3 - UIT-24-13350 Raadsinfobrief Meicirculaire 2024 Gemeentefonds

RAADSINFOBRIEF Aan de leden van de raad en de forumleden

Ganzenmarkt 1 Postbus 354 7570 AJ Oldenzaal Telefoon (0541) 58 81 11 14+ netnummer 14 0541 E-mail info@oldenzaal.nl Internet www.oldenzaal.nl Bezoekadres Postadres

25 juni 2024 Onderwerp Meicirculaire 2024 Gemeentefonds Datum

Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk

UIT-24-13350

Zaaknummer

Andre Hagreis (0541) 58 82 74 Bijlage(n) 1

Behandeld door Telefoonnummer

Geachte leden van de raad en forumleden, De uitkomsten van de meicirculaire 2024 van het gemeentefonds worden vergeleken met de uitkomsten van de decembercirculaire 2023 en de kadernota 2025. Ondanks dat dit (waarschijnlijk) de laatste Meicirculaire onder het (demissionaire) kabinet Rutte IV is, zijn er toch flinke mutaties in het gemeentefonds. Deze mutaties zijn vooral “technisch” van aard en het gevolg van de gewijzigde financieringssystematiek. Deze systematiek gaat al in 2024 in en leidt tot fors lagere accressen t.o.v. decembercirculaire. Dit effect is deels incidenteel gecompenseerd. Daarnaast is de oploop van de, door de gemeenten bekritiseerde, opschalingskorting geschrapt. Per saldo resulteert uiteindelijk een voordeel t.o.v. de decembercirculaire 2023. Daarnaast is de invloed op de Kadernota 2025 ook positief, namelijk voor de jaren 2025-2028 resp. € 162.000, € 318.000, € 520.000 en € 520.000. Toelichting verschillen met decembercirculaire 2023 Onderstaande tabel geeft het verloop van het gemeentefonds weer tussen december 2023 en mei 2024. De afwijkingen worden puntsgewijs toegelicht.

Datum 25 juni 2024 Ons kenmerk UIT-24-13350 Paginanr. 2

Berekening Decembercirculaire 2023

1. Accressen/Loon en prijsstellingen Volume accres historisch Bbp LPO accres prijs Bbp Schrappen oploop opschalingskorting Incidentele compensatie Afrekening ruimte onder BCF-plafond 2023 Overig (volgens circulaire) Subtotaal: 2. Uitkeringsbasis/hoeveelheidsverschillem Hoeveelheidsverschillen Ontwikkeling uitkeringsbasis Subtotaal: 3. Taakmutatie/beschikbare begrotingsruimte Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Werkdrukverlaging jeugdbescherming Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ Compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg Besparingsverlies Jeugd Wmo hulpmiddelen Landelijke Vreemdelingen Voorziening Diversen Maatschappelijke begeleiding (DU) Armoedebestrijding kinderen (DU) Uitvoeringskosten Omgevingswet Subtotaal: 4. WOZ waarden WOZ-waarden mutaties Maatstaf ozb: WOZ-waardering en aanpassing rekentarieven Subtotaal: 5. Participatie Participatiebudget Subtotaal: 6. Stelposten

2024

2025

2026

2027

72.759

73.221

66.940

67.160

-521 -905

-753 679

1.263

1.140

1421 683 1.180 236

1388 717 1.176 191

374 5 216

52 1118

50 3570

51 3523

-177 579 402

270 424 694

930 513 1.443

1.224 516 1.740

58 57

60 59

57 56

59 57

61

59

59

1

2

2

-53 9 -24 2 7

947 14

-15

-15

-15

120 176

1127

159

162

122

-145

-145

-145

122

-243 -388

-243 -388

-243 -388

684 684

443 443

429 429

415 415

950

713

475

355

355

355

0 1.600 74.359

1.305 4.299 77.520

-127 941 6.154 73.094

-8 822 6.274 73.434

Beschikbare begrotingsruimte Aframen negatieve last Jeugd

842

608 900

586

575

Netto Voordeel Mei tov December

758

2.791

5.568

5.699

Prognose Kadernota 2025

208

2.629

5.250

5.179

Verschil Kadernota 2025 en Meicirculaire 2024 (voordeel)

550

162

318

520

BCF onderuitputting structureel geraamd Stelpost batenkant lagere bate HH met laag inkomen boven drempel Corr stelpost batenkant Jeugd cf provincie Subtotaal: Totaal verschil December-Mei Berekening Meicirculaire 2024

Datum 25 juni 2024 Ons kenmerk UIT-24-13350 Paginanr. 3

1. Accressen/Loon en prijsstellingen Sinds 2022 hebben de fondsbeheerders en de VNG afgesproken een splitsing in het accres aan te brengen tussen een volumedeel en een nominaal deel (t.b.v. loon/prijs). In de meicirculaire 2024 is de nieuwe financieringssystematiek vervroegd van 2027 naar 2024. Het betekent dat de koppeling van het accres aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) per 2024 al is ingevoerd. Het volume accres wordt vanaf 2024 gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde (t-9 t/m t-2) van de ontwikkeling van het bbp. Hierdoor is het volume accres voor de jaren 2024 en 2025 lager dan in de decembercirculaire 2023 en vanaf 2026 en verder hoger. Het nominale volume is eveneens gebaseerd op de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. Deze wijziging heeft een sterk negatieve impact op het accres. Dit wordt de eerste jaren incidenteel gecompenseerd. Daarnaast heeft het schrappen van de oploop van de opschalingskorting een positief effect. Schrappen oploop opschalingskorting Sinds 2015 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds, die oploopt tot € 975 miljoen in 2026. Deze korting is opgelegd omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen. Sinds 2019 is een stand van de opschalingskorting bereikt van € 300 miljoen.

In de meicirculaire 2024 is de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026, een structurele uitname van € 675 miljoen, geschrapt. Dit levert een voordeel op van bijna 1,2 miljoen structureel vanaf 2026. 2. Uitkeringsbasis/hoeveelheidsverschillen Bij het begrip “ontwikkeling uitkeringsbasis” praten we over de mutaties van de landelijke aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden enzovoort. Als de landelijke trend afwijkt kan dit voor een individuele gemeente voor of nadelen opleveren. Deze keer is de afwijking t.o.v. de vorige decembercirculaire voor dit onderdeel voor de jaren 2026 en 2027 wat groter dan gebruikelijk. Er is gekozen om de meerjarige ontwikkeling van aantallen meer in lijn te laten lopen met de aannames van het ministerie. Omdat het hier om een volume (aantallen * bedragen) van ruim 75 miljoen gaat heeft een kleine aanpassing in absolute zin grote gevolgen (in dit geval positief). Hier tegenover staat dat bij de WOZ-waardering en de onderuitputting BCF bewust een conservatief scenario is gehanteerd. Bovendien is bij de voorjaarsnota 2024 (= uitkomsten decembercirculaire 2023) al een negatieve correctie van € 350.000 op de aantallen doorgevoerd. 3.

Taakmutatie/beschikbare begrotingsruimte Alleen taakmutaties kleiner of groter dan 20.000 worden hier toegelicht: Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden: Vanuit de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden (juli 2022) zijn structurele middelen voor betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden beschikbaar gesteld. Voor 2023 zijn deze middelen incidenteel beschikbaar gesteld. De toekenning vanaf 2024 zal structureel plaatsvinden en betreft voor Oldenzaal zo’n € 60.000. Werkdrukverlaging jeugdbescherming: In het bestuurlijk akkoord over het verlagen van de werkdruk in de uitvoering van de jeugdbescherming en jeugdreclassering door de gecertificeerde instellingen is afgesproken dat het ministerie

Datum 25 juni 2024 Ons kenmerk UIT-24-13350 Paginanr. 4

van JenV vanaf 2024 structureel bijdraagt aan deze werkdrukverlaging. Voor Oldenzaal zo’n € 58.000. Compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg: Voor het verlenen van de specifieke uitkering compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg in 2024 wordt € 60 mln. vanuit het gemeentefonds overgeboekt naar de begroting van het ministerie van VWS. Dit budget wordt ingezet om gemeenten te compenseren voor de niet beoogde kosten 2022 en 2023 na inwerkingtreding van de Wet wijziging woonplaatsbeginselbeleidsanalyse 2024. Eenmalig een nadeel van € 53.000. Besparingsverlies Jeugd In het coalitieakkoord Rutte IV is een aanvullende besparing op Jeugdzorg opgenomen die oploopt naar structureel € 511 mln. vanaf 2027. De geraamde besparing van € 500 mln. in 2025 kan nog niet gerealiseerd worden, omdat de maatregelen van het rijk die tot een betere financiële beheersbaarheid bij gemeenten moet leiden nog niet zijn ingevoerd. Daarom wordt incidenteel € 500 mln. toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. Voor Oldenzaal een extra inkomst van € 947.000. In de huidige begroting was hierop reeds geanticipeerd via een stelpost van € -900.000 aan de lastenkant binnen Jeugd.

Deze vervalt, zodat het voordeel per saldo € 47.000 bedraagt, Landelijke Vreemdelingen Voorziening Het pilotprogramma voor de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) had oorspronkelijk een looptijd van 2019 tot en met 2021. In afwachting van een mogelijke structurele regeling is de pilot verlengd tot en met 31 december 2024. De middelen aan de gemeenten met een LVV-voorziening worden sinds 2022 verstrekt via een specifieke uitkering. Een gedeelte hiervan wordt bekostigd door een uitname uit het gemeentefonds. Omdat de uitname in 2023 niet heeft plaatsgevonden, zijn in deze circulaire de uitnamen opgenomen voor 2023 (€ 4,4 mln.) en 2024 (€ 10,3 mln.). Voor Oldenzaal een nadeel van € 24.000. 4. WOZ waarden Betreft een actualisatie van de WOZ-waarden en de door het rijk gehanteerde rekentarieven. De gestegen WOZ-waarden (in 2023) leiden tot een negatieve aanpassing van de algemene uitkering. 5. Stelposten Gemeenten kunnen de betaalde BTW in rekening brengen bij het BTW-Compensatiefonds (BCF). Als de gezamenlijk gemeenten met hun declaraties onder het plafond van dit fonds blijven wordt deze ruimte onder het plafond via de algemene uitkering uitgekeerd aan de gemeenten. Op basis van het jaar 2023 bedroeg deze ruimte € 573 miljoen, voor Oldenzaal zo’n € 950.000. De provinciaal toezichthouders staat toe dat je dit bedrag als structurele stelpost mag opnemen.

Wel adviseert het ministerie van BZK, gezien de onzekerheid over de toekomstige ontwikkeling van de ruimte, om voorzichtig te zijn met het opnemen van een raming voor dit dekkingsmiddel. In dit licht hebben wij hebben wij resp. 100% (2025) 75% (2026) en 50% (2027/2028) van genoemde € 950.000 opgenomen.

Datum 25 juni 2024 Ons kenmerk UIT-24-13350 Paginanr. 5

Wijzigingen systematiek leidt tot onzekerheid gemeenten De laatste twee jaren zijn er forse aanpassingen in de systematiek die de omvang en de verdeling van de gemeentefonds bepalen. Hoewel deze in principe bedoeld zijn om tot een reële omvang en eerlijke verdeling van de gemeentefondsgelden te komen, leiden deze in de praktijk (ook) tot forse mutaties en onzekerheid voor de gemeenten. Denk hierbij aan het “ravijnjaar”, de opschalingskorting en de grote mutaties in de accressen. Het terugbrengen van het aantal maatstaven, om de verdeling eenvoudiger te maken, heeft als neveneffect dat de impact van de afzonderlijke maatstaven groter is geworden. Het is dan belangrijk dat deze maatstaven betrouwbaar en gemakkelijk achterhaalbaar zijn. Dit is helaas niet altijd het geval. Totaalbeeld uitkomsten Meicirculaire 2024 In onderstaande tabel worden de uitkomsten van de Meicirculaire 2024 weergeven i.r.t. de totale budgettaire positie van de gemeente Oldenzaal.

Indicatief saldo Kadernota Mutatie Meicirculaire 2024 t.o.v Kadernota Totaal saldo incl Meicirc.

V V V

2025 1425 162 1.587

V V V

2026 175 318 493

N V V

2027 519 520 1

N V N

2028 1301 520 781

Tot slot Heeft u nog vragen naar aanleiding van deze brief? Neemt u dan contact op met Andre Hagreis, bereikbaar a.hagreis@oldenzaal.nl of tel.nr. 0541-588274

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders

de secretaris

de burgemeester

Bijlagen  Berekening Gemeentefonds Meicirculaire 2024