Bijlage 1 Ommen Uitnodigingskader Zonnevelden

Gemeente Ommen Uitnodigingskader zonnevelden

Opdrachtgever: Gemeente Ommen Jan Webbink Chevalleraustraat 2 7731 EE, Ommen

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Versie:

10537 09-12-2020 S.J. Roeters M. Elshof, M. Van Amersfoort en S.J. Roeters M. Brakels Concept 2

© 2020 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 0 De opgave ........................................................................................................................................................ 4 1

Uitnodigingskader .................................................................................................................................. 5

1.1

Uitnodiging .........................................................................................................................................5

1.2

De procedure ......................................................................................................................................5

2

Afwegingskader...................................................................................................................................... 7

2.1

Beoordeling plan op meerwaarde .......................................................................................................7

2.2

Thema’s ..............................................................................................................................................7

Bijlagen ............................................................................................................................................................. 14

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 3

0 De opgave Gemeente Ommen heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal te zijn. Dat houdt in dat het energieverbruik bestaat uit 100% hernieuwbare energie. De route daar naar toe is beschreven in de Energievisie Ommen (november 2020, bureau Rom3D). De visie geeft aan dat forse energiebesparing nodig is en anderzijds lokale duurzame opwekking. In de Energievisie Ommen is voor opwekking van lokale duurzame energie ruimte voor zonnepanelen op daken, inzet van biomassa, windenergie en bovendien is een aantal hectares zonneveld nodig om de doelstelling te halen. In het bod voor de ‘Concept RES’ heeft gemeente Ommen 50 GWh (ongeveer 60 hectare) zonneveld opgenomen. Om hier invulling aan te geven is dit Uitnodigingskader Zonnevelden opgesteld. Dit kader nodigt inwoners en lokale energiecoöperaties van de gemeente (eventueel ondersteund door marktpartijen) uit om een eerste deel van de circa 60 hectare te realiseren. Om geen onomkeerbare stappen te zetten en ruimte te laten voor innovatie, rekening houdend met de ontwikkeltijd van een zonneveld, wordt voor de periode 2020 – 2021 een eerste fase met een maximaal aantal hectare aan zonneveld in behandeling genomen. Het exacte aantal hectares in deze eerste fase wordt later in een Collegevoorstel vastgelegd.

Waar nodig vinden na de evaluatie van de eerste fase aanpassingen plaats in zowel het aantal opengestelde hectares, als aan de indieningsvereisten en dit Uitnodigingskader Zonnevelden. Vervolgens wordt een volgende fase opengesteld. Op deze manier wordt gecontroleerd de opgave van te realiseren duurzame energie middels zonnevelden in Ommen stapsgewijs en met belanghebbenden ingevuld. In hoofdstuk 1 wordt het uitnodigingskader en proces rond het indienen van initiatieven toegelicht. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het afwegingskader, de richtlijnen op basis waarvan de selectiecommissie hun advies baseert. Dit advies wordt aangeboden aan de raad die hier vervolgens een besluit over neemt. Dan wordt het reguliere planproces vervolgt en is voldoende ruimte voor inspraak van omwonenden en andere belanghebbenden. Tot slot in de bijlage een vijftal scenariostudies ter inspiratie.

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 4

1 Uitnodigingskader 1.1 Uitnodiging Iedereen in de gemeente Ommen met een goed plan voor een zonneveld en de mogelijkheid dit plan ook daadwerkelijk te realiseren wordt uitgenodigd een initiatief in te dienen voor een vooraf aangekondigd moment. Op deze manier kan de gemeente Ommen alle ingediende initiatieven tegelijkertijd beoordelen (door een beoordelingscommissie). De initiatieven worden getoetst aan de criteria in dit Uitnodigingskader (zie hoofdstuk 3). De initiatieven met de hoogste score (en waarmee de vastgestelde opgave kan worden ingevuld) worden uitgedaagd het plan verder uit te werken. Door toepassing van dit Uitnodigingskader en de bijbehorende procedure, wordt de gemeentelijke opgave voor duurzame energie ingevuld met de beste plannen, op de meest geschikte locaties, met (deels) lokaal eigendom en met het meeste draagvlak.

1.2 De procedure Start fase

Vooroverleg

Indienen

Beoordeling

Aanvraag

Behandeling raad

(collegebesluit)

(optioneel)

initiatief

& selectie

Omgevingsvergunning

(reguliere procedure)

1.2.1 Start eerste fase Na het Collegebesluit over aantal hectare wordt de eerste fase gestart.

1.2.2 Vooroverleg Voorafgaand aan het indienen van een initiatief kan de initiatiefnemer, indien gewenst vragen om één vooroverleg met de gemeente. Dit vooroverleg is bedoeld om het plan op hoofdlijnen te bespreken. Daarnaast is er ruimte voor het beantwoorden van vragen gericht op het indienen van een initiatief. In dit overleg worden geen bindende uitspraken gedaan maar kan wel een idee worden verkregen m.b.t. de haalbaarheid van het initiatief. Het vooroverleg betekent niet dat er een initiatief moet worden ingediend. Het helpt initiatiefnemers meer inzicht te krijgen in de mogelijkheden en leidt zo tot betere plannen. Aan dit vooroverleg zijn geen kosten verbonden.

1.2.3 De beoordeling / selectie In het volgende hoofdstuk ‘Afwegingskader’ worden de aspecten beschreven waarop plannen door een beoordelingscommissie worden beoordeeld. Bij een onvoldoende score op één van deze onderdelen, volgt uitsluiting voor verdere beoordeling (knock-out principe). Bijvoorbeeld als het plan in uitsluitingsgebied ligt zoals een Natura 2000 gebied. De volgorde van de voorstellen wordt bepaald op basis van het aantal toegekende punten. Op basis van deze volgorde in de beoordeling van de binnengekomen verzoeken, wordt een advies aan de gemeenteraad opgesteld welke initiatieven het vervolgproces kunnen doorlopen. Dit betreft het uitwerken van het plan en het aanvragen van een Omgevingsvergunning. Het staat de commissie vrij (onderbouwd) meer of minder dan het maximaal aantal hectare aan initiatieven voor te dragen voor goedkeuring van het initiatief. Ook kan het raad in alle gevallen met meer of minder initiatieven akkoord gaan. Dit onder andere om te voorkomen dat indiening van een zeer goed initiatief niet

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 5

gerealiseerd kan worden omdat het aantal hectare voor deze ronde al vol zit. Of om te voorkomen dat de hectares worden gehaald met ondermaatse plannen.

1.2.4 Terugkoppeling uitslag De plannen worden binnen acht weken na het sluiten van de indieningstermijn beoordeeld. De initiatieven worden gerangschikt naar het aantal behaalde punten. Alle indieners krijgen vervolgens bericht of zij in de betreffende stap een vergunningaanvraag in kunnen dienen. De beoordeling van elk initiatief (geselecteerd of niet) wordt voorzien van beknopte feedback met door de commissie aangegeven sterke punten, verbeterpunten en kansen. De lijst met initiatieven wordt gepubliceerd en fungeert, tot de volgende indieningsperiode als een wachtlijst. Bij uitval van een initiatief wordt de eerstvolgende op de lijst benaderd of het initiatief nog actueel is en wordt het raad geadviseerd het betreffende initiatief te honoreren. Er is geen correspondentie of beroep mogelijk over de lijst.

1.2.5 Vervolgprocedure: Omgevingsvergunning Selectie betekent niet dat automatisch de Omgevingsvergunning wordt verleend. Na selectie kunnen de geselecteerde plannen verder worden uitgewerkt tot een aanvraag Omgevingsvergunning. Het uitgewerkte plan wordt daarbij getoetst aan van toepassing zijnde ruimtelijke beleid en de regelgeving waarbij bijvoorbeeld het Waterschap en de provincie Overijssel adviseren, ook speelt de verdere uitwerking van het plan om tot lokaal eigendom te komen en tot draagvlak/acceptatie van het zonneveld hierbij een crusiale rol. Een belangrijke voorwaarde in dit traject is dat de aanvraag dezelfde kwaliteit heeft als het oorspronkelijk initiatief. Uiteindelijk zal de gemeenteraad een Verklaring van geen Bedenkingen afgeven. Dit is het reguliere proces met aanvullende afwegingen, opengesteld voor zienswijzen van derden.

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 6

2 Afwegingskader In dit hoofdstuk zijn de indieningsvereisten voor de initiatieven opgesomd. Het initiatief bestaat, naast een kaart waarop duidelijk zichtbaar de planlocatie is weergegeven, uit een beschrijving van de in dit hoofdstuk genoemde thema’s. De vorm hiervoor is vrij, maar is niet meer dan 10 pagina’s (enkelzijdig) A4. Vanaf pagina 10 worden de volgende pagina’s en bijlagen vernietigd als zijnde niet ingediend.

2.1 Beoordeling plan op meerwaarde De ingediende plannen worden eerst gecontroleerd op volledigheid. Vervolgens zal een inhoudelijke beoordeling plaatsvinden door een, door de gemeente samengestelde beoordelingscommissie. Een voorstel voor de samenstelling van deze commissie is toegevoegd in de bijlage. Deze commissie beoordeelt op welke manier invulling is gegeven aan de thema’s, met bijbehorende criteria, zoals beschreven in dit hoofdstuk. De commissieleden beoordelen de plannen eerst onafhankelijk van elkaar. Onder leiding van een onafhankelijke voorzitter wordt vervolgens samen tot een score per onderdeel gekomen. De beoordeling is als volgt: • Uitmuntend (3 punten) Het plan voldoet aan het gestelde in dit afwegingskader en creëert maximale meerwaarde. Is in meerdere opzichten positief en heeft onderscheidend vermogen ten opzichte van het gevraagde. • Goed (2 punten) Het plan voldoet aan het gestelde in dit afwegingskader en creëert op een aantal punten meerwaarde. Is in meerdere opzichten positief en heeft onderscheidend vermogen ten opzichte van het gevraagde. • Voldoende (1 punt) Het plan voldoet aan het gestelde in dit afwegingskader en creëert op een enkel punt meerwaarde ten opzichte van het gevraagde. • Onvoldoende (0 punten) Het plan voldoet niet aan het afwegingskader en er volgt het knock-out principe.

2.2 Thema’s In deze paragraaf worden de 6 thema’s besproken met de daarbijhorende beoordelingscriteria en drempelwaardes. 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Thema Kans van slagen Inpassing in de omgeving Meervoudig ruimtgebruik en beheer Meer waarde voor de biodiversiteit Betrokkenheid en acceptatie omgeving Lokaal eigenaarschap en financiële participatie

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 7

2.2.1 Kans van slagen De plannen dienen aan onderstaande praktische en juridisch planologische aspecten te voldoen om werkelijk kans van slagen te hebben. In onderstaande tabel worden aspecten genoemd die positief meewegen in de beoordeling van elk initiatief. Deze lijst is niet limitatief. Criteria

Beoordeling

1.

1 totaalscore op dit thema: 0 t/m 3

2. 3. 4.

Wat voor elektriciteitsaansluiting heeft het plan nodig en is het mogelijk deze aansluiting te realiseren op het openbare elektriciteitsnetwerk? (Waar wordt aangesloten, past dit binnen de mogelijkheden van de netbeheerder binnen 3 jaren). Relevant overheidsbeleid en regelgeving (zoals de provinciale Omgevingsverordening) sluit de uitvoering van het ingediende project niet uit; Is het plan financieel haalbaar. Wat is de visie van de initiatiefnemer op de financiën t.b.v. de ontwikkeling. (Verdeling eigen middelen, vreemd vermogen, etc.) Er gelden enkele ruimtelijke uitsluitingscriteria zoals Natura 2000, uiterwaarden en bestaand bos. Deze zijn verbeeld op onderstaande kaart ‘Uitsluitingscriteria’ welke ook als interactieve kaart in de bijlage is opgenomen.

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 8

2.2.2 Inpassing in de omgeving Een zonneveld is een nieuw element in een omgeving die vaak overwegend bestaat uit groen. Door een goede landschappelijke inpassing kan een mogelijk negatieve impact op de omgeving echter worden voorkomen. Sterker nog dit kan er voor zorgen dat energietransitie en landschaps- en biodiversiteitsherstel hand in hand gaan. Daarbij zijn de volgende punten van belang: - het versterken van het landschappelijk raamwerk; - verminderen van het zicht op de technische elementen (hek, zonnepanelen, gebouwen); - door het zonneveld zodanig te ontwerpen en beheren dat de negatieve impact zelf wordt geminimaliseerd of zelfs positief wordt. Bijvoorbeeld door een grote tussenruimte tussen de panelen; - door goed te luisteren naar de wensen van omwonenden en hier zo goed mogelijk, passend in het landschap, gehoor aan te geven kan de negatieve impact voor omwonenden worden geminimaliseerd. Naast de basisinspanning en aanvullende kwaliteitsprestaties voor landschappelijke inpassing die vanuit de provinciale ‘Handreiking Kwaliteitsimpuls Zonnevelden’ gelden, wordt met name naar aanvullende prestaties op het gebied van landschap en cultuurhistorie gekeken. Zie ter inspiratie bijlage 2, een aantal scenarios waarin is onderzocht hoe op een goede manier een zonneveld ingepast kan worden in het landschap en een bijdrage kan leveren aan de lokale economie en biodiversiteit.

Een goede inpassing betekent niet automatisch dat het zonneveld geheel onzichtbaar is en kan bewustwording van het belang van duurzame energie en het veranderende energielandschap stimuleren. In onderstaande tabel worden aspecten genoemd die positief meewegen in de beoordeling van elk initiatief. Deze lijst is niet limitatief. Criteria

Beoordeling

1.

Hoe past het zonneveld bij de maat en schaal van het landschap en voegt het zich in de aanwezige ruimtelijke structuur?

2.

Wat is het bruto en netto oppervlak (in hectare) van het initiatief? Het bruto oppervlak is het totale plangebied waarop maatregelen plaatsvinden, dus inclusief de ruimte voor landschappelijke inpassing, versterking van biodiversiteit, recreatie, etc. Het netto oppervlak is het deel dat wordt bedekt door zonnepanelen (van bovenaf gezien). Hoe wordt de negatieve impact op de omgeving zoveel mogelijk beperkt? Hoe wordt om gegaan met waardevolle cultuurhistorische, groenelementen en reliëf: behouden / versterken / herstellen? Heeft het plan een duidelijke en blijvende landschappelijke of cultuurhistorische meerwaarde? Dit kan zowel binnen als buiten het plangebied zijn. Stel een procesbeschrijving op waarin wordt toegelicht hoe (naar alle redelijkheid) wordt voldaan aan de wensen van omwonenden en hoe dit wordt aangetoond.

1 totaalscore op dit thema: 0 t/m 3

3. 4. 5. 6.

Ter inspiratie: drie vormen van ‘beveiliging’, met elk hun eigen impact op de omgeving.

1. Vijf meter brede sloot

2. Landelijk hekwerk

3. Industrieel hekwerk (camera’s)

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 9

2.2.3 Meervoudig ruimtegebruik en beheer In de gemeente Ommen willen we zorgvuldig omgaan met onze ruimte. Daarbij heeft het de voorkeur om zoveel mogelijk energie op te wekken binnen bestaand bebouwd gebied en het maken van slimme functiecombinaties. Ook zonnevelden kunnen hieraan bijdragen. Wij zijn benieuwd op welke manier initaitieven hier invulling aan geven. Daarbij is niet alleen de locatie van belang, maar ook op welke manier met de ruimte tijdens en na afloop van het zonneveld wordt omgegaan. In onderstaande tabel worden aspecten genoemd die positief meewegen in de beoordeling van elk initiatief. Deze lijst is niet limitatief. Criteria

Beoordeling

1.

1 totaalscore op dit thema: 0 t/m 3

2.

3.

4. 5. 6.

Kleinschalige zonnevelden voor opwekken van eigen behoefte met behoud van (extensief) agrarische functie van de initiatiefnemer of verbetering van de economische draagkracht van agrarische bedrijven worden hoog gewaardeerd. Hoe groot is de agrarische of natuurlijke waarde van de grond in relatie tot die in de omgeving. Is geprobeerd door samen te werken en grond te ruilen de slechtste grond te verkrijgen, zodat meerdere agrariërs in de omgeving profijt hebben van de ontwikkeling? Is het zonneveld integraal ontworpen, waarbij meerdere economische of maatschappelijke functies worden gecombineerd (zoals duurzame opwekking, natuur, waterberging, recreatie)? Hoe vindt het beheer plaats? Wat wordt bij plaatsing op water gedaan aan het versterken van de biodiversiteit? Hoe wordt aantoonbaar rekening gehouden met omliggende functies (bijvoorbeeld agrarische gronden (goed beheer invasieve planten)?

Twee voorbeelden van ‘medegebruik’ en een tweezijdige opstelling, op volgorde van voorkeur.

Waterberging

Biodiversiteit

Tweezijdige dakopstelling

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 10

2.2.4 Meerwaarde voor de biodiversiteit De gemeente Ommen wil graag naast het verduurzamen door het toestaan van hernieuwbare energiebronnen ook meer aandacht voor biodiversiteit. Wij zijn benieuwd op welke manier invulling wordt gegevenaan het verhogen van de kwaliteit van het gebied waardoor verschillende soorten kansen krijgen. Bij grotere plannen heeft onderzoek en advies door een terzake deskundig ecoloog een grote meerwaarde. In onderstaande tabel worden aspecten genoemd die positief meewegen in de beoordeling van elk initiatief. Deze lijst is niet limitatief. Criteria

Beoordeling

1. 2.

1 totaalscore op dit thema: 0 t/m 3

3.

4.

Hoe wordt een zorgvuldige omgang met de ondergrond gegarandeerd? Hoe wordt met het zonneveld een aantoonbare positieve invloed op natuur & biodiversiteit gecreëerd. Hoe wordt een eventuele negatieve invloed van het zonneveld op natuur & biodiversiteit geminimaliseerd én gecompenseerd, zowel bij ontwerp en aanleg als tijdens de looptijd van het zonneveld? Hoe worden eventuele hekwerken faunapasseerbaar gemaakt voor kleine zoogdieren en reeën. Onderbouw als er goede redenen zijn om het niet te doen, zoals in akkervogelgebied? Voor de landschappelijke beplanting wordt alleen inheemse beplanting toegepast. Zowel voor bosplantsoen (als kruidachtigen) bij voorkeur gecertificeerd autochtoon. Eventuele landbouwkundige gewassen (dubbelfunctie) zijn hiervan uitgezonderd.

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 11

2.2.5 Betrokkenheid en acceptatie omgeving De mate van impact van een ontwikkeling verschilt per belanghebbende. Heeft iemand vanuit de woning of vanaf het erf direct zicht op het plangebied, dan is de impact groter. Logischerwijs is de invloed die zij op het plan dienen te hebben daarmee ook groter wat leidt tot een hogere trede op de participatieladder, dan bij iemand die geen zicht op het plangebied heeft. Zie hieronder de participatieladder van gemeente Ommen.

Inzet is het creeëren van maximaal draagvlak. Op welke manier geeft de initiatiefnemer ruimte aan belanghebbenden om mee te denken en beslissen in het uiteindelijke plan. Welke middelen zijn en worden hiervoor ingezet, welke actoren ziet u in de omgeving van het plangebied en op welke manier en in welk stadium zijn en worden deze betrokken. In onderstaande tabel worden aspecten genoemd die positief meewegen in de beoordeling van elk initiatief. Deze lijst is niet limitatief. Criteria

Beoordeling

1. 2.

1 totaalscore op dit thema: 0 t/m 3

3. 4. 5. 6.

Op welke manier zijn belanghebbenden tot nu toe betrokken bij de planvorming? Hoe worden belanghebbenden betrokken in het vervolgproces? Geef per trede aan op welke manier belanghebbenden worden betrokken. Hoe meer mogelijkheid omwonnenden en andere belangengroepen wordt geboden mee te denken en invloed uit te oefenen op het plan voordat de vergunningaanvraag wordt ingediend des te hoger de score. Geef aan hoe bewoners zijn en worden geinformeerd over de procedure, hun mogelijkheden voor het uitoefenen van invloed, inspraak en beroep en bezwaar. Hoe wordt gezorgd dat belanghebbenden op een gelijkwaardige manier kunnen participeren? Uit het plan blijkt hoe de impact van het zonneveld op omwonenden wordt beperkt. Wat is het effect op (recreatie)route’s. Worden routes verbeterd?

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 12

2.2.6 Lokaal eigenaarschap en financiële participatie In het Klimaatakkoord is opgenomen dat in 2030 50% van het eigenaarschap van het zonneveld lokaal moet zijn verankerd. Wij dagen initiatiefnemers uit met goede plannen te komen die zorgen voor daadwerkelijke financiële participatie en lokaal eigendom. Initiatiefnemers dienen aan te tonen dat zij werkelijk meerwaarde realiseren. Toon dit aan in een financieel participatieplan. In onderstaande tabel worden aspecten genoemd die positief meewegen in de beoordeling van elk initiatief. Deze lijst is niet limitatief. Criteria 1. 2. 3. 4.

5.

6.

Beoordeling

Het initiatief wordt genomen door (een collectief van) meerdere lokale partijen / initiatiefnemers. Uit het plan blijkt hoe direct belanghebbenden economisch of maatschappelijk meeprofiteren zonder hier zelf in te moeten investeren. Welke mogelijkheden worden aan omliggende bewoners geboden voor het treffen van duurzaamheidsmaatregelen. Denk hierbij ook aan het sociaal rendement? Licht toe hoe de lokale economie betrokken en versterkt wordt door komst van het zonneveld. Betrek hier de hele keten: van planvorming en realisatie tot exploitatie en beheer. Indien u kiest voor het uitdelen van, of korting geven op zonnepanelen; hoe houdt u dan rekening met ongeschikte daken of zonnepanelenbezitters? Deze kunnen hier immers niet van profiteren. Collectieve initiatieven worden hoger gewaardeerd dan projecten met één grondeigenaar met ontwikkelaar. Bijvoorbeeld een samenwerking van boeren die gezamenlijk hun slechtste gronden bundelen en een deel er van ter beschikking stellen voor ontwikkeling van een zonneveld (boerenpoulle).

1 totaalscore op dit thema: 0 t/m 3

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 13

Bijlagen 1. Beoordelingscommissie De gemeente voert betreffende de ingekomen initiatieven eerst een juridisch planologische beoordeling uit. Hierbij worden de initiatieven getoetst op ‘Uitsluitingsgebieden’, voldoet het initiatief aan het geldende provinciale beleid, voldoet het aan de ‘Handreiking Bedrijven en milieuzonering’ (versie 2009) van de VNG en overige milieuwetgeving, economische uitvoerbaarheid en netaansluiting. De initiatieven die voldoen, worden vervolgens beoordeeld door een onafhankelijke (externe) beoordelingscommissie, waarin diverse expertises zijn geborgd. De commissie geeft een advies aan de raad. De raad neemt het uiteindelijke besluit. De beoordelingscommissie bestaat naast een secretaris (ambtenaar) in ieder geval uit drie personen met de volgende expertises (meerdere expertises per persoon mogelijk): • Omgevingsmanagement en participatie • Landschapsarchitectuur en Ecologie • Landbouw / Bedrijfskunde • Iemand namens de Ommer gemeenschap

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 14

2. Scenariostudie In deze bijlage zijn vijf scenario's opgenomen ter inspiratie. Een nadere toelichting op deze scenario's is te vinden in het afzonderlijke document: 'Scenariostudie Zonnevelden Gemeente Ommen, Toelichting'.

Uitnodigingskader zonnevelden | Eelerwoude | 15