08b. Rapportage informatieronde Oldenzaal april26

Verslag informatiefase gemeente Oldenzaal Raadsperiode 2026 - 2030

ELLEN BERGSMA–SMIT APRIL 2026

Inhoudsopgave 1 – Inleiding ……………………………………………………………………… 2 2 – Werkwijze en proces …………………………………………………….. 2 3 – Bevindingen ………………………………………………………………… 4 4 – Conclusie en advies ……………………………………………………… 9 5 – Tot slot ……………………………………………………………………….. 10

1

1 – Inleiding Na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 ben ik, Ellen Bergsma-Smit, door de grootste winnaar van de verkiezingen, Solidair Oldenzaal, op vrijdag 20 maart 2026 gevraagd om als informateur een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden voor de vorming van een nieuwe coalitie. De opdracht aan mij als informateur is gericht op het voeren van gesprekken met alle partijen in de gemeenteraad, het in kaart brengen van mogelijke samenwerkingsrichtingen en het adviseren over een logische vervolgstap in het proces van coalitievorming. Deze opdracht vormt het kader voor de verkenning zoals in dit verslag is beschreven. De verkiezingsuitslag laat een duidelijke verschuiving zien binnen de gemeenteraad van Oldenzaal. Solidair Oldenzaal, een relatief nieuwe lokale partij die sinds 2022 deel uitmaakt van de raad, heeft een aanzienlijke winst geboekt en is gegroeid van twee naar zeven zetels. Deze winst is met name ten koste gegaan van de andere lokale partij, WG, die in de voorgaande periode een dominante positie innam. De overige partijen hebben hun zetelaantal behouden, waardoor het politieke landschap enerzijds een duidelijke verschuiving kent, maar anderzijds ook stabiliteit laat zien.

Tegen deze achtergrond is het doel van mijn verkenning om te komen tot een stabiele en werkbare samenwerking, die recht doet aan de verkiezingsuitslag en voldoende basis biedt voor het bestuur van de gemeente Oldenzaal in de komende raadsperiode. Ik ben de verkenning gestart op maandag 23 maart 2026 met een kennismaking met de griffie, gevolgd door gesprekken met de burgemeester en de gemeentesecretaris om inzicht te krijgen in de bestuurlijke en organisatorische context. In de dagen daarna heb ik met alle zeven partijen in de gemeenteraad afzonderlijke gesprekken gevoerd. Ter voorbereiding op deze gesprekken hebben de partijen een vragenlijst van mij ontvangen. Ik vervul mijn rol als informateur onafhankelijk en begeleid het proces van verkenning namens de gemeenteraad als geheel. Dat betekent dat ik verantwoordelijk ben voor de inrichting en voortgang van het proces en op basis van de gevoerde gesprekken een afweging maak over de te zetten vervolgstappen.

2 – Werkwijze en proces De verkenning is gestart met een periode van voorbereiding, waarin ik mij heb verdiept in het politieke landschap van Oldenzaal. In deze eerste fase heb ik mij laten informeren door de griffie over het proces van coalitievorming en de gebruikelijke werkwijze binnen de gemeente. Daarnaast heb ik gesprekken gevoerd met de burgemeester en de gemeentesecretaris. Met de burgemeester heb ik gesproken over de politieke verhoudingen binnen de raad, de bestuurlijke opgaven voor de komende periode en de signalen die uit de verkiezingsuitslag naar voren komen. Met de gemeentesecretaris heb ik gesproken over het functioneren van het ambtelijk apparaat, de wijze van aansturing en eventuele knelpunten en kwetsbaarheden die van belang zijn voor het vormen van een nieuw college. Deze gesprekken hebben bijgedragen aan een beter begrip van de bestuurlijke opgaven en randvoorwaarden waarbinnen een nieuw college moet functioneren. Vervolgens heb ik ervoor gekozen om met alle partijen in de gemeenteraad afzonderlijke gesprekken te voeren. Deze opzet heb ik bewust gekozen om iedere partij de ruimte te geven om in alle openheid haar visie te delen. Voor ieder gesprek is ruim anderhalf uur uitgetrokken. Ter voorbereiding hebben alle partijen eenzelfde vragenlijst ontvangen, zodat de gesprekken op een gestructureerde en vergelijkbare manier konden plaatsvinden.

Aan het einde van ieder gesprek was er ruimte voor partijen om aanvullende punten in te brengen. De gesprekken met de afzonderlijke partijen hebben plaatsgevonden op 24, 25 en 26 maart 2026.

Individuele gesprekken met partijen Dinsdag 24 maart 2026

15.00 uur – Solidair Oldenzaal (Rutger Bouwman en Ruby Berger)

2

Woensdag 25 maart 2026 09.30 uur – D66 (Barbara Kamphuis en Steven van Alfen) 13.00 uur – VVD (Yalmar Mekelenkamp en Noes Nevels) Donderdag 26 maart 2026 10.00 uur – GroenLinks (Natascha Oorthuis en Henk Lansink) 11.30 uur – PvdA (Nick Kramer en Gert Jan Egberink) 14.00 uur – CDA (Maaike Rödel en Carien Kielstra) 15.30 uur – WG (Petra Oude Engeberink – Weideveld en Rob Christenhusz) De gesprekken verliepen in een open en constructieve sfeer, waarbij partijen zich coöperatief opstelden en bereid waren om actief mee te denken over mogelijke samenwerkingsrichtingen. Op basis van deze eerste gespreksronde heb ik vervolgstappen gezet om mogelijke samenwerkingsrichtingen nader te verkennen.

Vervolg gesprekken

Maandag 30 maart 2026 10.00 uur – Solidair Oldenzaal 11.00 uur – Solidair Oldenzaal en CDA Dinsdag 31 maart 2026 09.00 uur – Solidair Oldenzaal en VVD Donderdag 2 april 2026 13.30 uur – Solidair Oldenzaal, CDA en VVD In deze fase is gericht verder verkend in hoeverre tussen deze partijen voldoende basis aanwezig is om te komen tot een stabiele samenwerking. In mijn werkwijze heb ik bewust gekozen voor een gefaseerde aanpak. In de eerste fase heb ik met alle partijen afzonderlijk gesproken om een zo volledig en zuiver mogelijk beeld te krijgen van de onderlinge verhoudingen, inhoudelijke standpunten en mogelijke samenwerkingsrichtingen. In deze fase zijn alle partijen op gelijke wijze betrokken en zijn verschillende samenwerkingsvarianten verkend. Op basis van de uitkomsten van deze eerste gespreksronde heb ik een afweging gemaakt over de te zetten vervolgstappen. Bij die afweging heb ik gekeken naar drie factoren: de mate van inhoudelijke overeenstemming tussen partijen, de bereidheid van partijen om bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen, en de vraag welke combinaties een voldoende stabiele meerderheid in de raad zouden opleveren. Op grond van deze afweging heb ik besloten in de tweede fase gericht vervolggesprekken te voeren met Solidair Oldenzaal, het CDA en de VVD.

Deze drie partijen kwamen op alle drie de genoemde aspecten het meest consistent naar voren als kansrijke basis voor verdere verkenning. Daarmee is bewust niet gekozen voor een gelijktijdige verkenning van alle denkbare coalitievarianten. Dat zou het proces minder overzichtelijk en minder zorgvuldig maken. De partijen die niet zijn uitgenodigd voor een vervolggesprek, te weten de PvdA, GroenLinks, D66 en WG, zijn in de eerste gespreksronde volledig en op gelijke voet betrokken geweest. Hun inbreng heeft nadrukkelijk bijgedragen aan de totstandkoming van het beeld dat ten grondslag ligt aan de keuzes in de tweede fase. De beslissing om hen niet uit te nodigen voor een vervolggesprek is geen oordeel over hun kwaliteiten of inzet, maar een procesmatige afweging die past bij de opdracht: het komen tot een heldere en onderbouwde aanbeveling over de meest kansrijke richting voor coalitievorming. Juist daarom hecht ik eraan om in dit verslag helder te maken op welke gronden de procesmatige keuze is gemaakt en wat de inhoudelijke overwegingen zijn die daarbij een rol hebben gespeeld. Deze worden nader toegelicht in hoofdstuk 3. 3

3 – Bevindingen Duiding van de verkiezingsuitslag Uit de gesprekken met de verschillende partijen komt een eenduidig beeld naar voren over de duiding van de verkiezingsuitslag. Breed wordt gedeeld dat de kiezer een signaal heeft afgegeven dat er behoefte is aan verandering in het bestuur van de gemeente Oldenzaal. De winst van Solidair Oldenzaal wordt daarbij gezien als uitdrukking van die wens tot vernieuwing. Partijen duiden deze uitslag als een reactie op de wijze waarop het bestuur in de afgelopen periode heeft gefunctioneerd: inwoners wilden een ander geluid horen, meer openheid en een bestuur dat dichter bij de samenleving staat. Tegelijkertijd wordt door meerdere partijen benadrukt dat naast deze behoefte aan verandering ook stabiliteit van groot belang is. De verschuiving heeft zich volledig voltrokken binnen het lokale politieke landschap. De landelijke partijen zijn in zetels stabiel gebleven, terwijl de winst van Solidair Oldenzaal ten koste ging van WG. Deze combinatie van vernieuwing en continuïteit wordt door partijen gezien als een belangrijke opdracht voor het nieuwe bestuur. Stabiliteit wordt daarbij niet alleen genoemd als wens, maar ook als noodzakelijke voorwaarde om de bestuurlijke opgaven van de komende jaren goed te kunnen realiseren.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de verkiezingsuitslagen van 2022 en 2026, zodat de verschuivingen in de raad in één oogopslag zichtbaar zijn. Partij

Zetels 2022

Zetels 2026

Verschil

Solidair Oldenzaal (SO)

2

7

+5

WG

9

4

-5

CDA

4

4

0

VVD

4

4

0

PvdA

2

2

0

GroenLinks

1

1

0

D66

1

1

0

Totaal

23

23

Bestuurlijke en financiële context In de gesprekken met de burgemeester en de gemeentesecretaris is een beeld geschetst van de bestuurlijke en financiële context waarbinnen een nieuw college zal moeten functioneren. De burgemeester heeft gewezen op het belang van bestuurlijke continuïteit, in het bijzonder op de dossiers waar Oldenzaal een rol vervult in regionale samenwerkingsverbanden op Twentse schaal. Onvoldoende kennis van lopende dossiers bij een nieuw college kan de positie van Oldenzaal als betrouwbare partner in de regio onder druk zetten. De gemeentesecretaris heeft gewezen op de ambtelijke capaciteitsdruk binnen de organisatie. De beschikbare formatie kent op dit moment geen ruimte meer voor aanvullende ambities zonder dat daarvoor bewuste keuzes worden gemaakt. Nieuwe politieke wensen vragen om óf extra ambtelijke capaciteit óf het loslaten van bestaande taken. Dit vraagt van het nieuwe college realisme bij het formuleren van ambities en het stellen van prioriteiten. Financieel staat Oldenzaal er op dit moment redelijk voor: de begroting is het eerste jaar sluitend en de gemeente beschikt over een solide reservepositie. Vanaf 2028 ontstaat echter een structureel tekort dat oploopt tot circa 4

700.000 euro in 2029. De beschikbare reserves bieden ruimte voor incidentele investeringen, maar zijn niet bedoeld voor structurele uitgaven. Dit gegeven kleurt de ruimte die een nieuwe coalitie heeft en vraagt om een heldere financiële koers in het coalitieakkoord. Samenwerking en onderlinge verhoudingen De gesprekken zijn in een open en constructieve sfeer verlopen. Partijen kennen elkaar goed en er is onderling regelmatig contact. Dit draagt bij aan een samenwerkingsklimaat waarin verschillen bespreekbaar zijn en partijen bereid zijn om naar elkaar te luisteren. Ten aanzien van Solidair Oldenzaal is er breed draagvlak zichtbaar. Geen van de partijen heeft aangegeven een samenwerking op voorhand uit te sluiten. De positie van Solidair Oldenzaal als grootste partij wordt door alle partijen erkend en gerespecteerd. Partijen stellen zich daarbij constructief op en geven aan het belang van de stad als vertrekpunt te nemen. Inhoudelijke verschillen worden over het algemeen niet als onoverbrugbaar ervaren. Een uitzondering vormt de positie van GroenLinks, die als harde voorwaarde voor coalitiedeelname stelt dat er een stevig duurzaamheidsbeleid komt en dat er geen afbraak plaatsvindt van het armoedebeleid. Gezien de standpunten van Solidair Oldenzaal en de VVD op deze thema’s is de inhoudelijke afstand hier groter dan bij de overige partijen.

GroenLinks heeft aangegeven dat samenwerking in de oppositie eveneens een waardevolle rol kan zijn, mits de oppositie als geheel voldoende gewicht heeft. Inhoudelijke bevindingen per thema Alle zeven partijen hebben zich uitgesproken over de thema’s uit de opdracht aan de informateur. De volledige standpunten per partij zijn opgenomen in de gespreksverslagen die als bijlage bij dit verslag zijn gevoegd. Naast de thema’s uit de opdracht hebben sommige partijen ook aanvullende onderwerpen ingebracht die voor Oldenzaal van belang zijn, zoals netcongestie, economische ontwikkeling van de binnenstad, energievoorziening en de ambtelijke organisatie. Deze zijn eveneens terug te vinden in de gespreksverslagen. Onderstaand worden de voornaamste bevindingen weergegeven, toegespitst op de thema’s waarop een duidelijke gedeelde lijn zichtbaar is geworden. De formateur wordt verzocht ook de standpunten van de overige partijen en de aanvullende thema’s in de gespreksverslagen te betrekken bij het opstellen van het coalitieakkoord. Communicatie en transparantie van het openbaar bestuur Dit thema is breed gedeeld door alle partijen. De wens om transparanter en proactiever te communiceren leeft in de gehele raad.

Solidair Oldenzaal heeft daarin de meest concrete uitwerking gegeven: notulen van collegevergaderingen en bestuurlijke overleggen moeten openbaar zijn als standaard, niet als uitzondering, en bijeenkomsten tussen bestuurders en fracties mogen niet langer buiten het zicht van inwoners plaatsvinden. Bij de VVD en het CDA wordt deze ambitie gedeeld, waarbij het CDA benadrukt dat transparantie altijd binnen de kaders van wet- en regelgeving moet worden geborgd. Ook de PvdA en D66 benadrukten dat de communicatielat omhoog moet en dat besluiten voor inwoners navolgbaar en uitlegbaar dienen te zijn. Groeiambitie naar 40.000 inwoners en de Omgevingsvisie Op dit thema bestaat een brede gedeelde lijn in de raad. Geen van de partijen ziet groei naar 40.000 inwoners als een doel op zich, maar wel als een mogelijke uitkomst van beleid gericht op het aantrekkelijk en leefbaar houden van Oldenzaal, met name voor jongere inwoners. D66 en de PvdA onderschrijven dit en benadrukken dat groei altijd hand in hand moet gaan met kwaliteit en leefbaarheid. WG heeft een heldere visie op Oldenzaal richting 2050 als uitgangspunt ingebracht. Solidair Oldenzaal stelt nadrukkelijk dat de volksvertegenwoordiging een besluit moet nemen over de groeiambitie en dat dit niet uitsluitend een collegebevoegdheid kan zijn.

De Omgevingsvisie, die wettelijk voor eind 2026 vastgesteld dient te worden, vraagt daarbij om heldere keuzes en democratische legitimatie. Bezuinigingen op verenigingen Het terugdraaien van de bezuinigingen op verenigingen is een breed gedeeld streven. Vrijwel alle partijen erkennen het belang van het verenigingsleven voor de sociale cohesie in Oldenzaal. Solidair Oldenzaal en de PvdA hebben dit 5

expliciet als speerpunt benoemd. De VVD deelt de wens, maar koppelt deze aan de voorwaarde dat er een duurzame financiële basis voor wordt gevonden die niet leunt op een verhoging van de OZB. Het CDA zet in op behoud en versterking van verenigingen en benadrukt daarbij ook de rol van samenwerking en efficiënter gebruik van voorzieningen. Er bestaat daarmee voldoende gedeelde basis om dit thema een plek te geven in een coalitieakkoord, mits de financiële dekking helder is. Lastenverlichting inwoners en financiën Solidair Oldenzaal en de VVD delen de wens om de OZB te verlagen en financiële overschotten terug te laten vloeien naar inwoners en verenigingen in plaats van deze in reserves te storten. De VVD pleit daarvoor onder meer voor een OZB-compensatiefonds. Het CDA plaatst kanttekeningen bij vergaande lastenverlichting, omdat Oldenzaal in Twents perspectief al relatief lage lokale lasten kent, en benadrukt dat de financiële huishouding van de gemeente ook op langere termijn gezond moet blijven. Alle drie de partijen zijn het er over eens dat solide financieel beleid het vertrekpunt moet zijn, waarbij het structureel oplopende tekort vanaf 2028 vraagt om bewuste keuzes in het coalitieakkoord. Woningbouw Op het thema woningbouw bestaat in de raad een brede gedeelde urgentie.

Alle partijen erkennen de noodzaak van versnelling, met nadruk op inbreidingslocaties, flexwoningen, woningsplitsing en het benutten van bestaand vastgoed. Er is brede steun voor het aantrekken van een tweede woningbouwcorporatie om kansrijke projecten voor sociale huur haalbaar te maken. De VVD benadrukt de noodzaak van een ‘ja, mits’-houding in plaats van een afwachtende opstelling. Het CDA wijst op de mogelijkheden die de ontwikkeling van Jufferbeek-Noord biedt. De PvdA brengt het idee van een frictiemakelaar in om doorstroming te bevorderen, en D66 pleit voor extra aandacht voor betaalbare woningen voor starters en senioren. Betaalbaarheid wordt door alle partijen als prioriteit benoemd. Toekomst Sociaal Plein in relatie tot de L-vleugel van het stadhuis Op dit dossier lopen de standpunten van partijen uiteen, maar er is geen sprake van een onoverbrugbaar verschil. Solidair Oldenzaal heeft een voorkeur voor het onderbrengen van het Sociaal Plein in de L-vleugel van het stadhuis, waarbij de vrijkomende bibliotheeklocatie getransformeerd kan worden naar woonruimte voor starters en senioren. De VVD ziet de L-vleugel eveneens als een realistisch alternatief voor de huidige locatie en benadrukt dat het gebouw slechts een middel is om de doelstelling, integrale dienstverlening aan inwoners, te bereiken.

Het CDA hecht primair aan de kwaliteit van de dienstverlening en het integraal werken, en beschouwt de huisvestingsvraag als ondergeschikt aan dit inhoudelijke doel. Dit thema is naar verwachting bespreekbaar in de formatie. Integraal Huisvestingsplan Onderwijs in relatie tot BENG en ENG Partijen erkennen dat er de komende jaren forse investeringen noodzakelijk zijn in onderwijshuisvesting. Solidair Oldenzaal en de VVD pleiten voor een kritische blik op de open-eind-financiering en willen de BENG- en ENGstandaarden per geval beoordelen, mede gelet op de investeringsopgave. Het CDA kiest voor toekomstgerichte en flexibele onderwijshuisvesting, met ruimte om in te spelen op toekomstige duurzaamheidseisen. Alle partijen delen de opvatting dat schoolgebouwen ook buiten schooltijden beschikbaar moeten kunnen zijn voor andere gebruikers, zoals verenigingen. Asielopvang Op dit thema lopen de standpunten in de raad uiteen. Solidair Oldenzaal en de VVD zijn geen voorstander van het op eigen initiatief vestigen van een AZC in Oldenzaal. Wel erkennen zij de wettelijke verplichtingen die voortvloeien uit de Spreidingswet en benadrukken zij het belang van proactieve communicatie richting inwoners, bij voorkeur in regionaal verband. Het CDA sluit aan bij een regionale benadering en pleit voor een evenwichtige verdeling van de opvangtaak.

De PvdA stelt dat de gemeente haar wettelijke verantwoordelijkheid moet nemen en door zelf het initiatief te nemen meer grip kan houden op de wijze van opvang. D66 pleit voor een actieve aanpak om bestuurlijke dwang vanuit Den Haag te voorkomen. Dit thema vraagt om heldere afspraken in een coalitieakkoord, mede vanwege de gevoeligheid in de samenleving.

6

Sociale samenhang in de wijken en participatie van inwoners De wens om inwoners vroeger en actiever te betrekken bij beleid is breed gedeeld. Solidair Oldenzaal zet daarbij in op beginspraak: inwoners worden als eerste geëngageerd, vóór de raad een standpunt inneemt. De VVD deelt de ambitie van meer participatie, maar benadrukt dat vooraf helder moet zijn waarover inwoners wel en niet kunnen meedenken, zodat verwachtingen realistisch zijn. Het CDA wijst op de mogelijkheden van bestaande participatieinstrumenten en wijktafels. De PvdA pleit voor een omgekeerde aanpak waarbij de gemeente reageert op plannen uit de wijken zelf, ondersteund door een wijkondersteuner per wijk. GroenLinks benadrukt dat participatie verder gaat dan bevragen: ook groepen die niet vanzelf aan tafel komen moeten actief worden bereikt, bijvoorbeeld via burgerberaden of wijkraden. Op het gebied van sociale samenhang zijn alle partijen voorstander van meer buurtgericht werken, met vraaggestuurde inzet van voorzieningen en jongerenwerkers. Sociaal domein en preventie Het sociaal domein vormt het grootste onderdeel van de gemeentelijke begroting en vraagt daarmee om bijzondere aandacht. Uit de gesprekken blijkt dat partijen breed de noodzaak erkennen van effectief preventiebeleid, integraal werken en een samenhangende aanpak van jeugd, Wmo en arbeidsmarkt.

Het CDA hecht sterk aan het voortzetten van de ingezette koers op het gebied van integraal werken. Solidair Oldenzaal zet in op meer jongerenwerkers en wijkondersteuners en wil de jeugdproblematiek beter in kaart brengen. De VVD pleit voor een kritische blik op de doelmatigheid van preventie-uitgaven en ziet kansen in de inzet van één centrale aanbieder binnen het sociaal domein. Partijen zijn het er over eens dat de beschikbare middelen zo effectief mogelijk moeten worden ingezet en dat verdere transformatie van het sociaal domein noodzakelijk is. Bestuurlijke overwegingen In de gesprekken is stilgestaan bij de vraag wat onder een stabiel bestuur wordt verstaan. Partijen geven aan dat stabiliteit niet alleen wordt bepaald door het aantal zetels, maar vooral door het vertrouwen tussen partijen, het maken van heldere afspraken en de bereidheid om gezamenlijk verantwoordelijkheid te dragen voor besluiten. Tegelijkertijd speelt de omvang van de coalitie een belangrijke rol in de afwegingen. Vanuit Solidair Oldenzaal bestond aanvankelijk de wens om te werken met een kleinere coalitie, zodat ook de oppositie ruimte krijgt om een inhoudelijke bijdrage te leveren aan het bestuur van de stad. In de gesprekken gaf de partij echter ook aan dat zij het belangrijk vindt dat haar fractieleden naar eer en geweten kunnen stemmen, zonder gebonden te zijn aan strikte fractiediscipline.

Hetzelfde geldt voor het CDA. Deze twee uitgangspunten bleken moeilijk verenigbaar. Bij een meerderheid van 13 zetels zijn 2 afwijkende stemmen immers al voldoende om een besluit te doen stranden, wat de uitvoering van beleid kan vertragen of belemmeren. Solidair Oldenzaal heeft aangegeven dat de vrijheid van haar fractieleden hierin zwaarder weegt dan de coalitiegrootte. Een wat grotere coalitie is daarvan de logische consequentie. Bestuursmodel In de gesprekken is ook gesproken over de gewenste vorm van bestuur voor de komende raadsperiode. Een ruime meerderheid van de partijen spreekt zich uit voor een klassiek coalitie-oppositiemodel, waarbij een coalitie op basis van een gezamenlijk akkoord verantwoordelijkheid draagt voor het college en de oppositie een stevige en zelfstandige controlerende rol vervult. Deze voorkeur hangt direct samen met de ervaringen uit de afgelopen bestuursperiode, waarin gewerkt werd met een raadsprogramma. Dit model heeft in Oldenzaal onvoldoende gefunctioneerd. Het opstellen van het raadsprogramma heeft destijds circa acht maanden in beslag genomen, waardoor het college pas laat daadwerkelijk kon starten met besturen. Daarbij bleef het programma te abstract en te weinig concreet, waardoor het college onvoldoende richting had bij de uitvoering van beleid.

Zowel coalitiepartijen als oppositiepartijen geven aan dat zij dit model voor de komende periode niet willen herhalen. Bij een klassiek coalitieakkoord wordt tegelijkertijd door meerdere partijen benadrukt dat de oppositie een betekenisvolle rol moet kunnen spelen. Solidair Oldenzaal heeft daarin de wens uitgesproken dat het akkoord niet op elk onderwerp dichtgetimmerd hoeft te zijn, zodat er ook ruimte blijft voor wisselende meerderheden in de raad op thema’s die niet in het akkoord zijn vastgelegd. 7

Solidair Oldenzaal heeft in de gesprekken een voorkeur uitgesproken voor een zakencollege. Uit de gesprekken met de andere partijen bleek dat hier geen meerderheid voor aanwezig was. Het klassieke coalitie-oppositiemodel kwam daarmee als meest gedragen vorm van bestuur naar voren. Breekpunten en randvoorwaarden In het kader van de opdracht heb ik bij alle partijen geïnformeerd naar absolute breekpunten voor het ingaan van de formatiefase. Een opvallende bevinding is dat geen van de partijen harde breekpunten heeft benoemd. Partijen geven aan bereid te zijn over vrijwel alle thema’s het gesprek aan te gaan en compromissen te sluiten. Dit is een positief signaal voor de formatiefase: het vergroot de inhoudelijke ruimte om tot een gedragen coalitieakkoord te komen. Een uitzondering vormt het CDA, dat integraal werken in het sociaal domein als randvoorwaarde heeft benoemd. Dit is geen breekpunt in de klassieke zin, maar een thema waarop voor het CDA geen wezenlijke achteruitgang acceptabel is. Ik acht dit verenigbaar met de standpunten van de andere twee aanbevolen coalitiepartijen en zie dit niet als een belemmering voor een succesvolle formatiefase. Wat betreft de gewenste verhouding tussen coalitie en oppositie: de opdracht vraagt om een balans waarbij de oppositie in staat is wisselende meerderheden te realiseren.

Een coalitie van 15 zetels tegenover 8 zetels oppositie biedt naar mijn oordeel voldoende ruimte voor een betekenisvolle oppositierol. In combinatie met de uitgesproken wens van Solidair Oldenzaal om het coalitieakkoord niet op elk onderwerp dicht te timmeren, acht ik de voorwaarde uit de opdracht hiermee voldoende vervuld. Samenstelling en kwaliteit van het college In de gesprekken is uitgebreid stilgestaan bij de samenstelling en de gewenste kwaliteiten van het nieuwe college. Er bestaat brede overeenstemming over een college van vier wethouders. Dit wordt als passend beschouwd gelet op de omvang van de bestuurlijke opgaven, de gewenste ruimte voor contact met inwoners en de raad, en de noodzaak om de werkdruk realistisch te verdelen. Een college van drie wethouders wordt door vrijwel alle partijen als te krap beoordeeld, al was dit aanvankelijk wel het uitgangspunt van de VVD. Aan de kwaliteiten van wethouders worden hoge eisen gesteld.

Partijen noemen daarbij consistent: bestuurlijke daadkracht gecombineerd met de bescheidenheid om niet op de stoel van de ambtenaar te gaan zitten, communicatieve vaardigheid en zichtbaarheid in de stad, het vermogen om te schakelen tussen de leefwereld van inwoners en de systeemwereld van het bestuur, integriteit en betrouwbaarheid ook als gesprekken ongemakkelijk worden, en kennis van de portefeuille om snel en effectief te kunnen handelen. In het kader van de opdracht hebben de partijen hun beoogde kandidaat-wethouders kenbaar gemaakt. Namens Solidair Oldenzaal zijn dat Rutger Bouwman en Ruby Berger. Het CDA draagt Maaike Rödel voor. De VVD heeft haar kandidaat op dit moment nog niet publiek gemaakt. Een goed inwerkprogramma voor nieuwe wethouders wordt door meerdere partijen als essentieel beschouwd. Uit de vorige bestuursperiode zijn lessen getrokken: een gerichte ondersteuning en begeleiding in de eerste maanden heeft destijds aantoonbaar bijgedragen aan het functioneren van het college als hecht team. Dit verdient herhaling. In de komende periode zullen naar verwachting meerdere nieuwe wethouders aantreden zonder eerder bestuurlijk ambt, wat vraagt om extra aandacht voor een zorgvuldige overdracht van dossiers en een realistische opbouw van de werkzaamheden.

Alle partijen erkennen dat de uitvoerbaarheid van plannen afhankelijk is van de beschikbare ambtelijke capaciteit en financiële middelen. De ambtelijke organisatie heeft op dit moment geen vrije ruimte meer. Het nieuwe college zal daarvoor prioriteiten moeten stellen en keuzes moeten maken tussen wat wettelijk verplicht is, wat bestuurlijk gewenst is en wat realistisch uitvoerbaar is binnen de bestaande organisatie. Richtingen voor coalitievorming In de gesprekken zijn verschillende mogelijke coalities benoemd. Daarbij komen twee varianten het meest nadrukkelijk naar voren: een samenwerking tussen Solidair Oldenzaal, het CDA en de VVD, en een samenwerking tussen Solidair Oldenzaal, het CDA en de PvdA. De overige partijen (GroenLinks, D66 en WG) zijn in de eerste 8

gespreksronde volledig betrokken geweest. Op basis van de uitkomsten van die ronde is geconcludeerd dat zij niet de meest voor de hand liggende kandidaat zijn voor deelname aan een coalitie met Solidair Oldenzaal. Voor GroenLinks geldt dat de inhoudelijke afstand op thema’s als duurzaamheid en klimaat te groot bleek voor een kansrijke samenwerking. Voor D66 en WG geldt dat hun zetelaantal en de signalen uit de gesprekken minder aanleiding gaven om hen in een vervolgronde te betrekken. Dat neemt niet weg dat ook hun inbreng waardevol is geweest voor het totaalbeeld. Bij de afweging tussen de twee meest kansrijke varianten speelt de mate van bestuurlijke stabiliteit een belangrijke rol. Een coalitie met de PvdA zou leiden tot een meerderheid van 13 zetels tegenover 10 zetels in de oppositie. Op basis van de gevoerde gesprekken concludeer ik dat een dergelijke verhouding kwetsbaarder is. Zowel Solidair Oldenzaal als het CDA hanteren geen strikte fractiediscipline. Bij een meerderheid van 13 zetels is de bestuurlijke buffer minimaal. Afwezigheid, ziekte of een afwijkende stem vanuit de coalitie kan al voldoende zijn om een besluit geen meerderheid te geven. Bij een meerderheid van 15 zetels is er voldoende buffer om dit op te vangen zonder dat de bestuurlijke stabiliteit in gevaar komt. Dat verschil is voor mij doorslaggevend geweest.

De PvdA heeft zich in het gesprek inhoudelijk sterk en constructief opgesteld. Zij heeft op de sociale thema’s, bezuinigingen op verenigingen, sociaal domein, woningbouw en participatie, duidelijke en goed onderbouwde standpunten ingebracht die op meerdere punten aansluiten bij de koers van Solidair Oldenzaal en het CDA. Ook de kandidaat-wethouder die de PvdA heeft genoemd, beschikt over de kwaliteiten voor deze functie gevraagd worden. De keuze om de PvdA niet uit te nodigen voor een vervolggesprek is dan ook geen oordeel over haar inhoudelijke bijdrage of haar geschiktheid als coalitiepartner. De overweging is uitsluitend procesmatig van aard en gebaseerd op een doorslaggevende factor: de meerderheid die een coalitie met de PvdA oplevert, is bij het ontbreken van strikte fractiediscipline bij meerdere partijen te smal voor een stabiel bestuur. Daarnaast is in de gesprekken door meerdere partijen de vraag gesteld in hoeverre de intensiverende samenwerking tussen de PvdA en GroenLinks op landelijk niveau van invloed kan zijn op de zelfstandige koers van de PvdA in Oldenzaal. De PvdA-Oldenzaal heeft nadrukkelijk toegezegd de komende raadsperiode onder eigen naam en met een zelfstandige identiteit te blijven opereren. Deze toezegging is serieus genomen. De onzekerheid heeft als aanvullende overweging meegewogen, maar was niet doorslaggevend.

Een coalitie van Solidair Oldenzaal, het CDA en de VVD leidt tot een meerderheid van 15 zetels. Ik beoordeel deze variant als robuuster, omdat zij meer ruimte biedt om incidentele afwijkingen op te vangen en minder afhankelijk is van strak stemgedrag binnen de afzonderlijke fracties. Op basis van de vervolggesprekken heb ik vastgesteld dat er op zowel menselijk als inhoudelijk vlak voldoende vertrouwen bestaat om een samenwerking verder te verkennen. Ik stel vast dat er in de standpunten van deze drie partijen op de thema’s woningbouw, financiën, bestuurlijke vernieuwing, asielopvang en participatie voldoende gedeelde grond aanwezig is voor een coalitieakkoord. Daarbij speelt ook mee dat het CDA en de VVD, die in de afgelopen bestuursperiode deel hebben uitgemaakt van het bestuur, hun aandeel in de raad behouden. Dit brengt bestuurlijke kennis en continuïteit mee, die van belang zijn voor de dossiers die direct opgepakt moeten worden, waaronder de Omgevingsvisie, de woningbouwopgave en de financiële koers. In combinatie met de wens tot vernieuwing, zoals tot uitdrukking komt in de verkiezingsuitslag en de positie van Solidair Oldenzaal, zie ik hierin een evenwicht tussen continuïteit en verandering.

4 – Conclusie en advies Op basis van de gevoerde gesprekken en de bevindingen zoals beschreven in het voorgaande hoofdstuk, kom ik tot de conclusie dat een samenwerking tussen Solidair Oldenzaal, het CDA en de VVD op dit moment de meest kansrijke basis biedt voor de vorming van een nieuw college. Deze combinatie onderscheidt zich op meerdere punten. In de eerste plaats biedt een samenwerking tussen deze drie partijen een meerderheid van 15 zetels in de raad. Deze omvang acht ik robuust: zij biedt ruimte om verschillen op te vangen en draagt bij aan de bestuurlijke stabiliteit.

9

Daarnaast is in de gesprekken gebleken dat er tussen deze partijen sprake is van voldoende onderling vertrouwen. Partijen kennen elkaar vanuit de afgelopen bestuursperiode en hebben aangegeven dat er een basis aanwezig is voor constructieve samenwerking. Ook inhoudelijk constateer ik geen onoverbrugbare verschillen. Een verdere overweging betreft de bestuurlijke continuïteit en ervaring. Zowel het CDA als de VVD hebben in de afgelopen periode bestuurlijke verantwoordelijkheid gedragen en hun aandeel in de raad behouden. In combinatie met de wens tot vernieuwing zie ik hierin een evenwicht tussen continuïteit en verandering. Gelet op het bovenstaande acht ik de combinatie van Solidair Oldenzaal, het CDA en de VVD het meest stabiel, realistisch en uitvoerbaar. Ik adviseer de gemeenteraad om deze combinatie zo spoedig mogelijk in de gelegenheid te stellen om de formatie te starten. Voor een succesvolle vervolgfase acht ik het van belang dat in de formatie nadrukkelijk aandacht wordt besteed aan de wijze van samenwerking, transparantie, begeleiding van nieuwe wethouders en de uitvoerbaarheid van plannen. Een college van vier wethouders wordt daarbij als passend beschouwd. De volgende fase vraagt om gerichte begeleiding waarin inhoudelijke keuzes worden gemaakt en bestuurlijke afspraken worden vastgelegd. Ik adviseer daarbij om te werken met een neutrale gespreksleider.

Dit zorgt ervoor dat alle partijen zich volledig kunnen richten op de inhoudelijke onderhandelingen en dat het proces op een gelijkwaardige en zorgvuldige manier wordt begeleid. De keuze voor de invulling van deze rol is aan Solidair Oldenzaal.

5 – Tot slot Toen Solidair Oldenzaal mij vroeg om als informateur de verkenning te begeleiden, heb ik geen moment geaarzeld. Ik vond het een eer en eerlijk gezegd ook gewoon heel leuk om te doen. In de gesprekken met alle zeven fracties heb ik mensen ontmoet die zich met hart en ziel inzetten voor hun stad. Elk vanuit hun eigen overtuigingen en eigen prioriteiten, maar met één gedeelde noemer: het beste voor Oldenzaal en haar inwoners. De openheid waarmee iedereen zijn visie met mij heeft gedeeld, de eerlijkheid in de gesprekken en de bereidheid om verder te kijken dan het eigen belang heeft indruk op mij gemaakt. Ik ben alle fracties daar oprecht dankbaar voor. Een heel bijzonder woord van dank gaat naar griffier Coen Hartendorp. Hij heeft het gehele proces professioneel ondersteund, durfde kritisch naar mij toe te zijn en zorgde voor een zorgvuldige en vlotte verslaglegging waar ik volledig op kon bouwen. Coen, dank je wel. Oldenzaal, succes. Er ligt een mooie periode voor jullie. Ellen Bergsma-Smit, april 2026

10