10 Definitieve RES Twente 1.0 - Bijlagenboek RES Twente 1.0

bronnen: Handleiding NP RES, VNG-document over regionale mobiliteitsprogramma’s Innovatie en technologie Om Twente te ontwikkelen tot warmteregio en de helft van de elektriciteit in 2030 duurzaam op te wekken doen we in deze RES Twente 1.0 een bod op basis van technologie die op dit moment haalbaar, schaalbaar en betaalbaar is. De energietransitie vraagt tussentijds bijstelling op basis van nieuwe inzichten en nieuw opgedane kennis. De onderzoekstafel is hiervoor een vorm van samenwerking die moet zorgen voor voortgang van deze ontwikkelingen. Ook is de verwachting dat de energietransitie innovatie aanjaagt en versnelt waardoor nieuwe mogelijkheden ontstaan om duurzaam energie op te wekken. Denk hierbij aan waterstof, geothermie of aquathermie, technologie die veelbelovend is om in de toekomst op grotere schaal toe te passen, maar waarvan de toepassing in het energiesysteem nu om verschillende redenen nog beperkt is. Waterstofgas bijvoorbeeld is een energiedrager (en dus geen energiebron) die aardgas kan vervangen met beperkte aanpassingen aan het bestaande gasnet en de bestaande apparatuur. Anno 2021 wordt waterstof vooral gemaakt uit aardgas, dit noemen we grijze waterstof. In de toekomst zal dit naar verwachting meer en meer gebeuren door elektrolyse met hernieuwbare stroom. Voor het gebruik van groene waterstof op grote schaal is zeer veel duurzame elektriciteit nodig.

In de periode tot 2030 wordt dat zeker niet gehaald. Ontwikkelingen rondom kernenergie, aquathermie, geothermie en waterstof zijn belangrijk om in de toekomst innovatieve bronnen te benutten. Daarom houden we die ook nauwlettend in de gaten. We agenderen deze ontwikkelingen voor het vervolg op de RES Twente 1.0. Waar mogelijk maken we uiteraard wel een start. Zo kan aquathermie als warmtebron bijdragen aan het verwarmen van woningen en gebouwen mits toegepast onder bepaalde omstandigheden en voorwaarden. Inmiddels zijn voor vijf locaties studies uitgevoerd om aquathermieprojecten te starten. Geothermie wordt als belangrijke warmtebron gezien als toekomstbestendige warmtelevering voor het regionale warmtenet. Dat vraagt om nader onderzoek van de ondergrond en proefboringen, waarvoor Twente het Rijk nodig heeft. Kernenergie Kernenergie blijft in Twente voor nu buiten beschouwing, omdat dit om landelijke afwegingen vraagt. Kernenergie is niet uitgesloten van het Klimaatakkoord. Op dit moment vindt er een landelijke marktconsultatie plaats onder welke voorwaarden marktpartijen bereid zijn te investeren in kerncentrales in Nederland, welke publieke ondersteuning daarvoor nodig is en in welke regio’s er belangstelling is voor de realisering van een kerncentrale.

Omdat de ontwikkeling van nieuwe vormen van kernenergie en de bouw van kernenergiecentrales erg langzaam gaat, kan kernenergie niet ingezet worden om het doel van 2030 (49% minder CO₂-uitstoot) te halen. Voor de periode tot 2050 kan kernenergie wel een rol gaan spelen. Belang van veiligheid Het is van groot belang dat het gebruik van nieuwe technieken bij de energieopgave veilig plaatsvindt. De veiligheidsregio is hierbij onze vanzelfsprekende partner. Betrokkenheid bij de ontwikkeling van nieuwe technieken, de kennis van locaties van nieuwe energietechnieken (ook zon en wind) en voorlichting is daarbij van groot belang, o.a. om in geval van brand adequaat te kunnen handelen. De veiligheidsregio Twente heeft landelijk energieopslag (o.a. batterijen) als aandachtspunt; dit komt o.a. vanwege de inzet van de Universiteit Twente op dit gebied. Thema’s voor lobby Twente kan het niet alleen. Vanaf juli 2020 is vanuit Twente actief de lobby ingezet. Hierbij is afstemming en verbinding gezocht met provincie Overijssel, de RES-regio West Overijssel en regio’s in Oost Nederland en Brabant die dezelfde doelen nastreven. Lees meer in het jaarverslag lobby RES Twente.

BIJLAGE 9. TWENTSE ENERGIE AGENDA

3

Regionale Energie Strategie Twente 1.0 - Bijlage 10. Maatschappelijke acceptatie -

BIJLAGE 10. MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

1

1.

INLEIDING MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

Voor de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (RES) is maatschappelijke acceptatie van groot belang. In het koersdocument van de RES Twente 1.0 is opgenomen als procesafspraak dat vervolgstappen in samenwerking met de omgeving moeten worden gerealiseerd. Dat doen we door subregionaal samen te werken, gebiedsgericht en grensoverschrijdend aan de slag te gaan bij de realisatie van energieprojecten en samen met Lokale Energie Initiatieven (LEI) minimaal 50% lokaal eigendom te realiseren. Verder is in het koersdocument opgenomen hoe we op weg naar RES Twente 2.0 de inwoners van Twente gaan informeren en betrekken en we hebben een eerste uitwerking opgenomen voor lokaal eigendom. Dit wordt uitgewerkt in een ‘Plan van aanpak lokaal eigendom’ voor gemeenten.

Aanvullend op het koersdocument geven we in deze bijlage de aandachtspunten weer uit het voorlopig ontwerp RES Twente 1.0 die zijn gewijzigd en geactualiseerd waar nodig: Samenwerking met de omgeving o Verschil beleidsparticipatie en projectparticipatie o Gebiedsgericht werken aan acceptatie o Van lokaal naar grensoverstijgend o Informeren en betrekken beslissers ▪ Wensen en bedenkingen o Informeren en betrekken Lokale Initiatieven Energie & Duurzaamheid Tussenstand communicatie en participatie o Inbreng belanghebbenden ▪ Jongeren en de RES Twente o Bijeenkomsten, communicatiemiddelen en participatietools o Overzicht wat is er al gebeurd? Lokaal Eigendom

2. SAMENWERKING MET OMGEVING De energietransitie heeft vanzelfsprekend ook invloed op inwoners van Twentse gemeenten en de communicatie hierover is van groot belang. Het bereiken van alle meningen, zoals de milde middenstem en jongeren, blijft ook in het vervolgproces een belangrijk aandachtspunt. Corona heeft de fysieke dialoog rondom de energietransitie bemoeilijkt, maar heeft ook gewerkt aan een impuls voor de (door)ontwikkeling van digitale vormen en instrumenten en daarmee een groter bereik bij veel gemeenten. Dat levert in het vervolgtraject mogelijk voordelen op. Verschil beleids- en projectparticipatie We maken in de participatieaanpak onderscheid in beleids- en projectparticipatie. Beleidsparticipatie gaat in op het informeren en betrekken van de samenleving bij de beleidskeuzes en visie ten aanzien van de gezamenlijke opgave. Dit is gebeurd zowel op regionaal als lokaal niveau. Iedere gemeente in Twente geeft daar op eigen wijze invulling aan. Dat heeft per gemeente geleid tot verschillende aanpakken en uitkomsten richting het opstellen van de RES Twente 1.0. Echter stopt de beleidsparticipatie niet bij het afronden van de RES Twente 1.0. In veel gevallen zal de betrokkenheid alleen maar toenemen nu de eerste richting op papier is gezet.

Projectparticipatie gaat in op het betrekken van de samenleving bij concrete energieprojecten, gespecificeerd naar een gebied of locatie. Deze vorm van participatie heeft de focus op het project en wordt per project uitgewerkt. Bij beleidsparticipatie ligt de focus op de totstandkoming van beleidsuitgangspunten. We maken onderscheidt in twee vormen van participatie: Beleidsparticipatie: Deze vorm van participatie is erop gericht om de lokale samenleving én regionale belanghebbenden te betrekken bij de totstandkoming van de beleidskeuzes en visie ten aanzien van de transitieopgave. Dit gebeurt zowel op regionaal niveau als lokaal niveau. In de navolgende paragrafen wordt hier nader inzicht in gegeven. In de bijlagen is een overzicht (PM) opgenomen waarbij inzichtelijk wordt gemaakt op welke intensieve wijze op lokaal niveau inwoners zijn geïnformeerd en geraadpleegd zijn in het kader van de beleidsparticipatie. Binnen diverse gemeente heeft dit in een vergaande vorm plaatsgevonden. Bij de verdere vormgeving van de RES 1.0 naar RES 2.0 wordt er op beide niveaus verder invulling gegeven aan deze vorm van participatie. Projectparticipatie: Hierbij betreft het de betrokkenheid van de samenleving bij concrete uitwerking en vormgeving van energieprojecten.

Deze vorm van participatie is erop gericht om in een specifiek projectgebied de samenleving te informeren en raadplegen tot en met het betrekken bij co-produceren. De invulling van deze vorm van participatie wordt opgepakt bij concrete initiatieven. Gebiedsgericht werken aan acceptatie Voor de realisatie van grootschalige energieprojecten streven de partners naar een gebiedsgerichte en grensoverstijgende aanpak. Dit betekent dat vanaf de start van de uitvoering naar een energieproject alle omwonenden in een zoekgebied of in een brede omtrek rondom een projectlocatie actief worden uitgenodigd om mee te praten en mee te doen en dat dit gebeurt over gemeentelijke, RES- of landsgrenzen heen. Voorafgaand aan de start van participatietrajecten maken buurgemeenten afspraken over het betrekken van inwoners bij energieprojecten in de grensgebieden van hun gemeente.

BIJLAGE 10. MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

2

Het is aan de samenwerkende gemeenten in een bovenlokaal zoekgebied om te bepalen hoe die gebiedsgerichte en grensoverstijgende aanpak precies wordt ingericht. Van lokaal naar gemeentegrensoverschrijdend Het informeren en betrekken van de samenleving vindt op lokaal en regionaal plaats. De feitelijke communicatie met de inwoners is een lokale en dus gemeentelijke aangelegenheid. Iedere gemeente in Twente heeft daar op verschillende momenten op haar eigen wijze invulling aangegeven. Voor de realisatie van windturbines en grootschalige zonneparken streven we naar een gebiedsgerichte en grensontkennende aanpak. Dit betekent dat vanaf de start van de uitvoering naar een grootschalig energieproject alle omwonenden in een zoekgebied of in een brede omtrek rondom een projectlocatie actief worden uitgenodigd om mee te praten en mee te doen. Dit gebeurt over gemeentelijke, RES- of landsgrenzen heen. Voorafgaand aan de start van participatietrajecten maken buurgemeenten afspraken over het betrekken van inwoners bij energieprojecten in de grensgebieden van hun gemeente. Dit streven wordt geborgd in het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid. Naast lokale communicatie en participatie heeft de RES-organisatie via regionale participatieprocessen een rol gespeeld in het informeren en betrekken van de Twentse samenleving en belanghebbenden.

De focus hierbij lag met name op de integrale en gemeentegrensoverschrijdende aanpak, het benutten en koppelen van opgaven en het in beeld brengen van de gezamenlijke belangen. De RES Twente had hierbij de taak om de lokale en regionale processen goed te laten verlopen door te faciliteren en verbinden. Informeren en betrekken beslissers De RES Twente 1.0 wordt in mei/juni 2021 vastgesteld door de raadsleden van de veertien Twentse gemeenten, de leden van het Algemeen Bestuur van het waterschap en Provinciale Staten. Het is dan ook van belang dat deze beslissers goed op de hoogte zijn van het hoe en waarom van de RES Twente, de lokale stand van zaken, maar ook van de ontwikkelingen bij hun buurgemeenten en op regionaal niveau. In september 2020 hebben betrokkenen vanuit de Twenteraad zich ingezet om een Initiatiefgroep RES Twente te organiseren. Bijna iedere betrokken overheidsorganisatie binnen de RES Twente heeft een linking pin binnen deze Initiatiefgroep RES Twente. Zij zetten zich in om de raadsleden, leden van het Algemeen Bestuur van waterschappen en de Statenleden goed te informeren en betrekken over de RES Twente. Zij worden daarbij ondersteund door het coördinatieteam van de RES Twente. Gezamenlijk doel is om van elkaar te leren en met elkaar te beslissen over de stappen die nodig zijn in de energietransitie.

De energietransitie is het begin van een grote beweging die invloed heeft op alle gebieden in gemeenten: van ruimtelijke ordening tot wonen en duurzaamheid. Om daarover mee te kunnen praten en beslissen, moeten de volksvertegenwoordigers het complete verhaal van de RES kennen. Vanuit de Initiatiefgroep RES, werkgroep LEI-Twente en betreffende gemeenten zijn diverse raadsinformatierondes gevoerd om raadsleden bij te praten over onder andere proces en stand van zaken. Inmiddels is het initiatief gehonoreerd vanuit het ministerie van BZK om aan de initiatiefgroep tot en met november 2021 een externe secretaris te financieren. Bovendien heeft de initiatiefgroep (on)gevraagd advies gegeven aan de stuurgroep over de inrichting van het besluitvormingsproces van de RES. Bekijk hier het overzicht van de linking pins. Wensen en bedenkingen De concept-RES Twente is in de periode van april tot oktober 2020 voorgelegd aan de Twentse gemeenteraden, het Algemeen Bestuur van het waterschap Vechtstromen en Provinciale Staten. De gemeente Twenterand volgde later, na een inwonerpeiling die aan het collegebesluit is voorafgegaan. In totaal hebben 51 fracties hun wensen en bedenkingen ingediend. Daarnaast zijn via het loket nog een tiental reacties binnengekomen. De bevindingen nemen we mee in de RES Twente 1.0.

Informeren en betrekken Lokale Initiatieven Energie & Duurzaamheid De energietransitie is groot, complex en een verantwoordelijkheid van ons allen. In de realisatie van de doelstellingen, de gevolgen voor de leefomgeving en de oplossingskeuzes die hierin gemaakt worden is maatschappelijke gedragenheid een must. Dat doen we samen met vertegenwoordigers vanuit de Lokale Energie Initiatieven Twente (LEIT). De lokale initiatiefnemers op het gebied van energie en duurzaamheid vervullen een belangrijke rol in de uitvoering van energieprojecten en vooral ook om minimaal 50% lokaal eigendom te kunnen realiseren. Bovendien denken betrokkenen vanuit de LEIT mee binnen de diverse werkgroepen van de RES Twente. Enkele Twentse LEI’s willen hun aandachtsgebied verbreden en zijn ook geïnteresseerd om warmte en groengas te leveren. RES Twente stimuleert samenwerking met de LEI bij de realisatie van kleinschalige warmte- en biogas-/groengasinstallaties. En ook in lokale zelfstandige warmtenetwerken in een woonwijk kunnen LEI’s een bijdrage leveren. Alle initiatieven die efficiënt bij kunnen dragen aan deze doelen verdienen een kans en aandacht. Dit houdt tevens in dat er niet alleen naar grote oplossingsmogelijkheden gekeken moet worden, maar ook naar de kleine oplossingsmogelijkheden. In Twente zijn inmiddels circa 25 lokale energie-initiatieven actief.

In 2020 wekten deze samen 8 MWp zonne-energie op. De komende jaren stijgt dit volume sterk. Ook wordt groengas opgewekt.

BIJLAGE 10. MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

3

Kansrijke efficiënte kleine initiatieven kunnen met de goede begeleiding als voorbeeld dienen voor massalere opvolging. De verschillende belanghebbenden willen we graag onderling met elkaar verbinden om met elkaar in gesprek te gaan, maar vooral ook om kennis uit te wisselen. De LEI’s kunnen hier in samenwerking met de gemeenten een sterk stimulerende en faciliterende rol in nemen. In de stedelijke gebieden met een omvangrijk warmtenetwerk ligt een uitdaging om warmte te leveren en zo bij te dragen aan maatschappelijke acceptatie. Dit kan in een joint venture met een integraal verantwoordelijk warmtebedrijf, zoals in het concept van de Wet Collectieve Warmtevoorziening is opgenomen. Om de LEI’s de mogelijkheid te geven om invulling te geven aan hun opgave is er commitment vanuit de lokale overheid nodig én is betrokkenheid met de lokale overheid noodzakelijk. Het advies is om lokale LEI’s pro-actief betrekken bij de realisatie van de opgaves. De stadia waarin de verschillende energiecoöperaties variëren van rijp tot groen, van planvorming tot realisatie. Het onderstaande overzicht geeft alle initiatieven in Twente weer die op dit moment bekend zijn. Bekijk hier het overzicht van de LEI-organisaties.

3. TUSSENSTAND We hebben via diverse bijeenkomsten, webinars, de website (www.energiestrategietwente.nl), nieuwsbrieven en social media geïnteresseerden zo goed mogelijk geinformeerd en geraadpleegd. Bovendien hebben we het proces zo ingericht dat we leren van elkaar. Daarnaast zijn diverse participatietools gerealiseerd die het lokale en regionale participatieproces ondersteunen. In afstemming met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en volksvertegenwoordigers bepalen we hoe we onze gezamenlijke ambities willen realiseren. Samen met inhoudelijk betrokkenen zoeken we naar onder meer de juiste mix tussen wind- en zonne-energie, welke zoekgebieden geschikt zijn voor het duurzaam opwekken van elektriciteit en warmte, hoe we dat het meest efficiënt kunnen doen, hoe we dit kunnen inpassen in het landschap en hoe we optimaal gebruik kunnen maken van de (beperkte) ruimte. Inbreng regionale belanghebbenden Op regionaal niveau is veel aandacht besteed aan gesprekken en bijeenkomsten met regionale belanghebbenden, zoals de Jong RES Twente, agrarische belanghebbenden, natuurorganisaties, lokale initiatieven duurzaamheid en de Lokale Energie Initiatieven (LEI), die zich verenigd hebben in LEIT (Lokale Energie Initiatieven Twente). De inbreng van de diverse belanghebbenden vinden we van belang en hebben we meegewogen bij de totstandkoming van de RES Twente 1.0.

Per perspectief hebben we de belangrijkste ingebrachte aandachtspunten gebundeld. Jongeren en de RES Twente De Jong RES Twente wil jongeren actief betrekken bij de energietransitie. Zij doen dat in samenwerking met de Jonge Klimaatbeweging (JKB) en de Klimaat Energie Koepel (KEK). Ook vindt afstemming plaats met het NP RES en de RES Twente. Op 21 oktober 2020 is het onderzoeksrapport Jongeren en de energietransitie van I&O Research overhandigd aan Ed Nijpels als voorzitter van het voortgangsoverleg Nationaal Klimaatakkoord. In dit rapport is opgenomen hoe jongeren actief willen meedenken over de energietransitie. Wat Twente betreft kunnen jongeren een aanjaagrol spelen in de energietransitie. De resultaten uit deze regio zijn opgenomen in de factsheet Twentse jongeren en de RES. De Jong RES zet zich in om de stem van de toekomst mee te laten klinken in de RES. Jong RES heeft daarvoor een jongerenvertegenwoordiger aangewezen voor de regio Twente. Deze vertegenwoordiger behartigt de belangen van jongeren en jong werkenden in de regio. Elke vertegenwoordiger heeft een community van jongeren uit het bedrijfsleven, overheid en maatschappelijke sector om zich heen. Op deze manier worden zowel de belangen behartigt van jongeren en jong werkenden, en worden ze direct betrokken bij het proces om tot de RES te komen.

De jongerenvertegenwoordiger is aangehaakt bij de diverse bijeenkomsten en bij diverse dialoogmomenten. In het voorlopig ontwerp is opgenomen dat de Twentse jongeren: 90% van de jongeren vindt het positief dat er steeds meer duurzame energie wordt gebruikt. 53% van de jongeren staat positief tegenover het plaatsen van windturbines in zijn/haar woonplaats. 64 % van de jongeren geeft aan zicht (deels) verantwoordelijk te voelen om mee te denken over de toekomst van energie in Twente.

BIJLAGE 10. MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

4

Natuur en landschap:

-

Zorg voor samenwerking en afstemming met regionale belanghebbenden natuur en landschap om te komen tot de RES Twente 1.0 en verder.

-

Laat de kwaliteit van het landschap (mede)bepalend zijn voor de locaties voor grootschalige opwek duurzame elektriciteit. Heb oog voor een zorgvuldige inpassing van energieprojecten in het landschap, rekening houdend met de landschappelijke waarde. Heb oog voor koppelkansen andere maatschappelijke opgaven. Zorg voor een regionale visie voor behoud en versterking van de ruimtelijke kwaliteit.

Landbouw:

-

Zorg voor samenwerking met landbouw om te komen tot de RES Twente 1.0 en verder, maar ook in kader van lokaal eigendom.

-

Maak grootschalige opwek (zon op dak of windenergie) economisch interessant voor (agrarisch) ondernemers als investering voor levering elektriciteit omgeving (uitwerking voor lokaal eigendom).

-

Voorkom grootschalige zonnevelden ten koste van schaarse (landbouw)grond. De grond in het landelijk gebied is ook voor extensivering/verduurzaming landbouw en andere maatschappelijke opgaven (klimaat, waterkwaliteit, natuurontwikkeling, bossenstrategie, etc.)

-

Opwek via windturbines is geschikt in combinatie met landbouwfunctie.

Behoud sociale cohesie en leefbaarheid en voorkom dat lokale besluitvorming versplintert. Zorg voor meer mogelijkheden voor opwekking via zon op dak bij agrarische en industriële bebouwing door belemmeringen weg te nemen (verzekering, vergunningverlening, etc).

Heb oog voor koppelkansen andere maatschappelijke opgaven. Geef de buffer tussen Natura 2000 en landbouw nieuwe kans met een energielandschap (verdienmodel). Zorg dat biogas/groengas wordt benut als kansrijke bron voor de energietransitie. Koppel de opwek van biogas/groengas aan de kringlooplandbouw om zo bij te dragen aan de stikstofopgave. Geef de (technologische) ontwikkelingen van andere bronnen (kernenergie, waterstof, etc.) een kans.

Infrastructuur:

-

Veel maatschappelijke acceptatie voor duurzame opwek elektriciteit via wind- en zonne-energie langs hoofdinfrastructuur, zoals Rijkswegen, provinciale wegen en kanalen.

-

Rijkswaterstaat verkent samen met betreffende gemeenten als onderdeel van een pilot van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat locaties die in potentie geschikt zijn voor zonne-energie langs A35/A1/N35. De voorverkenning is inmiddels afgerond.

-

De RES Twente verkent samen met betrokken partners (Rijkswaterstaat, provincie, gemeenten) de mogelijkheden voor windenergie langs de Rijkswegen A1 en A35.

Lokale Energie Initiatieven (LEI):

-

De energietransitie is groot, complex en een verantwoordelijkheid van ons allen. Zorg samen met Lokale Energie Initiatieven (LEI) dat de doelstellingen, de gevolgen voor de leefomgeving en de oplossingskeuzes die hierin gemaakt maatschappelijk worden gedragen.

-

Zorg voor samenwerking met de LEI om bij te dragen aan de duurzame opwek elektriciteit, de warmteopgave (planvorming), maar ook de uitvoering van energieprojecten en invulling van minimaal 50% lokaal eigendom.

-

Zorg regionaal voor randvoorwaarden lokaal eigendom, zodat alle gemeenten dezelfde spelregels en speelruimte hebben. Borg deze samen met LEI in het plan van aanpak voor lokaal eigendom. Voorop staat dat lokale opbrengsten ten goede moeten komen van de directe omgeving (lusten en lasten).

-

Zorg voor schaalvergroting van kansrijke efficiënte kleine initiatieven die elders mogelijk ook toepasbaar zijn. Voorbeelden kunnen met de juiste begeleiding grootser worden uitgerold.

-

Een samenwerking tussen LEI en de landbouwsector biedt kansen voor verdere invulling lokaal eigendom in het buitengebied.

-

Zorg voor gemeentegrensoverschrijdende samenwerking.

Zorg dat gemeenten regie hebben en houden bij de uitvoering van energieprojecten en stimuleer samenwerking in de uitvoering met lokale projectontwikkelaars en bouwers/aannemers.

Vrijetijdssector:

-

Samen met de vrijetijdssector worden kansen verkend op weg naar RES Twente 2.0.

Overzicht genodigden bijeenkomst belanghebbenden en betrokkenheid lokale initiatiefnemers Lokale initiatiefnemers hebben zich aangemeld en zijn gekoppeld aan de thematafels (trekker en plaatsvervanger): - Opwek elektriciteit (grootschalige opwek, ruimtelijke kwaliteit, systeemefficiëntie) Gebouwde omgeving - Monitoring - Lobby - Communicatie en participatie Inwoners (soms groepsgewijs) Landbouw en leefbaarheid: - LTO - Overijsselse Vereniging Kleine Kernen (OVKK) - Vertegenwoordiging van dorpsraden en plaatselijk

BIJLAGE 10. MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

5

-

-

-

belangen - Vertegenwoordiging van ervencoaches - Vereniging agrarisch natuurbeheer Natuur en landschap: - Landschap Overijssel - Natuurmonumenten - Staatsbosbeheer - Natuur en Milieu Overijssel (NMO) - OPG Landgoed Twickel - Stichting IJssellandschap - Oversticht - Stichting Behoud Twents landschap - Sportvisserij Oost Nederland Vertegenwoordiging van landschapsarchitecten - Belangenbehartiger Defensie (Circulaire) economie: - BEON - NEO - BTG - VNO NCW Lokale initiatiefnemers duurzaamheid, energiecoöperaties en biogas: - Twentse Noabers - Platform Duurzaam (t)huis Twente Dichtbij Duurzaam - Stichting Duurzaam Noord Deurningen - Duurzaam Weerselo - Duurzaam/PB Daarle - Haarle Energie Neutraal Burgerplatform Den Ham Doet - Duurzaam Wierden/Enter - Duurzaam Hof van Twente - Coöperatie Hof van Twente op Rozen U.A. Energiek NON - Energie Enschede - Wind voor Buren - Van Buren Energie/ Borne energie - Ennatuurlijk - Engie - Pure Energie Energiefonds Overijssel Jongeren: - Jong RES Overheid en partners stuurgroep: - Gemeenten - Waterschap - Provincie Overijssel - Omgevingsdienst Twente - Rijkswaterstaat Oost - Aangrenzende RESSEN - Twence - Netbeheerders: Cogas, Enexis - Woningbouwverenigingen - Universiteit Twente, Saxion, etc. Overig: - Rabobank Noord en West Twente - Wegenbouw, installatiebedrijven, innovatie, etc. - Adviesbureaus - Vitens - RECRON

Bijeenkomsten, communicatiemiddelen en participatietools Het informeren en betrekken van inwoners vindt plaats via lokale participatieprocessen. De invulling hiervan verschilt per gemeente. Naast lokale communicatie en participatie informeren en betrekken we de Twentse samenleving ook op regionaal niveau. De focus ligt hier met name op integrale en gemeentegrensoverschrijdende aanpak. Bijeenkomsten De energietransitie heeft raakvlakken met diverse andere maatschappelijke opgaven die ruimtelijke invloed hebben op onze omgeving. Van september 2020 tot heden heeft de RES Twente acht bijeenkomsten georganiseerd voor belanghebbenden en beslissers, om de inbreng vanuit verschillende perspectieven te kunnen verzamelen en aandachtspunten te kunnen agenderen op lokaal en regionaal niveau. Vanuit de RES Twente willen we graag blijven afstemmen met vertegenwoordigers vanuit de sectoren Landbouw & Leefbaarheid en Natuur & Landschap, maar ook met betrokkenen die zich bijvoorbeeld bezighouden met klimaatadaptatie. Het aantal deelnemers tijdens deze bijeenkomsten varieerde van dertig tot honderd deelnemers. Daarnaast zijn acht bijeenkomsten georganiseerd voor betrokkenen binnen de RES-organisatie, op ambtelijk en bestuurlijk niveau. Ambtelijk vindt daarnaast nog tweewekelijks een informele inloopsessie plaats om betrokkenen bij te praten over de stand van zaken.

Routekaart participatie De RES Twente heeft samen met de RES West Overijssel en de provincie Overijssel een routekaart voor participatie ontwikkeld. Dat kan helpen om de juiste tools in te zetten voor de gewenste participatiedoelen. Afhankelijk van het doel, kunnen diverse tools worden ingezet. In een stroomschema staan routes weergegeven om procesparticipatie in de RES vorm te geven. In sommige gevallen kan een participatiedoel op hetzelfde moment voor twee RES-fasen worden ingezet. De participatiedoelen zijn gebaseerd op de uitgangspunten van het Nationaal Programma RES. Deze doelen helpen om vanuit een strategische aanpak en gericht op het behalen van het gewenste resultaat je aanpak te bepalen. Inzicht opgave en digitaal schetsbord Daarnaast is samen met de Universiteit Twente een tool ontwikkeld om inzicht te geven in de bijdrage van wind- en zonne-energie. Deze wordt momenteel verder doorontwikkeld. Ook zijn digitale schetsborden ter beschikking gesteld om werksessies tijdens online bijeenkomsten te ondersteunen. Corona en digitale instrumenten Veel gemeenten hebben digitale, aanvullende instrumenten ingezet als oplossing die paste binnen de Corona-maatregelen. Centraal stond (en staat) de zoektocht naar alternatieven die passen bij het project en de relevante doelgroepen.

Uit databronnen komt vooral het beeld naar voren dat gemeenten inzetten op een hybride aanpak (een combinatie van offline en online). Daarmee is de Corona-periode voor gemeenten ook een kans om de digitale mogelijkheden verder te ontwikkelen, de toolbox aan instrumenten te vergroten en daarmee ook meer en andere doelgroepen dan voorheen te bereiken. Voorbeeld is bijvoorbeeld het windwebinair in Tubbergen, Dinkelland en Losser waarin november 2020 en januari 2021 honderden inwoners aan deelnamen of het webinar later hebben bekeken. We hebben via diverse bijeenkomsten, webinars, de website (www.energiestrategietwente.nl), nieuwsbrieven en social media geïnteresseerden zo goed mogelijk geinformeerd en geraadpleegd. Bovendien hebben we het proces zo ingericht dat we leren van elkaar. Daarnaast zijn diverse participatietools gerealiseerd die het lokale en regionale participatieproces ondersteunen. In afstemming met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en volksvertegenwoordigers bepalen we hoe we onze gezamenlijke ambities willen realiseren.

Samen met inhoudelijk betrokkenen zoeken we naar onder meer de juiste mix tussen wind- en zonne-energie, welke zoekgebieden geschikt zijn voor het duurzaam opwekken van elektriciteit en warmte, hoe we dat het meest efficiënt kunnen doen, hoe we dit kunnen inpassen in het landschap en hoe we optimaal gebruik kunnen maken van de (beperkte) ruimte. Meer weten over de tools die vanuit de RES Twente beschikbaar zijn gesteld? Kijk op www.energiestrategietwente.nl/tools.

BIJLAGE 10. MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

6

Overzicht communicatie en participatie op weg naar RES Twente 1.0

4.

LOKAAL EIGENDOM

Binnen de RES Twente streven we naar minimaal 50% lokaal eigendom. Onder de noemer ‘niet alleen de lasten, maar ook de lusten’ geven gemeenten zelf invulling aan minimaal 50% lokaal eigendom bij energieprojecten. Zo zijn er gemeenten die werken met een gebiedsfonds, anderen investeren in gemeenschappelijk vastgoed of laten inwoners mede investeren (en dus ook profiteren!) in de energieprojecten of kiezen voor een combinatie van alle mogelijkheden. De vraag die voorligt bij verschillende Twentse gemeente is: hoe gaan we dit lokaal eigenaarschap invullen, wie is er aan zet bij lokaal eigendom, aan welke voorwaarden moet het lokale eigenaarschap voldoen en wat is de rol van de gemeente? We zien dat in Twente veel gemeenten actief zijn om te komen tot lokaal beleid. Ook hier zien we verschillende snelheden terug: de ene gemeente is verder dan de andere. Zo zijn de gemeenten Losser en Hellendoorn ver gevorderd met het ontwikkelen van lokaal beleid en het mede-eigenaar maken van hun inwoners. De RES Twente zet actief in op het delen van kennis en inspirerende voorbeelden over lokaal eigenschap en het aanreiken van middelen om de benodigde stappen te zetten bij de inbedding van lokaal eigendom, zodat andere gemeenten hier hun voordeel mee kunnen doen.

Wat zijn de mogelijkheden om de opbrengsten die ontstaan bij de opwek van energie terug te laten vloeien in de lokale gemeenschap? Het organiseren van lokaal eigenaarschap is een belangrijke rol van de gemeente. Hiermee geven de gemeenten invulling aan het streven in het Nationaal Klimaatakkoord dat 50% van de nieuwe wind- en zonneparken uit financiële participatie moet bestaan. Zo kunnen de baten van energieprojecten in de regio blijven en krijgen gemeenten, ondernemers en inwoners in de regio de kans om financieel te participeren. De lokale initiatiefnemers op het gebied van energie en duurzaamheid vervullen een belangrijke rol in de uitvoering van energieprojecten en vooral ook om minimaal 50% lokaal eigendom te kunnen realiseren. In Twente is veel animo voor lokaal eigendom, in verschillende gemeenten bevindt de ontwikkeling van lokale energiecoöperaties zich in verschillende stadia. Dat geldt ook voor het ontwikkelen van beleidsregels voor lokaal eigenaarschap in de gemeenten. Vanuit de RES Twente gaan we samen met deze LEI’s inzicht bieden, kennis delen in wat er allemaal in onze regio op dit vlak gebeurd. In het koersdocument is de procesafspraak opgenomen dat de RES Twente samen met de LEI een plan van aanpak realiseert als handreiking naar de gemeenten.

BIJLAGE 10. MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

7