1. Kaderbrief 2027 (update) voor besluitvorming

Kaderbrief 2027 -2030 inclusief financiële foto Berenschot en inclusief meicirculaire 2026

juli 2026

1

Inleiding Het is gebruikelijk dat wij in het voorjaar de kadernota opstellen en dat u als raad deze behandelt in laatste vergadering voor de zomervakantie. Normaal gesproken leggen wij daarin een aantal belangrijke beleidskeuzes aan u voor, die op basis van uw besluitvorming vervolgens nader uitgewerkt worden in de begroting. In verband met de verkiezingen en het daaruit voortvloeiende coalitieakkoord, is dit jaar een kaderbrief opgesteld. Deze kaderbrief is tweeledig van opzet: -

-

Enerzijds bevat de kaderbrief 2027 de ‘financieel technische uitgangspunten’ die van toepassing zijn op de begroting 2027. De vaststelling daarvan door uw raad is gewenst, zodat wij met deze uitgangspunten rekening kunnen houden bij het opstellen van de begroting 2027; Anderzijds bevat de kaderbrief 2027 een weergave van het huidige financiële perspectief van de gemeente Ommen, zodat de ‘nieuwe’ raad deze informatie tot zich kan nemen en als vertrekpunt kan hanteren voor de toekomst.

De meicirculaire 2026 kon vanwege het tijdpad nog niet verwerkt worden in de 1 e versie van deze kaderbrief. Inmiddels is de meicirculaire verschenen en zijn de gevolgen voor Ommen verwerkt. Toegezegd is dat wij die gevolgen separaat in beeld brengen. Die treft u aan in deze 2 e versie.

Financieel technische uitgangspunten In deze kaderbrief worden de financieel technische uitgangspunten voor de totstandkoming van de (meerjaren) begroting 2027-2030 opgenomen. De uitgangspunten worden verwerkt in de begroting 2027 en gebruikt voor de actualisering van het meerjarenperspectief 2028-2030. Mogelijk zullen ten behoeve van de begroting 2027 nog nadere bestuurlijke uitgangspunten worden geformuleerd. Indien er concrete aanleiding is om af te wijken van genoemde uitgangspunten, dan zullen wij dit bij de begroting 2027 toelichten. Gemeentefonds De meicirculaire is verschenen op 29 mei 2026. Vanwege enkele omissie in de circulaire en de daarbij behorende rekenmodellen, is vertraging ontstaan bij de verwerking daarvan. Op dit moment (10 juni) moet de laatste wijziging nog in Pauw worden verwerkt. Van Pauw hebben wij echter een handreiking ontvangen hoe dit al verwerkt kan worden; wij hebben die toegepast. De ontwikkelingen binnen de Algemene Uitkering zijn groot en divers (veel mutaties met soms grote gevolgen). Verder zijn inschattingen gemaakt bij de stelposten die met de inkomsten verband houden. Op voorhand is niet altijd te zeggen of deze helemaal benodigd/toereikend zijn. Dit alles brengt een aantal onzekerheden met zich mee. De mutaties als gevolg van de meicirculaire moeten dan ook als richtinggevend worden beschouwd.

2

Hieronder volgt het thans voorziene beeld:

Bedragen x € 1.000 Berekening AU volgens meicirculaire 2026 Berekening AU volgens decembercirculaire 2025 Verschil (plus = voordeel) Analyse verschil mei.circ. 2026 - dec.circ. 2025 Bedragen x € 1.000 UITKERINGSFACTOR (hoeveelheden, verdeelres., etc) TAAKMUTATIES: - uitstel vervanging abb.tarief WMO - huishoudelijke hulp uit de WMO - vangnetregeling h.h.hulp uit de WMO - compensatiereg. niet-beoogde kosten jeugdzorg - diverse kleine taakmutaties (incl. afronding) DECENTRALISATIE-UITKERINGEN: - participatie - cap. dec. overh. klimaat en energie (CDOKE) - diverse kleine decentralisatie uitkeringen WOZ wijzigingen Totaal analyse van het verschil (+ = voordeel) Indicatie op te nemen stelposten: - nog te verwerken loon-prijsstijgingen (circa) - uitstel vervanging abb.tarief WMO - afschaffi ng huishoudelijke hulp (risico) - participatie - cap. dec. overh. klimaat en energie (CDOKE) Verschil per saldo (+ = voordeel) Structurele / incindentele mutaties: Saldo structurele mutaties Saldo incidentele mutaties Saldo totale mutaties

2026 46.435 46.244 191

2027 48.030 45.543 2.487

2028 46.203 44.724 1.479

2029 45.637 45.261 376

2030 46.576 45.261 1.315

2026 -366

2027 1.351

2028 1.299

2029 1.105

2030 2.014

-1.448 432

-1.481 442

236

-56 4

7

-8

-9

-8

286 722 16 -131 2.487

305

411

467

13 -130 1.479

12 -127 376

14 -133 1.315

-1.150 -236

-1.150

-1.150

-1.150

-305

1.016 -411

1.039 -467

-17

-286 -722 93

24

-169

737

39 -56 -17

93 0 93

24 0 24

-169 0 -169

737 0 737

208 58 343 191

-208

De belangrijkste ontwikkelingen zijn:  





Het accres (zie groei uitkeringsfactor) is nodig om de inflatie bij te houden. Ingaande 2029 ligt een korting op de WMO in het verschiet. Dit heeft te maken met het afschaffen van de huishoudelijke hulp. Het betekent een nadeel van ruim € 1 mln. De VNG adviseert hiervoor een budgettair neutrale stelpost op te nemen. De provinciaal toezichthouder heeft over het opnemen van deze stelpost nog geen bestuurlijk besluit genomen. Dit wordt binnenkort verwacht. Tot die tijd, schuilt hier een risico in. Voor participatie en klimaat/energie (CDOKE) komt extra geld beschikbaar. Het idee is daarvoor in 1e instantie budgettair neutrale stelposten op te nemen. De komende periode zullen wij onderzoeken welke uitgaven daar tegenover moeten komen te staan. Het jaar 2030 is nieuw toegevoegd aan de meerjarenreeks en geeft vanwege een hoger basisbedrag een positief beeld.

3

Bestaand beleid De begroting 2027 is een begroting bestaand (= reeds vastgesteld) beleid. Voorstellen nieuw beleid, waarvoor extra middelen nodig zijn, worden afzonderlijk aan de raad voorgelegd. CUP In Ommen is het gebruikelijk om na de verkiezingen, een zogenaamd Coalitie Uitvoerings Programma (CUP) vast te stellen. Dat is ook nu weer het plan. Het CUP is gebaseerd op het coalitieakkoord en zal in oktober 2026 aan uw raad worden aangeboden. Na vaststelling door uw raad, vormt dit een belangrijke leidraad voor ons (nieuwe) beleid in de jaren 2027-20230. Percentage voor prijsontwikkelingen In de meicirculaire 2026 is aangegeven dat het percentage ‘prijsontwikkeling bruto binnenlands product’ voor 2027 2,5% bedraagt. Dit percentage is gebaseerd op de laatste cijfers van het Centraal Planbureau. Tariefsaanpassingen Overeenkomstig het bestaande beleid, dat de verwachte inflatie gecompenseerd wordt, zal een stijging van de tarieven met 2,5% worden doorgevoerd. Voor tarieven die gebaseerd zijn op het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid, kan de tariefontwikkeling afwijken van dit inflatiepercentage. Percentage voor loonontwikkelingen Voor de loonstijging is de cao-ambtenaren het uitgangspunt. De huidige cao heeft een looptijd tot 1 april 2027 en kent in het jaar 2027 nog een loonstijging van 1,6% per 1 januari 2027.

Het is nog onduidelijk of en zo ja in welke mate er een verdere loonstijging in 2027 komt. In lijn met de meicirculaire 2026 en de toepassing daarvan binnen de gemeente Ommen, stellen wij voor, voor heel 2027, uit te gaan van een loonstijging van 2,5%. Daarvan is 1,6% al zeker op grond van de lopende cao. Aan de hand van de werkelijke ontwikkeling van de cao in 2027, zullen wij gevolgen voor Ommen in kaart brengen en indien nodig met een bijstellingsvoorstel komen. Wij zullen de raad dan informeren via de Zomerbrief 2027 (informele status) en het bijstellingsvoorstel opnemen in de Najaarsnota 2027 (formele status). Rentepercentages Ofschoon we momenteel (mei) een liquiditeitsoverschot hebben, wordt als uitgangspunt een rente van 3,5 % gehanteerd voor het eventueel aantrekken van nieuwe, vaste geldleningen. Aan bestaande investeringen/boekwaarden van activa wordt een rente omslagpercentage toegerekend van 0,0%. Dit is gebaseerd op huidige leningenportefeuille en financieringspositie. Voor nu kunnen wij uitgaan van lage rentekosten en hoge renteopbrengsten vanwege een ruim liquiditeitsoverschot. De aan de grondexploitaties toe te rekenen rente moet worden gebaseerd op de werkelijk betaalde rente over het gemeentelijke vreemde vermogen (de uitstaande geldleningen).

4

Weergave financieel perspectief A. Situatie A: tot en met de begrotingsvergadering van november 2025 Tot en met de begrotingsvergadering van november 2025, ziet het financiële perspectief er als volgt uit: STRUCTUREEL SALDO (bedragen x € 1.000) Omschrijving Stand volgens boekwerk begroting 2026 Begrotingsvergadering: amendement Hospice Ommen Saldo begroting na begrotingsvergadering

2026 STR 2.400 -50 2.350

2027 STR

2028 STR

2029 STR

2030 STR

495 -50 445

253 -50 203

298 -50 248

298 -50 248

INCIDENTEEL SALDO (bedragen x € 1.000) Omschrijving Stand volgens boekwerk begroting 2026 Begrotingsvergadering: geen mutaties Saldo begroting na begrotingsvergadering

2026 INC -2.153 0 -2.153

2027 INC -211 0 -211

2028 INC -134 0 -134

2029 INC -183 0 -183

2030 INC -183 0 -183

TOTAAL SALDO (bedragen x € 1.000) Omschrijving Stand volgens boekwerk begroting 2026 Begrotingsvergadering: mutaties Saldo begroting na begrotingsvergadering

2026 TOTAAL 247 -50 197

2027 TOTAAL 284 -50 234

2028 TOTAAL 119 -50 69

2029 TOTAAL 115 -50 65

2030 TOTAAL 115 -50 65

Sprake is van een structureel positief saldo dat zich vanaf 2027 beweegt tussen afgerond € 200.000 en € 450.000. Het incidentele saldo is negatief. De ervaring leert dat de incidentele uitgaven pas echt vorm krijgen in het eerstkomende begrotingsjaar; dan worden de plannen en voorstellen concreter. Ommen heeft een goede reservepositie; deze is meer dan toereikend voor de risico’s die worden voorzien. Onderstaand ziet u het verloop van de algemene reserve (exclusief dekkingsreserve) zoals dat thans wordt voorzien. Bedragen x € 1.000 2026 2027 Stand per 1 januari 16.476 19.010 Resultaat jaarrekening 2025 7.253 Budgetoverheveling -4.916 Begrotingsresultaat *) 197 234 Stand per 31 december 19.010 19.244 *) voorlopig, t/m de begrotingsvergadering van november 2025

2028 19.244

2029 19.313

2030 19.378

69 19.313

65 19.378

65 19.443

5

B. Situatie B: inclusief de gevolgen van de financiële foto van Berenschot en inclusief de meicirculaire 2026 Berenschot heeft een financiële foto van de gemeente Ommen gemaakt. Daarin staan, naast enkele ‘onvermijdelijke’ ontwikkelingen, ook ambities en wensen. Die zijn verwerkt, evenals de meicirculaire 2026. Het beeld ziet er dan als volgt uit: Financieel perspectief, inclusief financiële foto Berenschot en inclusief meicirculaire 2026: STRUCTUREEL SALDO (bedragen x € 1.000) Omschrijving Stand volgens boekwerk begroting 2026 Begrotingsvergadering: amendement Hospice Ommen Saldo begroting na begrotingsvergadering Financiële foto Berenschot - ontwikkelingen Financiële foto Berenschot - ambities/wensen Tussenstand: begroting na financiële foto Berenschot Meicirculaire 2026 (inclusief stelposten) Saldo begroting per medio juni 2026

2026 STR 2.400 -50 2.350 -26 -1.261 1.063 39 1.102

2027 STR

2028 STR

2029 STR

2030 STR

495 -50 445 -26 -1.610 -1.191 93 -1.098

253 -50 203 -307 -1.610 -1.714 24 -1.690

298 -50 248 -311 -1.610 -1.673 -169 -1.842

298 -50 248 -311 -1.610 -1.673 737 -936

INCIDENTEEL SALDO (bedragen x € 1.000) Omschrijving Stand volgens boekwerk begroting 2026 Begrotingsvergadering: geen mutaties Saldo begroting na begrotingsvergadering Financiële foto Berenschot - ontwikkelingen Financiële foto Berenschot - ambities/wensen Tussenstand: begroting na financiële foto Berenschot Meicirculaire 2026 (inclusief stelposten) Saldo begroting per medio juni 2026

2026 INC -2.153 0 -2.153 -18 -1.688 -3.859 -56 -3.915

2027 INC -211 0 -211 0 -130 -341 0 -341

2028 INC -134 0 -134 0 0 -134 0 -134

2029 INC -183 0 -183 0 0 -183 0 -183

2030 INC -183 0 -183 0 0 -183 0 -183

TOTAAL SALDO (bedragen x € 1.000) Omschrijving Stand volgens boekwerk begroting 2026 Begrotingsvergadering: mutaties Saldo begroting na begrotingsvergadering Financiële foto Berenschot - ontwikkelingen Financiële foto Berenschot - ambities/wensen Tussenstand: begroting na financiële foto Berenschot Meicirculaire 2026 (inclusief stelposten) Saldo begroting per medio juni 2026

2026 TOTAAL 247 -50 197 -44 -2.949 -2.796 -17 -2.813

2027 TOTAAL 284 -50 234 -26 -1.740 -1.532 93 -1.439

2028 TOTAAL 119 -50 69 -307 -1.610 -1.848 24 -1.824

2029 TOTAAL 115 -50 65 -311 -1.610 -1.856 -169 -2.025

2030 TOTAAL 115 -50 65 -311 -1.610 -1.856 737 -1.119

Geraamd verloop algemene reserve, inclusief financiële foto Berenschot en inclusief meicirculaire: Bedragen x € 1.000 2026 2027 2028 Stand per 1 januari 16.476 16.000 14.561 Resultaat jaarrekening 2025 7.253 Budgetoverheveling -4.916 Begrotingsresultaat *) -2.813 -1.439 -1.824 Stand per 31 december 16.000 14.561 12.737 *) voorlopig, inclusief financiële foto Berenschot en inclusief meicirculaire 2026

2029 12.737

2030 10.712

-2.025 10.712

-1.119 9.593

Uiteraard moeten de ambities/wensen nog nader afgewogen worden en naast het CUP worden gelegd, alsmede van een dekkingsplan worden voorzien. +-+-+-+

6