Bijlage 2 Gemeente Ommen Gezondheidsnota 2021 - 2024

‘NAAR EEN GEZOND EN VITAAL OMMEN, DAT DOEN WE SAMEN!’ LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID 2021 - 2024

GEZOND EN VITAAL OMMEN Mensen vinden een goede gezondheid nog steeds het belangrijkste in hun leven. Je hebt een goede gezondheid niet altijd zelf in de hand, maar toch kun je het nodige doen om je gezondheid te bevorderen. Zo kun je kiezen voor een gezonde leefstijl waarbij je let op je voeding en bewegen, afziet van roken en drugs en matig alcohol gebruikt. Gelukkig kiezen steeds meer mensen hiervoor. Immers, een goede gezondheid levert veel op. Als Ommenaren gezond en vitaal zijn, hebben zij veelal een betere kwaliteit van leven, kunnen zij beter voor zichzelf zorgen en doen zij minder beroep op zorg. Zo kunnen zij langer en beter meedoen in de samenleving. Gezondheidsbeleid gaat over veel meer dan ziekenzorg. Van de 365 dagen in een jaar zijn mensen gemiddeld minder dan een dag bij een huisarts of in een ziekenhuis. Willen wij gezondheidsbeleid dus effectief laten zijn, dan zullen wij het vooral moeten doen op die overige dagen op het werk of school, in de vrije tijd. De uitgangspositie voor Ommen is niet slecht. Ommen is een gemeente waar het prettig toeven is; er zijn goede voorzieningen en mensen kijken veelal nog naar elkaar om. Dat zijn allemaal voorwaarden die kunnen meewerken aan een goede gezondheid. Maar dat vergt wel blijvende inzet en aandacht van ons allemaal. Wij staan er gelukkig niet alleen voor.

Verbeteren van onze gezondheid doen wij met ons allen: onze inwoners, participatieraden, maatschappelijke organisaties, Vitaal Vechtdal en de professionals in de gezondheidszorg. Bij de totstandkoming van deze nota hebben wij dan ook hulp gekregen van deze partijen. Via discussieavonden en klankbordgroepen hebben wij met elkaar informatie, kennis en ervaringen rondom de thema’s Gezondheid & Vitaliteit gedeeld en gehoord waar wij prioriteit aan moeten geven. Deze nota bouwt voort op de vorige gezondheidsnota en de landelijke ontwikkelingen op het terrein van de zorg. Ze is toegesneden op de steeds veranderende behoeften in Ommen en mogelijkheden in de vorm van een visie en speerpunten. De uitwerking van deze nota vindt plaats in concrete uitvoeringsplannen. Het plan van aanpak middelengebruik en het uitvoeringsplan Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) zijn hiervan goede voorbeelden. Ook met deze nota heb ik goede hoop dat de komende jaren wij weer een paar stevige stappen kunnen zetten naar een gezond en vitaal Ommen. Doet u mee?

Ko Scheele Wethouder Ommen

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 - 2024 Ommen

Pagina | 2

LEESWIJZER In het volgende hoofdstuk wordt beschreven wat onze visie op gezondheid is. Deze visie is gebaseerd op de landelijke en lokale ontwikkelingen in het gezondheidsbeleid. Daaropvolgend wordt de gezondheidssituatie van de gemeente Ommen geschetst aan de hand van een korte terugblik op de vorige periode en een overzicht van de belangrijkste trends en ontwikkelingen aan de hand van de gezondheidsonderzoeken van de GGD. Tot slot wordt in het laatste hoofdstuk de speerpunten weergegeven waar wij ons de komende periode op gaan richten en hoe wij dat gaan aanpakken.

HOE IS DEZE NOTA TOT STAND GEKOMEN? Na het verschijnen van de landelijke nota gezondheidsbeleid 2016 – 2019 in december 2015 zijn wij begonnen met het opstellen van het lokale gezondheidsbeleid. Wij vinden de participatie van onze inwoners en maatschappelijke partners in het ontwikkelen van beleid van groot belang. Deze nota is dan ook op interactieve wijze tot stand gekomen en wij hebben daarvoor de tijd genomen. Wij hebben in maart 2016 verschillende bijeenkomsten georganiseerd voor onze inwoners en maatschappelijke partners om met elkaar informatie, kennis en ervaringen rondom de thema’s Gezondheid & Vitaliteit te delen en om hen te horen waar zij prioriteit aan geven. In april 2016 zijn de klankborgroepen Sociaal Domein van de gemeenteraden bijgepraat. Daarnaast hebben interne collega’s die betrokken zijn bij het gezondheidsbeleid en aanpalende terreinen meegedacht. De conceptrapportage is voorgelegd aan de Participatieraad Sociaal Domein en is positief ontvangen.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 3

INHOUDSOPGAVE 1

Anders kijken naar gezondheid

5

2

Gezondheidssituatie in Ommen

8

2.1 2.2 2.3

Hoe is het ons vergaan? Hoe staan wij er nu voor? Hoe nu verder?

8 8 9

3

Wat gaan wij doen in 2016 – 2019?

11

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

11 13 14 15 18

4

Een integrale aanpak voor gezondheidsbevordering Inzicht verbeteren in de gezondheidssituatie van onze inwoners Stimuleren van een gezonde leefomgeving Actieve en gezonde leefstijl voor jongeren Preventieve ouderenzorg

Financiën

20

Bijlagen

22

Bijlage I: Verkenning gezondheidssituatie door GGD – gemeente Ommen Bijlage II: Terugkoppeling bijeenkomst ‘Gezondheid & Vitaliteit’

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

23 25

Pagina | 4

1

ANDERS KIJKEN NAAR GEZONDHEID

De laatste tijd zijn veel ontwikkelingen gaande rondom vitaliteit en gezondheid. Wij gaan anders denken over gezondheid. In plaats van te benadrukken wat mensen niet meer kunnen als ze ziek zijn, gaat het meer om eigen regie op het leven en participatie. Leefstijl krijgt meer en meer een prominente plek in de samenleving. Verbetering van gedrag en gezondheid wordt dan meetbaar aan de hand van bijvoorbeeld de gezondheidsbeleving (welbevinden), de participatiegraad en de zelfredzaamheid van inwoners. Dit sluit aan bij de gezondheidsgedachte ontwikkeld door Machteld Huber “het vermogen van mensen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven’ (2011). Rode draad is de omslag van denken in termen van ‘ziekte, zorg en afhankelijkheid’ naar ‘gezondheid, gedrag, preventie en eigen kracht’. Deze nieuwe manier van denken heeft gevolgen voor de wijze waarop de lokale gezondheidszorg kan worden georganiseerd binnen onze gemeente. De rol van mensen zelf, zorgverleners, verzekeraars en de overheid verandert. Dit heeft consequenties, maar biedt ook kansen voor de manier waarop wij de publieke gezondheidszorg borgen en organiseren. 1

Gezondheid en vitaliteit zijn belangrijke thema’s voor de gemeente Ommen. Immers gezonde en vitale inwoners kunnen langer en beter participeren in de maatschappij. Wij gaan uit van een betrokken inclusieve samenleving. Dit betekent dat wij vertrouwen op de eigen verantwoordelijkheid en eigen kracht van onze inwoners. Dit betekent ook dat iedereen, ongeacht een eventuele beperking, volwaardig kan deelnemen. Ook op het terrein van gezondheid. Wij vinden dat inwoners in eerste plaats zelf verantwoordelijk zijn om te zorgen dat zij gezond leven en anticiperen op het ouder worden. Dit kunnen wij onder meer bereiken door inwoners te stimuleren en waar nodig te ondersteunen bij het werken aan hun vitaliteit. Ook als zij een fysieke, zintuiglijke of verstandelijke beperking hebben, een chronische ziekte of een psychische of psychiatrische aandoening. Ons doel is om de gezonde keuzes voor onze inwoners makkelijker te maken en hen van goede informatie te voorzien en meer in te zetten op preventieve activiteiten en een gezonde leefomgeving. Op deze manier zijn inwoners en in het bijzonder jongeren en ouderen, beter in staat om zelf afgewogen keuze te maken voor de eigen leefstijl. Met preventieve activiteiten in de zorg kan veel winst worden behaald.

Dit geldt ook voor een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, spelen en sporten, waardoor de druk op de gezondheidszorg lager wordt. Dit doen wij niet alleen, maar samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven, de gezondheidszorg, de sportsector en de onderwijsinstellingen. Gezondheidsbeleid heeft de meeste kans van slagen als we het integraal en gezamenlijk aanpakken. Deze partijen hebben ook ideeën over de zorg en ondersteuning die aansluiten bij de manier waarop onze inwoners willen leven en deelnemen aan de samenleving. Deze ideeën vormen voor ons het vertrekpunt. Wij stimuleren de interventies, in het kader van sociaal ondernemen, die de eigen kracht van inwoners en hun sociale netwerk versterken.

1

Machteld Huber is arts en onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut en bedenker van het concept Positieve Gezondheid

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 5

Daarnaast betekent dit ook dat wij zelf binnen de gemeente dwarsverbanden leggen. Denk bijvoorbeeld aan openbare orde en veiligheid, de inrichting van openbare ruimten, duurzaamheid, jeugdbeleid, maatschappelijke ondersteuning, sport- en beweegbeleid en beleid voor inwoners met een laag inkomen.

Samengevat zijn onze uitgangspunten: • Het bevorderen van de vitaliteit en de gezondheid van al onze inwoners staat centraal. • Het accent verschuift van ‘ziekte en zorg’ naar ‘gezondheid en gedrag’. • Gezondheid levert een positieve bijdrage aan de eigen kracht en participatiemogelijkheden van inwoners. Wij stimuleren en waar nodig ondersteunen wij inwoners bij het werken aan hun gezondheid. • Preventie neemt een prominente plaats in voor een betere gezondheid. • Een gezonde leefomgeving stimuleert een betere gezondheid. • Gezondheidsbeleid is integraal en intersectoraal.

WET PUBLIEKE GEZONDHEID In december 2015 heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de nieuwe landelijke nota gezondheidsbeleid 2016 – 2019 opgesteld. Deze nota is mede gebaseerd op de uitkomsten van de vierjaarlijkse Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) en de Verkenning Jeugdgezondheid ‘Gezond opgroeien’. Deze nota geeft aan, dat het kabinet onverminderd inzet op het bevorderen van gezondheid van mensen. Daarbij staat preventie, gezondheidsbescherming, het verminderen van gezondheidsverschillen en een integrale aanpak centraal. Volgens de kabinetsbrief is de meeste gezondheidswinst nog steeds te behalen met verbetering van de trends voor de speerpunten: roken, overmatig alcoholgebruik, (ernstig) overgewicht, bewegen, depressie en diabetes. Op grond van de Wpg brengen ook gemeenten vierjaarlijks hun lokale nota gezondheidsbeleid uit. In dit licht actualiseren wij ons huidige lokale gezondheidsbeleid. De landelijke nota biedt hiervoor de kaders. Daarnaast heeft de gemeente de mogelijkheid om in te zetten op onderwerpen die zij zelf belangrijk vindt.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 6

GGD IJsselland Het grootste deel van de taken in het kader van de Wpg wordt voor onze gemeente uitgevoerd door de GGD IJsselland. De GGD IJsselland voert voor meerdere gemeenten (gemeenschappelijke regeling) diverse taken uit op het gebied van de volksgezondheid. Het betreft onder meer de volgende taken: • Infectieziekte bestrijding en toezicht i.v.m. uitbraken van besmettelijke ziekten. • Basistaken voor de hele bevolking, die de Wet Publieke Gezondheid en de Wet Kinderopvang voorschrijven; o.a. het uitvoeren van inspecties op het terrein van kinderopvang, epidemiologisch onderzoek (gezondheidsenquête), Soa-/Hiv preventie en bestrijding, tuberculosebestrijding, technische hygiënezorg, medische milieukunde, uitvoering van de jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar en gezondheidsinformatieverstrekking. • Samenwerking is geregeld in de GHOR (Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen) en de Veiligheidsregio IJsselland (gemeenschappelijke regeling). De gemeente speelt een rol bij de opvang en nazorg bij calamiteiten als rampen, branden, ongevallen en natuurgeweld. Vanaf 1 juli 2012 is de gemeentelijke organisatie m.b.t. rampenbestrijding gereorganiseerd: de gemeenten Hardenberg en Ommen “bedienen” dan de subregio Hardenberg/Ommen. • Vaccinatieprogramma voor de jeugd en HPV vaccinaties meisjes. • De GGD coördineert afstemming met relevante zorgkantoren op regioniveau. 2

2

Humaan Papillomavirus

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 7

2

GEZONDHEIDSSITUATIE IN OMMEN

Als basis voor dit nieuwe beleidsplan en voor het vaststellen van de speerpunten voor de komende beleidsperiode hebben wij inzicht nodig in de gezondheid en de gezondheidsbeleving van onze inwoners. Dit inzicht wordt verkregen door een terugblik op voorgaande jaren, gesprekken met Samen Doen Teams, de gemeentelijke monitor Sociaal Domein en de gezondheidsonderzoeken van de GGD.

2.1 Hoe is het ons vergaan? In de vorige gezondheidsnota’s hebben wij voornamelijk ingestoken op het verbeteren van de zelfredzaamheid, het oplossen van de kwetsbaarheid van inwoners en de bevordering van gezondheidswinst op onder andere alcoholmatiging en overgewicht. Een korte terugblik op de afgelopen periode door gesprekken met Samen Doen Teams, inwoners en (maatschappelijke) instellingen, leert ons dat het de goede kant op gaat met de gezondheid van onze inwoners. Enkele activiteiten die hieraan hebben bijgedragen zijn de integrale projecten rond alcoholgebruik (waaronder Minder Drank Meer Scoren en Meer dan een biertje) en overgewicht (waaronder de Beweegkuur en JOGG-aanpak). De inzet van de combinatiefunctionarissen is geëvalueerd en wordt voortgezet. Extra inzet op sportstimulering voor ouderen en mensen met een beperking en tot slot de samenwerkingsverbanden met de eerste en tweede lijn zijn versterkt (waaronder Vitaal Vechtdal) en hierop wordt de komende tijd op voortgebouwd. De algemene conclusie is dat het ingezette beleid een goede basis vormt om op voort te bouwen. Dit sluit ook aan bij de wens van het veld om periodiek niet te kiezen voor nieuwe speerpunten.

2.2 Hoe staan wij er nu voor? Kwalitatief terug kijken naar de speerpunten en effectiviteit van beleid kan door te kijken naar trends en ontwikkelingen in gezondheidsmonitoren. De GGD brengt via jaarlijks onderzoek de gezondheid van onze inwoners in kaart in de volgende vier groepen: kinderen (0-12 jaar), jongeren (12-24 jaar), volwassenen (19-65 jaar) en ouderen (65+). Hieronder worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen uit de onderzoeken weergegeven . 3

3

Normen worden bepaald door de GGD

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 8

De belangrijkste conclusies zijn: • Het aantal ouderen in de gemeente Ommen neemt toe. In Ommen is nu 18% van het aantal inwoners ouder dan 65 jaar, in 2040 is dat 32%. • Eenzaamheid komt nog steeds vaak voor; 33% bij volwassenen en 42% bij ouderen. • Gezond gewicht blijft aandacht vragen. Overgewicht neemt toe met de leeftijd: van 13% bij kinderen tot 71% onder ouderen. • Er wordt nog altijd te vaak en te veel alcohol gedronken. 64% van de jongeren drinkt regelmatig alcohol en 9% van de volwassenen en 18% van de ouderen drinkt overmatig veel alcohol. • Bewegen speelt steeds meer een centrale rol bij gezondheidsbevordering (o.a. bij overgewicht, ongezonde leefgewoonten en depressies). Op dit moment beweegt 41% van de ouderen, 30% van de volwassenen en 28% jongeren te weinig. • De meeste inwoners van Ommen vinden dat zij een goede gezondheid hebben. Echter, tussen de 10% en 18% van onze inwoners heeft een minder goede psychische gezondheid.

In bijlage 1 zijn de verkenning en de uitkomsten van de gezondheidsmonitors uitgebreider opgenomen. Nog meer informatie en cijfers over de gezondheidssituatie van de inwoners van Ommen in vergelijking met eerdere jaren en andere gemeenten uit het werkgebied van de GGD IJsselland is te vinden op www.gezondheidsatlasggdijsselland.nl.

2.3 Hoe nu verder? Bij het ontwikkelen van het lokaal gezondheidsbeleid heeft met name de vraag centraal gestaan wat de meest kwetsbare bevolkingsgroep vanuit het perspectief gezondheid en vitaliteit is. Met andere woorden: waarop moet het beleid zich de komende periode specifiek gaan richten? Hierboven is al aangegeven dat de gemeente primair verantwoordelijk is voor de kwetsbare inwoner. Het lokaal gezondheidsbeleid richt zich dan ook op het verbeteren van de zelfredzaamheid en het oplossen van de kwetsbaarheid van inwoners. Vanuit de behoefte om in het beleid meer prioriteit aan te brengen, is op basis van onze visie, de gegevens uit de gezondheidsonderzoeken van de GGD en de gesprekken die hebben plaatsgevonden met externen gekozen om de komende periode ons voornamelijk te focussen op de bevolkingsgroepen Jeugd en Ouderen. Jeugd Een gezonde start is van essentieel belang voor de toekomst van onze jeugd. Gezond en veilig opgroeien is hierbij van essentieel belang. Investeringen in de eerste levensjaren kunnen later veel leed besparen. Daarmee dragen wij niet alleen zorg voor de gezondheid van de kinderen nu, maar investeren wij ook in hun gezondheid op latere leeftijd. Hoe eerder wij gezondheidsproblemen kunnen voorkomen bij deze doelgroep, hoe beter.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 9

Ouderen Onder ouderen blijkt de gezondheid en vitaliteit het meest onder druk te staan. Bij deze groeiende groep valt veel gezondheidswinst te behalen. Door het toenemend aantal ouderen zullen chronische zieken vaker voorkomen en neemt de behoefte aan zorg en ondersteuning toe. Als gemeente hebben wij een rol om deze groep te ondersteunen om bijvoorbeeld langer zelfstandig thuis te kunnen worden en om ook bij deze groep in te zetten op gezondheidswinst. Een lokale aanpak gericht op preventieve ouderengezondheid is hierbij van cruciaal belang. De te ontwikkelen speerpunten en interventies gaan zich dan ook vooral richten op deze doelgroepen en hebben tot doel bevorderen van de gezondheid. De bevolkingsgroep Volwassen heeft zeker ook onze aandacht. Echter voor deze doelgroep wordt vanuit verschillende richtingen al ingestoken op het bevorderen van de gezondheid en vitaliteit. Denk bijvoorbeeld aan het project Vitale werknemers met de Vitaal Vechtdal Polis en de inzet van Bestuursdienst Ommen-Hardenberg als werkgever voor haar werknemers. Volwassenen en ouders worden ook betrokken bij enkele speerpunten gericht op de doelgroep Jeugd.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021– 2024 Ommen

Pagina | 10

3.

WAT GAAN WIJ DOEN IN 2016 – 2019?

Voor de periode 2016 – 2019 hebben wij ervoor gekozen om ons te richten op onderstaande vijf speerpunten. Per speerpunt geven wij aan wat we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Hierbij is het van belang om het gezondheidsbeleid niet als iets statisch te zien. De samenleving verandert en daarmee verandert ook de behoefte en de wensen van onze inwoners. Het is onmogelijk om het gezondheidsbeleid voor de komende vier jaar in te kaderen. 1. Een integrale aanpak voor gezondheidsbevordering 2. Inzicht verbeteren in de gezondheidssituatie van onze inwoners 3. Stimuleren van een gezonde leefomgeving 4. Actieve en gezonde leefstijl voor jongeren 5. Meer inzet op preventieve ouderenzorg

3.1 Een integrale aanpak voor gezondheidsbevordering Gezondheidsbeleid heeft de meeste kans van slagen als het integraal en intersectoraal wordt opgepakt. Enerzijds samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven, de gezondheidszorg, de sportsector en de onderwijsinstellingen en anderzijds binnen onze eigen gemeente met onder andere openbare orde en veiligheid, de inrichting van openbare ruimte, jeugdbeleid, maatschappelijke ondersteuning, sport- en beweegbeleid en beleid voor mensen met een laag inkomen. De komende periode willen wij meer inzetten op: (1) een interne integrale benadering van gezondheid, (2) versterken van de ketensamenwerking tussen preventie en zorg en (3) stimuleren van publiek-private samenwerking. Interne integrale benadering Op gemeentelijk niveau is samenwerking tussen de verschillende gemeentelijke beleidsterreinen nodig. Dit vraagt om gemeentelijke brede steun en enthousiasme voor publieke gezondheid, of voor een specifiek onderwerp zoals gezond gewicht. Wij zetten ons in om op het gebied van gezondheidsbescherming, ziektepreventie en gezondheidsbevordering integraal beleid te formuleren en tot uitvoering te brengen. En andersom ook daar waar aan de orde, gezondheid een rol te geven binnen andere beleidsterreinen. Denk bijvoorbeeld aan toegankelijkheid van gebouwen, geluidsbelasting snelwegen en de ventilatie in woningen.

Het net geratificeerde VN-Verdrag voor rechten van mensen met een beperking sluit hierbij nauwlettend aan.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 11

Inclusieve samenleving In 2016 is het VN-Verdrag voor rechten van mensen met een beperking geratificeerd. De ambitie van het VN-Verdrag is een inclusieve samenleving. Inclusief wil zeggen dat iedereen, dus ook mensen met een beperking, volwaardig kan deelnemen. Het VN-verdrag sluit goed aan bij de nieuwe taken van gemeenten. Ratificatie betekent een extra stimulans voor de beweging die met de nieuwe Wmo is ingezet: de samenleving aanpassen aan een zo breed mogelijke groep inwoners, ook degenen met fysieke, mentale of sociale beperkingen. Het verdrag bepaalt dat iedereen toegang moet hebben tot de openbare ruimte, het vervoer, informatie, werkplek en openbare faciliteiten en diensten. Het verdrag stimuleert de bewustwording en zet aan tot concrete actie.

Versterken van de ketensamenwerking tussen preventie en zorg Op lokaal niveau kunnen wij onze samenwerkingsrelaties nog beter benutten, bijvoorbeeld met partners in onderwijs, zorg en welzijn. Investeren in samenwerking met (private) partners kan van betekenis zijn voor gezondheidsbevordering. Onder meer voor een goede verbinding tussen preventie en de eerstelijnszorg, is deze samenwerking van grote waarde. De eerstelijnszorg, huisartsen in het bijzonder, kan samen met ons en met de zorgverzekeraar een cruciale rol spelen om gezonder gedrag te stimuleren. Bijvoorbeeld voor de doelgroep inwoners met een verhoogd risico op aandoeningen en chronische zieken, zijn er kansen om in samenspraak in te zetten op het bevorderen van gezond gedrag. Daarnaast kunnen wij met de huisartsen een verbinding vormen tussen gezondheids-bevordering in het sociaal domein en de eerste lijn die wordt gefinancierd vanuit de zorgverzekering. Hieronder een goed voorbeeld van ketensamenwerking tussen preventie, zorg en onderwijs in Ommen.

Preventieve opvoedingsondersteuning Met preventie ondersteunen wij de ouders/verzorgers op het moment dat er nog geen opvoedings-problemen zijn. Wij willen met preventie voorkomen dat er een opeenstapeling van opvoedingsvragen ontstaat die tot de inzet van zware jeugdzorg of zelfs escalatie, leidt. Het preventieve aanbod moet aansluiten bij de vraag/behoefte van een wijk of op een vindplaats (zoals voorschoolse voorziening, onderwijs). Op dit moment is er al een goede basis van preventieve ondersteuning gerealiseerd in de vorm van informatie, advisering, licht pedagogische ondersteuning, netwerkondersteuning en opvoedcursussen. Diverse algemene voorzieningen zoals de Jeugdgezondheidszorg, Maatschappelijk Werk en het Jongerenwerk zijn aanwezig. Deze algemene voorzieningen en het Samen Doen Team werken nauw samen met de eerdergenoemde vindplaatsen om vroegsignalering van ondersteuningsvragen, een integrale aanpak en de inzet Eigen Kracht te realiseren (de ondersteuningsstructuur). Een voorbeeld welke hierop aansluit is dat de kinderopvangen en primair onderwijs aangegeven hebben een start te willen maken met een lokale afstemming van het pedagogisch leefklimaat van het jonge kind, middels een structurele aanpak, het Kindplein West Ommen.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 12

Stimuleren van publiek-private samenwerking Tot slot, biedt publieke-private samenwerking met het bedrijfsleven kansen, juist als het gaat om het bevorderen van een gezonde leefstijl. Private partners staan midden in de samenleving, hebben eigen netwerken, expertise en middelen, die inzetbaar zijn om beleidsdoelstellingen te bereiken. Bovendien hebben zij, samen met ons, belang bij een gezonde beroepsbevolking in de regio, nu en in de toekomst. De afgelopen jaren is vanuit diverse beleidsterreinen en met publieke en private organisaties gewerkt aan integraal beleid, denk aan de samenwerking met de GGD, samenwerking met het Röpcke-Zweers ziekenhuis in Hardenberg (voor het behoud van tweedelijnszorg), Convenant Armoedevrij Ommen, JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht) en Vitaal Vechtdal.

Vitaal Vechtdal Vitaal Vechtdal zet met regionale organisaties een beweging in naar gezondheid en vitaliteit met de bewoners van het Vechtdal. In de Vechtdal regio hebben verschillende zorgaanbieders, het zorgkantoor en de gemeenten het initiatief genomen om gezamenlijk tot een nieuw preventie- en zorgconcept te komen: van zorg en ziekte, naar juist gedrag en gezondheid, naar vitaliteit en participatie. Vitaal Vechtdal richt zich op alle doelgroepen; kinderen, jeugd, werknemers ouders en (kwetsbare) ouderen. De uitdaging waar Vitaal Vechtdal nu voor staat is om de vele activiteiten op het gebied van zorg, onderwijs, arbeid en wonen/recreatie met elkaar te verbinden en inzichtelijk te maken. Zodat we met elkaar kunnen bijdragen aan een vitale regio.

3.2 Inzicht verbeteren in de gezondheidssituatie van onze inwoners Op landelijk en lokaal niveau worden verscheidene monitoren uitgevoerd; de GGD IJsselland voert onderzoeken uit naar de gezondheid en leefstijl van ouderen, volwassen, jongeren en kinderen in de vierjaarlijkse cyclus. Sportservice Overijssel voert om het jaar een onderzoek uit naar sport, bewegen en leefstijl en binnen Vitaal Vechtdal is de vitaliteitsmonitor in 2015 uitgevoerd. Deze monitoren worden voornamelijk op provincie en stedelijk niveau uitgevoerd en deels op wijkniveau. Tot slot hebben wij onze eigen gemeentelijke monitor Sociaal Domein, waarin alle relevante cijfers en gegevens worden samengevoegd om belangrijke signaleren, ontwikkelingen en trends te kunnen ontdekken. Bovenstaande monitoren geven ons bruikbare informatie over de gezondheidssituatie van onze inwoners, maar er is nog winst te behalen. De komende periode willen wij een verbeterslag maken in systematisch gebruik maken van de uitkomsten van de gezondheidsmonitoren en wij willen de bruikbaarheid voor de aanpak op wijk of buurtniveau vergroten. Wij gaan de gegevens van bovenstaande monitoren zo veel mogelijk met elkaar koppelen. Doel hiervan is beter inzicht te krijgen in de gezondheidssituatie op wijk of buurtniveau en in hoeverre deze samenhangt met andere kenmerken van de inwoners in de wijk/buurt. Op basis daarvan kan de aanpak c.q.

inzet van interventies gericht op gezondheidsbevordering ingezet worden in die buurten waar de gezondheidsachterstand groot is dan wel waar de kans op gezondheidswinst groot is.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 13

Omdat gezondheidsproblemen vaak samengaan met problemen op andere levensgebieden, zoals ook Ruimtelijke Ordening en Verkeer, beogen we de inzet vanuit gezondheid te koppelen aan de inzet vanuit andere terreinen zodat ‘winst’ op meerdere terreinen kan worden geboekt. Dit is reeds beschreven in de vorige paragraaf onder het kopje ‘interne integrale benadering en wordt in de volgende paragraaf ook uitgebreid toegelicht.

3.3 Stimuleren van een gezonde leefomgeving Een integrale aanpak voor gezondheidsbevordering richt zich zowel op het gedrag van onze inwoners, als ook op de leefomgeving. Wij willen dat alle inwoners uit Ommen in een gezonde leefomgeving bevinden die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot bewegen, spelen en sporten, waar inwoners zich veilig voelen, met groen en water en mogelijkheden voor ontmoeten en sociale contacten. Binnen de gemeente wordt op verscheidene manieren geïnvesteerd in een gezonde leefomgeving. Binnen het Programma Duurzaam Ommen, wordt op een positieve manier een bijdrage geleverd aan de leefbaarheid van onze kernen, waarbij vooral wordt ingestoken op energiebesparing en ontwikkeling van duurzame energieproductie. In onze woonvisie is opgenomen dat wij een landelijke en groene gemeente willen blijven waar het duurzaam en veilig wonen is in een woonomgeving die heel, schoon, veilig en toegankelijk is. In het beleid van openbare ruimte wordt onder andere aandacht besteed aan de bereikbaarheid en toegankelijkheid van openbare gebouwen en voorzieningen. Bij het herontwikkelen van buurten en (her)inrichten van openbare ruimte wordt steeds meer gekeken naar het gezondheidsaspect en de mogelijkheden tot participeren. Binnen onze gemeente hebben wij diverse recreatieve fiets- en wandelpaden, welke ook rolstoelvriendelijk zijn.

Naast een fiets- en wandelnetwerk is er ook een ruiternetwerk en een nordic walking route opgenomen in het wandelnetwerk. In het centrum van Ommen staat een openbaar watertappunt en binnen onze gemeente zijn verschillende speelplekken met speeltoestellen en sportveldjes. Daarnaast spelen gezondheidsrisico’s in het buitenmilieu een rol bij het (her)inrichten van openbare ruimte. Dit zijn risico’s die te maken hebben met overlast door stof, stank of geluid, zowel in de lucht als in de grond of in het water. Ventilatie van huizen en scholen vormen hier ook een onderdeel van uit. Bovenstaande aspecten dragen ook bij om onze inwoners langer thuis te laten wonen.

Kunst & Cultuur Kunst en cultuur heeft een opwaarderende functie voor de omgeving en de herkenbaarheid van de omgeving. Een gezonde leefomgeving is een prikkelende omgeving, waarin kunstwerken en culturele activiteiten thuis horen. Daarnaast zorgt kunst en cultuur voor de menselijke ontwikkeling en de psychisch welbevinden. Deelname aan culturele activiteiten verhoogt de maatschappelijke betrokkenheid, stimuleert ontmoeting en verbinding. Investeren in kunst en cultuur stimuleert de lokale economie en resulteert in een aantrekkelijke leefomgeving.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 14

Wij willen meer aandacht voor de inrichting van de openbare ruimte in het kader van gezondheid. Met de komst van de nieuwe omgevingswet wordt hieraan prominent aandacht besteed. In de omgevingswet staat integraliteit en participatie centraal, waarin ook één van de pijlers ‘gezondheid’ betreft. Bij het opstellen van omgevingsvisies en de uitwerking daarvan wordt het Maatschappelijk Domein betrokken. De aspecten van gezondheid, in samenhang met andere aspecten die van belang zijn voor de inrichting, het gebruik en beheer van openbare ruimtes worden hierin meegenomen.

AED’s Op dit moment beschikt Ommen over een dekkend netwerk van AED’s in de regio om het aantal overlijden als gevolg van een hartstilstand terug te brengen. De EHBO-vereniging Ommen heeft als taak om deze AED’s te onderhouden en te zorgen dat er voldoende gekwalificeerde vrijwilligers zijn en blijven. Gezien het belang aan AED’s ligt continuering voor de hand. De economische levensduur van de huidige AED’s is in Ommen afgelopen, dit houdt in dat door de EHBO-vereniging Ommen een beroep op de gemeente wordt gedaan om opnieuw te investeren in de aanschaf van nieuwe AED’s. Van de vereniging wordt verwacht dat zij gedeeltelijk zelf zorgen voor de financiële middelen en mogelijk dat de gemeente gedeeltelijk de EHBO-vereniging hiervoor subsidieert. Tijdens de bespreking van de kadernota 2017 is besloten om de AED’s in 2017 nog niet te vervangen. Wij gaan in gesprek met de EHBOvereniging en komen op een later moment met een voorstel.

3.4 Actieve en gezonde leefstijl voor jongeren Iedereen ervaart gezondheid op zijn of haar eigen manier. Wat de één als gezond ervaart, hoeft bij de ander niet op dezelfde manier worden beleefd. Het is daarom lastig vast te stellen wat een actieve en gezonde leefstijl inhoudt. De meeste gezondheidswinst is nog steeds te behalen met verbetering van de landelijke speerpunten: roken, overmatig alcoholgebruik, (ernstig) overgewicht, bewegen, depressie en diabetes. De afgelopen jaren heeft de gemeente zich voornamelijk ingezet op het verminderen van alcoholgebruik onder jongeren en het tegengaan van overgewicht. Daarbij wordt steeds meer het accent op het belang van bewegen gelegd. Door deze thema’s aan te houden in de nieuwe beleidsperiode ontstaat continuïteit in beleid en is het beter om mogelijke effecten van dit beleid te kunnen waarnemen. Alcoholmatiging Uit verschillende onderzoeken komt naar voren dat jongeren nog altijd te vaak en te veel drinken. Op dit moment drinkt bijna twee derde van de jongeren in onze gemeente alcohol. Alcohol is slecht voor de ontwikkeling van het kind en dit kan gevolgen hebben voor de leerprestaties en de gezondheid. Daarnaast zorgt het overmatig alcoholgebruik van jongeren voor overlast. Het is dan ook van belang om tijdig in te grijpen.

Om het alcoholgebruik in de gemeente Ommen tegen te (blijven) gaan worden preventieve activiteiten georganiseerd en interventies gepleegd binnen het onderwijs door voorlichting van Tactus Verslavingszorg en Halt. Deze alcoholmatigingsinterventies richten zich vooral op de leefgebieden waar jongeren te vinden zijn: thuis, op school en in de vrije tijd.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen

Pagina | 15

Hoewel wij er van overtuigd zijn dat we sterk moeten inzetten op de jeugd, zijn wij ons ervan bewust dat er tevens aandacht moet zijn voor de permissie houding van de omgeving. Om hierop in te spe- len gaat gemeente Ommen vanaf heden kosteloos polsbandjes verstrekken om leeftijdsherkenning bij evenementen mogelijk te maken en alcoholverkoop onder de 18 te stoppen. Drugsproblematiek Voor het gebruik van drugs geldt evenals voor alcohol, dat het tot allerlei vormen van gezondheids- schade kan leiden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen softdrugs en harddrugs. Uit de jongerenmonitor 2015 blijkt dat minder dan 1% van de leerlingen uit klas 2 (13-14 jaar) en 6% van de leerlingen uit klas 4 (15-16 jaar) ooit wiet of hasj (softdrugs) heeft gebruikt. In de regio IJsselland wordt door bijna 5% van de jongeren wiet of hasj gebruikt. In de gemeente Ommen heeft 1% van de jongeren uit klas 4 aangegeven weleens harddrugs te hebben gebruikt. Uit ervaringen van Samen Doen Ommen blijkt dat de signalen dat er drugs wordt gedeald en gebruikt onder jongeren licht toe- nemen. Het betreffen jongeren die bekend zijn bij Samen Doen en veelal op voor instanties bekende plekken hangen, waaronder jongerencentrum ’t Punt en rondom Vechtdal College. Binnen gemeente Ommen is Tactus op dit gebied actief, er zijn op dit moment niet veel doorverwij- zingen naar een traject bij Tactus of Halt.

Echte raddraaiers belanden bij Limor. Samen Doen en po- litie acteren hier op wanneer nodig en verwijst dan door naar bovenstaande partners. Verder wordt door Tactus ingezet op dit thema door voorlichting op scholen te geven. Om het drugsgebruik onder jongeren te stoppen wordt gekeken of een integraal plan van aanpak wordt ontwikkeld waarbij op verschillende niveaus preventie, zorg, handhaving en strafrecht afstemming wordt gezocht en zoveel mogelijk wordt samengewerkt.

Preventie- en handhavingsplan In de nieuwe Drank- en Horecawet (DHW) van 1 januari 2013 is vastgelegd dat gelijktijdig met de lokale nota gezondheidsbeleid het preventie- en handhavingsplan wordt vastgesteld. De doelstelling van de nieuwe wet is het tegengaan van schadelijk alcoholgebruik onder jongeren. Gemeenten dienen over een preventie- en handhavingsplan

alcohol te beschikken. In het ‘preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2016’ wordt verbinding gelegd tussen preventie en handhaving, door bijvoorbeeld blaasacties te organisaties bij uitgaansgelegenheden en door polsbandjes te verstrekken voor leeftijdsherkenning. Een nieuw preventie- en handhavingsplan voor de periode 2017 – 2021 is in voorbereiding.

Gezond gewicht Wij kunnen veel doen om overgewicht te voorkomen en terug te dringen. Vooral door het stimuleren van een gezonde en gevarieerde voeding en door inwoners in beweging te krijgen en te houden. Dat is hard nodig, want twee derde van de ouderen, meer dan de helft van de volwassenen en een zesde van de kinderen in onze gemeente kampen met overgewicht of obesitas. Zij hebben hierdoor een verhoogde kans op tal van ziekten en chronische aandoeningen, zoals diabetes type 2, kanker en psychische klachten. Aandacht voor overgewicht blijft nodig. Zonder extra aandacht neemt het aantal inwoners met overgewicht steeds verder toe.

Lokaal Gezondheidsbeleid 2021 – 2024 Ommen