07a Kadernota 2025 - Raadsvoorstel en -besluit

Bijlagen 2024 18 juni 2024 Nr. 23/5 Reg.nr. INTB-24-06457 Bijlagen: 1

Agendapunt: 7a

Voorstel tot het vaststellen van de Kadernota 2025

Aan de gemeenteraad

Zoals u van ons gewend bent, leggen we vlak voor de zomerperiode de kadernota aan u voor. De Kadernota 2025 is het 1e document van de jaarlijkse P&C-cyclus. Bij de kadernota vindt de integrale afweging plaats voor de meerjarenbegroting 2025-2028 en worden de kaders en uitgangspunten vastgesteld voor de programmabegroting 2025. Deze Kadernota 2025 is een bijzondere: de uitkomsten van het doorlopen project ‘ambities en middelen in balans’ zijn namelijk al gedeeltelijk in deze kadernota verwerkt. Aanleiding voor dit traject was de reeds bij de vaststelling van de Programmabegroting 2024 geconstateerde verslechterde financiële vooruitzichten, met name veroorzaakt door de aangekondigde nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds per 2026 en de structurele uitname door het Rijk van € 4 miljard. Via het separate raadsvoorstel ‘ambities en middelen in balans’ wordt u nader over dit traject geïnformeerd. De voorliggende Kadernota 2025 levert voorlopig positieve saldi op voor de jaarschijven 2025 en 2026, en begrotingsnadelen voor de jaren daarna. Deze saldi zijn inclusief de reeds ingeboekte maatregelen uit Spoor 1 (onderuitputting, belastingen & tarieven) en Spoor 2 (financieel technische maatregelen) uit het project ‘ambities en middelen in balans’. De indicatie is verder exclusief de financiële effecten van de meicirculaire 2024.

Overige aandachtspunten die in de Kadernota 2025 worden benoemd en aandacht behoeven zijn: Begrotingsuitgangspunten 2025 Gehanteerde indexen Conform de bestendige gedragslijn worden de 3 indices voor de Programmabegroting 2025 (index lonen en sociale lasten, index goederen en diensten en de OVA index Sociaal domein) gecorrigeerd voor de definitief vastgestelde cijfers van voorgaande jaren. Door de afvlakkende inflatie in het afgelopen jaar krijgen we per saldo in 2025 te maken met lagere indiceringen dan bij de Programmabegroting 2024, maar de compensatie die de gemeente hiervoor ontvangt in de Algemene uitkering is naar verwachting niet toereikend. Per saldo veroorzaken de begrotingsuitgangspunten cq. de hogere indexen een structureel nadeel voor de jaren 2025 en verder. In het kader van het traject ‘Ambities en Middelen’ wordt in ‘Spoor 2’ voorgesteld om voor 2025 een eenmalige ‘korting’ door te voeren op de index voor goederen en diensten. De index komt hiermee voor 2025 afgerond uit op 1,38%.

Nieuwe beleidsvoornemens Ondanks de onzekere financiële perspectieven en de daardoor vereiste zorgvuldigheid en realisme in het maken van (nieuwe) beleidskeuzes heeft het college gemeend om een integrale inventarisatie uit te moeten voeren naar de beleidswensen voor de periode 2025-2028, passend binnen de randvoorwaarden van zowel wettelijke verplichtingen als het Raadsprogramma 2022-2026. Dit heeft geleid tot een evenwichtig, ambitieus en realiseerbaar pakket van nieuw en aanvullend beleid. De financiële vertaling van bovenstaande beleidslijnen leidt indicatief tot onderstaand meerjarenperspectief:

Totaal resultaat 2024 – 2028 Onderdelen (x € 1.000) a. Totaal programmabegroting 2024

2024 V

2025

2026

2027

2028

518

V

1.915

N

3.490

N

3.072

N

3.072

0

N

715

N

671

N

628

N

214

(incl. Najaarsnota 2023)

b. Stelposten op basis van begrotingsuitgangspunten (tabel 2) c. Concept-Voorjaarsnota 2024

N

1.425

N

1.534

N

1.507

N

1.572

N

1.572

d. Structurele gevolgen meicirculaire/Voorjaarsnota Rijk 2024

V

208

N

542

V

2.079

V

2.008

V

1.980

e. Ambities en Middelen in Balans – Spoor 2 (financieel-technisch, tabel 3)

V

1.423

V

2.723

V

2.723

V

2.723

f. Ambities en Middelen in Balans – Spoor 1 (onderuitputting, belastingen & tarieven, tabel 4)

V

2.115

V

2.683

V

2.683

V

2.736

g. Voorgenomen nieuw/aanvullend beleid

N

1.747

N

1.641

N

2.661

N

3.881

V

915

V

175

N

519

N

1.301

h. Indicatief subtotaal komende planperiode

N

699

i. Voorgesteld voorlopig dekkingsplan: * Stelpost taakstelling J. TOTAALRESULTAAT

Pm N

699

Pm V

915

Pm V

175

Pm N

519

Pm N

1.301

Een 1e doorrekening van de geformuleerde begrotingsuitgangspunten en de inboeking van de maatregelen uit ‘ambities en Middelen in balans’ (Spoor 2 volledig en Spoor 1, categorieën onderuitputting en belastingen & tarieven) levert voorlopig positieve saldi op voor de jaarschijven 2025 en 2026, en begrotingsnadelen voor de jaren daarna. In het “Begrotingsadvies 2025-2028 deel 2” van juni jl. adviseert de VNG onder andere om het boekjaar 2025 sluitend te maken en om de financiële en inhoudelijke consequenties van noodzakelijke bezuinigingen en/of lastenverzwaringen te benoemen. De saldi en ook maatregelen die Oldenzaal in deze Kadernota 2025 presenteert zijn in lijn met dit advies. De komende periode, richting de definitieve vaststelling van de Programmabegroting 2025, zullen deze saldi verder worden ‘gefinetuned’ door onder meer verwerken van de (financiële) effecten van de meicirculaire 2024. Overige aandachtspunten Kadernota 2025 Ambities en Middelen in balans – Spoor 2 Vanwege de ontstane en te verwachten hogere financiële tekorten vanaf 2026 heeft het college het initiatief genomen om te inventariseren welke mogelijkheden er zijn om inkomsten te verhogen en te bezuinigen.

In het door de Raad geaccordeerde traject ‘ambities en Middelen in balans’ zijn langs 2 sporen de ‘besparingsopties’ inzichtelijk gemaakt; in spoor 1 is per beheers product de afweging gemaakt ‘wat kan anders en of minder’, terwijl in spoor 2 met name is gekeken naar de financieel technische ombuigingsmogelijkheden. Met name de keuzes die gemaakt gaan worden in ‘spoor 2’ kunnen van invloed zijn op de uitgangspunten voor de Programmabegroting 2025. Vooral ook omdat in deze Kadernota 2025 wordt voorgesteld om diverse maatregelen uit spoor 2 reeds ‘in te boeken’ bij de totstandkoming van de Programmabegroting 2025-2028. Te denken valt hierbij onder meer aan het heroverwegen van afschrijvingstermijnen en restwaarden, de systematiek van indicering, het opnemen van een stelpost onderuitputting Kapitaallasten en ‘treasury-maatregelen’ die een effect hebben op de gehanteerde rente-omslag c.q. rentelasten. 2

Het direct implementeren van de maatregelen uit spoor 2 ligt voor de hand: hiermee worden namelijk de maatregelen geëffectueerd die een geringe maatschappelijke impact hebben. Ze zijn ook vanuit financieel-technisch oogpunt te verantwoorden en maken dat de toekomstige financieel technische uitgangspunten die Oldenzaal hanteert reëel en actueel zijn en passen bij een moderne kijk op bedrijfsvoering. Wel verhogen de voorgestelde financieel-technische maatregelen het risicoprofiel van de gemeente. Deze zijn verantwoord, maar dienen vergezeld te gaan van een gezond weerstandsvermogen dat bepaald is aan de hand van een gedegen inventarisatie van risico’s in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicomanagement’. Ambities en Middelen in balans – Spoor 1 Bij de Kadernota 2025 wordt voorgesteld om van de geïnventariseerde maatregelen uit spoor 1, de categorieën ‘onderuitputting’ en ‘belastingen en tarieven’ direct te betrekken bij de opstelling van de begroting 2025. De eerste categorie heeft een geringe maatschappelijke impact. De twee categorie (belastingen & leges) heeft wat dat betreft meer consequenties. Vooruitlopend op het Rijksbeleid om de verhoging van de OZB te maximeren en daarmee de beleidsvrijheid van de gemeenten verder te beperken, zien we ons gedwongen om nu al een aantal belastingen en tariefsverhogingen door te voeren.

Bovendien zijn deze verhogingen nodig om niet te hoeven te bezuinigen op de voorzieningen in de stad. De mogelijke bezuinigingsmaatregelen gaan hoe dan ook impact hebben op organisaties, verenigingen en instellingen. Tot aan de programmabegroting 2025 nemen we de tijd om de betreffende partners te informeren. We voeren deze gesprekken zorgvuldig en transparant. Risicoparagraaf Voor een tweetal ingeboekte maatregelen uit spoor 1 willen we op voorhand het voorbehoud maken dat de uiteindelijke uitwerking kan leiden tot negatieve financiele uitwerkingen danwel niet (volleldig) realiseerbaar blijken. Deze maatrgelene willen we expliciet opnemen en benoemen de risicoparagraaf. Het betreffen:  Kostendekkend maken leges burgerzaken: nader onderzoek zal plaats moeten vinden welke producten in prijs verhoogd moeten worden om dit percentage kostendekkendheid te bereiken. We zullen de komende maanden nader uitwerken hoe e.e.a. precies uitwerkt. Er is een kans dat het bedrag niet in de volle omvang wordt gerealiseerd. Daarom nemen we dit in de Programmabegroting 2026 dan ook mee in de risicoparagraaf; Risico budgetdruk WMO door stapeling maatregelen: door stapeling van maatregelen ontstaat het potentiële risico dat de afzonderlijke maatregelen niet allemaal het beoogde financiële effect behalen.

Claim op het Rijk’ Door de aangekondigde nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds per 2026 en de structurele uitname door het Rijk van € 4 miljard, waar tot op heden slechts voor € 2 miljard aan (incidentele) reparatie op is gedaan, bedraagt de totale netto korting voor Oldenzaal op het gemeentefonds ca. € 4 miljoen. In deze Kadernota presenteert Oldenzaal vooralsnog een begroting met negatieve saldi voor de jaren 2027 en 2028, oplopend tot een bedrag van € 1,3 miljoen in 2028. Dit tekort wordt bewust gepresenteerd, om de Oldenzaalse ‘claim op het Rijk’ nog eens te benadrukken. De inmiddels geïnventariseerde maatregelen uit ‘ambities en middelen in balans‘ worden gedeeltelijk bij de Kadernota 2025 ‘ingeboekt’. De resterende maatregelen worden vooralsnog ‘achter de hand’ gehouden, in afwachting van het al dan niet tot uitkering komen van de ‘claim op het Rijk. Vooralsnog heeft de nieuwe regering het in haar hoofdlijnenakkoord nagelaten om een nieuwe weg in te slaan. Dat maakt dat het uiteindelijk kunnen ‘verzilveren’ van de claim hoogst onzeker is. Mocht het Rijk ‘over de brug komen’ met financiële middelen dan wordt voorgesteld om met 50% van dat bedrag de OZB minder te verhogen, zoals opgenomen in de Kadernota 2025 en met 50% van dat bedrag de “Voorgenomen keuzes indien Rijkt tekortschiet” (spoor 1) niet door te voeren.

3

Rentelasten In spoor 2 worden maatregelen voorgesteld om de rentelasten te verminderen. Toch blijft Oldenzaal, door de ambitieuze investeringsagenda in combinatie met de huidige leningenportefeuille, relatief kwetsbaar voor rentestijgingen. Voor de Programmabegroting 2025 is de omslagrente verhoogd van 1,25% naar 1,50%. Gezien de renteontwikkelingen lijkt een verdere stijging op korte termijn niet waarschijnlijk. Om echter een indicatie te geven: de stijging van de omslagrente van 0,25% in 2025 betekent structureel een extra last voor de begroting 2025 van circa € 335.000. Budgetten Jeugdhulp Vrijwel alle gemeenten in Nederland hebben te maken met structurele tekorten op de budgetten jeugdhulp. Ook voor Oldenzaal blijft dit een voortdurend risico. Daarvoor zijn verschillende oorzaken, zoals de ‘decentralisatiekorting’ van het Rijk van € 1 miljard op de Jeugdzorg, de toename van de hulpvraag en de toegenomen zorgzwaarte van cliënten. Met de recente verhoging van het jeugdhulpbudget komt het Rijk gemeenten slechts gedeeltelijk tegemoet. Tijdens het VNG-congres van 4 juni 2024., riepen gemeenten met grote meerderheid het VNG-bestuur op zich blijvend in te zetten voor stevige structurele bijdragen in de jeugdhulp én onderzoek naar de kosten- en volumegroei.

Advies We stellen u voor door middel van het vaststellen van deze kadernota 2025 in te stemmen met: - de hierin opgenomen kaders voor het opstellen van de programmabegroting 2025; - de in hoofdstuk 2.5 benoemde maatregelen uit ‘ambities en middelen in balans’ spoor 2; - de in hoofdstuk 2.6 benoemde maatregelen uit ‘ambities en middelen in balans’ spoor 1 (onderuitputting, belasting & tarieven; - de in hoofdstuk 2.7 opgenomen voorstellen ‘Voorgenomen nieuw / aanvullend beleid’, waarbij: - als locatie voor het Sociaal Plein (voorstel 18-20) wordt gekozen voor Ganzenmarkt 11; - ten aanzien van het huidige Stadhuis (voorstel 1-2) wordt gekozen voor grootschalige vernieuwbouw, zonder de optie van Sociaal Plein in het Stadhuis.

In de vergadering van het politiek forum van 24 juni 2024 is besloten uw raad te adviseren tot behandeling en besluitvorming over te gaan.

Oldenzaal, 8 juli 2024 Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,

de burgemeester,

G.A. Tiebot

P.G. Welman

Bijlagen - Kadernota 2025

4

Nr. 1400

De raad van de gemeente Oldenzaal;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 18 juni 2024, nr. 23/5, reg.nr. INTB-24-06457 gelet op 147, lid 2, 89 en 192 van de Gemeentewet

besluit:



de Kadernota 2025 vast te stellen en daarmee tevens vast te stellen: o de hierin opgenomen kaders voor het opstellen van de programmabegroting 2025; o de in hoofdstuk 2.5 benoemde maatregelen uit ‘ambities en middelen in balans’ spoor 2; o de in hoofdstuk 2.6 benoemde maatregelen uit ‘ambities en middelen in balans’ spoor 1 (onderuitputting, belasting & tarieven; o de in hoofdstuk 2.7 opgenomen voorstellen ‘Voorgenomen nieuw / aanvullend beleid’, waarbij: - als locatie voor het Sociaal Plein (voorstel 18-20) wordt gekozen voor Ganzenmarkt 11; - ten aanzien van het huidige Stadhuis (voorstel 1-2) wordt gekozen voor grootschalige vernieuwbouw, zonder de optie van Sociaal Plein in het Stadhuis.

Vastgesteld in de openbare vergadering van 8 juli 2024 de griffier,

de voorzitter,

B.C. de Groot

P.G. Welman