07b Ambities en Middelen in Balans - Raadsvoorstel en -besluit

Bijlagen 2024 18 juni 2024 Nr. 23/5 Reg.nr. INTB-24-06455 Bijlagen: 3

Agendapunt: 7b

Voorstel tot het instemmen met de voorgenomen keuzes om te bezuinigen, indien het Rijk tekortschiet in het repareren van het structurele tekort zoals is geraamd in de Kadernota 2025.

Aan de gemeenteraad

In de Raadsinfobrief van 19 december 2023 (Uit-23-13268) bent u geïnformeerd over het opstarten van het traject ‘Ambities en Middelen in balans’. Aanleiding voor dit traject waren de reeds bij de vaststelling van de Programmabegroting 2024 geconstateerde verslechterde financiële vooruitzichten. Inclusief Najaarsnota 2023 bleken de eerste 2 jaarschijven weliswaar sluitend, maar ontstonden er voor de jaarschijven 2026 en 2027 stevige tekorten. In deze cijfers zaten bovendien nog niet, of nog niet volledig, de toekomstige financiële consequenties van bijvoorbeeld het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP), het accommodatiebeleid, de noodzakelijke investeringen in verband met de verduurzaming en herinrichting van het stadhuis en de consequenties van de nog uit te zetten aanbestedingen in het sociaal domein. Voeg daarbij de voortdurende (budgettaire) onzekerheid vanaf 2026 rondom de nieuwe financieringssystematiek van het gemeentefonds, inclusief de toen nog volledige opgenomen opschalingskorting die wij duiden als “Claim op het Rijk” en de noodzaak om tenminste een ‘bezuinigings’-scenario beschikbaar te hebben was duidelijk. Het traject past tevens in het geformuleerde begrotingsadvies van de VNG van maart jl. : “het is verstandig om na te denken over maatregelen, tegelijkertijd willen we voorkomen dat gemeenten te vroeg onnodige en onomkeerbare ombuigingen in gang zetten”.

‘Claim op het Rijk” De ‘claim’ van Oldenzaal op het Rijk bedraagt netto ca. € 4 miljoen en is het gevolg van de aangekondigde nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds per 2026. Vooruitlopend hierop heeft het Kabinet voor 2026 eenzijdig de huidige systematiek ‘opgezegd’ en de jaarlijkse aanpassing van het gemeentefonds voor stijgende lonen, prijzen en het aantal inwoners (het zogenoemde accres) teruggezet naar een lager niveau. Tevens werd voor 2026 de terugkeer van de volledige opschalingskorting weer aangekondigd. Als gevolg hiervan komen gemeenten vanaf 2026 (ravijnjaar) structureel middelen te kort om hun taken uit te voeren. Inmiddels heeft het Rijk in de Voorjaarsnota 2024 de (oploop) van de opschalingskorting teruggedraaid en een incidentele compensatie van € 1 miljard ‘teruggegeven’.

Conform het Plan van Aanpak dat het college op 19 december 2023 heeft vastgesteld bevat het onderzoek “Ambities en Middelen in balans” twee sporen. In spoor 1 is het geheel van opdrachten / taken onderzocht, die wij uitvoeren in relatie tot de ambitie en de wettelijke taken. Hierbij is bij iedere gemeentelijke taak/opdracht kritisch onderzocht wat anders of minder kan en wat, afgezet tegen de strategische agenda en het raadsprogramma, relatief minder belangrijk is.

In spoor 2 is een financieel technische analyse van de begroting 2024-2027 uitgevoerd. Hierbij is onderzocht of de financieel technische uitgangspunten die Oldenzaal hanteert reëel en actueel zijn en passen bij onze moderne kijk op bedrijfsvoering. De uitkomsten van het traject “Ambities en Middelen in balans” treft u in bijlage a. aan. De uitkomsten van ‘Ambities en Middelen in balans’ zijn voor een deel als dekking opgenomen in het meerjarenperspectief van de Kadernota 2025. Dit betreft: - de financieel technische maatregelen uit spoor 2; - de maatregelen uit spoor 1, betreffende onderuitputting en belastingen en tarieven. Hiermee zijn de maatregelen opgevoerd die, zoals in het raadsvoorstel “Kadernota 2025” is verwoord, een relatief gezien geringe maatschappelijke impact hebben. Indien het Rijk geheel of gedeeltelijk tegemoet komt aan onze “Claim op het Rijk”, kunnen wij deze maatregelen relatief eenvoudig geheel of gedeeltelijk intrekken en verwerken, zonder onherstelbare gevolgen voor onze inwoners en maatschappelijke instellingen. Maatregelen “Ambities en Middelen in balans” verwerkt in kadernota 2025 Onderdelen (x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

Ambities en Middelen in Balans – Spoor 2 (financieel-technische maatregelen)

V

1.423

V

2.723

V

2.723

V

2.723

Ambities en Middelen in Balans – Spoor 1 (onderuitputting, belastingen & tarieven)

V

2.115

V

2.683

V

2.683

V

2.736

De inzet van de bovengenoemde maatregelen uit het traject Ambities en Middelen in balans heeft geleid tot het volgende meerjarenperspectief zoals in de kadernota 2025 is gepresenteerd. Totaalresultaat Kadernota 2025 Onderdelen (x € 1.000) TOTAALRESULTAAT

2024 N

699

2025 V

2026

915

V

175

2027 N

519

2028 N

1.301

De resterende maatregelen uit spoor 1 treft u in de notitie “Voorgenomen keuzes indien Rijk tekortschiet” (bijlage b. en c.) aan. Hierin hebben wij een prioritering aangebracht, waarbij afhankelijk van het al dan tot uitkering komen van de “Claim op het Rijk” wordt voorgesteld de volgorde te hanteren zoals wij die hebben geprioriteerd in “Voorgenomen keuzes indien Rijk tekortschiet”. Deze voorgenomen bezuinigingsmaatregelen gaan hoe dan ook impact hebben op organisaties, verenigingen en instellingen. Tot aan de programmabegroting 2025 nemen we de tijd om de betreffende partners te informeren. We voeren deze gesprekken zorgvuldig en transparant. Voorgenomen keuzes indien Rijk tekortschiet Onderdelen (x € 1.000) Voorgenomen keuzes indien Rijk tekortschiet

2024 V

2025 V

2

2026 53

V

1.258

2027 V

1.290

2028 V

1.390

Mocht het Rijk ‘over de brug komen’ met financiële middelen dan wordt voorgesteld om: - met 50% van dat bedrag de OZB minder te verhogen, zoals opgenomen in de Kadernota 2025; - en met 50% van dat bedrag de “Voorgenomen keuzes indien Rijkt tekortschiet” (spoor 1) niet door te voeren.

In de vergadering van het politiek forum van 1 juli 2024 is besloten uw raad te adviseren tot behandeling en besluitvorming over te gaan.

Oldenzaal, 2 juli 2024 Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,

de burgemeester,

G.A. Tiebot

P.G. Welman

Bijlagen a. Ambities en Middelen in Balans b. Voorgenomen keuzes indien Rijk tekortschiet c. Lijst voorgestelde keuzes als Rijk tekort schiet

3

Nr. 1402

De raad van de gemeente Oldenzaal;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 18 juni 2024, nr.23/5, reg.nr. INTB-24-06455;

besluit: 1. kennis te nemen van “Ambities en middelen in balans”; 2. de voorgenomen bezuinigingsvoorstellen en de prioriteringsvolgorde uit het document “Voorgenomen keuzes indien Rijk tekortschiet” vast te stellen en indien het Rijk het tekort niet dekt deze te verwerken in de Kadernota 2026.

Vastgesteld in de openbare vergadering van 8 juli 2024 de griffier,

de voorzitter,

B.C. de Groot

P.G. Welman