Document · PDF

10 Structurele bijdrage t.b.v. Het Michgoriushuis als Erfgoed Huis - SOM Haalbaarheidsonderzoek

Gemeenteraad 7 maart 2022, gemeente OldenzaalBij agendapunt: Voorstel m.b.t. structurele bijdrage t.b.v. Het Michgoriushuis als Erfgoed Huis8.495 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Hoort bij raadsbesluitnr. 1173 van 7 maart 2022, de griffier,

H.B. Het Michgoriushuis als Erfgoedhuis Een haalbaarheidsonderzoek naar de mogelijkheden voor een nieuwe invulling van een Oldenzaalse Parel

Gemeente Oldenzaal September 2021

Inhoudsopgave

Hoofdstuk 1: Inleiding 1.1 Vraagstelling 1.2 Aanpak Hoofdstuk 2: Uitgangssituatie 1.1 Stichting Oldenzaalse Musea 1.2 Erfgoed in Oldenzaal 1.3 Regiofunctie Hoofdstuk 3: Mogelijke scenario’s 3.1 Erfgoed voor publiek 3.2 Erfgoed voor liefhebbers Hoofdstuk 4: Uitkomst gesprekken 4.1 Oldenzaal Promotie 4.2 Landschap Overijssel 4.3 Gemeente Oldenzaal 4.4 Historisch Centrum Overijssel en Twentehoes Hoofdstuk 5: Exploitatie 5.1 Financiële randvoorwaarden 5.2 Exploitatiekosten Hoofdstuk 6: Fysieke mogelijkheden 6.1 Michgoriushuis 6.2 Relatie met omliggende panden Hoofdstuk 7: Advies Bijlage 1 aangepaste exploitatie Michgoriushuis

Hoofdstuk 1: Inleiding Per 1 januari 2022 komt het Michgoriushuis, waar tot op heden de stichting Impuls is gevestigd, vrij in verband met de realisatie van een nieuw sociaal-cultureel centrum in Oldenzaal. De gemeente Oldenzaal heeft de ambitie uitgesproken om het Michgoriushuis in de Marktstraat te Oldenzaal een maatschappelijke functie te geven binnen de stad, specifiek voor erfgoed. 1.1 Vraagstelling Basis voor de mogelijke invulling van het Michgoriushuis vormen twee musea vanuit de Stichting Oldenzaalse Musea: De Pelgrim en de Hofnar. De gemeente hecht belang aan de brede maatschappelijke functie die musea hebben voor zowel de eigen inwoners als bezoekers. Het gaat hierbij primair om de historische, culturele en educatieve betekenis, maar ook een functionele betekenis als stedelijke voorziening. Beide musea zijn momenteel onvoldoende toegankelijk voor een brede doelgroep, zowel fysiek als ten aanzien van de presentatie. In het haalbaarheidsonderzoek zal, met beide musea als basis, gezocht worden naar mogelijke partners om het Michgoriushuis invulling te geven. Hierbij wordt gekeken naar twee inhoudelijke sporen: 1. Erfgoed voor liefhebbers: Een combinatie van erfgoedinstellingen die wat betreft doelstelling op elkaar aansluiten. 2. Erfgoed en publiek: een combinatie van instellingen waarbij naast de erfgoedfunctie ook een publieksfunctie van belang is.

In het haalbaarheidsonderzoek worden daarnaast de volgende ambities uit de recent vastgestelde cultuurvisie van de gemeente Oldenzaal meegenomen: Ad. 2: Het Verhaal van Oldenzaal Ambitie: We zetten het Verhaal van Oldenzaal ̶ met name het ‘rijke verleden’ van religie, Hanze en textiel in ten behoeve van educatieve, sociaal-maatschappelijke en economische kansen en opgaven. Ad. 5: Samen zijn we beter Ambitie: We zetten cultuur in als maatschappelijk bindmiddel en streven naar cultuurparticipatie van een breed publiek. Een sterke inhoudelijk visie is de basis voor het haalbaarheidsonderzoek. Wanneer de invulling niet kan bijdragen aan de inhoudelijke doelstellingen, is er geen meerwaarde en basis voor een verdere uitwerking. Op basis van het bovenstaande kader kan de centrale vraagstelling van het haalbaarheidsonderzoek als volgt worden geformuleerd: Kan de invulling van het Michgoriushuis vanuit erfgoed bijdragen aan het verder uitdragen en versterken van het verhaal van Oldenzaal naar bewoners en bezoekers en een meerwaarde creëren voor de potentiële partners? 1.2 Aanpak In het haalbaarheidsonderzoek is de inhoudelijke toetsing de basis. Daarnaast is het van belang dat ook het draagvlak, de financiën en ruimtelijke mogelijkheden worden bekeken. De maat van

Oldenzaal vormt het kader voor alle mogelijkheden. ‘The sky is the limit’ is hierbij niet van toepassing. Een invulling moet passend en haalbaar zijn. De haalbaarheid van het invullen van het Michgoriushuis vanuit erfgoed zal getoetst worden op de volgende zaken: 1. Inhoudelijke visie: hoe past de invulling in het gemeentelijk beleid en wat is de maatschappelijke meerwaarde? 2. Potentiële partners en draagvlak. Hierbij zal in ieder geval het gesprek worden gevoerd met: Twentehoes, Oldenzaal Promotie, Landschap Overijssel en Stadsarchief Oldenzaal. 3. Exploitatie: Wat zijn de kosten om het pand te exploiteren en hoeverre is dit haalbaar? Hierbij wordt ook in gesprek gegaan met de Stichting Michgoriushuis ten aanzien van de financiële randvoorwaarden. 4. Fysiek: in hoeverre is het gebouw geschikt voor de gewenste functies? Hierbij worden ook eventuele mogelijkheden benoemd in combinatie met de ruimtes van het Palthe Huis en bijbehorende Koetshuis aan de overzijde van de straat. In de hiernavolgende notitie zijn bovenstaande zaken verder uitgewerkt. Allereerst wordt de uitgangssituatie geschetst, om het kader te geven waarbinnen de plannen worden ontwikkeld. Daarna wordt ingegaan op de vier bovenstaande onderdelen uit het haalbaarheidsonderzoek.

Hoofdstuk 2: Uitgangssituatie In de afgelopen jaren is Oldenzaal zich steeds meer bewust geworden van het erfgoed in en van de stad. Waar een aantal decennia geleden nog grote ingegrepen in het straatbeeld zijn gedaan worden ruimtelijke ontwikkelingen in het centrum tegenwoordig mede gevormd door de historie. De Plechelmus Basiliek, het middeleeuwse stratenpatroon, de Geldermanfabriek en de watertoren zijn zaken die deel uitmaken van de identiteit van de stad en haar bewoners. Ook tradities als carnaval en midwinterhoornblazen verbinden de bewoners aan de historie van de stad. Het groter wordende bewustzijn is ook zichtbaar in de oprichting van diverse monumenten, onder andere in de Herdenkingstuin. 2.1 Stichting Oldenzaalse Musea Sinds 2016 zijn de drie musea van Oldenzaal, te weten het Palthe Huis, De Pelgrim en De Hofnar, verenigd in de Stichting Oldenzaalse Musea. De missie van de Stichting Oldenzaalse Musea is het beheren, presenteren en voorlichting geven over de musea die behoren tot de stichting en de daarbij behorende deelcollecties binnen de cultuurhistorische context van Oldenzaal.

Het doel van de Stichting Oldenzaalse Musea is om informatie, kennis en materiaal over de regio te verzamelen, onderzoeken, beheren, onderhouden en op laagdrempelige manier te presenteren voor diverse doelgroepen, daarnaast sterk verankerd te zijn in de Oldenzaalse samenleving en op diverse vlakken samen te werken met lokale en bovenlokale partners binnen vernieuwende projecten. Het doel van het samengaan van de drie musea was om de synergie in het museale veld van Oldenzaal te vergroten. Daarnaast konden de twee kleinere musea profiteren van de professionele krachten van het ‘grotere’ Palthe Huis. Deze laatste heeft, na een uitgebreide ver- en nieuwbouw in 2019, een grotere professionaliseringsslag gemaakt, waarbij het personele bestand ook aanzienlijk is uitgebreid. Dit heeft ertoe geleid dat er een professionele organisatie staat ten aanzien van erfgoed op het vlak van museale presentatie, evenementen, activiteiten, educatie en participatie. De stichting heeft in de afgelopen periode een trekkersrol opgepakt ten aanzien van diverse onderwerpen zoals erfgoededucatie en de Open Monumentendagen. Hierbij worden zoveel mogelijk partnerinstellingen betrokken. De situatie van museum de Pelgrim en museum de Hofnar is een punt van zorg voor de stichting. De Hofnar krijgt momenteel geen financiële ondersteuning van de gemeente Oldenzaal.

Het museum is in 2009 opgericht en vertelt het verhaal van 55 jaar carnaval in Oldenzaal. Ondanks dat het museum bij de oprichting op veel steun kon rekenen van de Oldenzaalse carnavalsverenigingen is het museum in de afgelopen jaren in de vergetelheid geraakt. Hierdoor is het aantal bezoekers sterk teruggelopen. Ook inhoudelijk behoeft het museum een vernieuwingsslag. De presentatie richt zich te sterk op het Oldenzaalse verhaal en biedt de bezoekers geen context over de historie van carnaval en de relatie met Oldenzaal. Op dit moment maakt het museum zo’n € 1.500 per jaar verlies, deze kosten kunnen tot op heden verrekend worden met de continuïteitsreserve, maar deze zal met een aantal jaar uitgeput zijn. Museum de Pelgrim heeft behoefte aan een moderniseringsslag in de presentatie. Belangrijk aandachtspunt hierbij is dat de toegankelijkheid van het gebouw niet aansluit op de doelgroep van het museum. De smalle gangen en steile trap zijn niet toegankelijk voor bezoekers die slecht ter been zijn of in een rolstoel zitten. Dit beperkt het museum in de verdere

ontwikkeling en vernieuwing van het museum op de huidige locatie wordt gezien als een investering met onvoldoende mogelijkheden. De stichting richt zich daarom al een aantal jaar op het vinden van een nieuwe locatie voor de beide musea waarbij het uitgangspunt is dat er een samenvoeging plaatsvindt. Het carnaval is immers onderdeel van de tradities uit de katholieke volkscultuur, het thema dat centraal staat in de Pelgrim. Door beide collecties en verhalen aan elkaar te verbinden binnen één presentatie wordt er een veelzijdiger en interessanter verhaal neergezet. Met het vrijkomen van het Michgoriushuis is er een interessant momentum voor de vraagstukken van beide musea. Een simpele ‘oplossing’ waarbij de musea intrek nemen in het pand met een nieuw samengevoegd museaal concept behoort echter niet tot de mogelijkheden. Het Michgoriushuis is een maatje te groot voor de twee collecties en ook zelfstandige exploitatie van het pand is niet realistisch. 2.2 Erfgoed in Oldenzaal Zoals gezegd is het cultureel bewustzijn in Oldenzaal op het vlak van erfgoed in de afgelopen jaren sterk vergroot. Veel Oldenzalers zijn onbewust verbonden aan het erfgoed. Een evenement als carnaval, waarvan de grote optocht jaarlijks door 100.000 feestvierders wordt bezocht, wortelt stevig in de religieuze historie van de stad.

Net zoals op het gebied van sport of muziek uit de betrokkenheid bij het erfgoed van Oldenzaal zich sterk in het verenigingsleven. Hiermee vervult erfgoed voor Oldenzaal ook een grote maatschappelijke functie in het kader van verbinding en participatie van bewoners. Er is een groot aantal stichtingen/verenigingen waarbij bewoners zich actief inzetten voor een bepaald erfgoedthema. Zo zijn er: - De Dree Marken (historische vereniging) - Stichting Stadshart - Historische praatgroep Palthe Huis - Archeologische Club Oldenzaal - Stichting Stolpersteinen - Molenstichting - Basiliekwachten - Midwinterhoornblazers - 11 verschillende carnavalsverenigingen (de Kadolstermennekes, de Oelewappers, de Spanvöggel, de Markloawen, de Vennemuskes, de Blaanke Boeskeulkes, de Thijdarren, de Glasbloazers, Barrakkus, de Muiters en de Buurleu) Bovenstaande verenigingen draaien volledig op vrijwilligers en hebben geen professionele krachten. De stichting Oldenzaalse Musea werkt veel samen met bovenstaande organisaties en zet daarbij de professionele krachten in om te verbinden. Er zijn in Oldenzaal, naast de stichting Oldenzaalse Musea, geen professionele organisaties op het vlak van erfgoed. Wel beschikt Oldenzaal nog over een eigen Stadsarchief dat deel uitmaakt van de gemeente Oldenzaal en is gevestigd in het stadhuis.

In het Stadsarchief bevinden zich middeleeuwse archieven en 19e en 20e -eeuwse archieven met lokale historische informatie. Momenteel wordt door de gemeente geïnvesteerd in de opslagcapaciteit van het Stadsarchief. Daarnaast is er de wens om de publieksfunctie van het Stadsarchief laagdrempeliger te maken.

Een materieel onderdeel van het erfgoed zijn de monumenten. Oldenzaal heeft 22 rijksmonumenten, waaronder twee archeologische monumenten en 31 gemeentelijke monumenten. De Plechelmusbasiliek is veruit het bekendste monument van Oldenzaal. Maar ook het Michgoriushuis is een rijksmonument en heeft daarmee een bijzondere betekenis voor de historie van Oldenzaal. Dit versterkt de wens om, nu daarvoor de mogelijkheid is, het pand een functie te geven als Erfgoedhuis. 2.3 Regiofunctie Als oudste stad van Twente en religieus centrum voor de regio had Oldenzaal lange tijd een belangrijke regionale functie. Ondanks dat Enschede in omvang de stad voorbij is gestreefd, is Oldenzaal nog steeds een belangrijke partner in de regio. Ook op het vlak van erfgoed vervult Oldenzaal nog een regiofunctie. Zo is Oldenzaal de kern van alle gemeenten in Twente die het carnaval vieren en hebben de Oldenzaalse verenigingen het voortouw genomen om ervoor te zorgen dat het carnaval in Noordoost-Twente is erkend als immaterieel erfgoed door de stichting Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland. Het Kenniscentrum helpt het immaterieel erfgoed te beschermen door bijvoorbeeld hulp te bieden bij het maken van een erfgoedzorgplan en door het aanbieden van cursussen, trainingen en bijeenkomsten.

In de komende periode zal er in Oldenzaal een nieuwe stichting worden opgericht om dit samen met het kenniscentrum vorm te gaan geven. Ook de Stichting Oldenzaalse Musea vervult een regiofunctie. Als kleine, maar professionele organisatie, heeft de stichting veel slagkracht om activiteiten op te zetten. Zo heeft de Stichting Cultuur in Twente (waarin Rijksmuseum Twente, Museumfabriek, Rijssens Museum, Stadsmuseum Almelo, Palthe Huis, Bussemakershuis, Natura Docet en Oyfo Kunst en Techniek verenigd zijn) de projectleiding van het Textiel Festival Twente bij de stichting neergelegd. Het Textiel Festival Twente is een evenement dat zich laat vergelijken met een culturele hoofdstad, waarbij vanuit een centrale projectorganisatie lokale initiatieven worden gefaciliteerd om aan te sluiten met eigen programmering vanuit het thema textiel. Met dit project dragen de partners bij aan het versterken van de culturele infrastructuur van Twente en worden ondernemers, culturele instellingen en onderwijspartners vanuit een inhoudelijk thema verbonden. Het project loopt van mei 2021 tot en met mei 2022 en blijft ook in de huidige periode steeds verder groeien. Dankzij deze trekkersrol van de stichting Oldenzaalse Musea wordt deze ook steeds vaker bevraagd op regionale vraagstukken, bijvoorbeeld in de Corona Taskforce van de provincie Overijssel.

Conclusie Op basis van bovenstaande kan worden gesteld dat er zowel behoefte als basis is voor een invulling van erfgoed voor het Michgoriushuis. Het uitgangspunt van het onderzoek, waarbij museum de Pelgrim en museum de Hofnar de basis vormen, creëert kansen voor een nieuwe impuls voor erfgoed in Oldenzaal. De natuurlijke positie van Oldenzaal op regionaal niveau laat zien dat het mogelijke concept breder zou kunnen zijn dan Oldenzaal.

Hoofdstuk 3: Mogelijke scenario’s Het Michgoriushuis is een van de meest markante gebouwen in Oldenzaal en het gezicht, samen met het Palthe Huis, van het mooiste straatje van Oldenzaal. Het ligt daarom voor de hand om dit pand, nu het beschikbaar gaat worden, een erfgoedfunctie te geven. Het creëren van multifunctionele accommodaties, of verzamelgebouwen is een trend die al langere tijd zichtbaar is in de culturele sector. Door samen een pand te betrekken weten kleinere organisaties mogelijkheden te creëren die zij zelfstandig niet hebben. Daarnaast zorgt fysieke nabijheid voor een intensievere samenwerking tussen organisaties, simpelweg omdat je elkaar dagelijks ziet. Binnen dit haalbaarheidsonderzoek wordt er gekeken naar een invulling van het Michgoriushuis op basis van twee mogelijke scenario’s: erfgoed voor publiek en erfgoed voor liefhebbers. Beide scenario’s staan voor een mogelijke inhoudelijke visie op de invulling van het pand. 3.1 Erfgoed voor publiek De gemeente Oldenzaal schrijft in haar visienota ‘De kracht van cultuur’: “De gemeente Oldenzaal streeft er naar het lokale erfgoed nog nadrukkelijker in te zetten ten behoeve van de (vrijetijds)economie, de (historische) beleving van de stad en de verbinding tussen binnenstad en buitengebied. Meer nieuwe en creatieve manieren om het Verhaal van Oldenzaal te vertellen kunnen het erfgoedtoerisme verder stimuleren.

Thema’s als het religieuze erfgoed, de Hanze en de textieltijd bieden aanknopingspunten, ook in relatie tot een verbinding met (Noordoost-)Twente en de Euregio.” De gemeente heeft dus de behoefte om erfgoed en publiek sterker aan elkaar te verbinden. Dit sluit ook aan op het binnenstadsplan dat in 2019 is ontwikkeld. Onder het motto ‘Boeskoolhart, Boost jouw Binnenstad!’ zijn Oldenzalers opgeroepen om op een interactieve manier mee te denken over de toekomst van de Oldenzaalse binnenstad. De plannen, ideeën en samenwerkingsverbanden zijn opgenomen in een binnenstadsplan dat in het voorjaar van 2019 is gepresenteerd. Uit de binnenstad bijeenkomsten bleek dat cultuur en evenementen als belangrijke pijlers voor een levendige en prettig leefbare stad worden gezien. Ook materieel en immaterieel erfgoed dragen hieraan bij. Het binnenstadsplan adviseert om van een bezoek aan het centrum een ‘ervaring’ te maken, aangezien mensen steeds meer vermaakt en geïnspireerd willen worden. Vanuit bovenstaande beleidsvisies zou de inzet van het Michgoriushuis een rol kunnen spelen in het verbinden van erfgoed en publiek. Dat museum de Pelgrim en museum de Hofnar de basis vormen voor deze ontwikkeling is een goed uitgangspunt, aangezien beide een publieksfunctie hebben. Daarnaast zal binnen dit scenario gezocht moeten worden naar andere organisaties met een duidelijke focus op publiek.

Hierbij kan een ‘uitstapje’ gemaakt worden richting organisaties die zich richten op een breder werkveld dan ‘alleen’ erfgoed, maar wel een duidelijke publieksfunctie hebben. 3.2 Erfgoed voor liefhebbers Veel stichtingen, verenigingen en organisaties op het gebied van erfgoed zijn minder gericht op een breed publiek en meer op een specifieke doelgroep met een erfgoedinteresse. De midwinterhoornblazers hebben leden die zelf een hoorn willen maken en blazen, het Stadsarchief wordt bezocht in het kader van een historisch onderzoek. Deze organisaties richten zich op een

direct aan hen verbonden doelgroep (leden) of een doelgroep met een zeer specifieke interesse (onderzoekers). Dit betekent niet dat zij absoluut geen publieksfunctie vervullen, het Stadsarchief wordt bijvoorbeeld ook regelmatig bezocht door schoolklassen met een programma uit de leerlijn ‘Erfgoed verbindt Oldenzaal’. Een inmiddels in Nederland bekend fenomeen zijn de Erfgoedhuizen. Een Erfgoedhuis is vaak een provinciale organisatie waarbinnen meerdere erfgoeddisciplines onder één dak zijn samengebracht. Hierbij gaat het vaak om zeer gespecialiseerde erfgoedfuncties, zoals bijvoorbeeld een Monumentenwacht, archief of archeologische dienst. Een Erfgoedhuis dient als het provinciale service- en kenniscentrum voor erfgoed. De organisaties die er onderdeel van zijn richten zich op de doelgroep met een specifieke interesse, maar richten zich vaak ook op het adviseren van gemeenten en andere organisaties bij erfgoedbeheer en -beleid. Het is een plek waar kennis en trends worden gedeeld, verbinding en samenwerking ontstaat binnen het erfgoedveld en met andere sectoren. Op dit moment is er in de provincie Overijssel geen voorziening in de vorm van een Erfgoedhuis. Dit zou een kans kunnen zijn voor Oldenzaal om zich regionaal te profileren. Het samenbrengen van partijen onder de noemer ‘Erfgoed voor liefhebbers’ heeft dus minder een focus op het brede publiek.

Aan de andere kant biedt het wel veel mogelijkheden voor Oldenzaal om zich sterker te profileren als historische stad onder een meer specifieke doelgroep, wat uiteindelijk wel kan bijdragen aan het versterken van het historisch profiel. Dat de samensmelting van museum de Pelgrim en museum de Hofnar de basis blijft van het concept maakt dat de publieksfunctie toch sterk aanwezig zal zijn en het gebouw geen ‘gesloten bastion voor experts’ zal worden. Conclusie Beide scenario’s bieden voldoende inhoudelijk kader om te dienen als basis voor de inhoudelijke visie voor de invulling van het Michgoriushuis. Het scenario ‘Erfgoed voor publiek’ heeft een steviger beleidsmatig kader binnen het gemeentelijk beleid. En heeft, door de focus op een brede doelgroep, een breder maatschappelijk bereik ten opzichte van bewoners en bezoekers. Aan de andere kant geeft het scenario ‘Erfgoed voor liefhebbers’ de mogelijkheid voor Oldenzaal om invulling te geven aan een hiaat binnen de provincie. Dit zou een versterkende rol voor de stad kunnen hebben binnen het netwerk van Overijssel. De maatschappelijke meerwaarde ligt in deze variant niet zozeer in een breed bereik als wel in het leveren van een bijdrage aan het bewaren en het bieden van een plek voor het overdragen van het materieel en immaterieel erfgoed (van de regio).

Hoofdstuk 4: Uitkomst gesprekken Op basis van de twee mogelijke inhoudelijke scenario’s zijn gesprekken gevoerd met een aantal potentiële partners. Eerste uitgangspunt voor ieder gesprek was de vraag of er een inhoudelijke basis is voor verdere samenwerking. Een vervolgvraag was of een mogelijke partner daarin ook een bijdrage kan leveren aan de exploitatie van het Michgoriushuis. De verdeling van de mogelijke partners ten opzichte van de twee scenario’s is als volgt: 1. Erfgoed voor publiek: Stichting Oldenzaalse Musea en Oldenzaal Promotie 2. Erfgoed voor liefhebbers: Stichting Oldenzaalse Musea, Landschap Overijssel, Gemeente Oldenzaal, Historisch Centrum Overijssel en Twentehoes Met de Stichting Oldenzaalse musea is geen separaat gesprek gevoerd aangezien de directeurbestuurder van de stichting de auteur is van de voorliggende notitie. Aanvullend op de andere gesprekken kan worden gesteld dat er bij de stichting duidelijk een inhoudelijke basis is voor de invulling van het Michgoriushuis vanuit erfgoed. Over de bijdrage in de exploitatie wordt ingegaan in hoofdstuk 5. 4.1 Oldenzaal Promotie Oldenzaal Promotie is in 2020 opgericht en komt voort uit VVV Oldenzaal. Na het rapport 'Afzender Oldenzaal' is Oldenzaal Promotie doorgegaan als een vernieuwde organisatie met nieuwe statuten, raad van toezicht en extra taken.

De taken van Oldenzaal Promotie zijn taken op het gebied van vrijetijdseconomie, promotie en marketing van Oldenzaal, evenementencoördinatie en binnenstadmanagement. Het gesprek met betrekking tot Oldenzaal Promotie is gevoerd met Jeff van den Biggelaar, directeur-bestuurder van de stichting Oldenzaal Promotie. Jeff geeft aan dat het zijn van een bezoekerscentrum zijn corebusiness is. De bezoekerslocatie van Oldenzaal Promotie is voor veel toeristen de eerste stop wanneer zij Oldenzaal bezoeken. Het maken van een koppeling van dat eerste kennismakingsmoment aan de historische sfeer en het authentieke van Oldenzaal zou een positieve bijdrage kunnen leveren aan de beleving van Oldenzaal als historische stad. Het gezamenlijk intrek nemen in het Michgoriushuis met meerdere organisaties ziet Jeff wel als een positieve ontwikkeling. Gezamenlijkheid heeft zeker voordelen. Ook een koppeling met een eventueel landschapscentrum is voor hen interessant omdat het de link met het buitengebied zou versterken. Jeff ziet dan ook zeker de meerwaarde van samenwerking met partijen vanuit erfgoed. De vindbaarheid van de locatie is voor Oldenzaal Promotie erg belangrijk. Momenteel bevinden ze zich in een pand dat aan de voorzijde in de winkelstraat zit en aan de achterzijde grenst aan het Plechelmusplein.

Gezien het feit dat Oldenzaal Promotie de torenbeklimming coördineert is het een voordeel om nu bij de Plechelmus te zitten. Jeff geeft aan dat ze nu op een belangrijke zichtlocatie zitten in de stad. Hij is van mening dat ze dezelfde vindbaarheid niet zouden hebben bij het Michgoriushuis. Hij heeft daarom voor nu een sterke voorkeur om op de huidige locatie te blijven. Sandra vraagt of het realiseren van een dependance wellicht mogelijk is. Jeff geeft aan dat zij dit qua personeel niet rond zouden kunnen krijgen.

Oldenzaal Promotie betaalt momenteel € 18.000 euro huur op jaarbasis. Overgaan naar een gezamenlijke constructie zou dus wel een besparing op huisvestingskosten kunnen betekenen. Op dit moment zit Oldenzaal Promotie nog aan een huurcontract van drie jaar.

4.2 Landschap Overijssel Landschap Overijssel beschermt, ontwikkelt en beheert het Overijsselse landschap met zijn bijzondere natuur en streekeigen historie met waarde voor mens, plant en dier om in te leven en om het te beleven. Iedere dag, overal in Overijssel werken zij aan het maximaliseren van vier landschapswaarden: de natuurwaarde, de cultuurhistorische waarde, de belevingswaarde en de productiewaarde. Vanuit de missie richt hun primaire aandacht zich op het vergroten van de natuuren de cultuurhistorische waarde. Het gesprek met betrekking op Landschap Overijssel is gevoerd met Michael Sijbom, directeur-bestuurder van Landschap Overijssel. In het kader van erfgoed richt landschap Overijssel zich op het behoud van kenmerken cultuurhistorisch landschap. De verhalen die ten grondslag liggen aan bepaalde kenmerken in het landschap spelen hierbij een belangrijke rol. Het ontsluiten van dit erfgoed doet Landschap Overijssel door het faciliteren van diverse activiteiten in de gebieden die zij in het beheer hebben. Daarnaast beheert Landschap Overijssel drie bezoekerscentra: in Enschede, Mander en Balkbrug. Over een eventueel vierde landschapscentrum in Oldenzaal is tijdens het gesprek niet gesproken. Landschap Overijssel zet zich ook in voor het behoud van materieel erfgoed voor publiek. Zo kocht de organisatie laatst de molens Frielink in Fleringen en De Mast in Vasse.

Zij zijn hiervoor een samenwerking aangegaan met BOEi. De organisaties hebben op 3 juni 2021 een intentieovereenkomst getekend om tot 2024 samen te werken bij herbestemming en exploitatie van projecten met een raakvlak tussen rood en groen (erfgoed en natuur). Doel is om de ‘groene kennis’ van Landschap Overijssel te koppelen aan de ‘rode kennis’ van BOEi en in gezamenlijkheid projecten te verwezenlijken. Beide organisaties gaan binnenkort aan de slag met een aantal pilotprojecten. Vanuit dit perspectief geeft Michael aan dat de interesse er is om het Michgoriushuis mogelijk te verwerven. Hierna zou samen gekeken kunnen worden naar een invulling vanuit erfgoed. Aangezien de beslissing over een mogelijke aankoop ligt bij het bestuur van de stichting Michgoriushuis is deze suggestie bij hen neergelegd. 4.3 Gemeente Oldenzaal De beleidsnota ‘Terug naar de Toekomst’ biedt een kader voor toekomstig gemeentelijk cultureel erfgoedbeleid in samenhang met ruimtelijke ordening, archeologie, monumenten, recreatie en toerisme, musea, educatie en participatie, historische archieven en immaterieel erfgoed. De titel van deze nota onderstreept het hoofddoel van het Oldenzaalse beleid: het culturele erfgoed koesteren en bewaren en het op een eigentijdse manier en met oog voor toekomstige ontwikkelingen zichtbaar en toegankelijk maken.

Het ontsluiten van het Stadsarchief is een belangrijk aandachtspunt vanuit de gemeente. Er wordt hierbij ingezet op zowel digitale als fysieke ontsluiting. De stadsarchivaris en de stichting Oldenzaalse Musea werken samen al langere tijd aan digitale ontsluiting van historisch beeldmateriaal via de Beeldbank Oldenzaal. Het project is inmiddels gefinancierd waarbij de gemeente Oldenzaal de

structurele kosten op zich zal nemen. De verwachting is dat de beeldbank in het derde kwartaal van 2021 opgeleverd zal worden. Het Stadsarchief heeft momenteel de beschikking over een studiezaal in de kelder van het stadhuis. De stadsarchivaris en de burgemeester zouden echter graag een meer publieksvriendelijke en laagdrempelige studiezaal willen realiseren. Een combinatie met andere erfgoedorganisaties in het Michgoriushuis zou daarvoor een goede mogelijkheid zijn. Het college van burgemeester en wethouders heeft in de Kadernota 2022 een bijdrage van € 50.000 over een periode van 4 jaar (2022: € 20.000,2023: € 10.000, 2024: € 10.000, 2025: € 10.000) meegenomen voor het stadsarchief. Deze middelen zouden ingezet kunnen worden voor het realiseren van de studiezaal in het Michgoriushuis. 4.4 Historisch Centrum Overijssel en Twentehoes Historisch Centrum Overijssel is een samenwerkingsverband van de gemeente Zwolle, gemeente Deventer en het Rijk. Kilometers aan archieven, boeken, prenten, kranten, kaarten, foto’s, films, video’s en geluidsopnames vertellen het verhaal van Overijssel van de Middeleeuwen tot nu. Zij zijn het geheugen van Overijssel. Vincent Robijn is naast directeur van het Historisch Centrum Overijssel ook directeur-bestuurder van de Overijsselacademie, de stichting die de uitvoering van het Twentehoes op zich heeft genomen.

Twentehoes Het Twentehoes biedt onderdak aan de Twentse taal en cultuur. Van voorlezen tot dialectmuziek, van streektaal in de zorg tot een dialectblad voor basisschoolleerlingen. In het Twentehoes leeft het Twents volop. Alle organisaties die zich met het Twents bezighouden, zijn hier van harte welkom. Twentehoes is in principe geen fysieke locatie maar een programmering en netwerkorganisatie. Er wordt projectmatig gewerkt en het Twentehoes is onderdeel van het uitvoeringsprogramma van de provincie Overijssel. Het hebben van een uitvalsbasis is in het verleden echter wel praktisch gebleken. Eerder heeft het Twentehoes een vaste locatie gehad in de bibliotheek in Hengelo. Nu zijn ze verbonden aan het Kulturhus in Borne. De locatie wordt met name gebruikt voor de vrijwilligers die er samen komen en er wordt samengewerkt op het gebied van programmering. De samenwerking met het Kulturhus is recent en er is nog niet duidelijk hoe deze zich zal ontwikkelen. Het behouden van een inloopplek voor vrijwilligers zou wenselijk zijn. Het zou interessant kunnen zijn om aan te sluiten bij een erfgoedverzamelgebouw. Ook vanuit praktisch oogpunt zou het een goede combinatie kunnen zijn. Twentehoes heeft een zeer beperkte personele bezetting en in een samenwerkingsverband zouden organisaties dit gezamenlijk kunnen opvangen door krachten te bundelen.

Vincent ziet veel mogelijkheden om als inhoudelijke samenwerkingspartners samen op te trekken en zou hier graag verder over meedenken. Een helder overkoepelend verhaal is wel van belang. Hierbij zou de visie zich niet alleen moeten richten op Oldenzaal, de partners zouden zich moeten richten op een breder verzorgingsgebied. Een structurele bijdrage in de exploitatie kan er niet worden gedaan vanuit het Twentehoes, aangezien de financiering van het provinciaal programma elke twee jaar opnieuw wordt bekeken.

Historisch Centrum Overijssel Als collectie beherende instelling heeft het Historisch Centrum een beperkte publieksfunctie waarbij men zich met name richt op onderzoekers. De dienstverlening van het HCO verschuift daarnaast steeds verder richting het digitale veld, er worden steeds minder stukken op locatie geraadpleegd. Op inhoud ziet Vincent mogelijkheden om samen te werken met het stadsarchief. Bijvoorbeeld door op vaste momenten stukken van het HCO beschikbaar te maken op locatie in Oldenzaal. Ook vanuit het Historisch Centrum zijn er geen mogelijkheden voor het vast intrek nemen in het Michgoriushuis met andere partners op basis van een structurele exploitatie. Conclusie Op basis van de gesprekken kan worden geconcludeerd dan men zeer positief is over een inhoudelijke invulling van het Michgoriushuis vanuit erfgoed. Alle gesprekspartners zien inhoudelijke aanknopingspunten en gaan bij een vervolg graag in gesprek over samenwerking. Een financiële bijdrage in de exploitatie ligt een stuk ingewikkelder. Hier zijn alleen bij de Stichting Oldenzaalse Musea en de gemeente Oldenzaal mogelijkheden. Toevoeging van Oldenzaal Promotie aan de invulling zou nog wel een structurele bijdrage op kunnen leveren, maar zij geven aan een verhuizing momenteel niet te overwegen.

Dit maakt ook dat het scenario ‘Erfgoed en Publiek’ daarmee van tafel is zolang zich geen alternatieve partner aan dient voor dit scenario.

Hoofdstuk 5: Exploitatie Naast de gesprekken met potentiële partners is er ook een tweetal gesprekken geweest met de Stichting Michgoriushuis vertegenwoordigd door de voorzitter Jozef Stipdonk. De stichting Michgoriushuis is verantwoordelijk voor het beheer en de verhuur van het Michgoriushuis. Momenteel verhuurt de stichting het pand aan Stichting Impuls. Vanuit de gesprekken werd duidelijk dat het bestuur van de stichting positief staat tegenover een invulling van het pand vanuit de erfgoedorganisaties in Oldenzaal. Zij zien graag dat het pand toegankelijk blijft voor bewoner en bezoekers van de stad. Daarnaast is natuurlijk een gezonde exploitatie voor hen van groot belang. 5.1 Financiële randvoorwaarden In het gesprek met Jozef is gesproken over de financiële randvoorwaarden voor de verhuur van het Michgoriushuis. Gezien de positieve houding tegenover invulling vanuit erfgoed is het bestuur bereid om mee te denken in de mogelijkheden voor exploitatie. De huurprijs van het pand is de meest belangrijke randvoorwaarde en bepaalt grotendeels de financiële haalbaarheid van de plannen. De oppervlakte van het pand is zo’n 700 m2. Momenteel verhuurt de stichting het pand tegen een commerciële marktwaarde van ongeveer € 100 per m2, waarmee de huurprijs per jaar komt op € 70.000.

Om de invulling vanuit erfgoed mogelijk te maken zou de stichting een maatschappelijke prijs voor willen stellen van € 50 per m2, waarmee de kale huurprijs per jaar zou komen op € 35.000 per jaar. In het kader van dit haalbaarheidsonderzoek is het van belang om een aantal randvoorwaarden op te stellen voor het financieel kader. Hierbij wordt gekeken onder welke voorwaarden een positief advies kan worden gegeven over exploitatie van het Michgoriushuis. De volgende randvoorwaarden voor de exploitatie zijn hierbij van toepassing: Er is zekerheid over de exploitatiekosten over een periode van minimaal 5 jaar, vanuit de stichting Michgoriushuis wordt aangegeven dat zij minimaal voor 5 jaar een huurcontract aan

willen gaan. Eventuele partners die bijdragen in de exploitatie zullen zich dan ook vast moeten leggen voor deze minimale periode. Stabiliteit in gemeentelijke subsidiering van de Stichting Oldenzaalse Musea. Wanneer de gemeente voornemens zou zijn om in de komende jaren aanzienlijke bezuinigingen door te voeren in de gemeentelijke culturele voorzieningen zou het onverantwoord zijn om het traject verder in te gaan aangezien museum de Pelgrim en museum de Hofnar de basis vormen van de samenwerking. De verwachting is dat er eerder een lichte stijging in de bijdrage van de exploitatiesubsidie nodig is. Beschikbaarheid van incidentele investeringen. Om het inhoudelijk concept vorm te kunnen geven zullen incidentele investeringen benodigd zijn. Een grove inschatting is dat voor de herinrichting van het pand (afhankelijk van inhoudelijke keuzes binnen de museale invulling) een bedrag van € 200.000 tot € 300.000 benodigd zal zijn. Een deel van deze kosten kunnen extern gefinancierd worden, bijvoorbeeld met provinciale middelen. Het is echter van belang dat er zekerheid is een basisinvestering die ook als cofinanciering kan dienen voor externe financiers. Er zou zekerheid moeten zijn over een minimale investering van € 150.000. Alle genoemde kosten en opbrengsten zijn exclusief BTW. Er is geen rekening gehouden met BTW afdrachten en/of compensatie.

De opzet van het exploitatiemodel is per kalenderjaar. Er wordt rekening gehouden met een indexering van maximaal 2% per jaar op alle kosten én de subsidies van de gemeente Oldenzaal. 5.2 Exploitatiekosten De eerdergenoemde huurlast betreft de kale huur van het pand exclusief Gas/Water/Licht, beveiliging, onderhoud aan de binnenzijde en andere gerelateerde kosten. Om inzicht te krijgen in de exploitatiekosten van het pand zijn de kosten over 2021 van de stichting Impuls opgevraagd. Aangezien zij al meerdere jaren in het pand zitten kunnen zij een goede inschatting maken van de jaarlijkse kosten. Zij hebben de volgende cijfers aangeleverd: Exploitatiekosten Michgoriushuis 2021* Huur 2021 € 73.404,00 Onderhoud € 2.000,00 Schoonmaak € 13.067,00 Water € 300,00 Gas en electra € 17.000,00 Belastingen € 1.800,00 Verzekeringen € 5.200,00 Beveiliging € 350,00 Overige huisvestingslasten € 1.250,00 Totaal

€ 114.371,00

*Bron: Stichting Impuls

In bovenstaande kostenoverzicht is nog een kale huurlast van € 73.404 meegenomen. Deze kunnen in de exploitatieberekening worden aangepast naar de eerdergenoemde € 35.000. De overige kosten zijn niet afhankelijk van de huurlast en zullen dus op een vergelijkbaar niveau zijn. De kosten voor schoonmaak zijn hierbij relatief hoog, waarschijnlijk door de inzet van een extern schoonmaakbedrijf. In de exploitatieberekening zal rekening worden gehouden met aanvullende uren voor de bestaande

medewerker schoonmaak van de Stichting Oldenzaalse Musea. Openstaande vraag ten aanzien van de cijfers is nog of de restitutie van de energiebelasting is meegenomen in de berekening. Dit zou gezien de hoge kosten voor gas en elektra nog zo’n € 5.000 a € 6.000 op jaarbasis kunnen schelen. Op basis van deze cijfers is een exploitatiebegroting opgesteld voor het Michgoriushuis. Hierin is een jaarlijkse indexatie van 2% meegenomen. Uit het overzicht wordt duidelijk dat op basis van de huidige cijfers er een negatieve exploitatie ontstaat van € 34.722 in 2022 oplopend naar € 59.236 in 2026. Op basis van de gesprekken is duidelijk dat alleen de Stichting Oldenzaalse Musea en de gemeente Oldenzaal (stadsarchief) structureel kunnen bijdragen aan de exploitatie. Waarbij de bijdrage van de gemeente komt te vervallen per 2026. De bijdrage vanuit de Stichting Oldenzaalse Musea is gebaseerd op de structurele kosten van museum de Pelgrim zoals deze verdisconteerd zijn in de exploitatie van de stichting. Exploitatie Michgoriushuis Kosten Huur 2021 Onderhoud Schoonmaak Water Gas en electra Belastingen Verzekeringen Beveiliging Overige huisvestingslasten

2022 2023 2024 2025 2026 € 35.700,00 € 36.414,00 € 37.142,28 € 37.885,13 € 38.642,83 € 2.000,00 € 2.040,00 € 2.080,80 € 2.122,42 € 2.164,86 € 5.610,00 € 5.722,20 € 5.836,64 € 5.953,38 € 6.072,44 € 300,00 € 306,00 € 312,12 € 318,36 € 324,73 € 17.340,00 € 17.686,80 € 18.040,54 € 18.401,35 € 18.769,37 € 1.836,00 € 1.872,72 € 1.910,17 € 1.948,38 € 1.987,35 € 5.304,00 € 5.410,08 € 5.518,28 € 5.628,65 € 5.741,22 € 357,00 € 364,14 € 371,42 € 378,85 € 386,43 € 1.275,00 € 1.300,50 € 1.326,51 € 1.353,04 € 1.380,10

Eenmalige investeringen

€ 300.000,00

Totaal Inkomsten

€ 369.722,00 € 71.116,44 € 72.538,77 € 73.989,54 € 75.469,34

Bijdrage Stichting Oldenzaalse Musea Bijdrage stadsarchief

2022 2023 2024 2025 2026 € 15.000,00 € 15.300,00 € 15.606,00 € 15.918,12 € 16.236,48 € 20.000,00 € 10.000,00 € 10.000,00 € 10.000,00

Bijdrage inrichting Stichting Oldenzaalse Musea Bijdrage inrichting gemeente Oldenzaal Bijdrage extern

€ 30.000,00 € 150.000,00 € 120.000,00

Totaal

€ 335.000,00 € 25.300,00 € 25.606,00 € 25.918,12 € 16.236,48

Saldo

€ -34.722,00 € -45.816,44 € -46.932,77 € -48.071,42 € -59.232,85

Conclusie Op basis van de huidige cijfers is het niet mogelijk om te komen tot een gezonde exploitatie van het Michgoriushuis. Alleen met aanzienlijke een structurele aanvullende subsidie is het mogelijk om op basis van deze kosten voldoende dekking te krijgen. Een relevante vraag is of een dergelijke structurele ophoging van de subsidie in verhouding is tot de schaal van het museum. Daarnaast moeten er aan de eerder geformuleerde randvoorwaarden worden voldaan.

Hoofdstuk 6: Fysieke mogelijkheden Naast de financiële exploitatie is het van belang om te onderzoeken of de functies, die men voor ogen heeft, een plek kunnen vinden in het pand. Naar aanleiding van de eerdere gesprekken gaan we hierbij uit van de van de volgende functies: 1. Nieuw museaal concept museum de Pelgrim en museum de Hofnar 2. Studiezaal stadsarchief Oldenzaal Voor beide functies zal een programma van eisen moeten worden geschreven in geval van een positief besluit op dit haalbaarheidsonderzoek. Voor de huidige beoordeling is een vlekkenplan gemaakt dat hierna zal worden toegelicht. Het vlekkenplan geeft inzicht in de mogelijke verdeling binnen het pand. 6.1 Michgoriushuis Op basis van de twee functies kan een inschatting worden gemaakt van de benodigde voorzieningen binnen het pand. Voor de museale functie zijn de volgende voorzieningen benodigd: - Entree met kassa/winkel/garderobe - Toiletgroep, inclusief rolstoeltoegankelijk toilet - Opslag, de collectie van museum de Pelgrim bevindt zich sinds 2020 in het depot van een verhuizer. Na verkoop van de Pastorie van de Antoniuskerk is het niet gelukt nieuwe depotruimte te vinden. Gezien de beschikbare meters binnen het Michgoriushuis is opslag op locatie een realistische optie. Hierbij zal er nog kritisch gekeken gaan worden naar de samenstelling van de collectie.

- Museale presentatie, naast de museale presentatie van het nieuwe museale concept is momenteel in een ruimte in het voormalig woonhuis ingericht met de apotheek van dokter Michgorius. Het zou mooi zijn als deze inrichting in de nieuwe situatie behouden zou kunnen blijven en onderdeel kan worden van de museale presentatie als geheel, juist ook om dat het de oorspronkelijke plek van de apotheek is geweest. Bij de inrichting van het nieuwe museaal concept is met name de toegankelijkheid van belang. Dit is immers op de huidige locatie van museum de Pelgrim en de Hofnar een beperkende factor. Een entree via het koetshuis van het Michgoriushuis is daarom de meest toegankelijke optie. In het groene gebied bevindt zich momenteel ook een kleine toiletgroep, wellicht is het een optie om deze uit te breken om een meer ruimtelijk entree te creëren. Voor de studiezaal van het stadsarchief kan één van de grotere ruimtes vrijgemaakt worden (rood in het vlekkenplan). Bezoekers van de studiezaal kunnen verder gebruik maken van de voorzieningen zoals deze ook voor het museum worden gerealiseerd. De studiezaal zal waarschijnlijk niet dagelijks worden gebruikt. Het is daarom slim om deze en een aantal andere ruimtes multifunctioneel in te richten om te anticiperen op samenwerking met partners.

Ruimtes zouden bijvoorbeeld kunnen worden ingezet voor bijeenkomsten of programmering door het Twentehoes. Een andere interessante bijkomstigheid is dat multifunctionele ruimtes ook beschikbaar kunnen worden gesteld aan Oldenzaalse erfgoedpartners (zie de opsomming in hoofdstuk 2). Niet alleen voor bijeenkomsten met de eigen leden, maar ook om activiteiten voor andere groepen (bijvoorbeeld jongeren, nieuwe Oldenzalers) te organiseren. Gezien het feit dat het hier alleen vrijwilligersorganisaties betreft die geen bijdrage kunnen leveren in de exploitatie zijn zij niet meegenomen in de gesprekken. Echter, de

samenwerking met deze verenigingen en stichtingen is van groot belang en kan door extra mogelijkheden in ruimte verder geïntensiveerd worden. De stichting Oldenzaalse Musea kan hiermee haar faciliterende rol binnen het erfgoedveld verder versterken.

Studiezaal/ multifunctionele ruimte

Museale presentatie Opslag

Kantoor/ vergaderruimtes

Ontvangst /entree

De linkerzijde van het pand (paars in het vlekkenplan) is minder toegankelijk voor de doelgroep van het museum doordat er een aantal hoogteverschillen in het pand zijn. Ook zijn de ruimtes in dat gedeelte van het pand wat kleiner en daardoor minder geschikt voor een museale presentatie. Gezien het feit dat het Michgoriushuis een rijksmonument is zijn er beperkingen aan wat er kan worden veranderd aan de indeling. De stichting Michgoriushuis heeft aangegeven dat er wel mogelijkheden zijn, maar ook gezien de bijkomende kosten is het van belang om een eerste plan te maken op de mogelijkheden die er zijn met de minste ingrepen in het pand. 6.2 Relatie met omliggende panden Gezien de ligging aan de overzijde van het Palthe Huis (het derde museum dat valt onder de stichting Oldenzaalse Musea) is het interessant om ook de omliggende panden mee te nemen in de ruimtelijke overwegingen. De andere panden in de straat zijn in eigendom en gebruik door een aantal ondernemers en kunnen dus niet worden meegenomen in dit onderzoek. Het hoofdgebouw van het Palthe Huis is grotendeels in gebruik door de recent ontwikkelende vaste presentatie van het museum. Op de eerste verdieping van het gebouw bevindt zich nog een

educatieve ruimte. Deze is echter, gezien de bereikbaarheid via de trap, minder geschikt voor een oudere doelgroep. In het koetshuis van het Palthe Huis is momenteel de Archeohotspot gevestigd. Een plek waar vrijwilligers werken aan het determineren van archeologisch materiaal van opgravingen uit de regio. De Archeohotspot is twee middagen in de week in gebruik. De benodigdheden die hiervoor nodig zijn beperken zich tot een werkruimte met tafels en opslag. Het is daarom een activiteit die zeer goed gecombineerd kan worden met in een multifunctionele ruimte. Naast de Archeohotspot worden momenteel de voorbereidingen getroffen voor de inrichting van een Hanzehuis in het koetshuis. Een plek waar bezoekers zich verder kunnen verdiepen in de hanzegeschiedenis van Oldenzaal. Het Hanzehuis maakt onderdeel uit van de ‘Digitale Hanzenstad’, een verzameling van deelproducten (app, projecties) en projecten waarmee Oldenzaal zich sterker wil profileren als Hanzestad. Het Hanzehuis zal bestaan uit een museale presentatie. De keuze voor het realiseren van het Hanzehuis in het koetshuis is gemaakt op basis van de beschikbare ruimte, en heeft dus geen definitief karakter. Gezien het feit dat het Hanzehuis nog in de voorbereidingsfase is, is het nog mogelijk om hier andere keuzes in te maken.

Wellicht kan ook, door het schuiven met functies, ruimte gemaakt worden voor een flexibele expositieruimte. Iets dat sinds de verhuizing van de bibliotheek naar de nieuwe locatie minder beschikbaar is dan voorheen.

Conclusie Op basis van het vlekkenplan kan worden gesteld dat de huidige beoogde functies goed een plek kunnen krijgen binnen het Michgoriushuis. Wanneer ook het koetshuis van het Palthe Huis wordt meegenomen in de overwegingen zou er gedacht kunnen worden aan het concentreren van de museale functies (Pelgrim, Hofnar, Hanzen) in het Michgoriushuis en het realiseren van een aantal multifunctionele ruimtes voor de studiezaal, Archeohotspot, bijeenkomsten met vrijwilligers en andere kleinschalige activiteiten in het koetshuis. De beschikbare kantoorruimtes in het Michgoriushuis zouden wellicht een rol kunnen spelen voor organisaties (zoals de gemeente) die na corona behoefte hebben aan extra flexplekken. Een exacte indeling op basis van een programma van eisen kan later worden ingevuld.

Hoofdstuk 7: Advies In het laatste hoofdstuk wordt op basis van de voorgaande hoofdstukken antwoord gegeven op de centrale vraag: Kan het invulling van het Michgoriushuis vanuit erfgoed bijdragen aan het verder uitdragen en versterken van het verhaal van Oldenzaal naar bewoners en bezoekers en een meerwaarde creëren voor de potentiële partners? Het verhaal van Oldenzaal Wanneer gekeken wordt naar een inhoudelijk concept voor de invulling van het Michgoriushuis kan worden geconcludeerd dat er enorm veel draagvlak is. De gesprekspartners zien veel mogelijkheden voor clustering van erfgoedfuncties op één locatie. Partners kunnen elkaar gaan versterken in onderzoek, programmering en publieksbereik. Ook wordt door de combinatie van verschillende groepen vrijwilligers, bezoekers en specialisten een dynamische plek gecreëerd die een positieve bijdrage levert aan de profilering van erfgoed. Interessant is ook om te benoemen, dat het combineren van verschillende erfgoedfuncties en specifiek met een archieffunctie een ontwikkeling is die op meerdere plekken in het land te zien is. Zowel in Zwolle, Leeuwarden als Den Bosch wordt momenteel gewerkt aan concepten waar archiefcollecties en museale collecties samen komen in één gebouw.

Zowel vanuit de natuurlijke positie van Oldenzaal, als vanuit de wens van potentiële partners en op basis van de hiaten in het erfgoedveld is de keuze voor een bovenregionale insteek logisch. Inzetten op een regionale functie voor Oldenzaal op het vlak van erfgoed draagt bij aan de (historische) profilering van Oldenzaal, zowel binnen de erfgoedsector als richting bezoekers van de regio. Bij het vervolgtraject is het wel van belang om vanaf het eerste stadium de inhoudelijke partners te betrekken. Door vanaf het begin samen inhoudelijk op te trekken wordt een duurzame relatie voor de lange termijn ingezet. Vanuit de gemeente ligt er de wens om het verhaal van Oldenzaal verder te ontsluiten en uit te dragen. Deze wens sluit aan bij de uitgangspunten ten aanzien van erfgoed, de visienota cultuur en het masterplan voor de binnenstad. Ontsluiten van een historisch pand als het Michgoriushuis voor publiek draagt bij aan het uitdragen van het verhaal van Oldenzaal. Het materieel erfgoed wordt direct betrokken bij de plek in de stad waar het verhaal van Oldenzaal ontsloten wordt voor bezoekers.

Door de bestaande wensen rondom museale presentaties opnieuw te bekijken kan er een breder museaal concept worden ontwikkeld waar de drie belangrijkste thema’s uit het verhaal van Oldenzaal de leidraad vormen, te weten: Hanzen (Hanzehuis) Religie (museum de Pelgrim en museum de Hofnar) Textiel (nog te bepalen) Bij het ontwikkelen van deze presentatie kunnen ook de collecties van inhoudelijke partners als het Twentehoes worden betrokken om de meerwaarde voor de partners nog verder te vergroten.

Oplossingsrichting haalbare exploitatie Zoals geconcludeerd in hoofdstuk 5 is een haalbare exploitatie van het pand een struikelblok. De potentiële partners zien veel mogelijkheden op inhoud, maar hebben afgezien van de stichting Oldenzaalse Musea en het stadsarchief, geen mogelijkheid om structureel financieel bij te dragen. Sommige partners zien wel mogelijkheden op langere termijn, maar hier kan in de huidige planvorming nog niet op geanticipeerd worden. Ook het ingaan van het traject met een overbruggingskrediet, er vanuit gaande dat later in het traject andere partners zullen aansluiten, is een zeer risicovolle aangelegenheid door alle onzekerheden. Naar aanleiding van de bevindingen tijdens het onderzoek heeft een tweede gesprek plaatsgevonden met Jozef Stipdonk van de stichting Michgoriushuis. Jozef geeft aan open te staan voor alternatief scenario. Een mogelijkheid zou zijn om niet het gehele pand te huren, maar in overleg met de stichting Michgoriushuis te kiezen voor een combinatie van een commerciële en maatschappelijke invulling van het pand. Concreet zou dit betekenen dat het historisch woonhuis (rood) gehuurd zou worden door een commerciële partij en het koetshuis (blauw) met de achterliggende ruimtes gehuurd zouden worden door de erfgoedpartners. De stichting Michgoriushuis heeft al eerder onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om het pand te splitsen.

Gevolg van een eventuele splitsing is dat er onvoldoende voorzieningen zijn in het huis. Hier is slechts 1 toilet en geen pantryvoorziening. De Stichting Michgoriushuis geeft aan dat zij open staat voor het investeren in de benodigde aanpassingen van het pand. In juli 2021 is afgesproken dat zij door een architect gaan laten uitzoeken wat er precies nodig is en wat de mogelijkheden zijn. Jozef verwacht hier in september meer duidelijkheid over te hebben en houdt Sandra hiervan op de hoogte. Op basis van deze mogelijkheid is een aangepaste exploitatiebegroting opgesteld (bijlage 1). Hierbij is uitgegaan van 60% van de kosten ten opzichte van de eerste exploitatiebegroting, een grove schatting. De verwachting is dat dit eerder iets lager dan hoger zal uitvallen.

De aangepaste exploitatiebegroting laat zien dat splitsing van het pand een meer realistische exploitatie oplevert. Echter, er blijft een tekort bestaan. Het is daarom zaak om te onderzoeken hoe

realistisch een structurele aanvullende subsidie van de gemeente realistisch is of niet, dit is een goor-no-go voorwaarde voor het verdere traject. Planning Op het moment dat er mogelijkheden zijn voor een ophoging van de structurele financiering en is voldaan aan de andere financiële randvoorwaarden kan er gekeken worden naar het vervolgtraject. De stichting Michgoriushuis heeft aangegeven dat stichting Impuls heeft verzocht om de huurperiode nog te verlengen tot 1 april 2022. In eerste instantie was de huur opgezegd per 1 januari 2022. De stichting Michgoriushuis zou hier graag coulant mee om gaan, de verwachting is dat dit geen problemen zal opleveren ten aanzien van een erfgoedfunctie. Op basis van ervaring met eerdere trajecten is een grove planning opgezet. Hieruit blijkt dat in verband met planvorming er niet eerder dan oktober 2022 gestart zal kunnen worden met de inrichting van het pand. Hierdoor is er voldoende tijd om bij splitsing van het pand eventuele gebouwelijke aanpassingen te doen. Er moet nog wel rekening worden gehouden met eventuele aanloopkosten in de fase van de ontwikkeling van het inhoudelijk concept inclusief museaal voorlopig ontwerp. Randvoorwaarden

2021 September

Oktober November December 2022 Januari Februari Maart April mei Juni Juli Augustus September Oktober November December

Ontwikkeling inhoudelijk concept incl. VO museaal

Financiering

Voorbereiding DO Technische uitwerking

Uitvoering

Onderzoek ruimtelijke mogelijkheden st. Michgoriushuis Besluit financiële randvoorwaarden Start

Start Afronding

Start Afronding Afronding Start afronding

Eindconclusie Inhoudelijk gezien biedt het invullen van het Michgoriushuis vanuit erfgoed door middel van een clustering van erfgoedinstellingen een scala aan kansen en mogelijkheden voor Oldenzaal. Zowel in profilering, het versterken van de binnenstad, de positie in de regio als natuurlijk in het uitdragen van het verhaal van Oldenzaal. Ondanks de sterkere beleidsmatige verankering is in hoofdstuk 5 geconcludeerd dat scenario 1 ‘Erfgoed en Publiek’ niet haalbaar is gezien de huidige keuzes van de Stichting Oldenzaal Promotie. Maar omdat ook in scenario 2 ‘Erfgoed voor liefhebbers’ de museale functie een belangrijk aandeel heeft, blijven de beleidsdoelstellingen ten aanzien van publiek ook in dat geval overeind. Bij verdere uitwerking van het inhoudelijke concept verwacht ik dat nog meer potentiële partners op inhoud zullen willen aansluiten, iets dat het concept verder kan gaan versterken. Belangrijkste eerste stap is om grip te krijgen op de mogelijkheden om het pand te splitsen en de financiële randvoorwaarden. Onderliggende vraag is wat de bestuurlijke ambities van Oldenzaal zijn ten aanzien van het uitbreiden van de museale functie, erfgoed breed en eventueel ten aanzien van de regio. Duidelijkheid over deze ambities geeft richting aan de bijbehorende financiële randvoorwaarden ten aanzien van de huisvesting, zowel incidenteel als structureel.

Daarbij zal er op basis van de ambities aanvullend onderzocht moeten worden wat de consequenties van deze uitbreiding is voor de algemene exploitatie van de Stichting Oldenzaalse Musea. Ambities vragen nu eenmaal naast een pand ook extra inzet ten aanzien van programmering, coördinatie en gastvrijheid. Mochten deze hobbels succesvol genomen kunnen worden dan verwacht ik dat er een vanuit het huidige draagvlak en potentie een zeer succesvol erfgoedhuis kan worden gerealiseerd voor Oldenzaal en de regio.

Bijlage 1 aangepaste exploitatie Michgoriushuis Exploitatie Michgoriushuis Kosten Huur 2021 Onderhoud Schoonmaak Water Gas en electra Belastingen Verzekeringen Beveiliging Overige huisvestingslasten

2022 2023 2024 2025 2026 € 21.420,00 € 21.848,40 € 22.285,37 € 22.731,08 € 23.185,70 € 1.200,00 € 1.224,00 € 1.248,48 € 1.273,45 € 1.298,92 € 3.366,00 € 3.433,32 € 3.501,99 € 3.572,03 € 3.643,47 € 180,00 € 183,60 € 187,27 € 191,02 € 194,84 € 10.404,00 € 10.612,08 € 10.824,32 € 11.040,81 € 11.261,62 € 1.101,60 € 1.123,63 € 1.146,10 € 1.169,03 € 1.192,41 € 3.182,40 € 3.246,05 € 3.310,97 € 3.377,19 € 3.444,73 € 214,20 € 218,48 € 222,85 € 227,31 € 231,86 € 765,00 € 780,30 € 795,91 € 811,82 € 828,06