3. Meting elektrische- en elektromagnetische wisselvelden Kievitstraat en omgeving - Van Rijt 2015

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

Meetrapport Meetdatum:

14 december 2015

Betreft:

Meting elektrische-

en

elektromagnetische wisselvelden

Kievitstraat

en

omgeving

Offertekenmerk:

dd 6 december 2015

Geachte Gn (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

Hierbij treft u het meetrapport n.a.v. de veldsterktemeting (EMV meting) welke uitgevoerd op de locaties Kievitstraat en omgeving. Doel

van

op 14 december

j.l. is

de meting

Verhelderen

van

situatie

van

elektrische-

en

magnetische

veldsterkten

rondom

genoemde

locaties.

Beschrijving probleem Zorgen omwonenden over nabijgelegen elektriciteits-verdeelstation en mogelijke toekomstige uitbreiding van het station.

Effecten

van

hoogspanningslijnen

In de

literatuur staan velden rondom hoogspanningslijnen bekend als extreem laagfrequente elektromagnetische velden (ELF-EMV). Er zijn over dit onderwerp veel onderzoeken verricht over de jaren met uiteenlopende uitkomsten. Er zou mogelijk sprake zijn van een verband tussen deze elektromagnetische velden en het vóórkomen van leukemie bij kinderen. De gezondheidsraad heeft geconcludeerd dat het hierbij gaat om langdurige blootstelling aan veldsterkten boven 40OnT (nanoTesla), d.w.z. 14-18 uur per dag voor een periode van 1 jaar of langer. RIVM

informatie betreffende hoogspanningslijnen

(samenvatting)

Advies met betrekking tot hoogspanningslijnen (Staatssecretaris van VROM, 2005a). Advies om bij de vaststelling van streek- en bestemmingsplannen en van de tracés van hoogspanningslijnen, dan wel bij wijzigingen in bestaande plannen of van bestaande

bovengrondse

hoogspanningslijnen, zo veel als redelijkerwijs mogelijk is te vermijden dat er nieuwe situaties ontstaan waarbij kinderen langdurig verblijven in het gebied rond bovengrondse hoogspanningslijnen waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld hoger is dan 0,4 uT (40OnT).

Toelichting

EMV

nulmeting

Fysische meting

van

elektrische velden-en

rond de eerder

genoemde

laagfrequente elektromagnetische velden (EMV)

in en

locaties:

Elektrische wisselvelden: metingen op

geselecteerde locaties omwonenden (zie bijlage). Externe laagfrequente factoren, waaronder hoogspanningslijnen en straatvelden. Magnetische wisselvelden

-_

-_

-

Conclusies De gemeten elektrische en vooral magnetische wisselvelden lijken te maken te hebben met de aanwezigheid van het verdeelstation en de laag overhangende hoogspanningsleidingen, welke

in dit

meetrapport worden belicht. Gemeten

elektrische wisselvelden

betekenis

van

/ vormen

geen

in de

aanleiding

Kievitstraat

zijn zeer laag en spelen

m.i. op dit moment

geen

tot zorg.

magnetische veldwaarden zeer hoog zijn in de directe nabijheid van het verdeelstation en de hoogspanningskabels. Gezien het feit dat in genoemde situaties sprake is van bebouwing/bewoning speelt het effect van blootstelling 24 uur per dag. De

uitgevoerde veldmetingen

tonen

aan

dat de

Advies Voor

de gevoelige

achterliggende (in huis -huisnr. 22hoogspanningskabels. Achtergrond: keukentafel: LOONT). Uitbreiding van het verdeelstation zal mogelijk een verhoging van veldsterkten teweeg brengen en voor u en medebewoners aanleiding geven tot overleg met de netbeheerder. mens

is het zinvol afstand te houden tot het verdeelstation meetwaarden

nemen

sterk af met afstand

en

de

rol

Richtlijnen bouwbiologische richtlijnen de SBM2015 (bijlage). Deze zijn door Duitse bouwbiologen opgesteld in samenwerking met artsen en wetenschappers en gebaseerd op meer dan tienduizend praktijkervaringen met mensen met gezondheidsklachten door EMV. De SBM2015 ligt ver onder de aanbevelingen van de ICNIRP, die de Nederlandse overheid volgt. De meetwaarden

De gemeten e

e

in dit

rapport zijn getoetst

grootheden en

Volt per meter

aan

de Duitse

-

eenheden zijn:

laagfrequente elektrische wisselvelden (SBM2015: overdag

voor

max.

_ Tesla voor laagfrequente magnetische wisselvelden (SBM2015: overdag maximaal

N.B: De SBM2015

richtlijnen gelden

voor

5

100

V/m) nT)

langdurig verblijf in gebouwen (woningen / kantoren)

Oplossingen Afhankelijk van het advies

mogelijk hoge vermijden, verwijderen praktische oplossingen, om

uit het

meetrapport

meetwaarden

te

voor

of afschermen tot

meer

en

praktische (on)mogelijkheden zijn oplossingen Altijd gaat het hierbij om meetbaar

EMV te reduceren.

van

stralings- of spanningsbronnen.

complexe technische

werkzaamheden

op

Variërend

gebied

van

van

eenvoudige

bouwen

en

elektrische infrastructuur. NB:

het kan

zijn dat vervolgstappen op het terrein liggen van de netbeheerder (b.v. magnetisch afschermen). Achtergrond hierbij is de wat ongelukkig gekozen locatie van bebouwing in de wijk t.o.v. de hoogspanningskabels en het verdeelstation (de bebouwing is later gerealiseerd dan het verdeelstation). De

gemeten

EMV

meetwaarden zijn

een

momentopname

en

kunnen variëren

gedurende de dag. drastische verlaging van de officiële EMV

Wetenschappelijke ontwikkelingen geven aanleiding tot blootstellingsnormen door de overheid. Het terugdringen van de EM-wisselvelden een

als toepassing Met

van

het voorzorgsprincipe.

vriendelijke groet,

(geanonimise rd) (geanonimiseerd) meetspecialist -

moet

worden gezien

Samenvatting meetwaarden Deze eerste meting (nulmeting) is een risico-inventarisatie van de sterkst aanwezige EM (Elektro Magnetische)-wisselvelden die een oorzaak of cofactor kunnen vormen voor gezondheids- en welzijnsklachten.

Meting:

OO

Hoogst gemeten

Meetwaarden

TCO*

ICNIRP

BN

10 V/m

{5.000 V/m

ESO

200 nT

EM-velden

m.u.v. meetpunt 7)

Laagfrequent Elektrisch

Laagfrequent Magnetisch *

_

{100.000 nT

TCO

richtlijnen voor beeldschermen zijn ontstaan uit decennialange ervaringen uit de praktijk van beeldschermhinder en gezondheidsklachten van mensen die langdurig dagelijks met PC apparatuur hebben gewerkt. De Arbo maakt gebruik van deze richtlijnen door TCO goedgekeurde beeldschermen op werkplekken te verplichten.

B

=

onder of gelijk

aan

SBM2015

m- licht te hoog t.o.v. SBM2015 [B

=

te

hoog t.o.v.

SBM2015

El

=

extreem te

hoog t.o.v. SBM2015

Details:

Laagfiequente magnetische- en elektrische velden nemen sterk af met afstand tot de bron. De laagfrequente magnetische velden in de nabijheid van de woning zijn extreem verhoogd, de elektrische velden zijn goed.

Aanbevelingen: Aandachtspunten zijn alleen de magnetische wisselvelden. Aanpak van dit punt valt helaas niet binnen de mogelijkheden van wijkbewoners maar is een aangelegenheid van de netbeheerder.

Ik

zou

Met

dit rapport graag binnen 2 weken telefonisch

met

u

willen

bespreken.

vriendelijke groet,

(geanonimiseerd)

Achtergrond Richtlijn

metingen zijn de Duitse bouwbiologische richtlijnen als vervat in bundel (zie bijlage). Deze richtlijnen zijn veel strenger dan de geldende normen in Nederland. Reden voor het hanteren van deze Duitse richtlijn is dat hierin de biologische effecten van blootstelling zijn gemeten aan de hand van langdurig en breedschalig onderzoek. Het is mijn ervaring dat de Duitse richtlijnen een correcter en veiliger kader vormen waaraan mensen die stralingsgevoelig zijn zich kunnen spiegelen. voor

alle

SBM-2015

Bijlagen 1 2 3

4 5 6

7 8

—

—

—

—

—

—

—

—

SBM2015 richtwaarden Bijlage instrumentarium Luchtfoto meetgebied met meetpunten Meetdata

Laagfrequent Magnetisch veld grafiek (meetpunten buiten) Laagfrequent Elektrisch veld grafiek (meetpunten buiten) Aanvullende documentatie (Wetenschappelijke onderbouwing laagfrequent) Factuur

SBM

2015

v7-2015

De richtwaarden voor rust- en slaapplekken*, samengevat in SBM 2015, zijn ontstaan na jarenlange praktijkervaring van bouwbiologen. Zij stelden grenswaarden vast voor de diverse veldsterktes waarbij mensen vrijwel

weinig, veel of extreem veel klachten vertoonden.

geen,

Dit vertaalt zich in 1. Elektrische

B88N, een zwakke, BIES of BRSMS

belasting.

wisselvelden, in Volt per meter.

minder dan :1tot5 :

1

5 tot 50

:

:

2.

(nagenoeg)

meer

dan

50

Magnetische wisselvelden, in nanoTesla minder dan 20 20 tot 100 : 100 tot 500 : meer dan 500 :

*Voor

kantoor/werkplekken wordt de op

(zwakke waarden)

een

na

laagste waardecategorie gehanteerd

Bijlage Instrumentarium -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Gigahertz

Solutions HFE

antenne

LogPer

en

v

59B

16-12-2015

hoogfrequent meter met FFGE frequentiefilter, Ultra BreedBand (UBB)

antenne

Gigahertz

Solutions HFWS59D ultra hoogfrequent meter GigaHertz Solutions NFA 1000 laagfrequent veldmeter (elektrisch

GigaHertz Solutions NFA400 laagfrequent veldmeter LC VM20 biovoltmeter Stetzerizer© microsurge meter met testfilter

(elektrisch

en en

magnetisch) magnetisch)

Fluke 87V multimeter Profitest 01008

installatietester

ElektroMagnetische interferentiemeter, Alpha Fluke 199C scopemeter Rohde & Schwarz FSH3 spectrum Fluke 1623 aardingstester

Lab.

analyzer met Ultra BreedBand (UBB) antenne

©EMstraling 2015

STOT-ET-7T

vaeuwojur som

-Sa003 ueA

Wrsqal s0

jut -_ X

3009

U A W O I Z I E L uajundjew CJ

—

Mm

UAW O

vew WO

JZTE/L

Pelge3aporsod

Urs

wEO NS WM |

2Z

-

VAWO UI

prosre me d

‘uarsuorp azu0 wek

voyeur a

HImIGaD za0g

“Wajstarp 2ZUO ur

UAsaA JOU

iq

sHO

Wadjet

SIOD

pred

Laagfrequent (LF) meetpunten

Kievitstraat

en

omgeving

Ommen

(zie ook luchtfoto) v

Meetpunt

LF meetwaarde

E

-

V/m

M

Opmerkingen -nT

Datum/tijd:

14 december 2015 / 10:00u

K

Einde Kievitstraat

-

12:30u

Hoek oprit huisnr. 34 Hoek

oprit

huisnr. 28

Hoek oprit huisnr. 22 Midden tussen opritten huisnrs. 16 Hoek

straat tussen huisnr.

Midden

12

en

en

18

14

onder hoogspanningskabels

Driehoekpunt bestrating achter verdeelstation Gemaal Dante op de

dijk

Duurmeting Tuin huisnr. 22,

Kleurcodering volgens SBM

2015

Weersomstandigheden: bewolkt, droog Temperatuur: 9 °C

Vochtigheid:

71%

commentaar

tegen erfscheiding

richtlijn (zie bijlage)

Algemene opmerkingen: potentiaal-vrije meting

:

Nee ; meethoogte:

op

100cm

boven

maaiveld

de dijk

13-12-2015

STOT-ET-vT

ze

(pSoysen

sro

zun saquoap

en) Gepuews pj

waere) LU6TOT

pjeplwe3

oifjesam Zpuiupteeyolsjepe

uew g

“(e[se

‘77

1elISHAar

|oueu) ‘s13o y

BuIF9W

:HEPISAO

IYISIJSUDUI JUenbaujser

LUO T> pjenlew deH

seg

1e

LU 1

1O A

06'6P61 18076101 Sy9TE 06'zo r we°o r Z9'SvEL Zy'sivt

1e 1e

uazowes

UlIJ YI :sjiezop

Pu ey) Mak Hei ol

do

>

SLET

STOTINES IuUNndzen

@z-)ugp0‚

STOT-ET-7I

or

<

b

jueJe3eu

apoluedjew

A

ven

UIJoq uee

E

v o p s e m J o e w tegn

230

jan e

:q'N

Ep

zundan,

—

in

(P908

Fi

Bepueus

19 ) T'O

A

pjop!we3

S:(LoJow uiployosjepe

oyl je Jem

uew g

Jed

‘ZZ

OA)

1e1ISHASI

‘a3So y

U/A

pjentew :BEPIA O JO A uejewes G>

SuIjew

do

SYISIDJaje Pu r) dPH

JUenbouysen

puea

et

T

lj

|

ji

IM

_e,

etl

seg

ao o wvAogre WAIT ABEL UAGYL warseL

Me

wonenog-s omuardus za/so6p3PIG medjosbesne

HPI

MNI

0

mc

\_

wes

UlIJ YIN :sjiezop E BSOL

TV

5 |

SLOEP

STOTINES 3und3ea nn

Wetenschappelijke onderbouwing Een overzicht

waar

Het grootste deel

nu staan

we

wisselvelden

EM

in de internationale

en

gezondheidsproblemen:

wetenschap en ontwikkelingen

op EMF research.

de

onderbouwing komt uit niet door de industrie gefinancierd onderzoek. De belangrijkste meta-analyses over tweeduizend wetenschappelijke EMF studies die biologische lange termijn gezondheidsschade aanwijzen onder de huidige thermische WHO / ICNIRP normen zijn: van

twee

2006

Ecolog

Instituut EMF handbuch:

http://www.ecolog-institut.de/index.php?id=42 2007

The

-2014The Bioinitiative Report: Biolnitiative 2012 Report has been

medical

prepared by 29 authors

from ten countries, ten

21

degrees (MDs), PhDs, and three MsC, MA or MPHs. Among the authors of the presidents Bioelectromagnetics Society, and five full members of BEMS.

are

holding three former

http://www.bioinitiative.org/report/index.htm Raad

van

Europa

The

—

potential dangers

of electromagnetic fields and their effect

on

the

environment

Roept

op tot toepassen

van

voorzorgsprincipe

voor

EMV

en

gezondheid.

http://assembly.coe.int/Mainf.asp?link=/Documents/AdoptedText/ta11/ERES1815.htm Er

zijn inmiddels

en

een

acht

Europese

landen

Frankrijk, Duitsland, België, Oostenrijk De Nederlandse vrees

die

een

verlaging

van

aantal landen waarschuwt actief vanuit de overheid

voor

overheid

onnodige

neemt

onrust. Wel

en

hun

EMV

hun

bevolking

normen

met

hebben

doorgevoerd folders; o.a. Italië,

Zwitserland.

geen voorzorgsmaatregelen tegen Elektromagnetische straling, uit heeft zij 8 jaar geleden een Kennisplatform opgericht dat regelmatig

rapporteert en berichten uitgeeft o.a. deze: Kennisbericht

elektrogevoeligheid Kennisplatform EMV en gezondheid van de Nederlandse www.kennisplatform.nl/Kennisbericht%20Elektrogevoeligheid%2020120419.pdf

overheid:

http://www.rivm.nl/milieuportaal/onderwerpen/straling-en-EM-velden/laagfrequente-velden Een quote

van

deze website:

“Langetermijneffecten zouden op kunnen treden bij lagere blootstellingniveaus. Uit de epidemiologische onderzoeken van Greenland en co-auteurs en van Ahlbom en co-auteurs volgt dat het risico op kinderleukemie mogelijk verhoogd is bij langdurige blootstelling aan magnetische veldsterkten boven een waarde van ergens tussen de 0,2 en de 0,5 microtesla”. (Dit is 200 500 nanoTesla) —

RIVM

informatie

hoogspanningslijnen:

http://www.rivm.nl/Onderwerpen/H/Hoogspanningslijnen)