07 Toekomstvisie Oldenzaal 2040 - Bijlage Toekomstvisie Oldenzaal 2040

Hoort bij raadsbesluitnr. 1395 van 17 juni 2024, de griffier,

R.d.G.

JOUW INBRENG, JOUW OLDENZAAL

Oldenzaal, juni 2024 In een wereld die steeds verandert, ontkom je niet aan vooruitkijken. Als stadsbestuur van Oldenzaal vinden we het belangrijk om samen met inwoners na te denken over de toekomst van onze stad. Daarom is het afgelopen jaar gewerkt aan een gezamenlijke toekomstvisie voor Oldenzaal. Het is fantastisch om te ervaren dat veel inwoners, van jong tot oud, en organisaties hun steentje hebben bijgedragen. Ieder vanuit een eigen motivatie en denkkader. Een heel goed voorbeeld vind ik de manier waarop leerlingen van de Oldenzaalse basisscholen naar de toekomst kijken en het beeld waaraan Oldenzaal in 2040 volgens hen moet voldoen. En niet alleen een goed voorbeeld, maar vooral belangrijk. Niet voor niets heeft de jeugd de toekomst in handen. Ik heb ook gemerkt dat Oldenzalers trots op hun stad zijn én veel belang aan onderlinge verbondenheid hechten. En dat komt nadrukkelijk terug in dit eindresultaat. Oldenzaal 2040, voor en door Oldenzaal. Het is geen visie vol futuristische vergezichten. Het is een kompas waarmee we onze stad de komende jaren zo goed mogelijk in kunnen richten. Het is de basis voor het beleid van de gemeente en het helpt bij het maken van keuzes. Maar het is ook een visie die iedere organisatie, vereniging en ondernemer in Oldenzaal kan gebruiken als basis voor eigen toekomstig beleid. Want samen zijn we Oldenzaal, de Glimlach van Twente.

Patrick Welman Burgemeester van Oldenzaal

2

Inhoud 1. Het DNA van Oldenzaal

5

2. Gezond en gelukkig leven

8

In 2024...

9

Trends en ontwikkelingen

10

In 2040...

10

En hoe ziet de jeugd Oldenzaal in 2040?

12

Wat valt op?

13

3. Werk en vrije tijd

14

In 2024...

15

Trends en ontwikkelingen

16

In 2040...

17

En hoe ziet de jeugd Oldenzaal in 2040?

19

Wat valt op?

19

4. Groene en duurzame leefomgeving

20

In 2024...

21

Trends en ontwikkelingen

22

In 2040...

23

En hoe ziet de jeugd Oldenzaal in 2040?

25

Wat valt op?

25

Nawoord

26

5. Op weg naar 2040

27

6. Totstandkoming van de visie

30

Bijlagen en bronvermelding

39

COLOFON Uitgave: Gemeente Oldenzaal Juni 2024

LEESWIJZER Hoofdstuk 1 gaat in op het DNA van Oldenzaal. Wat typeert onze stad? Waar ligt haar kracht? En wat is de positie van onze stad in de regio?

GEZOND EN GELUKKIG LEVEN

Hoofdstuk 3 heeft als thema Werk en vrije tijd en gaat in op het Oldenzaal van nu, de belangrijkste trends en ontwikkelingen én beschrijft de visie op 2040.

Hoe willen we wonen, werken en leven in het Oldenzaal van 2040? De toekomstvisie Oldenzaal 2040 bestaat uit een aantal hoofdstukken:

HET DNA VAN OLDENZAAL

Hoofdstuk 2 heeft als thema Gezond en gelukkig leven en gaat in op het Oldenzaal van nu, de belangrijkste trends en ontwikkelingen én beschrijft de visie op 2040.

WERK EN VRIJE TIJD

Hoofdstuk 4 heeft als thema Groene en duurzame leefomgeving en gaat in op het Oldenzaal van nu, de belangrijkste trends en ontwikkelingen én beschrijft de visie op 2040.

OP WEG NAAR 2040

GROENE EN DUURZAME LEEFOMGEVING

Hoofdstuk 5 Op weg naar 2040 legt uit hoe Oldenzaal 2040 ons kompas is voor de toekomst. En op welke manier dit helpt om de stad in de komende jaren zo goed mogelijk in te richten. Ook beschrijft dit hoofdstuk hoe we de toekomstvisie actueel en levend houden.

Hoofdstuk 6 laat zien hoe het projectteam Oldenzaal 2040 de totstandkoming van deze visie heeft aangepakt, welke doelgroepen hebben meegedaan en op welke manier, wat hen is gevraagd én hoe de inbreng is verwerkt.

TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE

De bijlagen zijn gevuld met bronvermeldingen, een overzicht van alle benaderde organisaties en georganiseerde bijeenkomsten en de communicatiekalender.

1. HET DNA VAN OLDENZAAL

5

1. HET DNA VAN OLDENZAAL Hoe willen Oldenzalers gezond en gelukkig leven in het Oldenzaal van 2040? Wat vinden ze in 2040 belangrijk op het gebied van werk en vrije tijd en op het gebied van duurzaamheid en groen? Dat staat in de komende hoofdstukken omschreven. Maar eerst staat in dit hoofdstuk het DNA van Oldenzaal geschetst. Want wat typeert onze stad? Waar ligt haar kracht? En wat is de positie van onze stad in de regio?

SAMEN DOEN EN SAMEN LEVEN

OLDENZAAL IN DE REGIO

Oldenzalers zijn trots op hun stad, er hoeft volgens hen dan ook

Oldenzaal heeft een regiofunctie voor Noordoost Twente. Inwoners

niet direct veel te veranderen in 2040. Dat blijkt uit de inbreng

uit buurtgemeenten - zoals Tubbergen, Dinkelland en Losser -

die opgehaald is uit de samenleving. Inwoners willen meegroeien

bezoeken Oldenzaal voor werk, onderwijs en vrije tijd. We delen in

met de ontwikkelingen van de toekomst, maar hoeven daarbij

Noordoost Twente dezelfde cultuur, normen en waarden. Oldenzaal

nu niet voorop te lopen. De jeugd wil wel graag vernieuwing en

kan door haar omvang heel goed de verbinding leggen tussen

graag aansluiten bij de tijd. Oldenzaal wordt door zowel inwoners

landelijk en stedelijk gebied in Twente. Oldenzaal kijkt binnen de

als bezoekers steevast omschreven als: ‘gezellig’. Een gezellige,

Noordoost Twentse samenwerking namelijk vanuit een stedelijke

Oldenzaal heeft als stad een aantal unieke kenmerken. Zo is het

bourgondische stad, met mooie evenementen zoals de ‘Boeskool

invalshoek (doordat Oldenzaal de kenmerken van een stad in zich

een stad met een bourgondische uitstraling én als oudste stad van

is Lös’ en carnaval. Hierbij staat gastvrijheid hoog in het vaandel.

heeft), terwijl de andere drie gemeenten meer vanuit het landelijke

Twente kent Oldenzaal ook een rijke historie. In de diverse musea

perspectief kijken.

wordt het verhaal van Oldenzaal verteld. Die historie is ook letterlijk te zien in de Plechelmusbasiliek en andere historische gebouwen. Daarnaast liggen in Oldenzaal het Nationaal landschap Noordoost Twente en het Hulsbeek om de hoek: als Oldenzaler ben je snel in

ge·zel·lig (bijvoeglijk naamwoord, bijwoord) een huiselijk gevoel gevend, vriendelijk aandoend

het groen net buiten de stad. Verder is de stad goed bereikbaar

Ook de colleges van B&W uit de buurtgemeenten hebben hun stem laten horen in het kader van Oldenzaal 2040. De Twentse gemeenten geven aan dat Oldenzaal een prettige samenwerkingspartner is binnen zowel Noordoost Twente,

door de ligging aan de A1, een eigen treinstation en diverse

als in regionaal Twents verband. In Twents verband zijn er drie

fietsverbindingen. Met de verscheidenheid aan winkels en de vele

Samen doen en samen zijn, wordt belangrijk gevonden.

speerpunten opgeschreven om in te investeren: sterke economie,

horeca verzorgt Oldenzaal een centrumfunctie voor Noordoost

Het noaberschap, het verenigingsleven en de saamhorigheid zijn

duurzame energie en duurzame stedelijke groei. Twente speelt

Twente.

en blijven daarbij een belangrijk onderdeel van de kwaliteit van

als een groene technologische topregio een belangrijke rol in de

Oldenzaal. Dat is ook te zien aan het rijke verenigingsleven met

Nederlandse economie. De strategische ligging van Oldenzaal

INWONERS

veel betrokken vrijwilligers. Daarnaast heeft Oldenzaal een sterk

aan de A1 biedt kansen voor een verdere ontwikkeling van

Oldenzaal telt bijna 32.000 inwoners waarvan zo’n 25% van deze

bedrijfsleven met veel ondernemers die bijdragen aan dit bloeiende

bedrijventerrein(en) langs de (oprit) van deze snelweg. Verder biedt

inwoners 65 jaar of ouder is. In 2040 is er een andere opbouw van

verenigingsleven en de evenementen in de stad.

de combinatie van stad én de ligging van Oldenzaal in het Twentse

de bevolking. De verwachting is dat er meer ouderen en minder

landschap kansen op het gebied van recreatie en toerisme.

jongeren zijn. Op dit moment is de verwachting dat het aantal inwoners van Oldenzaal in de komende jaren afneemt als er niets gebeurt.

6

1. HET DNA VAN OLDENZAAL DUITSE BETREKKINGEN & DE HANZE De regio houdt natuurlijk niet op bij de grens. Er zijn goede contacten met de Duitse buren. Een mooi voorbeeld is de stedenband tussen Rheda-Wiedenbrück en Oldenzaal sinds het midden van de jaren 70 van de vorige eeuw. Het netwerk van Oldenzaal houdt niet op met een goede positie in de regio en de Duitse betrekkingen. Oldenzaal is namelijk ook lid van de Nieuwe Hanze. De Nieuwe Hanze is een actief netwerk op het gebied van cultuur, recreatie en toerisme. In Oldenzaal kan in het Hanzehuis meer worden ontdekt over zowel de Hanzegeschiedenis als het hedendaagse ondernemende Oldenzaal.

7

2. GEZOND EN GELUKKIG LEVEN 8

2. GEZOND EN GELUKKIG LEVEN Gezond en gelukkig leven gaat over thema’s als wonen, gezondheid, onderwijs, armoede, veiligheid, samen leven en cultuur en sport. De paragraaf ‘In 2024…’ is gebaseerd op de evaluatie van de Stadsvisie 2025 en de lopende activiteiten en projecten. ‘Trends en ontwikkelingen’ komen uit toonaangevende publicaties en onderzoek (zie bronnen in de bijlagen) en uit de werksessies met ambtenaren van de gemeente Oldenzaal. De visie ’In 2040…’ is gebaseerd op de inbreng van Oldenzalers in de periode augustus 2023 tot en met februari 2024. De leeftijd van deze Oldenzalers is 20+. We besteden speciale aandacht aan jongeren onder het kopje ‘En hoe ziet de jeugd Oldenzaal in 2040?’. Dat doen we omdat de jeugd de toekomst in handen heeft. De woorden die de Oldenzalers hebben gebruikt, zijn zoveel mogelijk letterlijk overgenomen.

betaalbaarheid daarvan. Het gaat dan vooral om woningen voor starters en woningen voor senioren.

ONTMOETEN EN LEREN Lokale voorzieningen, zoals het zwembad en het Stadstheater met Filmhuis, dragen bij aan onze fysieke en mentale gezondheid en ons geluksgevoel. Net als de clubs, verenigingen en evenementen als carnaval en de Boeskool is Lös. Ook hebben we voldoende aanbod om te leren: we hebben basisscholen in alle wijken en voortgezet onderwijs op alle niveaus. Er wordt geïnvesteerd in plekken om elkaar te ontmoeten, zoals sociaal-cultureel centrum Willemien en Bibliotheek Oldenzaal. Wel maken we ons zorgen over de beschikbare vrijwilligers, die onmisbaar zijn voor al deze vrijetijdsactiviteiten.

IN 2024…

ZORG EN ONDERSTEUNING

IS OLDENZAAL EEN STAD WAAR DE INWONERS MET PLEZIER WONEN, WERKEN EN HUN VRIJE TIJD BESTEDEN.

Er zijn zorgen om inwoners die niet zo goed voor zichzelf kunnen zorgen, ouder worden of weinig te besteden hebben. De gemeente regelt sinds 2015 de jeugdzorg, werk en inkomen en zorg en

SAMEN LEVEN

ondersteuning voor mensen met een beperking en ouderen.

Er is verbondenheid in Oldenzaal, maar vooral per groep. De corona-

Inwoners worden steeds ouder en wonen langer thuis, dus wordt

periode heeft veel impact gehad. Dat merken we nog steeds in hoe

meer hulp gevraagd vanuit deze groep mensen. Dit geldt ook voor

mensen met elkaar omgaan. En in wat mensen belangrijk vinden.

de jeugdzorg. De zorg kost steeds meer geld, wat betekent dat we

Gelukkig kunnen we weer genieten van alles wat onze stad te

keuzes moeten maken. Mogelijke oplossingen kunnen we vinden

bieden heeft, ook op sportief en cultureel gebied.

door ‘minder te praten en meer te doen’, slimme combinaties te maken en minder in hokjes te denken. Maar ook is er steeds minder

WONEN

zorgpersoneel die voor deze inwoners kunnen zorgen. Nu al lossen

We wonen graag in Oldenzaal. Het is een leuke en gezellige stad.

we als inwoners steeds vaker dingen zelf op of vragen we familie,

Er is veel groen in en om Oldenzaal en dat waarderen de inwoners.

vrienden of buren om hulp.

Van de Oldenzalers woont 60% in een koophuis en 40% in een huurhuis. We maken ons wel zorgen over het aantal huizen en de

9

2. GEZOND EN GELUKKIG LEVEN TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

gebouwen. Of door ruimtes op een slimme manier te delen voor

vanzelfsprekend om familie, buren of vrienden om hulp te vragen

bijvoorbeeld werken, de was doen, logeren of spelen.

en te geven. Iedereen gaat gewoon met elkaar om, we doen het

SAMEN LEVEN

samen én we luisteren naar elkaar. En we hopen dat iedereen

Verschillen tussen mensen en groepen worden steeds groter.

ONTMOETEN EN LEREN

Armoede neemt toe en niet iedereen heeft gelijke kansen.

Razendsnelle digitale ontwikkelingen vragen om meer aandacht

We maken ons zorgen over weinig respect voor elkaar, sociale

voor de (digitale) toegankelijkheid van informatie. Bovendien is het

WONEN

versplintering en onvrede.

steeds noodzakelijker om over voldoende (digitale) taalvaardigheid

Onze manier van wonen in 2040 maakt het samen leven beter

en geletterdheid te beschikken.

mogelijk. We hebben de afgelopen jaren gezorgd voor nieuwe

genoeg geld heeft om rond te komen.

huizen die passen bij wat inwoners nodig hebben. Zoals een

Steeds meer inwoners, zoals jongeren en mensen met lagere inkomens, zijn onzeker en hebben het gevoel weinig grip op hun leven te hebben. Dit kan hun gezondheid aantasten en de tevredenheid over hun leven behoorlijk verminderen. Bron: Grip – WRR (2023)

ZORG EN ONDERSTEUNING

Knarrenhof, bijvoorbeeld Noabershof Olnzl en Carmelhof.

We zijn ons ervan bewust dat gezondheid en vitaliteit niet alleen

Maar ook zijn andere woonvormen voor senioren en woningen

afhankelijk zijn van zorg en welzijn. Ook onze woonomgeving,

voor één- en tweepersoonshuishoudens beschikbaar. Bestaande

gezinssituatie, veiligheid, financiële situatie en sociale contacten

woningen zijn omgebouwd tot plekken waar ouderen en jongeren

spelen hierin een rol. Om te zorgen dat ouderen en jongeren de

samen kunnen leven en voor elkaar kunnen zorgen. We bouwen

hulp krijgen die ze nodig hebben, wordt het steeds belangrijker om

(pre-)mantelzorgwoningen en tiny houses. Ook worden ruimtes

problemen te voorkomen. Deze preventie gebeurt onder meer met

gedeeld, zowel in gebouwen als daarbuiten. Hierdoor ontmoeten

de inzet van cultuur en sport. Voor zowel jong als oud.

mensen elkaar gemakkelijker en ontstaat als vanzelf verbinding en samenwerking.

WONEN

IN 2040…

De Nederlands bevolking groeit, vergrijst en het aantal

ZIJN WE ALS OLDENZALERS SAMEN VERANTWOORDELIJK VOOR ONZE GEZONDHEID EN ONS GELUK.

eenpersoonshuishoudens stijgt. Dit zet samen met het kleine aantal woningen dat gebouwd wordt, de woningmarkt onder druk. Ook het bouwen van woningen is een uitdaging. Onder

SAMEN LEVEN

meer door duurzaamheidseisen, het stikstofprobleem, de hogere

Sinds 2024 is er niet meer geld en personeel en zijn er niet meer

bouwkosten en de beperkte ruimte. Woningen zijn dan ook steeds

hulpmiddelen beschikbaar. Dus gebruiken we dat wat er is op

moeilijker te betalen. De leeftijdsopbouw van de bevolking, andere

een slimme manier. We lossen dit samen op, want we willen ons

gezinssamenstellingen en veranderde woonwensen vragen om

graag goed voelen en goed zorgen voor de wereld om ons heen.

meer en meer diversiteit in woningen. Een deel van de oplossing ligt

Oldenzaal kent in 2040 een samenleving waarin ontmoeten en

in de combinatie van wonen, werken en ontmoeten in bestaande

vitaliteit centraal staan. Iedereen draagt een steentje bij. Het is

Een Knarrenhof bestaat uit een groep zelfredzame senioren die woont in passende woningen in een hofje. De ouderen wonen er zelfstandig rond een hoftuin met een gezamenlijk ‘Hofhuys’ binnen een hecht sociaal netwerk. Stichting Knarrenhof.

10

2. GEZOND EN GELUKKIG LEVEN ONTMOETEN EN LEREN

Het lokale aanbod zorg en welzijn is voldoende en toegankelijk

De nadruk ligt meer op overeenkomsten dan op verschillen tussen

voor iedereen. Dichtbij in de eigen buurt en voor diverse groepen.

groepen inwoners. Echt Oldenzaalse tradities −bestaande en

Passend bij een diverse samenleving, met stadsgenoten vanuit alle

nieuwe, culturele en sportieve − dragen bij aan gezond en gelukkig

culturele achtergronden en kwetsbare groepen. Met bijzondere

leven voor iedereen. Sportieve en culturele verenigingen en

aandacht voor mensen met een beperking. Ook medische zorg

activiteiten die lijken op streetsoccer, BoesCoolFit en BoesCoolTuur

is indien nodig bereikbaar, het liefst zo dichtbij mogelijk en

bestaan nog altijd. Net als carnaval en de Boeskool is Lös, maar

betaalbaar. Ontwikkelingen op het gebied van technologie, artificial

dan wel net even anders. Het zwembad heeft een belangrijke

intelligence en robotisering helpen hierbij, waarbij we de waarde

functie voor bewegen, ontmoeten en ontspannen. Er zijn veel

van menselijk contact niet uit het oog verliezen.

ruimtes voor ontmoeting, zowel binnen als buiten. Door verbinding tussen inwoners en tussen organisaties, kan iedereen meedoen

GEZOND LEVEN

en zich ontwikkelen. Er zijn minder problemen door taalbarrières,

Omdat voorkomen beter is dan genezen, zijn Oldenzalers bewust

laaggeletterdheid en beperkte digitale vaardigheden.

bezig met gezond leven. Daarvoor werken onderwijs, sport- en cultuurorganisaties nauw samen. Met elkaar, maar ook met

ZORG EN ONDERSTEUNING

welzijns- en zorginstellingen. Bijvoorbeeld tijdens de verlengde

Oldenzalers kijken in 2040 als vanzelfsprekend naar elkaar om.

schooldag. Daardoor is het aanbod toegankelijk, bereikbaar en

We zijn trots op het gevoel van bij elkaar horen. Ook zijn we

betaalbaar voor iedereen die het nodig heeft.

tevreden over onze betrokkenheid en noaberschap. Lange tijd waren we bang dat we minder ruimte zouden krijgen voor vaste taken als vrijwilligerswerk en mantelzorg. Maar door goede afspraken met werkgevers en de gemeente over extra tijd, vergoeding en begeleiding is een evenwicht tussen werk en zorg gevonden. Vrijwilligerswerk is nog steeds vrijwillig en wordt meer gewaardeerd.

11

2. GEZOND EN GELUKKIG LEVEN EN HOE ZIET DE JEUGD* OLDENZAAL IN 2040?

We hebben meer activiteiten voor de jeugd onder de 18 jaar, zodat

*De inbreng hieronder is van Oldenzalers van 5 t/m 20 jaar.

zij elkaar kunnen ontmoeten. Denk aan hangplekken voor de jeugd. Ook zijn er nieuwe feesten voor deze jeugd, zoals het lichtfeest, hét evenement van 2040.

Voor een mooier Oldenzaal – kijk goed naar wat je zelf kunt veranderen/doen – en wees lief voor elkaar. (Basisschool De Leemstee)

GEZOND LEVEN In 2040 leven we gezond. Roken, vapen en drugs zijn verboden. Gezond eten is goedkoper dan ongezond eten. Op school en bij de sport is gratis fruit en de schoolkantines bieden een gezonde keuze. Ook hebben we een vleesvrije week. In de supermarkt kun

SAMEN LEVEN

je gecontroleerd worden op het aantal keren dat je vlees hebt

Iedereen heeft voldoende eten en drinken. Er is een betere

gekocht. We bewegen veel op school en in de klas en kinderen

verdeling van geld tussen mensen die in armoede leven en mensen

sporten gratis. Er zijn meer speelplekken in de stad gekomen

die voldoende geld hebben. Veiligheid vinden we belangrijk.

de afgelopen jaren. Oldenzaal is in 2040 goed toegankelijk voor

Daar doen we zelf iets aan. Door respect te hebben voor elkaar en

gehandicapten en ouderen en ook zij kunnen sporten.

doordat we gestopt zijn met pesten en discriminatie. Ook hebben we meer politie op straat gekregen in de afgelopen jaren en

TECHNIEK EN DIGITALISERING

gebruiken we drones voor veiligheid.

Techniek helpt ons bij van alles: Robots die brand ruiken en waarschuwen. Drones brengen pakketjes. We gebruiken techniek

WONEN

voor andere vormen van sport. Bijvoorbeeld met een VR-bril of

In 2040 wonen we in een groene omgeving en zijn meer andere

droneraces. Robots en technische middelen helpen ouderen.

huizen gebouwd. Bijvoorbeeld tiny houses, hogere huizen en

We maken ons zorgen dat ons sociale leven door robots en

ondergrondse huizen. Er zijn betaalbare woningen voor iedereen en

digitalisering wordt overgenomen. Dus dat we elkaar minder in het

er is voldoende opvang voor vluchtelingen.

echt ontmoeten. Het zorgen voor ouderen gebeurt nog wel door mensen.

ONTMOETEN EN LEREN Op school werken we meer digitaal en leren we over cultuur, natuur en gezondheid. Ook na schooltijd zijn er veel leuke sportieve en creatieve activiteiten en evenementen voor jongeren. Maar ook sport en bewegen hebben een vaste plek op school en na school.

12

2. GEZOND EN GELUKKIG LEVEN WAT VALT VERDER OP?

Doordat minder tijd en geld beschikbaar is, bedenken we allerlei

Want de jeugd heeft de toekomst. Om jongeren te behouden,

Naast alles wat hiervoor vermeld staat, vallen een aantal dingen

creatieve oplossingen. Denk hierbij aan het samenwerken in een

moeten we in Oldenzaal:

op bij wat alle Oldenzalers ingebracht hebben. Als we een bijdrage

zorgcoöperatie, allerlei vormen van burenhulp en technologische

• meer starterswoningen beschikbaar maken door nieuwbouw,

leveren aan Oldenzaal in 2040 dan maken we vaker gebruik

oplossingen. En het geld dat er is, wordt anders besteed.

van voorzieningen en bieden we ondersteuning in de vorm van

Bijvoorbeeld aan preventie en voorzieningen dichtbij, maar

• meer activiteiten voor jongeren organiseren, zodat zij hun

mantelzorg of vrijwilligerswerk. Dat doen we om zo mee te bewegen

ook door langetermijnafspraken te maken over samenwerking

talenten kunnen ontwikkelen, gelijke kansen hebben en

met de samenleving die steeds meer vergrijst. We zijn kritisch op

en dienstverlening. Professionals en inwoners werken meer

wat we doen en maken bewuste keuzes in waaraan we tijd en geld

samen vanuit allerlei gebieden. Daardoor ontstaan prachtige

• ervoor zorgen dat jongeren gemakkelijk kunnen reizen door

besteden.

nieuwe initiatieven. Zoals buurtbewoners die samen met de

bijvoorbeeld beter openbaar vervoer en meer deelscooters,

woningbouwvereniging tuinen en speeltuinen onderhouden.

deelfietsen of deelauto’s.

maar ook doordat betaalbare bestaande woningen vrijkomen;

Oldenzaal aantrekkelijk blijft;

Of een digitale plek om hulp te vragen en aan te bieden.

Een zorgcoöperatie is een netwerk van inwoners in een dorp of wijk die zelf hulp en zorg regelen.

Voor ouderen noemen we vergelijkbare thema’s. Zoals passende We zien twee doelgroepen die in 2040 extra aandacht moeten

woningen, voldoende activiteiten en zelfstandig kunnen reizen.

krijgen: jongeren en ouderen. Jongeren zodat zij in Oldenzaal blijven.

En: bereikbaarheid en toegankelijkheid van voorzieningen in de buurt.

13

3. WERK EN VRIJE TIJD 14

3. WERK EN VRIJE TIJD Werk en vrije tijd gaat over thema’s als bedrijventerreinen, werkgelegenheid en arbeidsmarkt, erfgoed, de binnenstad, toerisme en recreatie, cultuur en evenementen en bereikbaarheid. Dit thema gaat ook over samenwerking tussen ondernemers, overheid, onderwijs en technologische ontwikkelingen, innovatie, robotisering en digitalisering. De paragraaf ‘In 2024…‘ is gebaseerd op de evaluatie van de Stadsvisie 2025. ‘Trends en ontwikkelingen’ komen uit toonaangevende publicaties en onderzoek (zie bronnen in de bijlagen) en uit de werksessies met ambtenaren van de gemeente Oldenzaal. De visie ’In 2040…’ is gebaseerd op de inbreng van Oldenzalers in de periode augustus 2023 tot en met februari 2024. De leeftijd van deze Oldenzalers is 20+. We besteden speciale aandacht aan jongeren onder het kopje ‘En hoe ziet de jeugd Oldenzaal in 2040?’ Dat doen we om dat de jeugd de toekomst in handen heeft. De woorden die de Oldenzalers hebben gebruikt, zijn zoveel mogelijk letterlijk overgenomen.

IN 2024… IS OLDENZAAL EEN GEZELLIGE EN VITALE STAD.

de Gebiedsontwikkeling Jufferbeek-Noord. Voor wat betreft de

VRIJE TIJD

sociaaleconomische opgaven van de regio, hebben de 14 Twentse

De vrijetijdseconomie in Oldenzaal kan nog wel een boost

gemeenten, ondernemers, onderwijs en overheid in 2021 besloten

gebruiken. De gunstige ligging en de toeristische waarde van de

om de samenwerking te formaliseren in de Twente Board. Hoewel

stad kunnen hierbij zeker helpen. Aan de oostzijde ligt Oldenzaal

de economie van Oldenzaal zich de afgelopen periode gunstig heeft

tegen het gewaardeerde Noordoost Twentse stuwwallenlandschap

ontwikkeld, is stilzitten geen optie.

en aan de westkant ligt het recreatiepark Het Hulsbeek. Daartussen ligt onze binnenstad met het eeuwenoude stratenpatroon en de

AANTREKKELIJK OLDENZAAL

Plechelmusbasiliek als uniek middelpunt. En natuurlijk de Groote

Het centrum en de voorzieningen in Oldenzaal zijn niet alleen

Markt - de huiskamer van Oldenzaal - Stadstheater De Bond en de

aantrekkelijk voor eigen inwoners, maar ook voor grote

Oldenzaalse musea het Palthe Huis (met Hanze Huis) en de Pelgrim

aantallen bezoekers vanuit de regio. Oldenzaal scoort in het

(met Archeo Hotspot). Je kunt in de musea het historische Verhaal

Koopstromenonderzoek Oost-NL 2023 een 7,8. De binnenstad is

van Oldenzaal ontdekken en beleven. Op het gebied van vrije tijd

de sfeermaker van Oldenzaal. Wel is het winkelen in de binnenstad

werkt Oldenzaal al jaren samen met de andere Twentse gemeenten.

de afgelopen jaren afgenomen. Onder meer door digitaal winkelen,

De meest nauwe samenwerking is met de gemeenten in Noordoost

inflatie en de coronaperiode. De binnenstad is een plek waar we

Twente. Voor fiets- en wandelroutes werken we samen met

graag zijn, vooral door de aanwezige winkels en horeca.

Routenetwerken. Twente Marketing en Oldenzaal Promotie werken

De opknapbeurt van winkelcentrum De Vijfhoek en de vestiging

actief aan het promoten van Oldenzaal als oudste stad van Twente

van de bibliotheek op deze plek zorgt voor meer levendigheid.

en de Glimlach van Twente.

De terrassen, het erfgoed en de vele verschillende evenementen dragen bij aan de sfeer en het eigen karakter van Oldenzaal. Het historische karakter van de stad zie je onder meer terug in de

WERK De economie van Oldenzaal scoort landelijk goed. Oldenzaal domineert zelfs met Hengelo en Enschede de top 3 van best

monumenten, de Herdenkingstuin en de Stadstuinen.

VRIJETIJDSECONOMIE is alles op het gebied van vrijetijdsbesteding van mensen. Van productie en consumptie tot vervoer en verblijf.

presterende economieën van Twente. Ook blijkt het Oldenzaalse MKB het meest vitaal te zijn van Twente. Oldenzaal beschikt over een belangrijke werkgelegenheidsfunctie in de regio. In 2023 waren ongeveer 3200 bedrijven gevestigd in Oldenzaal en waren er ongeveer 20.250 werkzame personen. De afgelopen periode zijn verschillende projecten uitgevoerd, zoals de uitgifte van een groot deel van de werklocatie Jufferbeek-Zuid en het opstellen van

15

3. WERK EN VRIJE TIJD TRENDS EN ONTWIKKELINGEN WERK In de komende jaren verandert de samenstelling van de Nederlandse bevolking flink. Er zijn minder mensen beschikbaar voor werk, vooral omdat steeds meer mensen ouder dan 67 zijn. Vanaf 2025 verwachten we dat het aantal mensen dat kan werken niet meer groeit, terwijl juist steeds meer vraag naar personeel is. Ook verandert onze manier van werken. Door de coronaperiode is werken vanuit huis of een “third place” behoorlijk ingeburgerd, net als digitaal vergaderen. Er ontstaat meer ruimte om de balans tussen werk en privé anders in te richten. De toenemende behoefte aan mantelzorg en zorgtaken vraagt meer van mensen.

Een third place (letterlijk ‘derde plaats’) is een sociale omgeving die gescheiden is van thuis en werk. Voorbeelden van third places zijn cafés, koffietenten, dorpshuizen, bibliotheken, boekhandels en parken.

• nieuw talent aanboren door het inzetten van statushouders,

De verwachting is dat mensen in Nederland in 2040 voor de korte

arbeidsmigranten;

afstanden – in en rond steden – vooral reizen met het openbaar

• gebruikmaken van de mogelijkheden van digitalisering en kunstmatige intelligentie; • werk anders organiseren bijvoorbeeld meer uren werken mogelijk maken en openstaan voor kleine contracten;

De krapte op de arbeidsmarkt en het tekort aan personeel is nadelig voor zowel de werkgevers als de maatschappij. Dit zie

AANTREKKELIJK OLDENZAAL

mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, gepensioneerden en

• het binden en boeien van personeel door bijvoorbeeld betere arbeidsvoorwaarden.

je bijvoorbeeld door uitval in het openbaar vervoer, kortere

vervoer, met de (elektrische) fiets of lopend. En dat deelmobiliteit, zoals deelauto’s en deelscooters, toeneemt. Voor de middellange afstanden – tussen steden en regio’s – wordt verwacht dat reizigers zich nog steeds vooral met een schone auto verplaatsen. De trein wordt gebruikt om naar het centrum van een stad te reizen. Al met al wordt emissievrij de norm en breken zelfrijdende voertuigen verder door.

openingstijden in de horeca, wachttijden in de zorg of klassen die

Voor bedrijven en bedrijventerreinen is ruimte belangrijk.

naar huis gestuurd worden in het onderwijs. Mogelijke oplossingen

En dat is waar we steeds minder van hebben in de toekomst.

voor het personeelstekort zijn:

We moeten keuzes maken tussen wonen, werken, groen, zonneparken en windmolens. Bedrijventerreinen moeten duurzamer en groener worden en beter bereikbaar zijn.

16

3. WERK EN VRIJE TIJD VRIJE TIJD

IN 2040…

De invulling van onze vrije tijd hangt samen met de hoeveelheid

IS OLDENZAAL EEN ONDERNEMENDE STAD WAAR ALTIJD IETS TE BELEVEN VALT VOOR JONG EN OUD.

Net als in 2024 ontmoeten ondernemers elkaar bij de verenigingen

de bevolking speelt mee bij ontwikkelingen op dit gebied. Door

WERK

We werken in Oldenzaal in een groene omgeving, de bedrijven-

vergrijzing neemt het aantal niet-werkenden toe en daarmee

We hebben een goede samenwerking tussen de gemeente, het

terreinen zijn groen en dragen bij aan onze vitaliteit. De zorg, het

komen meer en nieuwe vrijetijdsbestedingen voor deze groep.

onderwijs en de ondernemers in Oldenzaal. Vraag en aanbod van

bedrijfsleven en het onderwijs maken slim gebruik van artificial

Jongeren en werkenden krijgen juist minder vrije tijd, als gevolg van

personeel is goed op elkaar afgestemd. De gemeente heeft een

intelligence en robotica. Bedrijven vestigen zich in Oldenzaal,

welvaartsbehoud en hoge woonlasten. Deze groep gaat dan ook

rol in het omscholen van arbeidspersoneel en het Twentse fonds

omdat we het watertekort en het tekort aan capaciteit op het

eerder op zoek naar korte en snelle activiteiten en voorzieningen

voor vakmanschap floreert. Mensen met een afstand tot de

elektriciteitsnet in de afgelopen jaren hebben opgelost. Bedrijven

met voldoende beleving. Thema’s als stikstof, klimaatneutraliteit

arbeidsmarkt werken zoveel mogelijk bij reguliere werkgevers.

zijn duurzaam. Ze gebruiken minder water en energie, produceren

en biodiversiteit en gebruik en inrichting van landelijk gebied

De gemeente heeft hierbij een verbindende rol. Op die manier heeft

minder afval en hergebruiken materialen. Ook stimuleren ze hun

zijn van invloed op het aanbod en de keuzes die we maken.

iedereen een passende baan. Ondernemersverenigingen zorgen

medewerkers te reizen met de fiets of het openbaar vervoer.

De vrijetijdssector maakt steeds meer gebruik van de

voor een goed vestigings- en leerklimaat én het ondernemerschap

mogelijkheden die nieuwe en digitale technieken bieden.

versterken. Ook spelen de ondernemers een

vrije tijd die we beschikbaar hebben. Naar verwachting blijft

belangrijke rol in de sponsoring van cultuur, evenementen en sport. en tijdens evenementen. Dit levert sterke informele netwerken op.

dit in Nederland vrij stabiel. Maar ook de leeftijdsopbouw van

Onze ondernemers zijn nog steeds maatschappelijk betrokken. Ze sponsoren evenementen en verenigingen. De verenigingen slaan vaker de handen ineen om gezamenlijk knelpunten rondom vrijwilligers, financiën en accommodaties op te lossen. Besturen werken samen en delen hun kennis, er wordt gezamenlijk ingekocht en slim gebruik gemaakt van de verschillende accommodaties. Hierdoor blijft het rijke verenigingsleven bestaan en blijven mensen/ondernemers elkaar ontmoeten en verbinden.

17

3. WERK EN VRIJE TIJD AANTREKKELIJK OLDENZAAL De binnenstad van Oldenzaal heeft veel sfeer. Veel groen in de straten, op pleinen en aan en op gebouwen. Wij genieten van veel verschillende winkels en er zijn genoeg evenementen en horeca. Het is altijd gezellig. Leegstaande panden hebben een goede bestemming gekregen die past bij de stad. Zoals ontmoeten, cultuur, leren of werken. De fietsvoorzieningen in de stad zijn goed. We kunnen onze fiets kwijt in bewaakte fietsenstallingen waar we meteen de accu opladen. Daarnaast maken we ook veel gebruik van deelmobiliteit. Oldenzaal heeft een gastvrij parkeerbeleid. Op het Stationsplein kun je zelfs gratis parkeren. Voor mensen die minder goed ter been zijn, is de binnenstad goed toegankelijk. Bezoekers komen nog steeds graag naar Oldenzaal. Ze komen voor horeca, winkels, gezelligheid, evenementen en erfgoed. De afgelopen jaren hebben we meer evenementen en activiteiten georganiseerd voor inwoners en bezoekers. En er is tegenwoordig een pop-up camping aan de rand van de stad.

VRIJE TIJD Als je door Oldenzaal loopt kun je het verleden van de stad op verschillende manieren beleven. De Plechelmusbasiliek wordt gebruikt voor concerten en tentoonstellingen. En om de historie van Oldenzaal te laten zien en erover te vertellen. Het Hulsbeek is nog steeds een fijne plek om buiten te zijn. Het heeft een muziekkoepel en je kunt er fijn wandelen, sporten en zwemmen. Afval wordt opgeruimd door robots die ’s avonds een rondje over de velden doen. Wandelen, fietsen en buiten zijn vinden we belangrijk. Maar we pakken ook graag een terrasje, gaan shoppen of naar het theater. We vinden het prima om te reizen naar andere steden voor de bioscoop of het theater. Maar het is wel fijner als het in Oldenzaal zelf is.

18

3. WERK EN VRIJE TIJD EN HOE ZIET DE JEUGD* OLDENZAAL IN 2040?

goed. Je kunt er makkelijk komen met het openbaar vervoer of de

WAT VALT VERDER OP?

*De inbreng hieronder is van Oldenzalers van 5 t/m 20 jaar.

e-bike. En in Oldenzaal zelf reis je makkelijk met bus, (e-)bike, of

Naast alles wat hiervoor vermeld staat, vallen een aantal dingen op

een deelscooter.

bij wat alle Oldenzalers ingebracht hebben. We zijn het behoorlijk

WERK

over de toekomst van Oldenzaal met elkaar eens als volwassenen

Als we later aan het werk gaan, willen we een goede baan.

VRIJE TIJD

en jeugd. Gezelligheid, goede bereikbaarheid, meer naar buiten

En moeten bedrijven goed te bereiken zijn. We verdienen genoeg

Oldenzaal beschikt over een zwembad. Naast het discozwemmen

en meer activiteiten voor de jeugd vinden we belangrijk. Uit een

geld voor een huis en om leuke dingen te doen. Fabrieken zijn

op vrijdag bestaan ook andere activiteiten voor de jeugd in het

peiling op de Stem van Oldenzaal blijkt dat we qua voorzieningen

elektrisch.

zwembad. Stadstheater de Bond is naast theater ook bioscoop

goed onderwijs, voldoende sportmogelijkheden, een aantrekkelijke

geworden. Hier draaien regelmatig populaire films. Sporten blijft

binnenstad en het zwembad ook in 2040 belangrijk vinden.

AANTREKKELIJK OLDENZAAL

belangrijk maar wel op een andere manier. Bijvoorbeeld door drone

Om het rijke verenigingsleven te behouden, is de inzet van

We vinden het belangrijk dat Oldenzaal een gezellige, moderne stad

races, bootcamp en e-sports, dus sporten met behulp van de (spel)

vrijwilligers nodig en vrijwilligerswerk moet wel vrijwillig blijven.

is. Waar veel voor de jeugd te doen is. Voldoende plekken om uit te

computer of virtual reality brillen. Toch wordt ook nog steeds

gaan zoals een discotheek, een plek voor 15- tot 18-jarigen maar

gevoetbald en gehockeyd. We besteden onze vrije tijd graag aan

ook evenementen of festivals. De bereikbaarheid van Oldenzaal is

leuke dingen doen met vrienden of familie.

19

4. GROENE EN DUURZAME LEEFOMGEVING

20

4. GROENE EN DUURZAME LEEFOMGEVING Groene en duurzame leefomgeving gaat over thema’s als groen, energie, klimaat, water, biodiversiteit, ruimtegebruik, hergebruik, afval, verkeer en vervoer. De paragraaf ‘In 2024…‘ is gebaseerd op de evaluatie van de Stadsvisie 2025. ‘Trends en ontwikkelingen’ komen uit toonaangevende publicaties en onderzoek (zie bronnen in de bijlagen) en uit de werksessies met ambtenaren van de gemeente Oldenzaal.. De visie ’In 2040…’ is gebaseerd op de inbreng van Oldenzalers in de periode augustus 2023 tot en met februari 2024. De leeftijd van deze Oldenzalers is 20+. We besteden speciale aandacht aan jongeren onder het kopje ‘En hoe ziet de jeugd Oldenzaal in 2040?’ De teksten over 2040 zijn geschreven op basis van de inbreng vanuit Oldenzaal. De woorden die de Oldenzalers hebben gebruikt, zijn hier zoveel mogelijk letterlijk overgenomen.

aan natuur in de stad. De afzonderlijke identiteit van de wijken wordt ermee bepaald en het zorgt voor een parkachtige setting. Het groen vormt een visitekaartje van de stad. Om de plezierige en groene uitstraling van Oldenzaal te behouden, is het wenselijk om de bestaande burgerparticipatie op groenonderhoud te versterken. Het wijkbudget voor inwonerinitiatieven helpt mee om de betrokkenheid van inwoners met de eigen omgeving te versterken, waarbij inwoners samen met de gemeente het onderhoud in de wijken verzorgen. Nog meer groen en water in de stad blijft een wens. Door de klimaatverandering stijgen de risico’s voor wateroverlast, droogte en hitte. Dat geldt niet alleen in wijken maar ook op bedrijventerreinen. Dat zijn nu plekken waar veel steen en asfalt

IN 2024…

ligt. Door ruimte te maken voor groen en water in de stad passen we Oldenzaal aan de klimaatverandering aan (klimaatadaptatie). De

IS HET PLEZIERIG WONEN EN LEVEN IN DE STAD OLDENZAAL.

aanpassingen helpen de risico’s op wateroverlast, droogte en hitte

GROENE OMGEVING

VERKEER EN VERVOER

Oldenzaal ligt in een landschappelijke en natuurlijke omgeving.

Oldenzaal is een compacte stad met een heldere verkeersstructuur.

Het gebied Noordoost Twente, waartoe het landelijke gebied van

Dit zorgt voor een goede bereikbaarheid vanuit de omliggende

onze stad behoort, is aangewezen als één van de twintig Nationale

plaatsen en een goede interne bereikbaarheid, waarbij fietsers

Landschappen in Nederland. De aanwezigheid van groen vormt een

in principe vanuit elke wijk rechtstreeks het centrum kunnen

belangrijke kwaliteit van de stad. Via het ‘rondje Oldenzaal’, een

bereiken. Door de aanleg van de ‘Groene Loper’ is de verbinding

fietsverbinding tussen de stuwwal en het Hulsbeek, beleef je het

tussen Zuid-Berghuizen en de binnenstad versterkt. Ook de

landschap.

inrichting van de Ootmarsumsestraat als fietsstraat en het

te verminderen.

realiseren van een bewaakte fietsenstalling dragen bij aan de

GROEN IN DE STAD

bereikbaarheid van de binnenstad. Hierdoor komen minder auto’s

Ook het aanwezige groen in de stad behouden en versterken we.

in de binnenstad.

Singelpark t.h.v. de Walgaardenflat

De groene ruimte tussen woonwijken (groene vingers) geeft ruimte

21

4. GROENE EN DUURZAME LEEFOMGEVING Het openbaar vervoersnetwerk is redelijk goed in de richting van de

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

omliggende steden en dorpen. Er zijn busverbindingen en ook de

DUURZAAMHEID EN HERGEBRUIK We zien dat duurzaamheid en hergebruik een steeds groter thema

woonwijken zijn door middel hiervan met het centrum verbonden.

GROENE OMGEVING EN GROEN IN DE STAD

wordt. Soms uit idealisme, maar ook vanwege steeds strengere

Per december 2023 heeft de busmaatschappij het openbaar

Een groene en duurzame leefomgeving – zowel binnen als buiten

(Europese) wetten en regels. Nederland wil in 2050 95% minder

vervoer in Oldenzaal verbeterd met 4 maatregelen:

de stad – is erg belangrijk voor de kwaliteit van leven van inwoners,

CO2 uitstoten en een volledige circulaire economie hebben. Dat

• een snellere verbinding met Enschede;

werknemers en toeristen. Het wordt door een steeds grotere

betekent een toename van de ruimtevraag. Geschat wordt dat een

• meer reismogelijkheden naar Enschede en naar Denekamp;

meerderheid als belangrijke voorwaarde voor een gelukkig leven

circulaire economie tot 40% extra ruimte voor bedrijfsgebouwen

• verruiming van de te krappe bus-treinoverstap;

gezien.

kan vragen.

• slimme doorkoppeling in Enschede naar de binnenstad. Door de groei van de wereldbevolking en de economie neemt de Oldenzaal kent daarnaast een treinverbinding in oostelijke richting

belasting op de aarde toe. De gevolgen van klimaatverandering

naar Duitsland. Deze gaat 17 keer per dag naar Bad Bentheim.

kennen we: opwarming, extreem weer, bosbranden,

Vanuit daar kan verder gereisd worden Duitsland in.

overstromingen, zeespiegelstijging, snelle afname van de biodiversiteit en afname van de kwaliteit van de natuur. Net als

DUURZAME ENERGIE EN HERGEBRUIK

de voortdurende vervuiling van de lucht, het water, de grond en

De verandering naar een nieuw energiesysteem in Nederland

de uitputting van natuurlijke bronnen. Deze gevolgen bedreigen

en dus ook Oldenzaal is inmiddels begonnen (energietransitie).

de leefbaarheid op aarde. In 2040 zijn de winters natter, de lentes

Nieuwbouwwoningen hebben al geen aardgasaansluiting meer.

droger en in de zomer is meer kans op extreme buien. Door de

Elektrische energie wordt steeds vaker duurzaam opgewekt door

ligging op de stuwwal heeft deze klimaatverandering vooral voor

bijvoorbeeld zonnepanelen. De toename van het opwekken en

neerslag een specifiek effect op Oldenzaal. Regenwater wordt op

gebruiken van elektrische energie zorgt voor een overbelasting van

veel plekken lokaal vastgehouden en zoveel mogelijk aan de bodem

het elektriciteitsnetwerk. Het netwerk van elektriciteitskabels in de

teruggegeven. Het regenwater in de winter moet opgeslagen

wijk en tussen steden moet verbeterd worden. Komende tientallen

worden, zodat het grondwater geen overlast geeft en er voldoende

jaren gaan delen van Oldenzaal steeds meer van het gas af en over

water voor de zomer beschikbaar is. Voldoende natuurlijke schaduw

Op dit moment hebben we ook te maken met het probleem van te

op een ander energiesysteem. De aandacht ligt nu vooral op het

door bomen zorgt ervoor dat de stad niet te veel opwarmt op hete

weinig ruimte op het elektriciteitsnet. Dit noemen we netcongestie.

verminderen van het energieverbruik, bijvoorbeeld door het beter

dagen.

Het treedt op als geen ruimte meer op het net is. Hierdoor kunnen

isoleren van woningen.

niet alle bedrijven en woningen aangesloten worden op het elektriciteitsnet. Dit heeft nadelige gevolgen: het vertraagt de energietransitie en vormt een bedreiging voor de economische ontwikkeling en woningbouw.

22

4. GROENE EN DUURZAME LEEFOMGEVING IN 2040…

moet met zijn tijd meegaan, waarbij het groen voor een mooie en

De natuur wordt vaker gebruikt als open klaslokaal. Scholen

gezellige uitstraling zorgt. Groen en modern kunnen hand in hand

hebben niet alleen een groen schoolplein met een schooltuin.

gaan in een leuke stad, waarbij oog is voor de dingen die nu al goed

Maar de leerlingen grasduinen ook steeds vaker in de natuur.

zijn. Elke wijk heeft een speelbos en boomhut voor kinderen en we

Ook bedrijventerreinen kennen een groene pauzeplek.

GROENE OMGEVING

hebben voldoende plekken om de hond uit te laten en te kunnen

Doordat er meer groen is, ontstaat een grotere biodiversiteit.

Als Oldenzalers zijn we samen verantwoordelijk voor een groene

bewegen. De straten hebben een groene uitstraling, de gebouwen

Om de biodiversiteit te behouden en waar mogelijk te versterken,

omgeving. Iedereen draagt een steentje bij door stenen te

hebben groene wanden en daken en zijn op een natuur inclusieve

gebruiken we minder bestrijdingsmiddelen. Ook zorgt biodiversiteit

vervangen door groen. In elke wijk zijn voldoende groene plekken

en duurzame manier gebouwd. Openbare plekken zijn sfeervol en

voor minder overlast van ongewenste insecten en dieren.

waar we elkaar ontmoeten. Groene parken en plekken zijn met

groen ingericht.

IS OLDENZAAL EEN GROENE, KOELE STAD WAARIN JE VOORAL MET DE FIETS EN HET OPENBAAR VERVOER REIST.

elkaar verbonden. Hierdoor hebben we veel meer soorten planten en dieren. Het beheer gebeurt natuurinclusief. We zijn hier voor onze ontspanning waardoor we ons goed voelen en gezond zijn. Op hete zomerse dagen vinden we hier verkoeling in de schaduw van bomen. Naast de openbare plekken zijn ook de tuinen van de bewoners groener ingericht. Hiervoor stellen we onder meer samen met de wooncorporatie beheersplannen op. Door het creëren van groene plekken in de wijk en in tuinen van inwoners, kunnen we beter omgaan met extreme hitte. Ook zorgt vergroening voor een betere opslag van water. De opslag van water in de natte periodes helpt ons in de droge periodes.

GROEN IN DE STAD De inrichting van de stad is in 2040 groener. Bestaand groen in de stad hebben we behouden en ingericht naar de toekomst toe. Er is ook meer groen in de stad, omdat we voor elke baby/nieuwe inwoner een boom hebben aangeplant. Groen cultureel erfgoed is behouden, verbeterd en wordt gekoesterd. In de binnenstad is het groen. Groene hangplekken zijn beschikbaar voor jongeren. Zorg daarbij wel dat de stad modern blijft en wordt. De stad

Met AI gegenereerde toekomstige groene leefomgeving.

23

4. GROENE EN DUURZAME LEEFOMGEVING VERKEER EN VERVOER In 2040 gaan we met de (elektrische) fiets naar onze bestemming. Het auto- en vrachtverkeer neemt af, met name in de binnenstad. Daarnaast zijn auto’s zuiniger en schoner. Om het fietsen te stimuleren zijn meer 30 km/u zones en zijn goede brede fietsverbindingen aanwezig. De bedrijventerreinen zijn goed bereikbaar met onder meer de fiets en het openbaar vervoer. Ook wandelen in de vrije tijd speelt in 2040 een belangrijke rol. Dus is geïnvesteerd in nieuwe wandelpaden zoals op het Hulsbeek en fijne rustplekken waar je elkaar kunt ontmoeten en waar je kunt spelen.

DUURZAAMHEID EN HERGEBRUIK Onze gebouwen, zoals huizen, bedrijven en scholen, worden duurzamer. We hergebruiken materialen en maken gebruik van natuurlijke materialen. De daken worden groener. Hiermee kan water worden vastgehouden. Ook zorgt dit voor een goede isolatie van het gebouw. Het blijft niet alleen bij de daken. Ook de gevels moeten worden vergroend. Daar waar mogelijk worden bestaande gebouwen hergebruikt voor andere functies.

BEWUSTWORDING De afgelopen jaren zijn we ons meer bewust geworden van hoe belangrijk groen, duurzaamheid, klimaat en duurzaam bouwen zijn. Dit bewustzijn wordt gevoed door een volwaardig natuureducatiecentrum, met een natuurspeeltuin waar je kunt spelen en leren. Maar ook door andere acties zoals het NK Tegelwippen.

24

4. GROENE EN DUURZAME LEEFOMGEVING EN HOE ZIET DE JEUGD* OLDENZAAL IN 2040?

windmolens. Daarnaast zijn we zuinig op spullen en spullen worden

naar meer groen zoals een park of een wadi als er ruimte in de wijk

*De inbreng hieronder is van Oldenzalers van 5 t/m 20 jaar.

opnieuw gebruikt. Ook zit op meer dingen meer statiegeld. Hierdoor

vrijkomt. Maar dat is natuurlijk ook helemaal afhankelijk van wat

verspillen we minder.

er al is in de wijk en waar behoefte aan is. Ruimte voor de fiets en

GROEN IN DE STAD

het OV zijn belangrijke aandachtspunten. Dit heeft ook impact op

We hebben meer groene speelplekken in de stad bijvoorbeeld

VERKEER EN VERVOER

de manier waarop de openbare ruimte ingericht wordt. Oldenzalers

een boomhut en een kinderboerderij in elke wijk. De speelplekken

Ons vervoer is elektrisch of we maken gebruik van een deelauto,

zijn over het algemeen tevreden met de omvang en de sfeer

komen in plaats van parkeervakken. Of we maken parkeervakken

-fiets of -step. Naar school of werk gaan we in 2040 het liefst op

van Oldenzaal. Stads met een dorps karakter. Dat wil men graag

onder de speeltuin onder de grond. Er staan voldoende bomen,

onze (elektrische) fiets of auto. De fietspaden hebben groen gras.

behouden net als de voorzieningen.

zodat de oudere kinderen kunnen klimmen. En onze ouders kunnen

En in het buitengebied zijn de fietspaden verlicht door lampjes in

onder de bomen in de schaduw een oogje in het zeil houden.

het asfalt die overdag worden opgeladen door het daglicht en als het donker wordt het fietspad verlichten. Meer fietsen betekent minder auto’s. Auto’s rijden vanzelf en we hebben minder wegen

Slim gebruik maken van bestaande gebouwen: de oude bieb wordt bijvoorbeeld een capsulehotel, De Vijfhoek en De Driehoek gebruiken als bios of een ondergronds metrosysteem.

nodig, die ook nog eens allemaal rustig zijn. Dan zijn ook minder parkeerplaatsen nodig, die kunnen vervangen worden door speeltuinen. Pakketjes worden niet meer bezorgd met bestelbusjes, maar door drones.

WAT VALT OP? Naast alles wat hierboven vermeld staat, vallen een aantal dingen

DUURZAAMHEID EN HERGEBRUIK

op bij wat alle Oldenzalers ingebracht hebben. Ruimte en de manier

We leven meer ondergronds, zodat bovengronds meer ruimte is

waarop we die ruimte willen gebruiken, wordt een grote uitdaging.

voor bomen, planten en windmolens voor stroom. De school-

We willen woningen, meer groen, goede bereikbaarheid, voldoende

gebouwen zijn van gerecycled materiaal en klaslokalen zijn

bedrijven en allerlei voorzieningen. En dan hebben de Oldenzalers

ondergronds. De stoelen hebben wiebelkussens en er zijn

het niet gehad over het opwekken van duurzame energie met

fietsstoelen die ook energie opwekken. We maken gebruik van

zonnepanelen en windmolens. Hoe gaan we slim met die ruimte

groene energie. Die wordt bijvoorbeeld opgewekt door mini

om? In de peiling op de Stem van Oldenzaal gaat de voorkeur uit

25

NAWOORD OLDENZAAL, JUNI 2024 WAT VALT OP? Oldenzaal 2040, voor en door Oldenzaal. De Oldenzaler heeft duidelijk zijn stem kunnen laten horen, maar de toekomst laat zich niet makkelijk voorspellen. Toekomstdenken is lastig, dat hebben we in alle bijeenkomsten en gesprekken gemerkt. We hebben opgehaald wat de Oldenzaler waardevol vindt voor de toekomst, zodat een kompas voor die toekomst ontstaat. Het valt mij op dat Oldenzalers niet zo gek veel aan hun stad willen veranderen. Oldenzaal heeft veel te bieden en dat stemt ons tot tevredenheid. Dat maakt mij als burgemeester van Oldenzaal trots op onze stad. Een echte stad met dorpse kenmerken en een groene omgeving. Dat moeten we weten te behouden en versterken in de toekomst. Zeker met oog op de duurzame stedelijke groei die voor ons ligt. Groei die noodzakelijk is voor het houden van een stevig (financieel) fundament onder onze voorzieningen. Maar hoe houden we de juiste balans in onze stad? Een balans die ervoor zorgt dat Oldenzalers elkaar blijven ontmoeten voor sport, cultuur en sociale gelegenheden. Waarbij we nieuwe inwoners verwelkomen en betrekken bij het DNA van onze stad. En een stad waarin we een beroep op elkaar kunnen blijven doen, aangezien dat in de toekomst alleen maar meer nodig gaat zijn. De uitdaging is om samen met elkaar stappen te zetten om deze toekomstvisie waar te maken en niet stil te blijven staan.

Want ook zuinig zijn op wat je hebt, vraagt ontwikkeling en vooruitgang. Stilstand is daarbij achteruitgang. In 2024 zijn we uitgeroepen tot de leukste gemeente van Nederland. Een mooi compliment dat ook past bij Oldenzaal als de Glimlach van Twente, met een gezellig centrum voor heel Noordoost Twente. Die Glimlach willen we blijven, nu en in de toekomst en dat doen we met elkaar! Patrick Welman Burgemeester van Oldenzaal

26

5. OP WEG NAAR 2040 27

5. OP WEG NAAR 2040

Oldenzaal 2040 is het kompas dat helpt om de stad in de komende jaren zo goed mogelijk in te richten. Het is de basis voor beleid en het helpt de gemeente in het maken van keuzes. Maar het is ook een visie die door iedere organisatie, vereniging en elke ondernemer in Oldenzaal gebruikt kan worden als basis voor toekomstig beleid.

HOE HOUDEN WE DE TOEKOMSTVISIE ACTUEEL?

HOE HOUDEN WE DE TOEKOMSTVISIE LEVEND?

Het is belangrijk dat we de visie regelmatig actualiseren. Dat is

Het is ook belangrijk om de visie levend te houden, de Oldenzaalse

nodig omdat de toekomst misschien wel anders wordt dan we nu

samenleving te blijven betrekken bij de toekomst van de stad en

denken, of door andere keuzes en afwegingen. Een mooi moment

gebruik te maken van de kennis en kunde van de stad. Dat kan door

om dat te doen is in aanloop naar elke nieuwe coalitieperiode.

bijvoorbeeld het volgende te doen:

Een goed moment om stil te staan bij wat al gerealiseerd is en of er

• Laat van je horen: Vertel regelmatig over de plannen en

belangrijke nieuwe ontwikkelingen zijn. Bij het actueel houden van

projecten en wat daarbij uit de toekomstvisie wordt gebruikt.

de visie is het van belang om specifiek aandacht te hebben voor

Dat kan via social media, nieuwsberichten en bijeenkomsten.

jongeren van 16 tot 20 jaar, inwoners met een migratieachtergrond

• Wees eerlijk en open: Vertel Oldenzaal hoe hun inbreng voor

én inwoners die hun stem minder snel en makkelijk laten horen.

Oldenzaal 2040 wordt gebruikt. Laat zien dat hun inbreng echt telt en wat er mee gedaan wordt. • Laat de stad meedoen: Nodig inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen uit om samen in gesprek te gaan en actief mee te blijven denken. Dat kan door workshops, enquêtes of gewoon een informele bijeenkomst waar iedereen zijn of haar zegje kan doen. • Vertel het verhaal: Leg uit waarom de toekomstvisie belangrijk is en wat het voor de stad betekent. Gebruik daarvoor bijvoorbeeld leuke evenementen, rondleidingen of interessante lezingen.

28

5. OP WEG NAAR 2040

HOE VORMT DE TOEKOMSTVISIE DE BASIS VOOR BELEID?

SUGGESTIES VAN DE OLDENZALERS

De toekomstvisie vormt de basis voor het beleid van de gemeente

In het gebruiken en levend houden van de toekomstvisie doen de

Oldenzaal. Dat hebben we al gedaan voor de economische visie.

Oldenzalers zelf de volgende suggesties.

Het traject voor de economische visie liep parallel aan het traject

• Kijk integraal bij de ontwikkeling van nieuwe wijken, zodat

voor de toekomstvisie. De inbreng van Oldenzalers voor de

ook vanaf het begin alle punten uit de visie meegenomen en

toekomstvisie kon daarom gebruikt worden bij de economische

afgewogen kunnen worden.

visie. De toekomstvisie vormt ook input voor de Omgevingsvisie. In de Omgevingsvisie legt de gemeente vast hoe zij Oldenzaal

• Betrek een onafhankelijke regisseur/coördinator bij samenwerkingsprocessen.

wil inrichten qua wonen, werken, mobiliteit en groen in de

• Kleur buiten de lijntjes en zoek de grenzen op.

komende jaren. Met deze toekomstvisie is in beeld gebracht wat

• Gebruik eenvoudige taal en beelden, zodat iedereen mee kan

de Oldenzalers belangrijk vinden. In de Omgevingsvisie weegt de

doen.

gemeente af hoe dit vertaald wordt naar de fysieke inrichting van

• Werk meer vanuit vertrouwen en minder vanuit bewijslast samen

Oldenzaal. En de toekomstvisie is eveneens het kompas voor de

met elkaar. Hierdoor ontstaat tijd en ruimte om samen bezig te

doorontwikkeling van het beleid in het sociaal domein.

zijn met de dingen die er echt toe doen. • Breng focus aan, dus maak duidelijke keuzes en doe niet alles.

TOEKOMSTPANEL

• Richt een toekomstfonds in, waar 1 euro voor elke inwoner

Met deze aanpak blijft de toekomstvisie Oldenzaal 2040 niet

gestort wordt en dat gebruikt kan worden voor de realisatie van

alleen een visie op papier, maar wordt het écht iets van de hele

ideeën die passen in de toekomstvisie.

stad. Om dit nog te versterken kan Oldenzaal een toekomstpanel instellen. Dit panel bestaat uit een groep betrokkenen die samen de toekomstvisie levend houdt, nieuwe ontwikkelingen inbrengt en helpt om de toekomstvisie actueel te houden. De jeugdraad kan daarbij goed de stem van de jeugd vertegenwoordigen. Eventueel aangevuld met een jeugdburgemeester die specifiek de taak krijgt om met een blik op de toekomst advies te geven. In overleg met het basisonderwijs en middelbaar onderwijs kan het thema een plek krijgen in het lesprogramma.

29

6. TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE HOE IS DE TOEKOMSTVISIE OLDENZAAL 2040 GEMAAKT?

30

6. TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE

Een toekomstvisie maken waarvoor alle Oldenzalers inbreng mogen geven over hun Oldenzaal in 2040. Waarbij 2040 ook nog eens heel ver weg klinkt. Hoe pak je dat aan? Het afgelopen jaar heeft de projectgroep Oldenzaal 2040 veel tijd en energie gestoken in het verzamelen en verwerken van de inbreng. Oldenzalers met verschillende achtergronden deden mee en ook de bezoekers aan onze stad én onze noabers uit omliggende gemeenten deelden hun ideeën over Oldenzaal met ons. De belangrijkste vraag aan hen: hoe wil je wonen, werken en leven in het Oldenzaal van 2040?

Dit betekent dat de gemeenteraad wel een besluit neemt over de aanpak, maar géén besluit neemt over de inhoud van de visie. Dit zijn de paragrafen Oldenzaal in 2040 in hoofdstuk 2, 3 en 4. De inhoud hiervoor komt rechtstreeks van de Oldenzaler.

WIE IS DAN DIE OLDENZALER? De ‘Oldenzalers’ die wij gesproken hebben zijn Oldenzaalse inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen. We hebben ook degenen weten te bereiken die zich niet (kunnen) laten horen bij bijvoorbeeld reguliere inloop- en informatieavonden van de gemeente; de cliënten van Aveleijn, de basisschoolleerlingen, de Turkse en Aramese Vereniging, maar ook de cliënten van

HOE IS DE TOEKOMSTVISIE OLDENZAAL 2040 GEMAAKT?

bijvoorbeeld Tactus. We hebben hen letterlijk en figuurlijk opgezocht. Uit de groepen inwoners met een migratieachtergrond

GERT-JAN HOSPERS, BIJZONDER HOOGLERAAR TRANSITIE IN STAD EN REGIO AAN DE RADBOUD UNIVERSITEIT ‘Over het traject Oldenzaal 2040 ben ik erg enthousiast. De gemeente heeft haar uiterste best gedaan om met een brede afspiegeling van de lokale samenleving de toekomst te verkennen. Ook ben ik onder de indruk van de variatie aan methoden die zijn ingezet, of het nu gaat om de verschillende bijeenkomsten en enquêtes, de toekomstweek en de AI-workshops. De wijze waarop de gemeente de Oldenzaalse jeugd heeft betrokken springt er wat mij betreft echt uit: ook kinderen op basisscholen kregen de kans hun toekomstvoorstelling te schetsen, wat verrassende en nuttige inzichten opleverde.’

en jongeren in de leeftijdscategorie 16 tot 20 jaar hebben we helaas

AANPAK

minder inbreng ontvangen.

We hebben in vier etappes gewerkt; het ophalen van de ideeën en wensen voor 2040 uit de Oldenzaalse samenleving, het verrijken van deze inbreng met de trends en ontwikkelingen vanuit de ambtenaren, het stellen van een aantal vragen in een peiling via de Stem van Oldenzaal en het verwerken van alle inbreng in de toekomstvisie Oldenzaal 2040.

VAN DE OLDENZALER, VOOR DE OLDENZALER Al is de opdracht voor het maken van de toekomstvisie gegeven door de gemeenteraad, de visie is er één van de Oldenzaler, voor de Oldenzaler.

31

6. TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE

JOUW INBRENG, JOUW OLDENZAAL

In totaal hebben we zo’n 25 bijeenkomsten en gesprekken

Onder het motto “Jouw inbreng, jouw Oldenzaal” hebben we met

georganiseerd waaraan zo’n 250 inwoners en vertegenwoordigers

veel verschillende doelgroepen gesproken. Iedere Oldenzaler:

van organisaties, ondernemers en verenigingen deel hebben

inwoner, ondernemer, scholier, maatschappelijke organisatie,

genomen. En we hebben een peiling op de Stem van Oldenzaal

vereniging, vrijwilliger, maar ook de bezoeker aan Oldenzaal heeft

gedaan.

zijn of haar idee over Oldenzaal in 2040 kunnen delen. Van augustus tot en met oktober 2023 konden inwoners de online enquête of de

In de bijlage staat een overzicht van alle benaderde en betrokkenen

antwoordkaart invullen.

mensen en georganiseerde bijeenkomsten.

1 NOVEMBER 2023

32

6. TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE De basisschoolleerlingen presenteerden hun ideeën in De Hofkerk.

DE JONGE OLDENZALERS In september en oktober 2023 hebben de leerlingen van de basisscholen in Oldenzaal hard gewerkt aan hun ideale Oldenzaal in 2040. Hoe ziet de stad er dan uit? Wat vinden zij belangrijk als ze straks zelf ongeveer vijfentwintig jaar oud zijn? Op 18 oktober 2023 presenteerden de leerlingen hun ideeën aan elkaar en aan burgemeester Patrick Welman en wethouder Maaike Rödel in De Hofkerk. Ze gingen naar huis met een mooie oorkonde als erkende toekomstdenkers onder de arm. Omdat de jeugd voor de toekomst van Oldenzaal een hele belangrijke, maar best moeilijk bereikbare groep is, hebben we in januari 2024 de Oldenzaalse toekomstweken georganiseerd. In samenwerking met Studio 15, Stichting Oldenzaalse Musea en WBO Wonen zijn activiteiten georganiseerd voor jongeren van ongeveer 12-25 jaar: • Bouw jouw ideale Oldenzaal in 2040 in Minecraft. • Activiteiten bij Actief na School op de middelbare scholen. • Een workshop artificial intelligence door de Gladjakkers met opdrachten voor het maken van tekeningen, het beantwoorden van vragen in de stad en het maken van toekomstbeelden in Midjourney. • Het bedenken van je eigen huis en buurt door middel van tekenen en bouwen met Lego. Dit heeft 104 extra reacties opgeleverd, naast de eerder genoemde reacties uit de enquête en antwoordkaarten.

33

6. TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE

Oldenzaalse Toekomstweken.

Toekomstbeelden gemaakt met Midjourney.

34

6. TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE

WAT HEBBEN WE OLDENZAAL GEVRAAGD? We wilden graag te weten komen hoe Oldenzalers in 2040 willen wonen, werken en leven in hun stad. De drie thema’s gezond en gelukkig leven, werk en vrije tijd én groene en duurzame leefomgeving vormden daarom de basis voor onze vragen aan de stad. We stelden open vragen, zodat iedereen zo goed en vrij mogelijk, in eigen woorden kon vertellen, hoe zij de toekomst van Oldenzaal zien.

35

6. TOTSTANDKOMING VAN DE VISIE

HOE HEBBEN WE ALLE INBRENG VERWERKT? We hebben de inbreng als volgt verwerkt:

STAP 1: VERWERKING VAN DE ENQUÊTES De resultaten van de enquêtes zijn digitaal verwerkt in Tableau. De woordenwolken die hieruit ontstonden geven een goede indruk van de onderwerpen die het meest genoemd zijn. Daarnaast is alle inbreng vanuit de enquête handmatig nagelopen om de bijzondere, afwijkende, unieke ideeën of meningen in kaart te brengen.