10 Nota publieke gezondheid 2022-2026 - beantwoording vragen 1 - PF 04-10-2021

Beantwoording vragen PvDa:

Hoort bij raadsbesluit nr. 1119 van 25 oktober 2021, de griffier,

H.B.

Vraag: Graag over de periode van 2014 tot heden zien wij graag de cijfers over de volgende items zodat we e.e.a. Kunnen beoordelen. Het gaat dan over:  Kinderen tot 18 jaar met (ernstig) overgewicht  Volwassenen met (ernstig) overgewicht  rookgedrag van jongeren en ouderen  overmatig drinken onder jongeren en ouderen  laaggeletterdheid  eenzaamheid onder ouderen  gezondheidsverschillen tussen lagere sociale klasse en midden klasse. Beantwoording: Om de lijn vanaf 2014 tot heden op bovenstaande onderwerpen in kaart te krijgen hebben we meerdere bronnen moeten raadplegen. Ten eerste de Lokale Gezondheidsmonitor van de GGD Twente. De gegevens uit deze monitoren hebben we weergegeven in de tabellen. Helaas gaan niet alle cijfers van de Lokale Gezondheidsmonitor van de GGD Twente terug naar 2014. Daarom hebben we onder de tabellen een klein stukje tekst toegevoegd. In het oranje de cijfers uit het onderzoek dat is gedaan door de Provincie Overijssel. Zij hebben in 2010, 2012 en in 2014 een onderzoek gedaan onder sport, bewegen en leefstijl in Overijssel. Uit dit onderzoek zijn ook specifiek voor Oldenzaal de gegevens af te lezen. Daarnaast hebben we in het stukje tekst onder de tabellen ook uitgelegd wat de situatie in Twente afgelopen jaren is geweest. Dit is ook door de GGD Twente in kaart gebracht.

Er kan een verschil in percentages aanwezig zijn omdat het soms net een andere categorie betreft. Daarnaast wordt de Gezondheidsmonitor van de GGD anders uitgevoerd dan des tijds door de Provincie Overijssel is gedaan. Des ondanks hopen we dat we doormiddel van onderstaande cijfers de lijn op de verschillende onderwerpen vanaf 2014 tot en met heden in kaart hebben kunnen brengen. Ter vergelijking met de omliggende gemeenten en Twente hebben we deze gegevens ook in de tabellen opgenomen, gekozen is om te vergelijken met de NOT gemeenten en ten opzichte van Twente breed. 

Kinderen tot 18 jaar met (ernstig) overgewicht

(Ernstig) overgewicht - Gemeenten [14]

(2- en 3-jarigen)

(Basisonderwijs)

(Klas 2)

Gemeente Dinkelland

2014 2015 2016 2018 2019 2014 2015 2016 2018 2019 2014 2015 2016 2018 2019 7% 10% 10% 10% 10% 19% 18% 14% 15% 17% 16% 17% 15% 14% 20%

Gemeente Losser

7%

8%

4%

8%

11%

17%

16%

18%

19%

13%

16%

16%

16%

16%

19%

Gemeente Oldenzaal Gemeente Tubbergen

7% 6%

9% 7%

8% 9%

10% 8%

8% 6%

13% 16%

11% 13%

13% 11%

16% 16%

20% 17%

16% 11%

17% 17%

19% 13%

15% 14%

20% 13%

Twente

8%

8%

7%

8%

8%

18%

17%

18%

17%

19%

20%

20%

19%

19%

21%

In 2012 waren er in Oldenzaal 9% kinderen tot 18 jaar met matig overgewicht en 1% van de kinderen tot 18 jaar had ernstig overgewicht. In 2014 is het aantal kinderen tot 18 jaar met matig overgewicht afgenomen naar 6% en het aantal kinderen tot 18 jaar met ernstig overgewicht gelijk gebleven. Het percentage overgewicht in Twente is de afgelopen jaren constant gebleven: ± 10% van de 3-jarigen heeft overgewicht, ± 16% van de basisschoolleerlingen en op het voortgezet onderwijs zijn de percentages ± 20% op het vmbo en ± 14% op het havo/vwo. Conclusie: het percentage overgewicht onder kinderen tot 18 jaar laat een stijgende lijn zien. 

Volwassenen met (ernstig) overgewicht

Overgewicht, ofwel een BMI van 25 of hoger - Gemeenten [14]

Gemeente Dinkelland Gemeente Losser Gemeente Oldenzaal Gemeente Tubbergen Twente

Volwassenen Ouderen 2016 2020 2016 2020 45% 49% 61% 62% 52% 56% 65% 64% 50% 51% 60% 58% 42% 51% 59% 55% 49% 50% 62% 63%

In 2012 waren er in Oldenzaal 36% volwassenen met matig overgewicht en 9% met ernstig overgewicht. In beide gevallen is dit aantal in 2014 toegenomen. Het percentage volwassenen met matig overgewicht is toegenomen tot 41% en het percentage volwassenen met ernstig overgewicht tot 11%. Het percentage Twentenaren (19 jaar en ouder) dat overgewicht heeft is gelijk gebleven tussen 2012 en 2017. 52% van de Twentenaren heeft overgewicht.

Conclusie: het percentage overgewicht onder volwassenen laat ook een stijgende lijn zien. 

Rookgedrag van jongeren en ouderen

Rookt nu - Gemeenten

Dinkelland Losser Oldenzaal Tubbergen Twente

dagelijks (totaal) tenminste wekelijks (totaal) 2015 2019 2015 2019 4,4% 1,5% 6,1% 3,0% 2,9% 1,4% 4,6% 2,7% 7,7% 3,4% 11,0% 4,7% 3,8% 3,6% 7,2% 7,4% 7,1% 3,3% 7,1% 5,1%

Roker - Gemeenten [14]

Gemeente Losser Gemeente Dinkelland Gemeente Tubbergen Gemeente Oldenzaal Twente

Volwassenen Ouderen 2016 2020 2016 2020 19% 17% 8% 7% 20% 18% 9% 9% 21% 19% 8% 7% 24% 17% 12% 9% 23% 20% 10% 9%

Zowel het ooit, als het dagelijks en wekelijks roken onder jongeren in Twente zijn gedaald ten opzichte van 2011. Het percentage rokers onder volwassenen en ouderen is ook gedaald tussen 2017 en 2012. In 2017 rookt 20% van de Twentenaren. In 2012 was dit 24%. 19% van de volwassenen en 11% van de jongeren in Oldenzaal rookte in 2012. In 2014 is dit 18% van de volwassenen en 5% van de jongeren Conclusie: onder jongeren en volwassen is een dalende trend te zien.



Overmatig drinken onder jongeren en ouderen

Volwassenen en ouderen Gemeenten [14]

Gemeente Oldenzaal Gemeente Losser Gemeente Tubbergen Gemeente Dinkelland Twente

Overmatige drinker (meer dan 14 (m) Drinker (in afgelopen 12 of 7 (v) per dag) volwassenen maanden) volwassenen 2016 2020 2016 2020 22% 21% 85% 86% 26% 22% 90% 85% 27% 28% 90% 90% 29% 29% 89% 89% 21% 19% 86% 83%

Drinker (in afgelopen 12 maanden) ouderen 2016 2020 81% 78% 79% 74% 79% 70% 78% 77% 77% 73%

Overmatige drinker (meer dan 14 (m) of 7 (v) per dag) ouderen 2016 2020 26% 21% 22% 21% 20% 15% 19% 19% 19% 19%

In 2012 dronk 85% van de volwassenen in Oldenzaal alcohol. In 2014 is dit percentage gedaald naar 80%. Het percentage Twentenaren (19 jaar en ouder) dat alcohol drinkt, overmatig alcohol drinkt (21 glazen of meer voor mannen en 14 glazen of meer bij vrouwen) en zwaar alcohol gebruik (6 glazen of meer voor mannen en 4 glazen of meer voor vrouwen) is gelijk gebleven. In Twente is 8% van de bevolking een overmatige drinker van alcohol. De meeste overmatige drinkers zijn te vinden in de groep 50-65 jaar. 12% van de Twentenaren is een zware drinker. De meeste zware drinkers zij te vinden in de leeftijdsgroep 19-35 jaar. Mannen zijn vaker een overmatige of zware drinker dan vrouwen. Conclusie: het alcohol gebruik onder ouderen is aan het afnemen maar onder volwassenen is dit nog niet het geval. Jongeren Gemeenten [14] Heeft laatste vier weken alcohol gedronken (totaal) 2015 2019 Gemeente Losser 41,7% 40,1% Gemeente Oldenzaal 44,6% 43,2% Gemeente Tubbergen 46,2% 48,0% Gemeente Dinkelland 46,9% 46,4% Twente 40,8% 34,6%

Heeft de laatste vier weken aan binge drinken gedaan (totaal) 2015 2019 30,0% 31,2% 33,1% 32,1% 31,1% 39,0% 39,4% 37,0% 28,7% 26,0%

Ooit alcohol gedronken (alleen slokjes of heel glas of meer) (totaal) 2015 2019 70,0% 60,9% 68,6% 59,5% 75,5% 64,3% 69,1% 57,8% 67,7% 55,2%

In 2012 waren er 17% van de jongeren in Oldenzaal binge drinkers en in 2014 waren dit er 16%.

Het recente alcoholgebruik onder Twentse jongeren daalde in de periode 2003- 2011 van 68% naar 44%. Van binge drinken is sprake, wanneer bij één gelegenheid vijf of meer drankjes worden genuttigd. 29% van de Twentse jongeren heeft wel eens vijf of meer drankjes op een feestje of andere gelegenheid gedronken. In 2011 was dit percentage iets hoger, namelijk 32%. Het Twentse percentage voor binge drinken ligt hoger dan het landelijke. Conclusie: het alcohol gebruik onder jongeren laat heel lichtjes een dalende trend zien. Echter is tijdens het onderzoek van de GGD Twente dat tijdens corona is uitgevoerd opgevallen dat na een jarenlange dalende trend het percentage jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken weer stijgt (en is het percentage weer bijna terug op het niveau van 2015). 

Laaggeletterdheid

Heeft risico op laaggeletterheid (totaal) 2020 - Gemeenten [14] Gemeente Oldenzaal Gemeente Losser Gemeente Tubbergen Gemeente Dinkelland Twente 

Heeft risico op laaggeletterheid (totaal) 11% 12% 14% 15% 13%

Eenzaamheid onder ouderen

Eenzaamheid ouderen - Gemeenten [14]

Gemeente Dinkelland Gemeente Tubbergen Gemeente Oldenzaal Gemeente Losser Twente

Is matig eenzaam (totaal) Is ernstig eenzaam (totaal) Is zeer ernstig eenzaam (totaal) Is niet eenzaam (totaal) 2016 2020 2016 2020 2016 2020 2016 2020 31% 38% 5% 7% 2% 2% 62% 53% 36% 39% 2% 6% 1% 2% 61% 54% 36% 39% 5% 5% 2% 3% 57% 52% 38% 38% 7% 6% 2% 3% 54% 53% 36% 41% 6% 7% 2% 4% 56% 48%

Onder volwassenen in Twente (19 jaar en ouder) is het percentage mensen dat matig tot (zeer) ernstig eenzaam is gestegen van 35% in 2012 naar 40% in 2016. 

Gezondheidsverschillen tussen lagere sociale klasse en midden klasse.

De cijfers die vanuit de GGD beschikbaar zijn gesteld kunnen we in een tijdsperspectief plaatsen zoals bij de andere knelpunten. Daar is nog niet lang genoeg onderzoek naar gedaan. Aanbevolen wordt om de sociaal economische gezondheidsverschillen terug te dringen. Dit kan bijvoorbeeld door een gebiedsgerichte aanpak in Zuid Berghuizen of bijvoorbeeld Kern op te starten. Er zijn grote verschillen in gezondheid en leefstijl tussen mensen met een lage versus een hoge Sociaal Economische Status (SES). Deze verschillen in gezondheid en leefstijl zien we ook in Oldenzaal terug. Opleiding is een belangrijke indicator voor SES. Het gaat om personen van wie basisonderwijs, v(m)bo, mavo, mbo-1 en onderwijs van vergelijkbaar niveau de hoogst voltooide opleiding is. Het percentage laagopgeleiden onder de bevolking van 15 tot en met 64 jaar (potentiele beroepsbevolking) per gemeente varieert in Nederland tussen 18% in Bunnik (Utrecht) tot ruim 44% in Grootegast (Groningen). Het gemiddelde ligt rond de 30%. In Oldenzaal is 33% van de inwoners laagopgeleid. (www.volksgezondheidszorg.info, 2019).