relevante cijfers en gegevens worden samengevoegd om belangrijke signalen, ontwikkelingen en trends te kunnen ontdekken op het gebied van preventie. Omdat gezondheidsproblemen vaak samengaan met problemen op andere levensgebieden, zoals ook Ruimtelijke Ordening en Verkeer, beogen we de inzet vanuit gezondheid te koppelen aan de inzet vanuit andere terreinen zodat ‘winst’ op meerdere terreinen kan worden geboekt. Dit is reeds beschreven in de vorige paragraaf onder het kopje ‘interne integrale benadering en wordt in de volgende paragraaf ook uitgebreid toegelicht.

3.3 Stimuleren van een gezonde leefomgeving Een integrale aanpak voor gezondheidsbevordering richt zich zowel op het gedrag van onze inwoners, als ook op de leefomgeving. Wij willen dat alle inwoners uit Ommen in een gezonde leefomgeving bevinden die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot bewegen, spelen en sporten, waar inwoners zich veilig voelen, met groen en water en mogelijkheden voor ontmoeten en sociale contacten. Binnen de gemeente wordt op verscheidene manieren geïnvesteerd in een gezonde leefomgeving. Binnen het Programma Duurzaam Ommen, wordt op een positieve manier een bijdrage geleverd aan de leefbaarheid van onze kernen, waarbij vooral wordt ingestoken op energiebesparing en ontwikkeling van duurzame energieproductie. In onze woonvisie is opgenomen dat wij een landelijke en groene gemeente willen blijven waar het duurzaam en veilig wonen is in een woonomgeving die heel, schoon, veilig en toegankelijk is. In het beleid van openbare ruimte wordt onder andere aandacht besteed aan de bereikbaarheid en toegankelijkheid van openbare gebouwen en voorzieningen. Bij het herontwikkelen van buurten en (her)inrichten van openbare ruimte wordt steeds meer gekeken naar het gezondheidsaspect en de mogelijkheden tot participeren. Binnen onze gemeente hebben wij diverse recreatieve fiets- en wandelpaden, welke ook rolstoelvriendelijk zijn.

Naast een fiets- en wandelnetwerk is er ook een ruiternetwerk en een nordic walking route opgenomen in het wandelnetwerk. In het centrum van Ommen staat een openbaar watertappunt en binnen onze gemeente zijn verschillende speelplekken met speeltoestellen en sportveldjes. Daarnaast spelen gezondheidsrisico’s in het buitenmilieu een rol bij het (her)inrichten van openbare ruimte. Dit zijn risico’s die te maken hebben met overlast door stof, stank of geluid, zowel in de lucht als in de grond of in het water. Ventilatie van huizen en scholen vormen hier ook een onderdeel van uit. Bovenstaande aspecten dragen ook bij om onze inwoners langer thuis te laten wonen.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 14

Wij willen meer aandacht voor de inrichting van de openbare ruimte in het kader van gezondheid. Met de komst van de nieuwe omgevingswet wordt hieraan prominent aandacht besteed. In de omgevingswet staat integraliteit en participatie centraal, waarin ook één van de pijlers ‘gezondheid’ betreft. Bij het opstellen van de omgevingsvisie worden aspecten van gezondheid, in samenhang met andere aspecten die van belang zijn voor de inrichting en het gebruik en beheer van openbare ruimtes worden hierin meegenomen. Calisthenicspark Ommen Eén van de ambities uit het locale sport- en preventieakkoord Samen Fitter Verder! Is ‘Ommen gaat voor gezonde inwoners in een gezonde omgeving’. In navolging van deze ambitie is in maart 2021 het calisthenicspark opgeleverd. Een calisthenicspark is een soort van beweegpark waarbij verschillende oefeningen gedaan worden waarbij (vooral) het eigen lichaamsgewicht als weerstand gebruikt wordt.

3.4 Actieve en gezonde leefstijl voor jongeren Iedereen ervaart gezondheid op zijn of haar eigen manier. Wat de één als gezond ervaart, hoeft bij de ander niet op dezelfde manier worden beleefd. Het is daarom lastig vast te stellen wat een actieve en gezonde leefstijl inhoudt. De meeste gezondheidswinst is nog steeds te behalen met verbetering van de landelijke speerpunten: roken, overmatig alcoholgebruik, (ernstig) overgewicht, bewegen, depressie en diabetes. De afgelopen jaren heeft de gemeente zich voornamelijk ingezet op het verminderen van alcoholgebruik onder jongeren en het tegengaan van overgewicht. Daarbij wordt steeds meer het accent op het belang van bewegen gelegd. Door deze thema’s aan te houden in de nieuwe beleidsperiode ontstaat continuïteit in beleid en is het beter om mogelijke effecten van dit beleid te kunnen waarnemen. Alcoholmatiging Uit verschillende onderzoeken komt naar voren dat jongeren nog altijd te vaak en te veel drinken. 55% van de jongeren uit Ommen heeft ooit alcohol gedronken en 22% heeft de laatste 4 weken, 5 of meer glazen alcohol gedronken. 50% van de jongeren uit Ommen die alcohol drinken, krijgt drank van hun ouders (in de regio 43%). Alcohol is slecht voor de ontwikkeling van het kind en dit kan gevolgen hebben voor de leerprestaties en de gezondheid. Daarnaast zorgt het overmatig alcoholgebruik van jongeren voor overlast.

Het is dan ook van belang om tijdig in te grijpen. Om het alcoholgebruik in de gemeente Ommen tegen te (blijven) gaan worden preventieve activiteiten georganiseerd en interventies gepleegd binnen het onderwijs door voorlichting van Tactus Verslavingszorg en Halt. Deze alcoholmatigingsinterventies richten zich vooral op de leefgebieden waar jongeren te vinden zijn: thuis, op school en in de vrije tijd. Hoewel wij er van overtuigd zijn dat we sterk moeten inzetten op de jeugd, zijn wij ons ervan bewust dat er tevens aandacht moet zijn voor de permissie houding van de omgeving. Om hierop in te spelen is o.a. het project IkPas, waarbij volwassenen 40 dagen geen alcohol drinken. Deze bewustwordingscampagne wordt de komende jaren voortgezet.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 15

IkPas campagne In februari en maart is extra aandacht besteed aan het onderwerp overmatig alcoholgebruik door middel van de actie IkPas. Deze actie is een bewustwordingscampagne en houdt in dat de ambassadeurs van deze actie 40 dagen geen alcohol drinken. Verschillende ambassadeurs uit de gemeente Ommen hebben meegedaan aan deze actie. De groep ambassadeurs bestond uit personen van verschillende samenwerkingspartners van de gemeente zoals: Samen Doen, fysiotherapie, scholen, sport, politie en uiteraard collega’s van de gemeente zelf.

Drugsproblematiek Voor het gebruik van drugs geldt evenals voor alcohol, dat het tot allerlei vormen van gezondheidsschade kan leiden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen softdrugs en harddrugs. Uit de jongerenmonitor 2019 blijkt dat minder dan 1% van de leerlingen uit klas 2 (13-14 jaar) en 6% van de leerlingen uit klas 4 (15-16 jaar) ooit wiet of hasj (softdrugs) heeft gebruikt. In de regio IJsselland wordt door 6% van de jongeren wiet of hasj gebruikt. In de gemeente Ommen heeft 2% van de jongeren uit klas 4 aangegeven weleens harddrugs te hebben gebruikt. Uit ervaringen van Samen Doen Ommen en de politie blijkt dat drugs in toenemende mate wordt gedeald en gebruikt door jongeren. In 2021 is daarom gestart met een integrale aanpak. Samen tegen Drugs in Ommen! De gemeente Ommen is gestart met een programma dat zich richt op het voorkomen en tegengaan van drugsgebruik onder jongeren. Daarnaast is er een gerichte aanpak voor het tegengaan van dealen van drugs. De aanpak wordt vormgegeven door een programma met drie lijnen: preventie, hulpverlening en repressie. Aan het onderdeel preventie wordt collectief vormgegeven en jongeren en ervaringsdeskundigen krijgen hierin een grote rol. Dit vanuit de zogenaamde peer-to-peer benadering.

In het kader van de algemene preventieve aanpak worden maatschappelijke partijen zoals horeca, scholen, kerken en sportverenigingen benaderd om bij te dragen. Naast de preventieve aanpak werken we binnen de drugsaanpak in Ommen persoonsgericht. Dit doen we onder andere in de casus overleggen ‘hulpverlening/zorg’. Ook voor repressie is er Een casustafel ingericht, waarbij wordt gewerkt met een soortgelijke persoonsgerichte aanpak.

Gezond gewicht Wij kunnen veel doen om overgewicht te voorkomen en terug te dringen. Vooral door het stimuleren van een gezonde en gevarieerde voeding en door inwoners in beweging te krijgen en te houden. Dat is hard nodig, want 60% van de ouderen, 49% van de volwassenen, 15% van de jeugd uit het voorgezet onderwijs en ongeveer 12% van de basisschoolleerlingen in onze gemeente kampen met overgewicht of obesitas. Zij hebben hierdoor een verhoogde kans op tal van ziekten en chronische aandoeningen, zoals diabetes type 2, kanker en psychische klachten. Aandacht voor overgewicht blijft nodig. Zonder extra aandacht neemt het aantal inwoners met overgewicht steeds verder toe.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 16

JOGG Onze gemeente is sinds januari 2014 aangesloten bij de landelijke JOGG aanpak. JOGG is een beweging waarbij iedereen zich inzet om gezond eten en bewegen voor jongeren van 0 tot 19 jaar gemakkelijk en aantrekkelijk te maken. Op dit moment zijn wij in gesprek met onderwijs, gezondheidsinstellingen, de voedingssector en bedrijven om met elkaar initiatieven te ontplooien die volwassenen en kinderen verleiden te kiezen voor een gezonder eet- en leefgedrag. Daarbij is het de bedoeling vooral gezond leven gemakkelijker en aantrekkelijker te maken. De afgelopen periode is binnen de lokale Gewoon Gezond / JOGG aanpak voornamelijk ingestoken op het stimuleren van gezonde (school)kantines en gezonde scholen. Voor de JOGG aanpak is een uitvoeringsnotitie opgesteld waar de diverse doelstellingen en interventies in beschreven staan.

De link tussen gezond gewicht en Sport & Bewegen Sport en bewegen zijn goed inzetbaar als middel om verschillende maatschappelijke en sociale doelstellingen te bereiken. Binnen Ommen richt de sport- en beweegstimulering zich op alle doelgroepen in onze samenleving, van de jeugd tot de ouderen en inwoners met een beperking. Enerzijds is sport en bewegen een onderdeel van een gezonde leefstijl. Anderzijds kan sport en bewegen een rol spelen bij preventie van gezondheidsklachten, bevorderen van de sociale contacten en de maatschappelijke participatie. Dit sluit nauwlettend aan bij de speerpunten in het gezondheidsbeleid. Wij willen dat iedereen zich bewust blijft van het nut van voldoende beweging. Wij willen een goede balans tussen actief (bijvoorbeeld buiten spelen) en inactief spelen (bijvoorbeeld tv kijken en computeren) bij met name kinderen. De sportvereniging wordt na gezin en school wel de derde opvoedmilieu genoemd. Vanwege het nauwe contact met kinderen en ouders biedt de sport een waardevol pedagogisch instrument om een bijdrage te leveren aan het opvoeden en opgroeien van kinderen en jongeren. Om meer in te zetten op sport & bewegen voor jongeren doen wij mee aan de landelijke impuls combinatiefunctionarissen. Met deze impuls wordt de verbinding gelegd tussen sport, zorg, welzijn, jeugdzorg, kinderopvang, bedrijfsleven en onderwijs.

De inzet van de functionarissen is gericht om vanuit de bestaande netwerken (waaronder het brede schoolnetwerk) en door de verbinding te zoeken met de Samen Doen Team, extra in te zetten op preventieve zorg, het verhogen van ontwikkelingskansen voor kinderen en jongeren, vitaliteit, gezondheid, zelfredzaamheid, participatie en het versterken van de sociale infrastructuur. De functionaris wordt ingezet in verschillende omgevingen waaronder wijken, scholen, culturele organisaties en sportverenigingen. Voor de gemeente Ommen is 3,6 fte beschikbaar. Samen met maatschappelijke organisaties wordt gekeken naar de invulling van de combinatiefunctionarissen.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 17

Daily Mile In de Nationale Sportweek van 2020 is OBS De Dennekamp gestart met het lopen van The Daily Mile. The Daily Mile is een heel eenvoudig, maar effectief concept dat toegepast kan worden op elke basisschool of kinderopvang. Dagelijks onderbreken kinderen de dag of les 15 minuten om in hun eigen tempo een ‘Mile’ (1.6 km) te lopen/rennen. Dit met als doel het verbeteren van de conditie van de kinderen, maar ook hun concentratieniveau, stemming, gedrag en algehele welzijn. OBS De Dennekamp loopt op dit moment 3 dagen in de week een Mile.

Psychosociale gezondheid De psychosociale gezondheid van onze inwoners heeft ook onze aandacht. Voor het uitvoeren van collectieve GGZ Preventie (Geestelijke GezondheidsZorg) wordt jaarlijks aan Impluz/Dimence een subsidie verstrekt. Impluz biedt voorlichting en trainingen voor jeugd, jongeren en volwassenen op het gebied van psychosociale gezondheid. Voor een goede aansluiting tussen preventie en begeleidingsactiviteiten van deze doelgroep vervult het Samen Doen Team een belangrijke rol.

3.5 Preventieve ouderenzorg Ook bij ouderen gaan wij uit van eigen kracht, regie op het eigen leven en naar vermogen participeren in de samenleving. De vitaliteit en gezondheid van onze ouderen neemt toe. Veel ouderen blijven actief. Dit geeft ouderen de mogelijkheid langer actief deel te nemen aan de samenleving en zich daarvoor in te zetten. Veel ouderen participeren door vrijwilligerswerk, mantelzorg en arbeid. Dit heeft invloed op het verbeteren en behouden van hun gezondheid en welzijn. Het aantal ouderen (65-plussers) in onze gemeente groeit sterk de komende jaren. Daarnaast neemt de levensverwachting van ouderen ook toe. Dit is onder andere te danken aan de al ingezette preventie. Maar, ouderdom komt met gebreken en hoe ouder men wordt, hoe groter het risico op kwetsbaarheid. Kwetsbaarheid groeit met de leeftijd en door het wegvallen van functies (fysiek en mentaal), sociale contacten (eenzaamheid) en een mindere gezondheid (diabetes type 2, ondervoeding en depressie). Naast deze factoren zijn ouderenmishandeling en alcoholmisbruik ook belangrijke aandachtspunten geworden. Om invulling te geven aan de preventieve ouderengezondheidszorg gaan wij ervoor zorgen dat wij een goed inzicht hebben in de gezondheidssituatie van onze ouderen. Wij gaan aan de hand van onderzoeken meten en monitoren om inzicht te krijgen in de risicofactoren voor de gezondheid van onze ouderen.

Op basis hiervan worden gerichte maatregelen ingezet om de gezondheid van ouderen te bevorderen en de kwetsbaarheid tegen te gaan. Het doel hiervan is tijdig signalering van kwetsbaarheid bij ouderen en bevordering van het duurzaam zelfstandig blijven wonen van ouderen. De gerichte maatregelen op buurt/wijk niveau hebben betrekking op gezondheidsbevordering, gezondheidsvaardigheden en krachtig ouder worden.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 18

Eenzaamheid & Ontmoeting Om eenzaamheid terug te dringen is in de afgelopen tijd ingezet op het stimuleren en faciliteren van ontmoetingsplekken en ontwikkelingen op het gebied van langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen in de gemeente Ommen. Ook vanuit maatschappelijke organisaties, huisartsen, vrijwilligersorganisaties, kerken, Plaatselijke Belangen, buurtverenigingen en ons Samen Doen team is veel geïnvesteerd in eenzaamheid. Belangrijk daarbij is dat hierin ook de samenwerking tussen de verschillende organisaties gezocht wordt. In de week van de eenzaamheid hebben een aantal organisaties de handen ineen geslagen om in Ommen een aantal verscheidene activiteiten te organiseren voor mensen die zich eenzaam voelen. Om eenzaamheid verder terug te dringen willen wij de komende periode meer aansluiting zoeken bij het project ‘Samenwerken in de wijk’, waarbij één van de speerpunten het bestrijden van sociale eenzaamheid is. Daarnaast is eenzaamheid als speerpunt in de Transformatieagenda sociaal domein 2021 – 2024 van de gemeente Ommen geprioriteerd en wordt actief ingezet op het stimuleren van maatschappelijke initiatieven die een bijdrage leveren aan het bestrijden van eenzaamheid.

Sport & Bewegen Bewegen is één van de vele factoren die succesvol ouder worden mogelijk maken. Bewegen is een manier om andere mensen te ontmoeten, het maakt fitter en gezonder en voorkomt aandoeningen. Samen met onze partners maken wij het sport- en beweegklimaat voor ouderen in Ommen aantrekkelijker. Wij gaan bewegen met de doelgroep, zowel ‘gezonde’ ouderen, maar ook ouderen met een beperking, overgewicht, diabetes type 2 of een depressie.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 19

4.

FINANCIËN

Het grootste deel van de wettelijk verplichte taken op het terrein van de publieke gezondheid worden via een gemeenschappelijke regeling uitgevoerd door de GGD IJsselland. Daarnaast is er voor lokaal volksgezondheid ook een budget voor handen. Hieronder een overzicht van de belangrijkste structurele en incidentele middelen voor het gezondheidsbeleid.

GGD IJsselland De kosten voor de bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling GGD, bedragen in 2021: € 680.000 Volksgezondheid algemeen (structureel) Subsidie Halt Subsidie Tactus Vitaal Vechtdal

€ 5.000 € 9.500 € 15.000

Overig structureel Impluz (Dimence)

€ 15.000

Combinatiefunctionarissen (2019-2022) - Impulsregeling € 86.000 (4.3 fte x € 20.000) - Dekking uit Brede impuls combinatiefunctionarissen - Gemeentelijke bijdrage € 30.000

€ 116.000

Doelsubsidies Ter aanvulling van genoemde middelen zijn er verschillende doelsubsidies voor incidentele projecten. Deze doelsubsidies worden gefinancierd door het Rijk en hebben verschillende looptijden en bedragen. Enkele voorbeelden zijn het sportakkoord (€ 10.000) en het preventieakkoord (€ 10.000).

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 20

BIJLAGEN

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 21

Overzicht resultaten van de lokale gezondheidsmonitoren van doelgroepen kinderen (0-12 jaar), jongeren (12-24 jaar), volwassenen (19-65 jaar) en ouderen (65+) voor de gemeente Ommen. Kinderen 0 – 12 jaar (2018) De ouders van de kinderen uit deze doelgroep zijn benaderd voor deze monitor. Uit deze monitor komt naar voren dat: • 97% van de ouders ervaart dat de gezondheid van hun kind (heel) goed is (96% in 2013) • 78% van de kinderen lid is van een sportclub (75% in 2013) en 80% van de kinderen voldoende beweegt (82% in 2013) • 31% van de kinderen eet dagelijks groente (33% in 2013) • 8% van de kinderen van 5,5 jaar heeft overgewicht en 10% van 10,5 jaar heeft overgewicht (11% in 2013, in de regio 16%) • 9% van de kinderen een verhoogd risico op psychische problemen heeft • 33% van de kinderen gepest wordt, waarvan het merendeel op school (32% in 2013) Jongeren 12 – 18 jaar (2019, gemiddelde scores van klas 2 en klas 4) Deze monitor geeft aan dat: • 88% van de jongeren zijn of haar gezondheid als (heel) goed ervaart (85% in 2014) • 43% van de jongeren beweegt minstens 5 dagen in de week 1 uur (in de regio 48%) • 81% van de jongeren lid is van een sportclub (71% in 2014) • 15% van de jongeren overgewicht heeft (15% in 2014) • 8% van de jongeren heeft een verhoogd risico op psychosociale problemen • 55% van de jongeren heeft ooit alcohol gedronken, 29% recent.

44% van de jongeren die alcohol drinken, doet dit samen met anderen thuis. 50% van de jongeren die alcohol drinken, krijgt de drank van hun ouders (in de regio 43%) • 4% van de jongeren heeft ooit wiet of hasj gebruikt (in de regio 6%) • 2% van de jongeren heeft ooit harddrugs gebruikt (in de regio 3%) Volwassenen 19 – 65 jaar (2016) Uit de monitor blijkt onder andere dat: • 86% van de volwassen zijn of haar gezondheid als (heel) goed ervaart • 66% van de volwassen en ouderen geeft aan te voldoen aan de Nederlandse beweegnorm • 50% van de volwassenen overgewicht heeft (50% in 2012) • 89% van de volwassenen geen moeite heeft met rondkomen (90% in 2012) • 19% van de volwassenen en ouderen overmatig drinkt (10% in 2012) • 44% van de volwassen heeft een matig of hoog risico op een angststoornis of depressie • 32% van de volwassenen voelt zich eenzaam, 8% van de volwassenen geeft aan zich (zeer) ernstig eenzaam te voelen • 17% van de volwassenen verleent mantelzorg (11% in 2012)

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 22

Ouderen 65-plus (2016) Deze monitor geeft aan dat: • 72% van de ouderen zijn of haar gezondheid als (zeer) goed ervaart (73% in 2012) • 66% van de volwassenen en ouderen geeft aan te voldoen aan de Nederlandse beweegnorm • 42% van de ouderen voelt zich eenzaam • 19% van de ouderen en volwassenen overmatig alcohol gebruikt • 60% van de ouderen heeft overgewicht • 14% van de ouderen het afgelopen jaar mantelzorg heeft gegeven (13% in 2012)

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 23

BIJLAGE II: TERUGKOPPELING BIJEENKOMST ‘GEZONDHEID & VITALITEIT’ Op maandag 21 maart en dinsdag 22 maart 2016 heeft de bijeenkomst ‘Gezondheid & Vitaliteit’ plaatsgevonden. Deze bijeenkomst had als doel om met inwoners en maatschappelijke partners ervaringen met elkaar uit te wisselen en kennis met elkaar te delen op dit thema; Wat speelt er op het gebied van gezondheid en vitaliteit binnen de gemeente Ommen? Wat gaat goed en wat kan beter en welke wensen zijn er voor de toekomst? Deze input wordt gebruikt voor het schrijven van de nieuwe kadernota Gezondheid & Vitaliteit. Niet alleen informatie verzamelen stond centraal in deze bijeenkomst, ook bewustwording creëren over het thema Gezondheid & Vitaliteit. Wij gaan namelijk anders denken over gezondheid. Gezondheid wordt steeds vaker breed en positief opgevat, zodat de focus minder ligt op de afwezigheid van ziekten en aandoeningen en meer op de mogelijkheden die mensen hebben om met ziekten, beperkingen en tegenslagen om te gaan. Het is eigenlijk een omslag in denken in termen van ‘ziekte, zorg en afhankelijkheid’ naar meer ‘gezondheid, gedrag, preventie en eigen kracht’. Dit verbindt het gezondheidsbeleid ook met de doelstellingen in het sociaal domein; participatie, zelfredzaamheid en zelfregie.

Deze nieuwe manier van denken heeft ook gevolgen voor de rollen van onze inwoners, (zorg) organisaties, maatschappelijke partners, maar vooral ook van de gemeente. In deze bijeenkomst hebben wij getracht om iedereen hiervan bewust te maken en daarbij ook de vraag gesteld wat dit voor hen gaat betekenen en welke rol zij in dit proces kunnen vervullen.

Wat wordt verstaan onder Gezondheid & Vitaliteit? Gezondheid levert een positieve bijdrage aan de eigen kracht en participatiemogelijkheden van onze inwoners. Gezondheid wordt dan ook steeds breder en positiever opgevat. Het is een term waarin de kracht van mensen benadrukt wordt en minder de focus ligt op het afwezig zijn van ziekte. Leidend is het ‘wat-kun-je-wel principe’. Een belangrijk aanknopingspunt is de aandacht voor de niet-medische (o.a. sociale) domeinen. Ook het fysieke domein, onze leefomgeving, speelt een rol bij hoe onze inwoners zich gezond en vitaal voelen. Gezondheid heeft ook te maken met o.a. milieufactoren en de publieke ruimte (denk aan toegankelijkheid van openbare gebouwen, het rolstoelvriendelijke wandelpad, maar ook duurzaam wonen, het binnenhuis klimaat en veiligheid).

Uitkomsten inspiratiesessies Na een korte toelichting op de landelijke speerpunten en lokale uitgangspunten ten aanzien van gezondheid, zijn wij met elkaar in gesprek gegaan om inzicht te krijgen wat er speelt binnen de gemeenten. Hierbij hebben wij een aantal vragen gesteld: wat gaat goed? Waar zitten de belangrijkste problematieken in onze gemeenten? Welke wensen zijn er voor de toekomst? Waar zijn er nog kansen en mogelijkheden? En welke rol is hierin voor ons weggelegd?

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 24

Tijdens de gesprekken zijn zeer uiteenlopende thema’s besproken, waaronder eenzaamheid, depressie, participatie, preventie, inwoners met een laag inkomen en de integrale aanpak. Hieronder een terugkoppeling van de belangrijkste punten:

- Beleving van gezondheid: als je gezond bent, denk je er niet zo vaak over na en sta je er minder bij stil. Gezondheid wordt door iedereen op een andere, eigen manier beleefd. Gezondheid is een twee-sporen beleid; zowel mentaal als fysiek. Er is geen standaardmaat voor gezondheid. Als samenleving moeten wij ook accepteren dat iedereen verschillend is. Gezondheid hangt samen met de levensfase waar iemand in zit. - Eenzaamheid: door de veranderingen in de regelgeving (langer thuis blijven wonen), de zorg (minder woonvoorzieningen en ander aanbod van huishoudelijke hulp) en de demografie (vergrijzing) bestaat de kans dat eenzaamheid gaat toenemen onder de ouderen. Eenzaamheid kan worden tegengegaan door ontmoeting te stimuleren. Dit is niet alleen een taak van de gemeente, maar een taak voor iedereen. Inwoners kunnen ook meer naar elkaar omkijken. Ontmoeting geldt niet alleen voor de ouderen, maar voor een brede doelgroep (inclusieve samenleving). Als kans voor ontmoeting werd aangedragen om de handvaardigheidslessen van basisschoolleerlingen niet in de school te laten plaatsvinden, maar in de buurtkamers waar ouderen zitten. De ouderen kunnen dan helpen met de handvaardigheid les en er wordt ontmoeting gecreëerd tussen jong en oud. - Armoede: de armoede onder onze inwoners neemt toe. Steeds meer gezinnen en ouderen dreigen in de financiële problemen te komen.

Inwoners die behoren tot de risicogroep voor armoede (geen betaalde baan of schulden) blijken een slechtere gezondheid te hebben dan andere inwoners. Gedrag speelt hierin een grote rol. Het gaat om de meegekregen manier van denken en handelen en dit is niet eenvoudig te veranderen. Als mensen moeite hebben met rondkomen, bezuinigen zij op gezonde voeding. Maar goede voeding hoeft niet veel te kosten. Er is nog winst te behalen in voorlichting op dit gebied. - Gezond gedrag stimuleren: gezond gedrag kan worden gestimuleerd door bijvoorbeeld gezonde traktaties op school aan te bieden, waterkranen te plaatsen op openbare plaatsen en ouders het goede voorbeeld laten geven. Wil je gezond gedrag stimuleren dan is draagvlak creëren, belonen en herhalen van essentieel belang. - Sport en bewegen: sport en bewegen zijn goed inzetbaar als middel om verschillende sociale doelstellingen te bereiken. Iedereen is het daar over eens. Enerzijds is sport en bewegen een onderdeel van een gezonde leefstijl. Anderzijds kan sport en bewegen een rol spelen bij preventie van gezondheidsklachten. Sport als middel wordt een steeds belangrijker item. Het is belangrijk dat vooral de jeugd voortdurend wordt gestimuleerd om te sporten en de kans ook krijgt om er aan te proeven (bekendheid geven).

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 25

- Jeugd: we zien steeds meer dat kinderen en jongeren minder bewegen. Dit heeft vooral te maken met de ontwikkelingen in de maatschappij, denk aan de mobiele telefoons en de tablets. De jeugd wordt minder uitgedaagd om naar buiten te gaan om te spelen. Om te voorkomen dat de jeugd ongezonder gaat leven, moeten we meer insteken op preventie in de vorm van voorlichting en advies, maar vooral ook de toepassing in de praktijk, kinderen laten ervaren. Je kunt de jeugd niets opleggen, maar je moet ze uitdagen en meekrijgen. Daarnaast spelen de ouders en grootouders ook een rol. Zij dienen ook mee te worden genomen. Een mooi voorbeeld hiervan is het schoolproject van het Platform Gehandicapten Hardenberg. In dit project ervaren jongeren hoe het is om dronken te zijn of in een rolstoel te zitten. En andere aandachtspunt voor de jeugd is het ‘veilig opgroeien’. We focussen ons nu te veel op het gezond opgroeien van onze kinderen, maar opgroeien in een veilige omgeving draagt ook zeker bij aan de gezondheid van onze kinderen. Als voorbeeld werd aangedragen het programma ‘Vroeg Erbij’ van Vitaal Vechtdal. Vroeg Erbij gaat over het jonge kind en zijn gezin. Vroeg Erbij bestaat uit een pakket innovatieve preventie- en zorgconcepten met als doel dat ieder kind een goede start heeft. Dit begint al met voorlichting aan aanstaande ouders en jonge moeders.

Op dit vlak kan nog meer worden ingezet. - Risicogroep volwassenen: er wordt steeds meer gevraagd van volwassenen. Zij zorgen voor hun kinderen, werken, doen aan vrijwilligerswerk en zijn mantelzorgers voor hun ouders. De druk op deze groep is hoog. Hoeveel kun je nog aan deze groep vragen? En wat zijn de gevolgen voor het gezin en de kinderen? - Bemoeizorg en ouderen: valkuil van ons systeem is dat wij ons te veel willen bemoeien met onze ouderen. Wij benaderen onze ouderen vaak als mensen met een beperking. Dit hoeft niet op voorhand zo te zijn, ouder worden gaat gepaard met ouderdomsgebreken. Aandachtspunten onder de doelgroep ouderen zijn depressie, de toename van alcoholgebruik, mishandeling en ondervoeding. - Mensen met een beperking: wordt deze doelgroep wel genoeg erkend? Bij deze doelgroep spelen verschillende problematieken, maar worden zij hierin genoeg ondersteund? - Vroegtijdig signaleren en preventie: preventie dient een prominente plek te krijgen in het gezondheidsbeleid “problemen liever voorkomen dan ze op te lossen”. Om de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners te bevorderen dienen er meer preventieve activiteiten te worden ontwikkeld voor o.a. groepen inwoners met een verhoogd risico op gezondheidsproblemen of die al een gezondheidsachterstand hebben, maar ook voor de risicogroepen.

Tijdens de sessies werd aangegeven dat voorlichting, informatie en advies een belangrijk en effectief middel is om in te zetten. ‘Hoe brengen we de boodschap naar de mensen die we willen bereiken?’. Bekendheid van voorzieningen werd meerdere malen aangegeven als aandachtspunt.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 26

De signaalfunctie kan worden vervuld door o.a. de Samen Doen Teams, de vrijwilligers, de mantelzorgers, de werkgevers, de belastingdienst, de zorgverzekeraar. - Buitengebied: Plaatselijk Belang Stegeren is aan het kijken hoe zij haar inwoners langer thuis kan laten wonen. De inwoners willen graag zelf regie houden op het leven en kwaliteit van het leven is voor hen van groot belang. ICT en domotica spelen hierin een belangrijke rol. - Leefomgeving: Gezondheid moet nog beter worden verankerd in onze leefomgeving. Gezondheid reikt namelijk verder dan onze fysieke en mentale gesteldheid. Gezondheid heeft ook te maken met milieufactoren en de publieke ruimte. Denk aan toegankelijkheid van openbare gebouwen, het rolstoelvriendelijke wandelpad, de speeltoestellen voor jongeren en ouderen, maar ook duurzaam wonen, het binnenhuis klimaat en veilig naar school kunnen fietsen. - Life-events: Levensgebeurtenissen als scheiding, geboorten of bijvoorbeeld ernstige ziekten van naasten hebben een grote impact op mensen. Het is van belang dat om hier meer aandacht voor te hebben. - Huisvestingsaanbod: de vraag naar huurwoningen en goedkope koopwoningen is hoger dan het aanbod. Als gevolg dat mensen gaan verblijven op recreatieparken. Dit draagt niet bij aan iemands gezondheid en vitaliteit.

Kan hierop preventief beleid worden ingezet? - Rol Samen Doen Teams: de komst van de Samen Doen Teams wordt als positief ervaren. Inwoners kunnen met zowel een welzijns- als maatschappelijk probleem terecht bij deze teams. De integrale werkwijze met o.a. huisartsen en wijkverpleegkundige draagt bij aan beter oplossen van een hulpvraag van een inwoner. - Rol vrijwilligers en mantelzorgers: de rol van vrijwilligers en mantelzorgers wordt steeds belangrijker in onze samenleving. Aandachtspunt is hierbij de ondersteuning aan mantelzorgers om te voorkomen dat zij overbelast raken en de voorlichting aan mantelzorgers waar zij terecht kunnen met eventuele vragen. Jongeren in een vroeg stadium kennis laten maken met het vrijwilligerswerk wordt als een kans gezien. Wanneer jongeren op een jonge leeftijd al in aanmerking komen met vrijwilligerswerk, is de kans groter dat zij op latere leeftijd ook vrijwilligerswerk gaan doen. Het wijk-leer centrum in Hardenberg is hiervan een mooi voorbeeld. - Samenwerking en verbindingen: in onze samenleving wordt op verschillende terreinen al veel samengewerkt, maar er is nog winst te behalen. Door gezondheid en andere maatschappelijke domeinen met elkaar te verbinden, kunnen ze elkaar versterken. Tijdens de sessie werd benadrukt de verbinding op te zoeken met de domeinen leefomgeving, werk, zorg, onderwijs, cultuur, sport, et cetera.

Vanuit deze verschillende domeinen kan breed worden ingezet op het verbeteren van gezondheid, dit draagt ook bij aan betere prestaties op school, op het werk en in de sport. Maak meer gebruik van elkaars expertises, zoek elkaar op en versterk elkaar.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 27

N iet alleen op domeinen dient toegewerkt te worden naar een integrale aanpak. Dit geldt ook voor maatschappelijke en zorgorganisaties, waaronder de huisartsen. Hiervan is Vitaal Vechtdal het voorbeeld in de regio; een samenwerkingsverband tussen zorgaanbieders, huisartsen, zorgkantoor en gemeenten. Om de ‘juiste dingen op de juiste plek’ te doen is het wel noodzakelijk om inzichtelijk te maken waar de wensen en behoeften van een bepaalde wijk of buurt liggen. Door maatwerk te leveren bied je een goed aanbod van gezondheidsvoorzieningen aan. Als kans werd aangegeven om particuliere vraag en aanbod van hulp beter in kaart te brengen. De rol van de gemeente hierin is zeer belangrijk. Gemeente moeten samenwerking en initiatieven ondersteunen en faciliteren.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 28

Vervolg De input uit de inspiratiebijeenkomsten wordt gebruikt voor het opstellen van de nieuwe kadernota Gezondheid & Vitaliteit. De conceptnota wordt voorgelegd aan collega’s en de participatieraden om het daarna voor te leggen aan de colleges.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2016 – 2019 Ommen

Pagina | 29

Vitaal Vechtdal – Overzicht van projecten 2021 (eerste half jaar) Januari

Februari

Maart

April

Mei

Juni

◼ Start van challenge; iedere week wandeling

Iedere week wandeling

Projecten van Vitaal Vechtdal* Bewegen

Vitaal Vechtdal Challenge Gezond ouder worden (voeding en beweging) voor inwoners

◼ Webinar + artikel

Artikel

Roken

Stoppen met Roken

◼ Cursus

◼ Cursus

Alcohol

DryJanuary / IkPas Ouders en opvoeding

1 maand zonder alcohol

1 maand zonder alcohol Online campagne

Online campagne

Publicatie eetwissels Publicatie recept Workshop

Publicatie recept

Voeding

Eetwissels Recept van de maand Emotie-eten de baas

Publicatie eetwissels Publicatie recept

Publicatie eetwissels Publicatie recept

Publicatie eetwissels Publicatie recept

Artikel

Artikel

Publicatie recept

Ontspanning en welzijn

Welzijn (eenzaamheid etc.) Werk en vitaliteit

Ondernemersverhalen Verdiepingssessies met experts Netwerkbijeenkomsten HR/werkgevers

Artikel ◼ Publicatie verhalen + artikel ◼ Expertsessie

Publicatie verhalen + artikel Expertsessie Bijeenkomst

Publicatie verhalen Expertsessie

Projecten met Vitaal Vechtdal Leefstijl

Vitale Gezondheid voor Ouderen Training & Coaching Positieve Gezondheid Pilot Arts & Leefstijl (met Medrie) Verlagen BMI (met SXB e.a.) Vroeg Erbij (regie Proscoop) Beweegaanbod online (Hardenberg, Ommen) Beweegaanbod bekend bij 1e Lijn Samen in Beweging in De Krim (regie GGD) Protocol Gezond Ouder Worden (valpreventie) Sport- en Preventieakkoord Ommen

Inventarisatie Deelname werkgroep ◼ Hardenberg Promotie en voorlichting Voorbereiding Voorbereiding Uitvoering