Transcriptverslag vergadering 7 november 2022 vastgesteld in de vergadering van 19 december 2022

TRANSCRIPT VAN DE RAADSVERGADERING VAN DE GEMEENTE OLDENZAAL van 7 november 2022

Aanvang 15.00 uur Aanwezig:

de heer P.G. Welman, voorzitter

de dames:

M. Ailo-Zaia, R. Berger, J.M. Egbers, N. Nevels-ter Brake, E.G. Nijendijk, P.J.H. Oude Engberink-Weideveld en M.J. Seijger en A.C.M. Zuidersma-Horsthuis

de heren:

R. Bouwman, E. Kangus, N. Kramer, Y.B. Liebrand, L.T. Lulofs, H.J.M. Maartens, Y.B.S. Mekelenkamp, G.F.M. Nijland, H.W.M. Snijders, X.E.N. Visscher, A.A.M. Wagelaar, R.T. Wienk, H.H.W. Winkelhuis en M. (Mevlid) Yildirim de heer J.H. Brokers, griffier de heer R.G.H. Christenhusz, wethouder mevrouw M.E.A. Rödel, wethouder de heer M. (Murat) Yildirim, wethouder mevrouw E.C. Zinkweg-Ankone, wethouder

Afwezig:

de heer L.J. Gelevert

Algemeen 1. Opening De voorzitter: Goedemiddag allemaal. Welkom bij deze raadsvergadering waar wij twee onderwerpen op de agenda hebben staan. Allereerst het raadsprogramma 2022-2026 en vervolgens de programmabegroting 2023. Ik hoop voor u allen dat u zich daarop heeft geprepareerd, want dan gaat het goed en dan bent u niet teleurgesteld als dat anders mocht zijn, maar dit zijn de onderwerpen die vandaag op de rol staan. Ik heb bericht van verhindering van de heer Gelevert, vandaar ook dat die stoel leeg is en van de heer Yildirim heb ik geen bericht van verhindering, maar die ga ik maar vanuit zal later aanschuiven, dus daar gaan wij voorlopig vanuit. 2. Vaststellen agenda De voorzitter: Ik hoop dat de agenda zoals die voor u ligt en net door mij toegelicht op uw instemming kan rekenen. Dat is het geval. Dan is dat mooi. Dan teken ik bij deze ook de agenda zo af. B(espreek)-voorstellen 3. Raadsprogramma 2022-2026 De voorzitter: En dan begin ik bij het raadsprogramma 2022-2026, waar u de afgelopen maanden als raad de nodige tijd en energie in heeft gestoken en ik zou de voorzitter van de werkgroep graag willen uitnodigen om daar een toelichting op te geven. Mevrouw Engberink. -1-

Mevrouw Oude Engberink-Weideveld: Voorzitter dank u wel. Voor u staat naast de fractievoorzitter van Wij Geven om Oldenzaal een enorm trotse voorzitter van de werkgroep Raadsprogramma bestaande uit vertegenwoordiging van alle zeven fracties. Onder het motto we hebben het nog nooit gedaan, dus we denken dat we het wel kunnen zijn we de uitdaging aangegaan om zonder een extern bureau, maar met ondersteuning van ambtenaren uit dit stadhuis en partners en stakeholders uit de stad gewoon aan de slag te gaan. Het is voor mij een eer u namens de raad het eerste raadsprogramma van de gemeente Oldenzaal met de titel ‘‘Samen vooruit, vooral nu 2022-2026’’ aan u te mogen aanbieden en vast te laten stellen. In dit raadsprogramma geven we als raad op hoofdlijnen richting aan acht inhoudelijke thema’s, te weten binnenstad, dienstverlening, (eu)regionale samenwerking, klimaat en duurzaamheid, sociaal domein, veiligheid, wijken en wonen. Per thema zijn verschillende informatiesessies georganiseerd, waarbij naast input bij de ambtenaren ook heel bewust de input van stakeholders van de samenleving is opgehaald. Tijdens de sessies is aansluiting gevonden bij wat ons in onze stad bindt en niet wat ons onderscheidt. Het doel was om samen op hoofdlijnen richting te geven op de acht thema’s en te focussen op de onderwerpen die wij vanuit gezamenlijkheid voor de stad willen realiseren.

Naast de inhoudelijke richting heeft het raadsprogramma ook een financieel kader. Ook op hoofdlijnen en dit is ook een heel bewuste keuze. Wij vinden namelijk dat wij hierdoor het college beter in stelling kunnen brengen en meer ruimte bieden voor een verdiepingsslag van ons raadsprogramma. De ondertitel van het raadsprogramma is ‘‘Samen richting geven, verbindt Oldenzaal’’. Dat is namelijk precies wat we gedaan hebben om tot het raadsprogramma te komen, samen richting geven en partijen verbinden. Dat is ook hoe we verwachten dat het college er invulling aan gaat geven. Samenwerken en verbinden. Met deze insteek en drive heeft deze raad een nieuwe vorm van politiek in gezet. We hopen dat deze manier van werken, van samen zoeken naar wat ons verbindt en niet wat ons onderscheidt, noem het maar apolitiek, bij zal dragen aan herstel of en of het vergroten van het vertrouwen in de politiek. Wat mij het meest is bijgebleven van de afgelopen periode is dat we onderling eigenlijk helemaal niet zoveel verschillen. We hebben allemaal het beste voor met Oldenzaal. Het raadsprogramma heeft dan ook niet de politieke kleur van de grootste partij van Oldenzaal. Ook niet de kleur van de huidige coalitie. Het heeft zelfs niet de politieke kleur van deze raad. Het heeft de kleur van onze stad. Vorige week heeft het Twente Board het cijfer van het Bruto Oldenzaals Geluk bekend gemaakt.

Met een dikke 7,4 scoren wij in ons stedke maar liefst 0,3 boven het Twents gemiddelde. Na al die jaren in Oldenzaal kan ik nu oprecht zeggen, dat is onmeunig mooi. Maar laten wij ons samen blijven inzetten om van die 7,4 een 7,5 te maken. Een 7,4 ronden we af naar beneden naar een 7. Een 7,5 mogen we naar boven afronden, naar een dikke 8. En die acht past bij onze stad en onze ambitie. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk even rond of er vanuit de raad de behoefte is om op het raadsprogramma te reageren. Allereerst de fractie van Solidair Oldenzaal. Mag ik u uitnodigen. De heer Bouwman: Dank u wel voorzitter. Voor ons ligt het raadsprogramma 2022-2026. Afgelopen weken zijn we druk geweest met het opstellen ervan. Het was een keuze van de vorige raad om in deze periode te gaan werken met een raadsprogramma op hoofdlijnen. In het duidingsdebat van 28 maart hebben wij aangegeven hoe wij tegen een raadsprogramma op hoofdlijnen aankijken. We hebben er wel even over getwijfeld, maar uiteindelijk besloten om mee te werken aan het raadsprogramma. Men geeft het een kans en kijkt hoe het uitpakt. En ik moet zeggen, het viel niet tegen. Het is een mooi programma geworden, hoewel wij wel blijven vinden dat het een gemiste kans is om niet wat meer profiel en karakter te geven aan het programma. Dat hebben we ook diverse malen aangegeven.

Het is gebleven bij een programma op hoofdlijnen, zoals dat vooraf ook is benoemd, zonder echt diepgaande, concrete doelstellingen. Dat had wat ons betreft ook anders gekund, maar ook dat is democratie en daar hebben we ons bij neer te leggen. Wij stemmen in met de inhoud van het raadsprogramma dat voorligt behoudens het hoofdstuk Klimaat en Duurzaamheid, -2-

waarbij een koppeling wordt gemaakt met de Global Goals, want wat ons betreft stoppen we per direct met het zijn van een Global Goals gemeente en dat gaan we even toelichten. Onze fractie heeft in het laatste afsluitende overleg over het voorliggende raadsprogramma aangegeven zich niet te kunnen herkennen in de koppeling die is gemaakt op de Global Goals in het hoofdstuk Klimaat en Duurzaamheid. Navraag leert dat het onduidelijk is op welke wijze dit nou tot stand is gekomen en dat vinden we jammer. Of dat nu bij ons ligt, dat laten we even in het midden, maar nu is het voor de kiezer niet duidelijk hoe het een en ander op papier is gekomen. Al voordat we aan het raadsprogramma begonnen te schrijven heeft onze fractie meerdere malen verzocht of alle sessies die gehouden worden openbaar konden zijn. Dat dient in onze ogen een belangrijk doel, namelijk transparantie naar de kiezer, maar ook transparantie op welke wijze inhoudelijke onderwerpen zoals in het raadsprogramma besproken worden en welke afwegingen daarbij worden gemaakt. Nu zien we dat dit dus al een heikel punt oplevert zonder dat de kiezer kan reconstrueren hoe het nou precies zit. Hoe het ook zij, wij kunnen ons niet verenigen met welke Global Goal dan ook en dus ook niet met de koppeling met de Global Goals in het hoofdstuk Klimaat en Duurzaamheid.

Aanstaande 21 november houden we een inhoudelijk debat met het college en de raad over dit onderwerp. En waarom zijn we dan tegen de Global Goals. Wij vinden dat het raadsprogramma een lokale aangelegenheid is en dat bij uitstek een programma is dat zich niet leent voor globale doelstellingen. De Global Goals, ook wel SDG’s genoemd, Sustainable Development Goals, zijn sterk verbonden met talloze ngo’s, nongovernmental organizations. Ngo’s die in onze ogen zijn verbonden aan de Global Goals om hun eigen doelstellingen te bewerkstelligen. Zij zijn er zeker niet om gemeentelijke belangen te dienen. Wij vinden dat het college in beginsel verantwoordelijkheid af moet leggen aan haar eigen inwoners en niet aan ngo’s. Bovendien heeft de raad van Oldenzaal nooit een besluit over de implementatie van de Global Goals genomen. Tijdens de raadsprogrammasessies en ook daarvoor hebben we verschillende malen gevraagd of men ook bekend is met de 169 subdoelen die onder de 17 Global Goals hangen en dat bleek niet zo te zijn. Waar kunnen de Global Goals toe leiden. Neem als voorbeeld de Global Goals gemeente Oss. Een gemeente dat in 2019 met een delegatie een studiereis heeft gemaakt naar China naar hun partnerstad Taizhou. De reis duurde acht dagen. Onze fractie heeft een verslag met tekst en beeldmateriaal van deze reis ingezien.

Zo’n beetje alle zeventien Global Goals zijn besproken en belicht. Zonder ook maar één kritische noot worden alle implementaties van de Global Goals in China als lichtend voorbeeld gezien. China wordt dus als lichtend voorbeeld gezien. Een land dat qua cultuur, normen, waarden en omgangsvormen totaal verschilt met onze cultuur. Maar wat werd er in China zoal besproken. Bijvoorbeeld de implementatie van kunstmatige intelligentie dat gebruikt wordt als crowd controlmiddel. We zien het nu al gebeuren in Nederland met de implementatie van Smart Cities, de voorloper van het sociaalkredietsysteem waarbij onze inwoners permanent worden gemonitord. Onze privacy geven we daarmee op. We gaan terug naar China op dag zes. Een bezoek aan Nanjing. Het bespreken van technologieën, waarbij de vrijheden van inwoners worden beknopt met als voorbeeld het niet buiten mogen spelen van kinderen bij een bepaalde mate van luchtverontreiniging. In beginsel klinkt dat natuurlijk heel mooi, maar zodra andere agenda en doelstellingen ook gebruik kunnen maken van deze techniek dan hebben we met z’n allen een groot probleem en die scheidingslijn is maar dun, maar ook besproken werd de manier waarop het sociaalkredietsysteem uitgerold kan worden en hoe het bedrijfsleven daar op in kan spelen. We zijn niet ver verwijderd van de invoering van een dergelijk systeem in Nederland.

De krantenkoppen bereiden ons al voor op dieselloze zondagen en avondklokken voor auto’s, maar ook klimaatlockdowns of het behalen van groene vinkjes om ergens naar binnen te mogen, een systeem dat onze vrijheden, waarden en normen enorm onderdrukt. George Orwell was zijn tijd ver vooruit en schreef er al over in zijn boek 1984, waarin hij waarschuwt voor een dystopische controlemaatschappij, waarvan nu langzaam de contouren zichtbaar worden. Zodra een Global Goals gemeente uit Nederland dergelijke uitstapjes maakt en zonder blikken of blozen enthousiast terugreist naar Nederland, is het voor onze fractie tijd om het volgende amendement in te dienen. De -3-

raad van de gemeente Oldenzaal in vergadering bijeen op 7 november 2022 stelt voor de koppeling met de Global Goals in het hoofdstuk Klimaat en Duurzaamheid uit het raadsprogramma te halen. Met de volgende overwegingen, het raadsprogramma een lokale aangelegenheid is, de Global Goals sterk zijn verbonden aan talloze non-gouvernementele organisaties en ons college in beginsel verantwoordelijkheid af moet leggen aan haar eigen inwoners en niet aan ngo’s en de Oldenzaalse inwoner nooit heeft gekozen voor de implementatie van de Global Goals, we op 21 november aanstaande pas een inhoudelijk debat voeren over de Global Goals en tot nu toe is niet gebleken dat er kennis is van de onderliggende 179, 169 subdoelen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik zie een interruptie. De heer Visscher. De heer Visscher: Dank u wel voorzitter. Ik ben even benieuwd, als dit amendement het niet haalt, wat is dan jullie, hoe gaan jullie dan met het raadsakkoord om, raadsprogramma om? De voorzitter: De heer Bouwman. De heer Bouwman: Daar hebben we over nagedacht.

Allereerst vinden wij het jammer dat we als het raadsprogramma als geheel moeten vaststellen en niet per onderwerp, want wij kunnen ons zeker vinden achter alle andere hoofdstukken die in het raadsprogramma zitten, maar voor ons is het een, eigenlijk een kiezen tussen twee kwaden waarbij wij vinden dat onze principes en onze overtuiging hierover zwaarder wegen dan het steunen van het raadsprogramma als het amendement het niet haalt. De voorzitter: De heer Visscher. De heer Visscher: Maar dan is natuurlijk volgens mij heb je dan twee keuzes. Of je stemt tegen of je doet een stemverklaring waarin je aangeeft dat je dat ene hoofdstuk niet akkoord bevindt en dat laatste lijkt mij voor gezien het proces zou dat het mooiste zijn natuurlijk. De voorzitter: De heer Bouwman. De heer Bouwman: Dan kijk ik ook even of dat ook een mogelijkheid is op die manier. De voorzitter: Zeker, maar dan zou het betekenen dat u instemt met het raadsprogramma, maar dan wel met een stemverklaring erbij. Anders is het gewoon totaal afwijzen, maar dat is een overweging die volgens mij de heer Visscher u nu meegeeft en dat zou ook kunnen, maar dat is een afweging die u zelf moet maken. Nog anderen? Niet? Oké dank u wel de heer Bouwman. Dan ga ik naar mevrouw Ailo-Zaia. Mevrouw Ailo-Zaia: Voorzitter, vandaag is het een mooi en bijzonder moment.

Voor ons ligt het, voor het eerst in de Oldenzaalse geschiedenis, een door alle partijen gedragen raadsprogramma. Ik hoop dat dat trouwens ook straks zo blijft. Alle zeven partijen hebben inbreng kunnen leveren aan de totstandkoming. Wij willen onze collega-raadsleden, de betrokken ambtenaren en griffie danken voor hun inzet, flexibiliteit en geduld, kijk ik met name naar de ambtenaren, tijdens dit proces. Ook danken wij alle betrokken partijen die langs zijn geweest om ons van informatie te voorzien. Dit alles om weloverwogen keuzes te maken. D66 is erg tevreden over het procesverloop en invulling van het voorliggend raadsprogramma. Dit programma legt de nadruk op gemeenschappelijke raadsdoelen. Het heeft de raad kansen geboden om informatie in te winnen bij betrokken partijen. Ook heeft het raads- en forumleden wat dichter bij elkaar gebracht. Onzes inziens is dit de sfeer in de raad ten goede gekomen. Raadsleden weten elkaar makkelijker te vinden en het verschil in oppositie en -4-

coalitie is iets naar de achtergrond getreden. Alle raadsleden doen mee om Oldenzaal een stukje beter en mooier te maken. Wij juichen het toe als we ook na vaststelling van dit raadsprogramma elkaar nog net zo makkelijk kunnen vinden. Zo zorgen we er samen voor dat de raad aan zet blijft. En voorzitter, wat verwachten wij van het college. In dit raad programma staan acht thema’s waar de raad plannen voor wil zien. D66 kan nu geen prioritering aangeven, omdat elk afzonderlijk thema van belang is. Het ene thema heeft een groter budget nodig dan het andere thema. We vertrouwen erop dat het college aan de slag gaat en de raad in januari een aantal beleidsvoorstellen inclusief kostenplaatjes presenteert in het belang van al onze inwoners. Aan de hand daarvan kan de raad keuzes maken. We wensen het college en betrokken ambtenaren succes in de uitwerking van deze majeure opdracht. En wat verwachten wij van de raad. Waar de raad wel kritisch op moet blijven is het dualisme. We moeten er zorg voor dragen dat de raad de gestelde kaders kan controleren. Het commitment en eigenaarschap dat we de afgelopen maanden hebben gevoeld en nog voelen, moeten we blijven vasthouden. Samen blijven wij investeren in onderlinge verhoudingen die uiteindelijk onze inwoners ten goede komen.

Dit programma biedt alle partijen nog genoeg mogelijkheden om met eigen voorstellen te komen voor de aanpak van nieuw of aanvullend beleid. Deze politieke vrijheid zorgt voor dynamiek in de raad, die tot een mooi, maar eerlijke en transparante strijd kan leiden. Het opstellen van een raadsprogramma heeft ons veel tijd gekost, maar is zeker voor herhaling vatbaar. Het is leerzaam en brengt partijen nader tot elkaar. Laten we de weg die we nu samen bewandelen ook samen, kijk ik met name naar Solidair Oldenzaal nu, blijven volgen om bij onze bestemming te komen. Alleen dan heeft dit raadsprogramma nut. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik had net GroenLinks overgeslagen. Ik weet niet of … niet? Dan ga ik naar het CDA, de heer Maartens. De heer Maartens: Dank u wel voorzitter. Op de eerste plaats wil ik me wel aansluiten bij mevrouw Ailo-Zaia vanwege het feit dat we met z’n allen in staat zijn geweest om dit raadsprogramma te maken. Het kwam met een moeizame start, binnenstad, hebben we ook best lang over gedaan en uiteindelijk hebben we toch na de zomervakantie is het ons gelukt om ook de andere zeven thema’s in te vullen. Des te groter en dat wil ik toch even kwijt hier, is mijn teleurstelling van wat betreft Solidair Oldenzaal. Global Goals is volgens mij niet veel anders dan met elkaar zorgen dat de wereld een beetje beter wordt.

Onderdeel van die wereld is ook Oldenzaal, dus met elkaar zorgen dat Oldenzaal een beetje beter wordt en of we die wereld daarbij willen betrekken, daarop gaan wij met elkaar nog in debat. Ik heb er ook geen behoefte aan dat debat nu te voeren. Dat doen we volgens mij 21 november en ik wil nu eigenlijk alleen maar uitspreken dat ik blij ben dat we met zoveel mensen in staat zijn geweest om nu het raadsprogramma klaar te hebben en ik hoop nog steeds dat het ons lukt om dat raadsbreed vast te stellen. De voorzitter: Dank u wel. Partij van de Arbeid? Niet. Dan ga ik naar de WG. Wie mag ik van de … U heeft uw inbreng … nee maar toch, dat was als voorzitter van de werkgroep, maar dat was dus in combinatie, helder. Dan naar de VVD. Ik zie de heer Visscher. De heer Visscher: Dank u wel voorzitter. We got him zou ik haast zeggen. Eindelijk is ons raadsprogramma af na een dracht van een maand of acht, nog net geen olifantendracht, maar dat is wel duidelijk, het heeft uiteindelijk natuurlijk veel te lang geduurd en als wij dit ooit nog gaan doen dan hoop ik dat we het sneller voor mekaar gaan krijgen. Uiteindelijk het einde hebben we er best nog snel doorheen weten te persen, maar dat neemt niet weg dat het aldus te lang geduurd heeft. Een kleine reflectie op het proces. Het meest positieve aan het proces wat ons betreft de interactie met de stakeholders geweest.

We hebben als totale raad presentaties van diverse partijen uit Oldenzaal mogen beluisteren en we hebben de partijen ook kunnen bevragen. Ik denk dat dat misschien wel de -5-

grootste winst is van dit verhaal. Niet een coalitie, oppositie die apart van elkaar andere informatie krijgen, iedereen heeft dezelfde informatie waar we de komende 3,5 jaar mee van start kunnen gaan. Ook positief betrokkenheid van de ambtenaren. We hebben ook veel bevlogen presentaties gezien. We hebben goeie discussieleiders zien opstaan, dus ook daarvoor dank voor dat proces. Ja dan de inhoud van het programma. Dat is eigenlijk toch wel een beetje hoe we dat vooraf al bedacht hadden. Het is een tekst waar zeven partijen zich achter kunnen scharen, dus dat is best wel vlak qua inhoud, maar goed, daar hebben we voor gekozen met elkaar. Niettemin denken wij dat wij hier echt wel mee vooruit kunnen, alleen voor een volgende keer zouden we toch op zoek willen naar iets meer scherpte. Ik denk dat mijnheer Bouwman dat net ook bedoeld heeft. Uiteindelijk moeten wij natuurlijk geen kleurloze, eenduidige groep worden als raad, want we zijn nog steeds zeven verschillende partijen en heel eerlijk als ik naar de beschouwingen van een aantal partijen kijk dan denk ik, komen we straks op, dan lijkt het er een beetje op alsof we alleen nog maar een raadsprogramma hebben en dat er verder niks meer is. Dat zijn wij het dan in ieder geval niet mee eens. Het heeft één wat ons betreft heeft dit hele proces één heel slecht aspect en dat betreft de financiële kaders.

Wij spreken als raad vaak over kaders en dan komen we altijd tot de conclusie dat wij achter het college aanhobbelen, dus we hebben de wens altijd om proactief te zijn richting het college, maar het blijft helaas vaak bij een wens en nu hadden we de uitgelezen mogelijkheid om het heft in handen te nemen en het college de financiële kaders aan te reiken. We hebben een poging gedaan om per domein financiën toe te kennen, maar daarin stonden wij helaas alleen. Vier miljoen beschikbaar stellen is prima, helemaal goed, maar we zijn nu opnieuw afhankelijk van het college hoe dit besteed moet gaan worden. Ik ga toch het lijstje nog even noemen. Misschien dat het het college nog kan inspireren. Eén miljoen naar de binnenstad, vijf ton naar klimaat en duurzaamheid, vier ton naar sociaal domein en naar dienstverlening, een ton naar veiligheid en voor de overige drie velden ook een ton. En naast deze incidentele bijdragen zien wij ook de noodzaak voor structurele bijdragen en hebben we het ook vooral over bijvoorbeeld fte’s als het gaat om veiligheid, dienstverlening, datamanagement binnen het sociaal domein, maar ook bijvoorbeeld uitbreiding van starterslening en duurzaamheidsleningen. Dat we alles overlaten aan het college is wat ons betreft niet alleen een gemiste kans, ik noem het zelfs een historische misser.

Als wij nu geen kaders durven te stellen als raad, dan zie ik het voor de toekomst somber in. Niet dat ik het college niet in staat acht om een financieringsvoorstel mee te komen, dat gaat ongetwijfeld gebeuren, maar dit ligt meer in het kader van de zelfreflectie. Wat willen wij als raad zijn en kunnen wij onszelf nog wel in de spiegel aankijken als we in de nabije toekomst weer over kaders gaan praten richting het college. Met deze gemiste kans denken wij van niet. Voorzitter, het was een proces met horten en stoten en met een wat vlak, maar toch nuttig resultaat. We kunnen zeker instemmen met het raadsprogramma, met als kanttekening inderdaad dat die financiering ons niet ver genoeg gaat en we zien dan ook de uitwerking van het college zeer graag tegemoet. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Volgens mij heb ik … de heer Maartens wilde nog reageren op de heer Visscher? De heer Maartens: Ja klopt. De voorzitter: Snap ik. De heer Maartens: Ik had nog een vraag. De voorzitter: Mijnheer Visscher, mag ik u nog weer uitnodigen om hier te gaan staan. De heer Maartens had nog een interruptie op uw verhaal.

-6-

De heer Maartens: Ja dat … De voorzitter: De heer Maartens. De heer Maartens: Ja ik hoor het woord historische misser en dat verbaast mij, want volgens mij moet je eerst een fatsoenlijk aanvalsplan hebben wat je wilt gaan doen voordat je daar geld aan verbindt en ons raadsprogramma is prachtig, maar het is nog geen helder aanvalsplan, dus daar nu geld aan verbinden is volgens mij niet veel anders dan ergens ins Blaue hinein bedragen noemen zonder dat je ze helder voor de geest hebt wat je daarmee wilt behalen en bereiken, dus het verbaast mij een beetje, met name ook van de VVD, dat jullie daarvoor kiezen. Waar is het heldere aanvalsplan? De voorzitter: De heer Visscher. De heer Visscher: Het zijn kaders. Het gaat niet om een aanvalsplan, het zijn kaders waarbij wij als raad kunnen aangeven hè we hebben een bepaald bedrag beschikbaar en wij denken dat een x percentage in dat domein, een x percentage in dat domein gaat. Dat het college straks dan met uitgewerkte programma’s komt en plannen komt waar misschien afwijking in die kaders zit, maar we geven het college daar wel richting mee in welke mate ze geld kunnen besteden aan de verschillende domeinen en daar gaat het ons om. Het is niet zo dat we zeggen we gaan even geld strooien, nee we geven duidelijk aan waar we als raad de prioriteit liggen. De voorzitter: De heer Maartens.

De heer Maartens: Nou wat jullie betreft … nee wat dat betreft, voorzitter, dat is wat de VVD aangeeft en denkt aan te geven voor die verschillende programma’s. Daar kunnen we natuurlijk met elkaar allemaal nogal anders over denken. Daarom is het volgens mij ook niet goed om dat de verbinden aan het raadsprogramma. Dat hoort verbonden te worden aan een actie, activiteitenprogramma dat op dit moment, waarvan wij op dit moment vragen dat wij, dat het college dat uitwerkt en daar ook de logische financiële consequenties aan verbindt en daar gaan wij met elkaar iets van vinden en het politiek debat over hebben. De voorzitter: Tot slot, de heer Visscher. De heer Visscher: Ik geloof niet dat we het eens gaan worden, dus daar zou ik het bij willen laten. Dank je wel. De voorzitter: Dank u wel. Ja als ik naar het besluit kijk dan vraagt u ook het college om een zienswijze en ik denk dat het goed is om nu ook het college een eerste reactie te laten geven. Mevrouw Zinkweg namens het college. Mevrouw Zinkweg-Ankone: Dank u wel voorzitter. Ja het college kan zeggen dat ze erg blij is dat er een raadsprogramma ligt. Iets waar u, waarbij u de regie heeft gepakt de afgelopen maanden en waarbij u veel input heeft opgehaald vanuit de samenleving.

Dat heeft erin geresulteerd dat er volgens mij een mooi en uitdagende ambities zijn geformuleerd in het raadsvoorstel, waarbij we ook scherp hebben wat voor de komende jaren ons spoorboekje gaat worden. Dat wij dan nog wat moeten doen dat is wel duidelijk, want we hebben nu vanmiddag ook een programmabegroting op de planning staan waarbij nog weinig inhoud is opgenomen, in ieder geval niet dat wat u heeft opgenomen in het raadsprogramma. Dat vergt nog een verdere vertaling voor ons. Wat we daarbij ook willen opmerken is dat het wat ons betreft ook belangrijk is dat wij daar ook wat scherpte in gaan -7-

krijgen in die ambities en dat we daar ook wat meer gaan kijken naar de beleidsindicatoren, iets wat we in het verleden ook al met elkaar hebben besproken, dat we daar echt bewust met elkaar bezig kunnen van wat willen we daar dan bereiken en dat met beleidsindicatoren samenstellen. Als college gaan wij dus de komende tijd aan de slag met de opdracht die we van u als raad hebben gekregen, namelijk de verdere doorvertaling van dit raadsprogramma in inhoudelijke en financiële keuzes. Daarbij heb ik eerder aangegeven vanuit het college dat we dat mogelijk in januari, dat we dan een doorvertaling zouden kunnen maken, ook een eerste gewijzigde begroting, maar kijkend naar dat wat nu voorligt en de tijd die er nog is voordat we in januari zitten, dan is die tijd zo kort, waarbij ik al wel u wat de verwachtingen wil managen dat januari voor ons naar alle waarschijnlijkheid te vroeg is en dat wij gaan kijken naar een goed tijdspad om dat zorgvuldig uit te gaan voeren, zodat u straks ook een programmabegroting heeft waar we de komende jaren mee verder kunnen. Daarbij wil ik ook opmerken dat op het moment dat het college van mening is dat er zaken dringend moeten en men verwacht dat die op een aantal terreinen er mogelijk zijn, dat we dan ook op zeer korte termijn met een ander voorstel komen.

Het is niet zo dat wij wachten en daarmee misschien de kans lopen dat bepaalde zaken niet goed gaan, dan zullen we eerder bij u terugkomen. Dus u mag van ons verwachten namens het college dat wij binnenkort met een tijdspad komen en dat wij op een moment dat dat nodig is dat wij sneller bij u terugkomen voor het vragen van budget. Dank voor de opdracht die u ons geeft, want we zijn in ieder geval blij dat er een mooi raadsprogramma ligt. De voorzitter: Dank u wel en we gaan nu kijken of dat tot unanimiteit kan komen. Ik kijk nog even voor de zekerheid ook richting SO of zij haar amendement handhaaft. De heer Bouwman. De heer Bouwman: Die handhaven wij en dan wil ik gelijk van de gelegenheid gebruik maken om een stemverklaring af te geven. Op het moment als het amendement hem niet haalt zullen wij tegen het raadsprogramma stemmen met de volgende reden. Op het moment als wij het dan bijvoorbeeld met een stemverklaring zouden tegen hoofdstuk twee zouden stemmen, dan blijven de Global Goals nog steeds in het raadsprogramma staan en dat willen we niet, dus daarom stemmen wij op dat moment tegen en ik verzoek de raad ook om aan te geven wat voor hun het dusdanige belang is dat dit erin blijft staan, zodat we niet tot een gezamenlijk raadsakkoord kunnen komen. De voorzitter: Oké. Wat mij betreft was dat de tweede termijn.

Ik zie dat een aantal anderen daar ook graag gebruik van willen maken, maar ik zag ook een interruptie van de heer Visscher en wellicht ook van de heer Winkelhuis, maar in ieder geval ik zag de heer Visscher als interruptie op de heer Bouwman. De heer Visscher. De heer Visscher: Nou het is misschien ook een oproep naar ons als raad. Kijk heel eerlijk, de overwegingen die de heer Bouwman net heeft verteld en het hele verhaal daarbij dat staat heel ver bij mij vandaan en bij onze fractie, dus daar zijn wij het absoluut niet mee eens, alleen het feit dat we een raadsprogramma met elkaar maken waar iets in staat waar één partij het per definitie niet eens is en volgens mij is het niet de crux, als we ze eruit laten dan wordt het raadsprogramma niet slechter of anders, dus in die overweging, ik ben het dus niet eens met de overwegingen, maar we steunen wel om de Global Goals eruit te halen. De voorzitter: Ik zag de heer Winkelhuis, ik weet niet of dat als een interruptie bedoeld was of meer als een tweede termijn, maar ik kijk even voor de zekerheid richting de heer Winkelhuis. De heer Winkelhuis: Ja weet u voorzitter, bij de laatste werkgroepvergadering zat ik ook hier aan deze tafel en is er nadrukkelijk gesproken over de wijze waarop het raadsprogramma tot stand is gekomen en het uiteindelijke resultaat. Toen zijn we uit elkaar gegaan en is er ook gesproken over de -8-

Global Goals en ja, daar was toch wel duidelijk het verhaal van oké als jullie het zo brengen kunnen wij akkoord gaan met het raadsprogramma. Zo ben ik blij naar huis gegaan. Ja ik hoor … ik zie schudden, maar zo is het bij mij echt binnengekomen. Nu ligt er een verhaal over Global Goals, over China, over een stad als Oss, ik kan u verzekeren dat ik met deze gemeenteraad nooit naar China kom. Rheda-Wiedenbrück is, dat lukt net met een paar mensen, maar … Ja nee oké, maar ik kom even terug bij die Global Goals. U maakt daar nu zo’n enorm punt van en u vroeg aan ons geef nou eens aan waarom dat voor jou of voor jullie of voor u allemaal zo belangrijk is. Ik denk daar vaak aan en mijnheer Maartens zei het volgens mij hartstikke mooi, ik wil de wereld een stukje beter maken.

Daarvoor zit ik hier ook, ik wil Oldenzaal een stukje beter maken en die Global Goals zijn voor mijn stipjes ergens of balkjes op mijn horizon waar ik denk van hè, ja doe ik het sociaal goed, kijk ik naar de gezondheid, dat zijn dingetjes die mij scherp maken, dus als ik een thema bespreek of een voorstel bespreek, dan heb ik ergens achter in mijn hoofd een paar van die stemmetjes, heb je daar naar gekeken, heb je naar het klimaat gekeken, heb je naar duurzaamheid gekeken, heb je naar de sociale omgeving gekeken, ja die scherpen mij daarin en wat China daarmee doet, dat interesseert me dus helemaal helemaal niks, maar wat het met mij doet, het doet met mij dus wat, dus u weet nu al dat die discussie op 21 november, daar gaat u mij niet in vinden. Ik vind die Global Goals echt voor mij dingen waar ik van denk ja daar wil ik over nadenken en wat daar allemaal achter zit achter die Global Goals dat interesseert me helemaal niet, het zijn voor mij gewoon ja icoontjes waar ik van denk ja daar wil ik aan denken, daar wil ik aan denken, daar wil ik aan denken. Dat zijn de dingen die mij scherp maken en die mij hoop ik tot nog een beter raadslid maken door elkaar op die manier hier te vinden. Zo kijk ik en ik weet niet wie nog meer, maar zo kijk ik als WG Oldenzaal raadslid naar die Global Goals, die doen ertoe.

De voorzitter: Wat mij betreft zijn we nu aanbeland bij de tweede termijn. Ik zie hier ook in ieder geval de heer Snijders, dus de heer Snijders en een aantal anderen. Ik ga gewoon het rijtje langs. De heer Snijders. De heer Snijders: Ja ook iets over de Global Goals. Volgens mij zijn we niet per ongeluk een Global Goals geworden, maar heel bewust. Ook al is daar niet al te veel van terug te vinden misschien, maar het is geen per ongelukke keuze of zo. Als je dan niet het lef hebt om in een raadsprogramma iets te vertellen over Global Goals, dan kun je ook net zo goed geen Global Goals gemeente zijn, dus ik denk dat het er gewoon in moet staan, maar ik heb ook tijdens het politiek forum heb ik aangegeven als nu blijkt ook 21 november met die discussie dat we Global Goals gemeente af zijn, ga ik akkoord dat we het eruit halen, want dan zijn we ook geen Global Goals gemeente, maar zijn we het wel, dan moet je er ook voor staan vind ik. Het had er van mij nog veel meer in gemogen en ik zie het net als de heer Winkelhuis. Ik zie het als een algemeen framewerk, dat het, je praat over dezelfde dingen en als daar ergens in staat, want ik ken het echt niet uit mijn hoofd, dat je bijvoorbeeld kinderen moet doodschieten, dan gaan we dat als Oldenzaal hopelijk niet doen, dus ja ik ga … wij zijn dus tegen het amendement. De voorzitter: Dank u wel. Dan mevrouw Ailo-Zaia.

Mevrouw Ailo-Zaia: Ja de heer Snijders is mij inderdaad voor, dat is ook wat ik mij kon herinneren. Het idee was als nou blijkt naar aanleiding van 21 november dat wij als raad besluiten dat we die Global Goals niet meer willen volgen, dan doen we dat en met de nadruk op een en gaat het raadsprogramma ook daarin wijzigen en halen we dat eruit en ik denk dat dat best wel een goede reden is ook voor Solidair om dan mee te gaan daarin, maar dat is uiteraard aan jullie.

-9-

De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk nog even rond. De heer Maartens en ik zie ook de heer Lulofs. De heer Maartens. De heer Maartens: Ja Oldenzaal heeft in het verleden gekozen voor Global Goals en zelfs, ik kan mij zelfs niet herinneren of wij dat in de raad expliciet besproken hebben, maar ik ... dat maakt mij niet uit of wij dat expliciet besproken hebben. Door mij niet te verweren vind ik dat ik moet staan voor wat wij als Oldenzaal hebben afgesproken, waar wij als Oldenzaal onze handtekening onder gezet hebben. Daarnaast vind ik persoonlijk dat kleine beetje beter wat wij die wereld kunnen maken door ons daar wel bij aan te sluiten en dan loop ik vooruit op het debat 21 november, dat snap ik, dat is mij wel wat waard, dus wij zullen en mij in dit geval is mijn fractie, wij zullen dus tegen het amendement stemmen. De voorzitter: Dank u wel. De heer Lulofs. De heer Lulofs: Ja voorzitter dank u wel. Ja de Global Goals, die worden in het raadsprogramma nergens genoemd als doel van het beleid en ik sluit me aan bij de woorden van de heer Winkelhuis.

Het helpt ons om zeg maar beter na te denken over de besluiten die we nemen en dat er dan in een stad als Oss zeg maar heel anders over wordt gedacht, dat is voor hun rekening en het waren ook beter geweest om daar oppositie te voeren tegen de besluiten die ze daar genomen hebben om naar bijvoorbeeld China te gaan en zich daar wat te laten aanleunen. Voor ons is het allemaal veel kleiner. Wij gaan hier kijken van welke besluiten nemen we nu hier in Oldenzaal, houden we voldoende rekening met dat we de wereld niet verslechteren, maar elke keer een stukje verbeteren en ik vind het jammer dat Solidair Oldenzaal hier een hele principiële zaak van maakt, maar dat is voor hun rekening en dat zullen we dan ook respecteren, maar wij zijn tegen dit amendement. Wij zijn, wij verheugen ons wel zo meteen op de discussie 21 november om te kijken van hoe wij hier als raad verder in staan en hoe wij zeg maar met al deze uitgangspunten verder zullen gaan in het beleid. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Oude Engberink namens de WG. Mevrouw Oude Engberink-Weideveld: Ja dank u wel voorzitter. Nou mijn collega heer Winkelhuis heeft er net denk ik al wel het nodige over gezegd. Onze fractie deelt dat ook met de negen raadsleden, maar wij stellen voor als de ronde afgemaakt is om heel even kort te schorsen om met de fractievoorzitters hierover in gesprek te zijn.

De voorzitter: Dank u wel. Dan is het volgens mij de tijd om dat nu te doen. Hoeveel tijd heeft u nodig denkt u? Tien minuten. Dan schors ik … Nee voordat we dat doen, eerst mevrouw Nevels. Mevrouw Nevels: Wij hebben het verzoek om twee personen per fractie af te zenden, dus niet alleen de fractievoorzitters. De voorzitter: Ja. Mevrouw Nevels: Als dat akkoord is. De voorzitter: Weet je daar … Weet u daar ga ik niet over … Mevrouw Nevels: Ja maar …

-10-

De voorzitter: Dat is aan u. Maar ik schors de vergadering nu voor tien minuten en dat betekent dat ik om kwart voor vier u hier weer terug verwacht. Ik schors de vergadering. Geachte raad, ik zou de vergadering weer willen heropenen. Als u ons allen daartoe de gelegenheid geeft. Dat doet u. Mevrouw Oude Engberink, u heeft de schorsing aangevraagd, dus ik geef u graag het woord. Mevrouw Oude Engberink-Weideveld: Ja dank u wel voorzitter. Nou wij hebben inderdaad met de zeven fracties bij elkaar gezeten. We hebben toch nog weer een discussie met elkaar gehad over wel of niet in stand houden van het amendement. Nou het zand is aan Solidair, maar of wij wel of niet meegaan in het amendement. Er zijn fracties die tegen de inhoud van het amendement zijn en ook tegen gaan stemmen en het lijkt me goed om Solidair Oldenzaal het woord te geven om aan te geven van wat ze met het amendement willen doen. De voorzitter: Nou die gelegenheid geef ik ze graag. Ik kijk nog even rond. Mag ik de heer Bouwman, ik geef u graag het woord. De heer Bouwman. De heer Bouwman: Dank u wel. Voor de volledigheid willen wij het amendement wel in stemming brengen en daarna geven wij al dan niet onze stemverklaring af. De voorzitter: Dat is uiteraard aan u. Dan stop ik de beraadslagingen en breng ik allereerst het amendement in stemming.

Het amendement zoals ingediend door de heer Bouwman namens Solidair Oldenzaal. Wie is voor dat amendement? Ik zie de heer Visscher. Ja zullen we dat even via de voorzitter doen? De heer Visscher: Wij zijn … De voorzitter: De heer Visscher. De heer Visscher: Wij zijn voor het amendement, maar wij willen stemverklaring afgeven dat we tegen de overwegingen zijn. De voorzitter: Dat had u in uw bij…, maar het is goed om dat bij het in stemming brengen van het amendement, want dat is nu aan de orde om dat nog naar voren te hebben gebracht, dus vanuit de zijde van de VVD wordt aangegeven tegen de overwegingen te zijn, maar het belang van het amendement om daarmee Solidair Oldenzaal over de streep te trekken om toch mee te stemmen dusdanig groot te vinden dat u dit zo aangeeft en dus meegaat met het amendement. Ik breng het amendement in stemming. Wie is tegen het amendement, laat ik het zo doen, tegen. Ik zie dat de meerderheid van de raad tegen het amendement is en daarmee is het amendement verworpen. Dan breng ik het voorstel en het besluit, want daar verwijs ik vooral naar, waar het raadsprogramma aan gekoppeld is in stemming. Wie is voor het voorstel zoals voorligt? Ik kijk rond. Voor, inclusief dus het raadsprogramma. U heeft de gelegenheid om een stemverklaring uiteraard. De heer Bouwman. Als u nog een ogenblikje geduld heeft beste raad. De heer Bouwman met een stemverklaring.

De heer Bouwman: Ja naar aanleiding van de schorsing van net hebben wij ook nog even overleg gehad en wij willen expliciet als stemverklaring afgeven dat wij tegen hoofdstuk Klimaat en Duurzaamheid zijn en voor de rest kunnen wij instemmen met, vanwege de koppeling met de Global Goals, die willen we expliciet ook in het besluit hebben opgenomen en voor de rest kunnen wij instemmen met het raadsvoor… of raadsprogramma dat voorligt. Dank u wel. De voorzitter: Voor de helderheid en de griffier wijst mij daar al op. In het besluit zal dat niet terugkomen, omdat het amendement betrekking heeft op het besluit, maar in het verslag zullen wij uw -11-

stemverklaring een nadrukkelijke plek geven. Daarmee maakt het onderdeel uit van de beraadslagingen, maar het besluit, om dat is niet geamendeerd, blijft zoals het nu voorligt. Ik denk dat dat voor de helderheid wel goed is om dat te benadrukken. Dan stel ik de vraag nog een keer met inachtneming van de stemverklaring van Solidair Oldenzaal. Wie is voor het besluit zoals voorligt? Ik zie alle fracties aanwezig, dat betekent 22 raadsleden voor. Daarmee is het aangenomen. Dank u wel en gefeliciteerd. Ik geef de voorzitter van de werkgroep tot slot nog graag de gelegenheid om nog een aantal afsluitende woorden te zeggen. Mevrouw Oude Engberink. Mevrouw Oude Engberink-Weideveld: Dank u wel voorzitter. Hè, een bevalling. We hebben zojuist het raadsprogramma ‘‘Samen vooruit, juist nu’’ unaniem vastgesteld. De weg ernaartoe is er een met een heleboel hobbels, vooral ook vandaag nog, maar door met z’n allen de schouders eronder te zetten is het toch nog gelukt en iedereen een oprechte proficiat. In het voorwoord van het raadsprogramma is een woord van dank opgenomen voor iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan het tot stand komen van het raadsprogramma. Een aantal fracties hebben daar zojuist in hun bijdrage ook al woorden aan gegeven. Een bijzondere dank is expliciet aan de Oldenzaalse ambtenarij gericht.

Er staat opgenomen dat wij daarvoor een diepe buiging maken, maar alleen de schriftelijke buiging vonden we eigenlijk nog niet voldoende. Hoewel het niet gebruikelijk is en niet past bij de mores van deze raad, bedank ik namens de hele raad alle medewerkers in dit huis vanaf deze plaats nogmaals voor hun ondersteuning voor het tot stand komen van het raadsprogramma, want wij realiseren ons maar al te goed dat iedereen zijn of haar steentje heeft bijgedragen. Of het nu gaat om de ontvangst van de stakeholders bij de receptie, het klaarzetten van de koffie en thee, het begeleiden van de sessies, het schrijven van de teksten of het opvangen van taken van collega’s die niet met de reguliere taken bezig konden zijn, omdat zij voor het raadsprogramma bezig waren. Iedereen heeft direct of indirect wel een rol gehad in het realiseren van het raadsprogramma en wat hebben wij jullie planning en inzet de afgelopen maanden op de proef gesteld. Door onmogelijke vragen en opdrachten te geven en keer op keer zijn we daarin ontzettend adequaat en professioneel door jullie ondersteund en dat bedanken doen wij niet alleen met woorden. We hebben gemeend dat ook op een tastbare manier te doen en wel middels het overhandigen van een beeldje waardoor er een blijvende herinnering is aan dit moment vandaag, het vaststellen van het eerste raadsprogramma van de gemeente Oldenzaal.

Wij hebben met z’n allen een beeldje uitgekozen gemaakt door kunstenaar Hans Kuiper. Het beeldje heeft de toelichting, als de mensen elkaar ondersteunen is niets onmogelijk, daardoor wordt de sky de limit. Wij vonden deze mooi passen bij de afgelopen periode en dit moment. We hopen dat dit beeldje een mooie plek krijgt in het stadhuis, waar iedereen hem ook kan bewonderen en graag zou ik onze algemeen directeur en gemeentesecretaris Wilfred Goedmakers naar voren willen vragen om het beeldje namens alle mensen hier in dit huis in ontvangst te nemen en nog even hoe toepasselijk. Ik heb er ook een tas bij gevonden. De voorzitter: Dank u wel. Ik geef daar uiteraard graag de gelegenheid voor. Ik schors even de vergadering. De heer Goedmakers: Ja het voelt toch een beetje raar om dit in ontvangst te nemen, terwijl ik zelf geen enkele bijdrage heb geleverd aan dat raadsprogramma. Ja. Maar het is mooi dat jullie in elk geval tevreden zijn over onze ondersteuning. Ik ga dat uiteraard aan alle collega’s overbrengen, de waardering. En ja wat zal ik er verder nog zeggen, we gaan natuurlijk zorgen dat dit een mooi plekje ergens hier in het stadhuis krijgt, stadhuis moet ik zeggen hè, ja. Ja. Dank jullie wel allemaal en nogmaals, het krijgt een mooi plekje. De voorzitter: Dank. Ja twee weken in dienst en dan al een mooie plek in onze raadsvergadering.

Ik weet niet of de vorige gemeentesecretaris dat ook heeft weten te realiseren. Volgens mij is dat nog -12-

steeds een vakje wat hij op zijn to-do list heeft staan, maar het is mooi afgetikt. Mooi. Raad, dan ga ik met gezwinde spoed door naar het volgende onderdeel van vanmiddag. 4. Programmabegroting 2023 De voorzitter: En dat is de programmabegroting 2023. Een aantal van u heeft zojuist in het raadsprogramma 2022-2026 daar al aan gerefereerd en dat was ook van de zijde van het college het geval, dus het is goed om dat onderwerp nu bij de kop te pakken en u heeft het gezien, wij hebben daar een volgorde in aangebracht en ik zou die volgorde ook graag willen hanteren. Een volgende keer is die weer anders en dit jaar doen we het op deze manier. a.

AB – D66

De voorzitter: Mevrouw Ailo-Zaia, ga uw gang. Mevrouw Ailo-Zaia: Dank u voorzitter. Deze algemene beschouwingen zijn anders dan anders. De begroting 2023 is beleidsarm en borduurt voort op de Kadernota 2023. Eigenlijk kunnen we stellen dat de behandeling van deze begroting niet lang hoeft te duren. Helaas is de realiteit voor onze inwoners veel weerbarstiger dan verzamelde cijfers op papier. Laten we beginnen met het goede nieuws. We lezen dat de totale reserves eindelijk weer omhoog lopen. De afgelopen jaren hebben wij herhaaldelijk gevraagd om de totale reserves weer op peil weten te krijgen en nu lijkt het de goede kant op te gaan en in de voorliggende begroting lezen we ook dat een gemiddeld huishouden in Oldenzaal een lichte stijging van de gemeentelijke lasten, zoals OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing samen ervaren van twintig euro per jaar meer dan dit jaar. Het siert onze gemeente dat we onze inwoners juist in deze zware tijden zo min mogelijk belasten. En toch, we staan hier wat machteloos. Zowel raad als college zijn de afgelopen maanden, ieder op haar manier, druk bezig geweest om de inwoners zo goed mogelijk van dienst te zijn, maar wat een ondoenlijke taak is dat tegenwoordig. We belanden van de ene crisis naar de andere.

Hadden we het eerst over corona, nu zijn het klimaat, de hoge energiekosten, het woningtekort, stikstofproblemen, de vluchtelingencrisis, de dure boodschappen en hoge inflatie erbij gekomen. Daarnaast neemt de polarisatie en radicalisering verder toe. Het einde lijkt helaas nog steeds niet in zicht en steeds meer mensen lijken moeite te krijgen om rond te komen. Deze ontwikkelingen baren ons grote zorgen. Voorzitter, volgens onderzoeksresultaten van het Nibud raken ondanks de compensaties van de overheid niet alleen mensen met een laag inkomen, maar ook mensen met een modaal of zelfs bovenmodaal inkomen in financiële problemen. Het verschil tussen arm en rijk neemt toe. Niet voor niets wordt de laatste maanden steeds vaker over de werkende armen gesproken. Het levensonderhoud wordt steeds duurder, terwijl de lonen niet of nauwelijks stijgen. Dit heeft grote impact op het netto vrij besteedbaar inkomen van mensen. Het netto vrij besteedbaar inkomen van mensen. Het gevolg is dat steeds meer mensen een probleem hebben aan het einde van de maand. Via de raadsinfobrief inzake armoedebeleid van 28 oktober 2022 hebben wij informatie ontvangen rondom het Oldenzaalse armoedebeleid. Daarin lezen wij onder andere dat in 2013 een noodfonds is gekomen, waarin vijftigduizend euro beschikbaar is gesteld.

Het noodfonds is bedoeld om snel een financiële tegemoetkoming te kunnen verstrekken aan een inwoner die in een acute en schrijnende noodsituatie zit. Er zijn op dit moment nog beperkte middelen beschikbaar lezen wij. En D66 wil van het college weten wat het beschikbare budget dan nog is. Gezien de schrijnende situatie voor sommige inwoners in de nabije toekomst vindt D66 het noodzakelijk dat het noodfonds wordt aangevuld. We willen voor januari dit noodfonds in gang zetten. We hopen hiermee preventief onze inwoners te helpen zodat ze zoveel als mogelijk niet in de schulden terechtkomen. Ons idee sluit goed aan op het amendement van de PvdA en CDA inzake agendapunt vier van de -13-

programmabegroting. Dat komt straks aan de orde. Dit amendement wil D66 graag mede indienen. Wij hikken echter heel erg tegen het cijfermatige getal aan van een miljoen. Onzes inziens had dat een reëler en dus lager bedrag mogen zijn, maar het belang van dit amendement staat buiten kijf. Hieruit kunnen inwoners het gevoel terugkrijgen dat de gemeente met ze meedenkt en waar noodzakelijk als vangnet kan fungeren. Voorzitter, ondanks de eerder genoemde tegenvallers brengen veranderingen ook nieuwe kansen mee. Verandering kan goed zijn, maar dan moeten wij deze ook zien te omarmen en onze inwoners daarin bij de hand nemen. We willen niet op de zaken vooruitlopen, maar willen wel graag het volgende aan het college meegeven. We zien dat onze inwoners steeds meer bereid zijn om duurzaamheidsmaatregelen te treffen. Hier kunnen wij een handje mee helpen door een duurzaamheidslening in het leven te roepen en volgens mij komt de VVD daar straks mee. Ook kunnen mogelijkheden worden onderzocht om inwoners te helpen zuiniger met energie om te gaan. Door mogelijkheden aan inwoners kenbaar te maken kan energiearmoede tegelijk bestreden worden. Voorzitter, een opmerking die zeker niet over het hoofd gezien mag worden zijn de twee wijzigingen van deze begroting.

Het Sociaal Domein slokt ongeveer vijftig procent van onze begroting, maar vanuit de landelijke overheid is het besluit genomen de paragraaf Sociaal Domein uit het programmabegroting te halen, omdat de baten van het Sociaal Domein vanuit het gemeentefonds niet meer gevolgd kunnen worden. Dit wordt veroorzaakt door een nieuw verdeelstelsel die vanaf 1 januari 2023 in werking treedt. En D66 vraagt het college hoe het Sociaal Domein in de raad besproken gaat worden. We lezen namelijk dat het Sociaal Domein terugkomt in de voor- en najaarsrapportages en D66 heeft hier vraagtekens bij. Nu lijkt een situatie te ontstaan waarbij de raad minder betrokken wordt bij dit majeure thema, terwijl juist dit thema bij de meeste inwoners hoge prioriteit en impact heeft. Een tweede wijziging van de begroting is dat de raad een oordeel kan vellen over de paragraaf taakstellingen, waarin wordt gerapporteerd over de te realiseren gemeentelijke ombuigingen. We stellen het college de volgende vraag, welke middelen wil het college gebruiken indien de taakstellingen voor de komende jaren niet gehaald worden? Heeft het college misschien een plan B? Voorzitter, de raad wacht al bijna twee jaar op het debat over de ombuigingen in het Sociaal Domein, ook wel de beroemde oranje maatregelen genoemd. We zitten nu in een andere situatie dan toen wij de maatregelen Sociaal Domein bespraken.

Het is een wikken en wegen en de raad moet zich hier nogmaals goed over buigen. Inmiddels is de situatie dermate dat niet alleen de oranje maatregelen besproken moeten worden. Deze nieuwe raad wil gezien de ontwikkelingen om ons heen wellicht een andere koers varen dan de vorige raad heeft bepaald. Houdt het college hier voldoende rekening mee? In het politiek forum hebben wij hierover onze zorgen geuit. De wethouder antwoordde dat bij de eerste wijziging van de programmabegroting, dus januari 2023, het college komt met ofwel voorstellen om de taakstelling te realiseren of met alternatieven en dit antwoord is onzes inziens onvoldoende, omdat de raad dan te weinig grip op krijgt. Naast het Sociaal Domein staan immers ook zeven andere thema’s die op dezelfde dag aan de orde komen. De raad is eerder beloofd dat de oranje maatregelen besproken zouden worden en daarom willen wij een toezegging van het college dat uiterlijk in maart, dus niet januari, maar maart 2023 een politiek forum komt dat specifiek ingaat op de taakstelling en eventuele alternatieven. De al lang beloofde preventiematrix moet dan ook gereed zijn. Ten slotte deze laatste opmerking, voorzitter.

Wij vragen het college met klem dat als er keuzes gemaakt moeten worden in prioriteiten vanwege bijvoorbeeld personeelstekorten, deze met de raad te bespreken zoals ook gedaan wordt met de prioriteitenlijst verkeerskundige knelpunten. Dan ligt de keuze alsnog bij de raad. En beste raad en college, waar een wil is, is een weg. Laten we nu doorpakken of om met Socrates te spreken, the secret of change is to focus all your energy not on the fighting of the old, but on building the new. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Even voor de scherpte. Het is niet aan het college om een politiek forum te agenderen. Het college kan hoogstens informatie, als dat het verzoek is, aanleveren, maar het is aan -14-

de raad om een politiek forum te agenderen en ook met het thema erbij. Even voor de scherpte waar het zwaartepunt ligt. Dat naar aanleiding even als voorzitter van uw raad naar aanleiding van uw inbreng. Ik zie dat u daar nog op wilt reageren. Dat mag uiteraard. Mevrouw Ailo-Zaia. Mevrouw Ailo-Zaia: Ja dank u wel. Daar wil ik zeer zeker op reageren. Het is iets wat al een hele tijd op de agenda staat en ik wilde dat hier nogmaals luid en duidelijk benoemen dat het college hier echt, dat wordt gewoon nu denk ik ook van de raad verwacht, want ik heb stukken gelezen ook van anderen dat dat er nu wel aan moet komen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Nee dat is niet wat ik zeg. Wat ik zeg is dat de raad gaat over het agenderen van het feit of je een politiek forum op de agenda. De inhoud kan afhankelijk zijn of het college een inbreng. U zegt ik zou die inbreng graag willen hebben, maar het feit dat u een politiek forumbeeld wilt, dat is aan u. Daar gaat het college niet over. Dat is aan u om te bepalen of u een politiek forum wilt. Dat is de strekking van wat ik aangeef naar aanleiding van uw inbreng, zeker op dit punt en waar ik ook als voorzitter van uw raad een rol vervul. Maar ik zie dat u daar nog één keer op wilt reageren en dan ga ik naar de volgende. Mevrouw Ailo-Zaia: Dan ga ik dat zeer zeker doen. Dank u wel. b.

AB – CDA

De voorzitter: Goed. Dan ga ik nu naar het CDA. De heer Maartens. De heer Maartens: Dank u wel voorzitter. De begroting die we vandaag vaststellen is beleidsarm. Dat is een bewuste keuze geweest, omdat we als raad eerst met alle partijen gewerkt hebben aan ons raadsakkoord. Dat raadsakkoord hebben we zojuist vastgesteld. Daarmee zijn de kaders voor het college voor de huidige raadsperiode helder. Het college kan dus nu aan de slag met de nadere uitwerking. In het raadsprogramma vragen we het college om in januari 2023, ik begreep net al dat dat op een aantal punten best lastig kan zijn, met inhoudelijke voorstellen en een financieel overzicht te komen. In ieder geval is het moment dat het college met de inhoudelijke voorstellen en een financieel overzicht komt voor ons het moment om het politieke debat daarover te voeren en met elkaar te kijken of wij eensgezind kunnen zijn over de voorstellen en het geld wat daarin geïnvesteerd moet worden. Dat betekent voor ons dat we het nu kort gaan houden. We hebben, denken echter wel dat het nodig is om voor de raadsvergadering waarin we die uitwerking gaan bekijken, het net zoals vandaag toch wat meer tijd uit te trekken, omdat we daar immers het echte politieke debat moeten voeren. We perken ons nu tot een beperkt aantal onderwerpen.

Het is alweer een hele tijd geleden dat wij als CDA met een voorstel kwamen om een hondenbelasting af te schaffen. En jawel, na een aantal verlagingen is dat gelukt. Daarmee zijn we af van een belasting die absoluut niet meer van deze tijd is en die relatief veel kostte om dat geld daadwerkelijk binnen te halen. Daar zijn we blij mee. Dan de Omgevingswet. Die is alweer uitgesteld met een half jaar en steeds vaker horen we van deskundigen, lezen we in Binnenlands Bestuur of andere vakbladen twijfel over de nut en noodzaak van deze wet en wordt ervoor gepleit om de wet niet in te voeren. Wat vindt ons college hiervan? En de vraag welke gevolgen kan de stikstofuitspraak van de Raad van State hebben voor bouwprojecten in bijvoorbeeld Stakenbeek en op de Graves-Es? Zijn we nog wel in staat om al onze mooie bouwplannen, tegen de duizend woningen in Oldenzaal, uit te voeren? Het Sociaal Domein staat prima omschreven in het raadsakkoord. We blijven ons wel zorgen maken over de budgetontwikkeling. In juni was de berekening van de overschrijding van kosten in de jeugdzorg gebaseerd op de eerste twee maanden van 2022. Inmiddels zijn we een heel eind verder, 2022 nadert het einde. Hoe wordt de overschrijding nu ingeschat? Wij zijn daar erg benieuwd naar en -15-

aansluitend bij D66, wanneer kunnen we voorstellen verwachten voor de voorgenomen besluiten die nog gerealiseerd moeten worden en ook weer de zogeheten oranje maatregelen. En een andere, wanneer kunnen we evaluatie verwachten van het sociaal plein? Bereiken we de doelstellingen die we daarmee, die we ons daarmee gesteld hebben, of ons, die we samen met partners ons gesteld hebben? Wat is goed, wat kan beter, wat moet er eventueel anders? En hoe kijken de partners naar elkaar en elkaars rol in dat sociaal plein? Kortom, een evaluatie die denk ik van groot belang is om een antwoord te vinden op de vraag hoe we daarmee verder kunnen en moeten. Een deel van onze inwoners heeft het financieel zwaar. Door extreem hoge energielasten en een voor Nederlandse begrippen gigantische inflatie. Dat betekent voor het CDA dat we als gemeentelijke overheid lastenverzwaring voor onze inwoners zoveel mogelijk moeten voorkomen. We willen het college nogmaals oproepen het uiterste in het werk te stellen om de gemeentelijke tarieven niet te verhogen. Of zo weinig mogelijk te verhogen. Daarnaast willen we graag dat het college de mogelijkheid krijgt om inwoners die echt in de problemen komen snel en adequaat te helpen. Hetzelfde geldt voor verenigingen en stichtingen, en wat ons betreft ook kleine ondernemers.

Het zal u niet verbazen: wij zijn voorstander voor het instellen van een noodfonds, of het uitbreiden van het kennelijk bestaande noodfonds, waarvan ik heel eerlijk gezegd niet op de hoogte was. Maar als we dat hebben kunnen we daar mooi gebruik van maken. Het amendement dat we daar samen met andere partijen indienen, wordt straks door de Partij van de Arbeid ingebracht. Tot slot. Oldenzaal staat er financieel goed voor. We hebben een prima algemene reserve, een prima weerstandsratio en de huidige begroting biedt een ruimte van 3,3 miljoen, structureel. Tegelijkertijd maken we ons zorgen over de ontwikkelingen in de wereld en de mogelijke gevolgen daarvan voor onze stad en haar inwoners. Laten we goed op onze financiën blijven letten, en niet te snel en te gemakkelijk geld uitgeven. Er kunnen immers zomaar zwaardere tijden komen, waarin het hebben van een fatsoenlijke spaarpot van groot belang is. We denken aan de huidige onrust in Europa en de rest van de wereld, maar ook aan de forse investeringen die ons in Oldenzaal te wachten staan. En de risico’s die we lopen, bijvoorbeeld kostenverhoging in de bouw, en renteverhoging in het algemeen. Met de nodige consequenties voor onze kapitaalslasten. Naast de ruimte in de begroting levert ook de septembercirculaire een positief beeld op. En dat is bijzonder.

Meestal is het zo dat je in mei er wat geld bijkrijgt, en in september het grootste deel daarvan weer moet inleveren. Nou, dat is dit jaar niet het geval. Dat betekent dat de begroting positiever is dan hij uiteindelijk nu geformuleerd is. Het bedrag daarvan weet ik niet, ken ik niet. Ik weet alleen dat het positiever is. Dat betekent ook: ja, we moeten zuinig blijven. Maar we moeten ook durven te investeren in onze mooie stad, waar dat het meest nodig is. We hebben vertrouwen in de nadere uitwerking, zowel inhoudelijk als financieel, van het raadsprogramma door het college. En wij zien uit naar het politieke debat daarover. Tot zover, voorzitter. c.

AB - GL

De voorzitter: Dank u wel. Dan ga ik naar GroenLinks. De heer Snijders. De heer Snijders: Dank u wel, voorzitter. Voor ons ligt een beleidsarme begroting, is al gezegd. Logisch, want we zijn net klaar met ons raadsprogramma, wat unaniem is aangenomen. Dat is een mooi ding. Waarop ons college nieuw beleid zal voorstellen. De begroting had eigenlijk gewoon conform door kunnen gaan. Staat toch niks bijzonders in. Het raadsprogramma is weliswaar de hoofdlijn, maar toch mooi dat we dat samen voor elkaar hebben gekregen. Wij vinden dan ook dat we de voorstellen van het college als antwoord op het raadsprogramma, moeten afwachten. Om integraal, en dat is hier heel vaak genoemd, een beslissing te kunnen nemen. Het is verleidelijk, maar elk nieuw, niet noodzakelijk beleid, of het nu een initiatiefvoorstel, een motie of een amendement betreft, dat nu al wordt ingezworen, is volgens ons in strijd met integraliteit en wat ons betreft ook een -16-