UIT-22-13075 Raadsinfobrief analyse Gemeentefonds Mei 2022

RAADSINFOBRIEF Aan de leden van de raad en de forumleden

Ganzenmarkt 1 Postbus 354 7570 AJ Oldenzaal Telefoon (0541) 58 81 11 14+ netnummer 14 0541 E-mail info@oldenzaal.nl Internet www.oldenzaal.nl Bezoekadres Postadres

30 juni 2022 Onderwerp Analyse Gemeentefonds Mei 2022

Datum college

Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk

UIT-22-13075

Zaaknummer Behandeld door Telefoonnummer

Andre Hagreis (0541) 58 82 74

Bijlage(n)

Geachte leden van de raad en forumleden, In circulaires geeft het Rijk aan welke bijdragen de gemeenten kunnen verwachten via het gemeentefonds. De meicirculaire 2022 is geanalyseerd en vergeleken met de decembercirculaire 2021. De financiële gevolgen worden verwerkt in de volgende begroting en de najaarsnota. Samenvatting Conclusie van de analyse van de meicirculaire is dat het een bijzondere circulaire betreft, zowel qua inhoud (herverdeeleffect) als uitkomst (zeer hoge accressen). Voor Oldenzaal pakt de herverdeling financieel gunstig uit. De hoge accressen worden veroorzaakt door een forse stijging van de rijksuitgaven. Het is onzeker of deze uitgaven ook daadwerkelijk gerealiseerd worden en het risico bestaat dat er nog ombuigingen volgen op rijksniveau. Het college houdt nadrukkelijk rekening met ervaringen uit de afgelopen jaren en gaat behoudend om met het voorspelde voordeel. Voor de jaren 2023 - 2025 rekent Oldenzaal met 70% van het aangekondigde accres. Ten opzichte van de Kadernota 2023 ontstaan dan de volgende voordelen:

Voordelen t.o.v. Kadernota 2023 (x €1.000) 6000 5000 4000

5346 4654

3000

3270

2000

2307

2055

1000 0 2022

2023

2024

2025

2026

Datum 30 juni 2022 Ons kenmerk UIT-22-13075 Paginanr. 2

Nieuw verdeelstelsel per 1 januari 2023 Hoofddoel van het nieuw verdeelstelsel van het gemeentefonds is om de verdeling eenvoudiger en beter uitlegbaar te maken. Daarnaast moet het beter aansluiten bij de noodzakelijke kosten die gemeenten maken (vooral nodig in het sociaal domein). De indeling van de clusters is logischer en globaler gemaakt en het aantal maatstaven is gehalveerd. Overigens is het onderdeel dat samenhangt met de OZB-waarden in de verdeling nog ongewijzigd gelaten. Het nieuwe verdeelstelsel heeft ertoe geleid dat er gemeenten zijn die er vanaf 2023 op vooruit gaan en gemeenten die erop achteruitgaan. Oldenzaal gaat er in de verdeling € 1.948.000 op vooruit. Dit voordeel wordt gemaximeerd op € 37,50 per inwoner, wat neerkomt op een voordeel van € 1.189.000 in 2023. Hoge accressen Het kabinet accepteert een beperkte, tijdelijk hogere schuld (3,4% van het BBP) om grote maatschappelijke problemen op te lossen, waaronder het tegengaan van klimaatverandering, de aanpak van de stikstofcrisis en het investeren in toekomstige welvaart via onderwijs en innovatie. Daarnaast heeft de oorlog in Oekraïne zijn weerslag op de Nederlandse economie en begroting. De oorlog noopt tot extra investeringen in defensie en leidt ook tot een hoge inflatie als gevolg van fors gestegen energie- en voedselprijzen.

Door de “samen trap op trap af” systematiek leidt dit tot uitzonderlijk hoge accressen (t/m 2025) Vanaf 2026 zal het gemeentefonds niet langer via deze systematiek geïndexeerd worden. Er wordt geen volume-accres meer verstrekt, alleen nog maar een nominaal accres voor de loon- en prijsontwikkeling. Dit leidt ertoe dat 2026 het “ravijn-jaar” wordt genoemd. Nog meer dan voorheen moeten we ons afvragen in hoeverre deze accressen reëel zijn. Er zijn grote risico’s en onzekerheden: bijvoorbeeld de eerdergenoemde oorlog in Oekraïne, de ontwikkeling van de inflatie (loon-prijsspiraal) en mogelijke toekomstige bezuinigingen door het Rijk (miljoenennota). Daarnaast is het Rijk waarschijnlijk niet in staat alle uitgaven te realiseren door de afhankelijkheid van derden (provincies/gemeenten/bedrijfsleven) of doordat de vraag het aanbod overtreft (defensie). Wij stellen daarom voor om de accressen via een stelpost met 30% te verlagen, m.u.v. het “ravijnjaar” 2026. Gemeentefondsbaten Sociaal Domein Tot op heden was het in Oldenzaal gebruikelijk om, via de gemeentefonds(sub)clusters, de baten van het Gemeentefonds toe te delen aan de verschillenden onderdelen binnen het Sociaal Domein. Op die manier wordt een begroting en rekening sociaal Domein gepresenteerd (paragraaf 3.9 van de begroting/rekening). Het verdeelstelsel is per 1 januari 2023 zodanig aangepast dat dit niet meer mogelijk is.

Een presentatie van tabel 3.9 in zijn huidige vorm, is dus niet meer mogelijk vanaf het boekjaar 2023.

Datum 30 juni 2022 Ons kenmerk UIT-22-13075 Paginanr. 3

Toelichting verschillen met decembercirculaire 2021 Onderstaande tabel geeft het verloop van het gemeentefonds weer tussen december 2021 en mei 2022. Vervolgens worden de afwijkingen puntsgewijs toegelicht. Berekening beginstand (decembercirculaire 2021) 1. Hoeveelheidsverschillen/uitkeringsbasis Hoeveelheidsverschillen/uitkeringsbasis Subtotaal: 2. Herverdeeleffect Herverdeeleffect BZK Suppletie-uitkering Herverdeeleffect 2023 Subtotaal: 3. Accressen Accresontwikkeling in mei 2022 ujr 2022 tm 2027 Opschalingskorting (lagere apparaatskosten), schrappen oploop Plafond BCF, onderschrijding in jaar 2021 Nominale ontwikkeling in de meicirculaire 2022 voor 2023 Nominale ontwikkeling in de meicirculaire 2022 vanaf 2024 Volkshuisvestingsfonds, uitname accres Woningbouwimpuls, uitname accres Subtotaal:

2022 61.269

2023 59.379

2024 58.990

2025 59.191

2026 59.191

1.535 1.535

-1.564 -1.564

-595 -595

-618 -618

-884 -884

1.948 -1.710 238

1.948 -1.235 713

1.948 -759 1.189

1.948 -759 1.189

4.559

7.351

9.242

4.976

714

952

1195

0

1.035

1.028 -1.726 -268 -177 7.160

1.027 -2.445 -264 -178 8.577

1.024 -3.020

34

34

34

-164

-167

1.787

213

2.000

4. Taakmutatie/beschikbare begrotingsruimte Jeugdzorg (coalitieakkoord) Extra capaciteit BOA’s Energietoeslag

-268 -179 5.861

753 34

34

1.333

Eigen bijdrage huishoudelijke hulp (Coalitieakkoord) Uitvoeringskosten klimaatakkoord Jeugdhulp: subsidieregeling continuïteitsregeling cruciale jeugdzorg

2.980

233 -15

Valpreventie bij ouderen (Coalitieakkoord) Versterking dienstverlening gemeenten: Systeemleren Toezicht en handhaving voor EPBD III

3

Prenataal huisbezoek

-4

Gezond in de stad (DU)

8

Inburgering (IU)

9

Einde lening inburgeringsplicht

3

-18

-28

-28

-30

8

8

8

9

Inburgering: leerbaarheidstoets

7

8

8

8

Armoedebestrijding kinderen (DU)

-6

-6

-6

-6

328 1.932

131 909

108 124

104 -44

104 -48

-96

1.222 282 1504

1.236 285 1521

1.251 288 1539

1.251

350

350

400

400

0

-1.368 -1.018

-2.205 -1.855

-2.773 -2.373

0 400

5.371 66.640

5.930 65.309

7.068 66.058

8.270 67.461

5.178 64.369

Participatie: loon- en prijsbijstelling 2022 en Wajong Subtotaal: 5. WOZ WOZ-waarden mutaties WOZ waardering en aanpassing rekentarieven 2023 Subtotaal: 6. Stelposten Behoedszaamheidscorrectie (voorgaande periode) Correctie onderuitputting accressen Subtotaal: Totaal verschil Berekening eindstand Mei 2022

-96

290 1541

Datum 30 juni 2022 Ons kenmerk UIT-22-13075 Paginanr. 4

1. Uitkeringsbasis/hoeveelheidsverschillen Onder het begrip “ontwikkeling uitkeringsbasis” verstaan we de mutaties van de landelijke aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden enzovoort. Als de landelijke trend afwijkt kan dit voor een individuele gemeente voor of nadelen opleveren. Door de complexiteit van de herverdeling zijn hier éénmalig ook de niet te verklaren verschillen ondergebracht. 2. Herverdeeleffect De regel herverdeeleffect BZK en de regel “Suppletie-uitkering Herverdeeleffect 2023” geven samen (“Subtotaal”) het afgetopte herverdeeleffect weer. Dit herverdeeleffect groeit van € 238.000 in 2023 naar uiteindelijk structureel € 1.189.000 vanaf 2025. 3. Accressen/Opschalingskorting/Plafond BCF De ontwikkeling van de algemene uitkering (accres) wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven, via “samen trap of, samen trap”. In de meicirculaire 2022 vallen de accressen t.o.v. december 2021 bijzonder hoog uit (zie toelichting bij kopje “Hoge accressen”). Cumulatieve accressen 2022: Landelijk € 1.008 miljoen: Oldenzaal € 1.787.000 2023: Landelijk € 2.552 miljoen; Oldenzaal € 4.559.000 2024: Landelijk € 4.140 miljoen; Oldenzaal € 7.351.000 2025: Landelijk € 5.215 miljoen; Oldenzaal € 9.242.000 2026: Landelijk € 2.811 miljoen; Oldenzaal € 4.976.000 (“ravijnjaar”)

Cumulatieve accressen Oldenzaal (x €1.000) 10000 5000 0 2022 2023 2024 2025 2026

De opschalingskorting wordt door gemeenten als zeer oneerlijk ervaren omdat het principe van herindelen van bovenaf opgelegd is. De opschalingskorting heeft de gemeenten in de jaren 2015 t/m 2021 veel geld gekost. De oploop van de opschalingskorting (300 miljoen naar 975 miljoen) is geschrapt voor de duur van de kabinetsperiode (t/m 2025). Dit betekent dat in principe in 2026 via één grote klap de resterende landelijke korting (675 miljoen) alsnog wordt doorgevoerd. Voor Oldenzaal een afname van € 1.195.000 tussen 2025 en 2026! Gemeenten declareren hun BTW op overheidstaken bij het BTW CompensatieFonds (BCF). Om te voorkomen dat er een openeindregeling ontstaat, heeft de rijksoverheid een plafond aangebracht in de declaraties. In 2021 zijn de gemeenten ruim 119 miljoen onder het plafond gebleven. Voor Oldenzaal een voordeel van € 213.000. In het Coalitieakkoord op rijksniveau zijn vanaf 2023 middelen voor woningbouwimpuls (10 x € 100 miljoen) en volkshuisvesting (4 x € 150 miljoen) opgenomen in de vorm van een specifieke uitkering (SPUK). Gemeenten kunnen daar door middel van een aanvraag een beroep op doen. Ter gedeeltelijke voeding van de SPUK’s is voor de jaren 2023 tot en met 2025, 3*eenmalig € 250 miljoen aan het accres onttrokken.

Datum 30 juni 2022 Ons kenmerk UIT-22-13075 Paginanr. 5

4. Taakmutatie/beschikbare begrotingsruimte Alleen taakmutaties kleiner of groter dan 10.000 worden hier toegelicht:  Jeugdzorg (coalitieakkoord) Het kabinet stelt voor 2023 incidenteel € 1,454 miljard extra beschikbaar voor de jeugdzorg. Hierbij gaat het kabinet er vanuit dat gemeenten inzetten op besparingsmaatregelen voor een bedrag van € 374 miljoen op de jeugdzorguitgaven in 2023 (die ook onderdeel is van de reeks van de Commissie van Wijzen). De Jeugdgelden hebben we ingaande 2022 al meegenomen in de ramingen voor 75%. Nu het bedrag voor 2023 definitief is geworden hebben we deze jaarschijf verhoogd naar 100%. Een incidenteel voordeel van € 753.000. Of, en wanneer, we overige jaren ook naar 100% kunnen verhogen is op dit moment nog niet bekend.  Extra capaciteit BOA’s Er is structureel € 200 miljoen vrijgemaakt voor handhaving en veiligheid om onder meer de capaciteit van (wijk)agenten en BOA’s in de openbare ruimte te vergroten. Van dit bedrag wordt structureel € 25 miljoen voor de BOA’s beschikbaar gesteld.  Energietoeslag Op 15 maart 2022 is het wetsvoorstel eenmalige energietoeslag lage inkomens ingediend bij de Tweede Kamer. Met het wetsvoorstel krijgen gemeenten de bevoegdheid om dit jaar via categoriale bijzondere bijstand een eenmalige tegemoetkoming voor de gestegen energieprijzen toe te kennen aan huishoudens met een laag inkomen.

De bedragen van € 800 per huishouden zijn leidend. Minister Schouten heeft aangegeven dat gemeenten gecompenseerd worden als ze tekortkomen.  Eigen bijdrage huishoudelijke hulp In het coalitieakkoord is opgenomen dat het kabinet werkt aan een aanpassing van de eigen bijdrage voor de huishoudelijke hulp in de Wmo. De komende periode wordt deze maatregel met cliënten, gemeenten en het Centraal Administratie Kantoor (CAK) uitgewerkt. De beoogde datum van inwerkingtreding is op 1 januari 2025 gesteld. De aanpassing dient vanaf 2025 te leiden tot een taakstellende besparing van € 95 miljoen.  Jeugdhulp: subsidieregeling continuïteitsregeling cruciale jeugdzorg De subsidieregeling ‘continuïteit cruciale jeugdzorg’ had een looptijd tot eind december 2021. Via de subsidieregeling, die ten laste komt van het gemeentefonds, kunnen aanbieders van cruciale jeugdhulp tijdelijke liquiditeitssteun ontvangen indien dit noodzakelijk is om continuïteit van zorg te garanderen. Dit voorjaar zijn de VNG en het Rijk overeengekomen om de looptijd van de subsidieregeling ‘continuïteit cruciale jeugdzorg’ nog een jaar te verlengen.  Valpreventie bij ouderen (Coalitieakkoord) Het kabinet heeft valpreventie, als kostenbesparende preventiemaatregel opgenomen.

Valpreventie draagt bij aan gezond ouder worden en leidt tot netto besparingen in de domeinen Zorgverzekeringswet (Zvw) en Wet landurige zorg (Wlz). De maatregelen die nodig zijn voor implementatie worden komende periode uitgewerkt. Dit leidt vanaf 2023 tot een taakstellende besparing in het gemeentefonds.  Participatie Dit onderdeel blijft nog afzonderlijk zichtbaar binnen het Gemeentefonds (m.u.w. Wajong). Mutaties worden daarom “vastgehouden” en meegenomen in de betreffende budgetten (WSW, reintegratie).

Datum 30 juni 2022 Ons kenmerk UIT-22-13075 Paginanr. 6

5. WOZ-waarden Betreft een actualisatie van de WOZ-waarden en de door het Rijk gehanteerde rekentarieven. 6. Stelposten Het betreft hier het terugdraaien van de bestaande behoedszaamheidscorrectie van de vorige planperiode en het opvoeren van de nieuwe correctie op de (zeer) hoge accressen 2023 – 2025. De nieuwe correctie bedraagt 30% van de nieuwe accressen i.v.m. mogelijke onderuitputting, inflatie en ombuigingen (zie toelichting bij “Hoge acressen”). T.o.v. de Kadernota ziet het beeld er als volgt uit:

Kadernota 2023 Uitkomst Meicirculaire 2022 Reeds geantipeerd in Voorjaarsnota (dekking implementatie omgevingswet) Totaal

V

2022 1.490

V

2023 76

N

2024 122

V

2025 827

V

2025 876

V

3.439

V

2.254

V

3.423

V

4.794

V

1.706

N

275

N

275

N

275

N

275

N

275

V

4.654

V

2.055

V

3.270

V

5.346

V

2.307

Zoals al eerder vermeld zien we hierboven zeer forse voordelen. Het is van belang om te zien of dit beeld in de septembercirculaire standhoudt. Tot slot Heeft u nog vragen naar aanleiding van deze brief? Neemt u dan contact op met Andre Hagreis, bereikbaar a.hagreis@oldenzaal.nl of (0541) 58 82 74.

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders

de secretaris

de burgemeester