06 Jaarstukken 2020 - bijlage 3 - Accountantsverslag
Tekst van het document
Accountantsverslag 2020 Aan de gemeenteraad van de gemeente Oldenzaal 10 juni 2021
Hoort bij raadsbesluitnr. 1087 van 28 juni 2021, de griffier,
I.I.
Per saldo persoonlijker
Aan de gemeenteraad van de gemeente Oldenzaal Postbus 200 7570 AJ OLDENZAAL Behandeld door: Ons kenmerk: Datum: Betreft:
G.C. Helminck RA MSc EMA 1012001-2021/ELD 10 juni 2021 Accountantsverslag 2020
Geachte raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Oldenzaal aan. Onze opdracht is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 16 september 2020. Dit verslag gaat in op onze belangrijkste bevindingen uit de controle van de jaarrekening 2020. Op 26 mei 2021 hebben wij het conceptaccountantsverslag besproken met de wethouder, gemeentesecretaris, concerncontroller en adviseur bedrijfsvoering. Op 21 juni a.s. zullen wij het verslag met de gemeenteraad bespreken.
Per saldo persoonlijker Bladzijde 2 van 27
Wij bedanken de medewerkers van de gemeente Oldenzaal voor de open en constructieve wijze van samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken.
Met vriendelijke groet, Eshuis, Registeraccountants
drs. E. Dijkgraaf RA
Per saldo persoonlijker Bladzijde 3 van 27
Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Bestuurlijke samenvatting Bevindingen jaarrekening Bevindingen rechtmatigheid Financiële positie, weerstandsvermogen en risicobeheersing Rekening van baten en lasten Bijlagen
Per saldo persoonlijker Bladzijde 4 van 27
1. Bestuurlijke samenvatting De belangrijkste boodschappen voor de gemeente Oldenzaal zijn:
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2020 van de gemeente Oldenzaal uitgevoerd en zijn voornemens, uiteraard onder voorbehoud van punten die nog uit de afwikkeling van onze controle naar voren kunnen komen, een goedkeurende controleverklaring voor zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid te verstrekken. Dat houdt het volgende in: o
Naar ons oordeel geeft de jaarrekening 2020 van de gemeente Oldenzaal een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2020 als van de activa en passiva per 31 december 2020 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten.
o
Voorts zijn wij van oordeel dat de in de jaarrekening 2020 verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2020 in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en met de relevante wet- en regelgeving.
o
Wij hebben de in de jaarrekening 2020 van de gemeente Oldenzaal opgenomen verantwoording inzake de Wet Normering Topinkomens (WNT) gecontroleerd met inachtneming van het Controleprotocol WNT 2020. Wij concluderen dat de in de jaarrekening 2020 opgenomen verantwoording met toelichting voldoet aan de daaraan te stellen eisen.
Het gerealiseerd resultaat over 2020 bedraagt volgens het Overzicht baten en lasten in de jaarrekening ongeveer € 1,3 miljoen voordelig. In de decembernota 2020 werd een nadeel van € 1,4 miljoen verwacht. De verschillen zijn in het voorwoord van de Jaarstukken op hoofdlijnen en in de toelichting op de rekening van baten en lasten meer in detail toegelicht. Naar aanleiding van het verschil tussen de jaarrekening 2020 en de decembernota adviseren wij na te gaan of en hoe het voorspellend vermogen van de gemeente kan worden verbeterd.
1 Bladzijde 5 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
De grondexploitatie laten over het geheel een positieve ontwikkeling zien: de boekwaarde c.q. het geïnvesteerde vermogen daalde, terwijl het verwachte resultaat licht steeg. De stijging van het resultaat is met name toe te schrijven aan de meer dan verwachte verkoop van kavels in het complex Oldenzaal Centraal 1e fase. Anderzijds moest het resultaat op Jufferbeek-Zuid o.a. als gevolg van de PFAS-problematiek naar beneden worden bijgesteld.
Zowel uit de weerstandsratio als op basis van de landelijke kengetallen kan worden geconcludeerd dat er sprake is van een gezonde financiële positie. Daar past echter wel een kanttekening bij. Bij de voorbereiding van de Kadernota 2021 werd duidelijk dat de financiële positie van Oldenzaal onder druk stond en dat een taakstellende ombuiging nodig bleek. Deze noodzaak werd versterkt tot in de loop van het jaar de resultaten uit het sociaal domein bekend werden, met name het nadeel op de Jeugdzorg. Op 9 november jl. heeft de gemeenteraad ingestemd met een bezuinigingspakket waarmee in 2021 € 2 miljoen wordt bezuinigd, oplopend tot € 2,75 miljoen in 2024.
1 Bladzijde 6 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
2. Bevindingen jaarrekening 2.1.
Materiële vaste activa
In 2017 en 2018 rapporteerden wij u in het accountantsverslag over het afschrijvingsbeleid van de gemeente Oldenzaal, gebaseerd op een beleidsnotitie uit 2008. Ons advies om deze notitie inclusief de daarin opgenomen afschrijvingstermijn opnieuw tegen het licht te houden is opgevolgd. De beleidsnotitie Afschrijvingsbeleid en waarderingsgrondslagen 2020 d.d. 15 november 2019 is op 2 maart 2020 door de gemeenteraad goedgekeurd. De In de jaarrekening over 2020 is het nieuwe beleid toegepast. De belangrijkste wijzigingen zijn:
De afschrijvingstermijnen zijn geactualiseerd
De afschrijvingstermijnen zijn eenduidiger geworden en met elkaar in lijn gebracht
De activeringsgrens is verhoogd van € 5.000 naar € 20.000.
2.2. 2.2.1.
Grondexploitatie Inschattingen door het management
In onze risicoanalyse en controleaanpak hebben wij een significant risico onderkend voor de waardering van de voorraden bouwgronden in exploitatie als het gaat om inschattingen door het management van uw gemeente. Op zich is dit niet bijzonder en vormt de gemeente Oldenzaal geen uitzondering: de grondexploitatie is het proces dat binnen een gemeentelijke organisatie het meest gevoelig is voor de invloed van schattingen, omdat de verwachte ontwikkelingen over de hele looptijd van een grondexploitatiecomplex invloed kunnen hebben op de waardering op dit moment. Wij verwijzen u naar onze bevindingen hierover in het verdere van dit hoofdstuk.
2.2.2.
Verloop boekwaarden
Het verloop van de boekwaarde van de grondexploitaties 2019 ziet er als volgt uit (bedragen x € 1.000): 1 Bladzijde 7 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
Woningbouw
Bedrijven
Totaal
Boekwaarde 1-1
-6.928
11.820
4.892
Bij: Vermeerderingen
3.958
325
4.283
Verkopen
5.720
1.924
7.644
Bijdragen
64
0
64
Bij: Winstneming
2.532
319
2.851
Boekwaarde 31-12
-6.222
10.540
4.318
Af:
Hieronder lichten wij een paar opvallende posten uit: Vermeerderingen De vermeerderingen betreffen grotendeels grondverwerving voor Oldenzaal Centraal 2e fase en kosten bouw- en woonrijpmaken Oldenzaal Centraal 1e fase. Opbrengsten In 2020 is voor een bedrag van ruim € 7,6 miljoen aan gronden verkocht. Dit is meer dan in voorgaande jaren is verkocht (2017 en 2018 ongeveer € 6 miljoen, 2019 € 2,7 miljoen) en ook meer lager dan de ongeveer € 6,1 miljoen die voor 2019 was begroot. Ten opzichte van de begroting zitten de verschillen met name in de hogere verkopen (in totaal 41 kavels) van het complex Oldenzaal Centraal 1e fase. Uitgaande van de laatste versie van de herzieningen moet de komende 10 jaar voor een kleine €40 miljoen aan gronden (zowel woningbouw als bedrijventerreinen) worden verkocht, ultimo 2019 was dit nog ruim € 47 miljoen. Op
1 Bladzijde 8 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
dit moment is er geen reden om aan te nemen dat dit niet lukt. De verkopen passen binnen het Woningbouwprogramma 2017-2027. Wel is het verstandig de verkopen nauwgezet te monitoren en als daar aanleiding toe bestaat de verkoopprognoses daarop aan te passen. Winstneming Omdat bij grondexploitaties sprake is van langlopende projecten, worden de verwachte winsten niet pas aan het eind, bij het afsluiten van een complex genomen, maar ook tussentijds. In 2020 is in totaal een bedrag van bijna € 2,9 miljoen aan winstgenomen. Dit betreft m.n. de complexen Hogenkampweg (€ 0,5 miljoen), Graven Es (€ 1,0 miljoen) en Oldenzaal Centraal 1e fase (€ 1,0 miljoen).
2.2.3.
Verloop eindwaarden
Naast het verloop van de boekwaarde is het verloop van de zogenaamde eindwaarde tenminste zo belangrijk. De eindwaarde is het resultaat dat uiteindelijk op de grondexploitaties wordt verwacht. De eindwaarde van de grondexploitaties bedroeg ultimo 2019 ongeveer € 26,4 miljoen voordelig. Per 31 december 2020 bedraagt de eindwaarde volgens de laatste prognoses afgerond € 26,6 miljoen voordelig. In de tabel hieronder zetten wij de verwachte eindresultaten naast elkaar (bedragen x € 1.000).
Complex Jufferbeek-Zuid
Verwacht resultaat 2020
Boekwaarde 2020
Verschil
10.652
5.744
6.508
-764
Hazewinkel
-113
3.427
3.427
0
Carmelstraat
-4
942
942
0
Hogenkampweg
-110
3.573
3.540
33
Ootmarsumsedijk
-25
204
207
-3
6
Per saldo persoonlijker
1 Bladzijde 9 van 27
Verwacht resultaat 2019
2
3
4
5
Verwacht resultaat 2020
Boekwaarde 2020
Complex Saasvelderlaan Raccordementslijn Graven Es
Verwacht resultaat 2019
Verschil
1.571
1.098
1.106
-8
127
101
101
0
-874
9.645
9.520
125
e
-1.216
1.910
1.050
860
e
-5.373
0
20
-20
Singelpark
-318
0
0
0
Totaal
4.318
26.644
26.421
223
Oldenzaal Centraal 1 fase Oldenzaal Centraal 2 fase
Hieronder geven wij een korte toelichting op de grootste verschillen:
Jufferbeek-Zuid: Het lagere resultaat ten opzichte van vorig jaar wordt veroorzaakt door zowel hogere kosten als lagere geraamde opbrengsten. De hogere kosten houden verband met 15.000 m2 grond die een te hoog PFAS-gehalte bevat. De lagere opbrengsten worden veroorzaakt door een aantal te leggen ontsluitingsweg op grond die eerst als verkoopbaar is aangemerkt. Graven Es: Omdat de verkoop van kavels bijna is afgerond, wordt een lager projectspecifiek risico voor dit complex ingerekend (van € 300.000 naar € 175.000). Oldenzaal Centraal Stakenbeek: Het geraamde resultaat is ten opzichte van vorig jaar bijna verdubbeld. Dit houdt verband met de voorspoedig verlopen verkopen in 2020.
1 Bladzijde 10 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
2.2.4.
Risicoanalyse per complex
Complex
Risico
Toelichting
Jufferbeek-Zuid
Hoog
Boekwaarde ultimo 2020 bedraagt ruim € 12M. Tot en met 2028 staan voor € 20M aan verkopen geraamd. Er is voor een totaalbedrag van € 9,7M aan opties genomen. Zoals hierboven vermeld is het verwachte resultaat naar beneden bijgesteld.
Hazewinkel
Laag
N.v.t.
Carmelstraat
Laag
N.v.t.
Hogenkampweg
Midden
In 2020 voor ruim € 400k verkocht. De nog te maken kosten zijn beperkt en de boekwaarde is negatief.
Ootmarsumsedijk
Laag
N.v.t.
Saasvelderlaan
Hoog
Boekwaarde is € 1,5M positief, er staan nog voor bijna € 5M aan grondverkopen geraamd. Complex was in eerste instantie voor 100% aangewezen als zogenaamde wijkerslocatie. In 2019 is besloten dat 50% van de gronden regulier mag worden verkocht. Dit heeft een positieve invloed op het risicoprofiel.
Raccordementslijn
Laag
N.v.t.
Graven Es
Midden
Boekwaarde is negatief en de nog te maken kosten en te realiseren verkopen beperkt.
Oldenzaal Centraal
Hoog
In totaal ruim € 12M gronden te verkopen, waarvan ongeveer € 2M uit de eerste fase. Hoewel wij het complex als een hoog
1 Bladzijde 11 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
risico aanmerken, is door de verkoop van 41 kavels uit de 1e fase het risico ten opzichte van 2019 wel afgenomen. Singelpark
2.3.
Laag
N.v.t.
Voorzieningen
In de jaarrekening van de gemeente Oldenzaal zijn in totaal 16 voorzieningen opgenomen voor een totaalbedrag van € 10,6M. In dit verslag maken wij bij een aantal van deze voorzieningen een opmerking.
In 2020 is een voorziening huuregalisatie gevormd in verband met de verkoop van uw pand aan de Willem Vleertmanstraat in verband met de hogere huurlasten tot en met 2024 voor de beschutte werkplekken voor een bedrag van € 315.000. Deze voorziening voldoet echter niet aan de bepalingen van artikel 44 van het BBV. Daarom hebben wij dit bedrag als controleverschil aangemerkt. Wij adviseren u deze ‘voorziening’ in de jaarrekening 2021 als bestemmingsreserve en daarmee als eigen vermogen aan te merken. Het college heeft toegezegd dit advies over te nemen.
Uit de voorziening frictiekosten reorganisatie is een bedrag van € 466.000 vrijgevallen. Dit is het gevolg van het aflopen van wachtgeldverplichtingen, verhoogde verdiencapaciteit en pensionering van de ex-ambtenaren waarvoor deze voorziening is gevormd. Bij de controle constateerden wij dat de vrijval uit deze voorziening hoger had moeten zijn, te weten € 607.000 in totaal. De voorziening frictiekosten is derhalve € 141.000 te hoog in de jaarstukken 2020 gepresenteerd. Ook hiervan heeft het college aangegeven deze vrijval in 2021 te verantwoorden.
Oldenzaal heeft ook een aantal zogeheten onderhoudsegalisatievoorzieningen voor een bedrag van in totaal bijna € 4,7 miljoen. Deze voorzieningen hebben betrekking op onderhoud van gebouwen (inclusief schoolgebouwen), riolering, bomen en verhardingen. Om vast te kunnen stellen of een voorziening toereikend is, of te ruim, is een adequaat beheersplan noodzakelijk. Uit de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen van uw jaarstukken 2020 blijkt dat diverse beheersplannen onderhanden zijn en in 2021 zullen worden 1
Bladzijde 12 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
vastgesteld. Ons is toegezegd dat de onderhoudsegalisatievoorzieningen in 2021 zullen worden gebaseerd op recente beheersplannen. Overigens willen wij u meegeven dat de meeste gemeenten voor dergelijk onderhoud geen voorzieningen maar een bestemmingsreserve vormen. Dat heeft administratief voordelen, omdat aan een voorziening qua onderbouwing hogere eisen worden gesteld.
2.4.
Overlopende passiva
In de jaarrekening is onder de overlopende passiva een balanspositie inzake een verkregen subsidie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken opgenomen, met een omvang van circa € 318.000. Oldenzaal heeft deze subsidie ontvangen in het kader van de verduurzaming, voor het aardgasvrij maken van het scholencomplex De Essen. In 2020 is duidelijk geworden dat dit project geen vervolg gaat krijgen. Het Ministerie heeft de gemeente laten weten dat er geen sprake is van een bestedings- dan wel een terugbetalingsverplichting. Hieruit concluderen wij dat er geen feitelijke verplichting tot uitstroom van middelen ultimo 2020 bestaat, en dient het gereserveerde bedrag ten gunste van de gemeente Oldenzaal te komen. Omdat dit bedrag als verplichting in uw balans is verwerkt hebben wij dit als controleverschil aangemerkt.
2.5.
Sociaal domein, Wmo en Jeugdwet
Ook over 2020 heeft de accountant van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) niet-goedkeurende controleverklaringen afgegeven bij de verantwoordingen over 2020 inzake de persoonsgebonden budgetten (PGB’s) jeugdwet en Wmo. Evenals voor 2018 en 2019 betreft het controleverklaringen met beperking, waar in eerdere jaren afkeurende controle-verklaringen werden afgegeven. Daardoor bestaat in beginsel onzekerheid over de door de gemeente Oldenzaal verantwoorde PGB-bestedingen over 2020 van maximaal ca. € 655.000 (2019: € 690.000). Naast de PGB’s heeft de gemeente inzake de bestedingen bij zorgaanbieders over 2020 in het kader van Jeugdwet en Wmo in veel gevallen een controleverklaring met gewaarmerkte productieverantwoording van de zorgaanbieders ontvangen en afstemming verricht met de in de eigen administratie verantwoorde verstrekkingen. Is nog geen controleverklaring ontvangen, of is de controleverklaring qua strekking niet-goedkeurend, dan hebben wij de
1 Bladzijde 13 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
verstrekking aan de betreffende zorgaanbieder volledig als onzekerheid aangemerkt. In totaliteit resteert hiermee nog een onzekerheid van maximaal ca. € 1,2 miljoen (2019: € 883.000), grotendeels met betrekking tot de Jeugdzorg. Tevens is er vanuit het drie sporenbeleid inzake de vaststelling van de continuïteitsbijdragen die betaald zijn aan de zorgaanbieders sprake van een onzekerheid ad € 482.000.
Onderdeel PGB WMO Jeugdwet Continuïteitsbijdrage COVID-19
AA
Gezamenlijke maximale onzekerheid
BJ 2020 AA BJ 2019 € 655.000 € 669.000 € 167.000 € 188.000 € 990.000 € 695.000 € 482.000 € € 2.294.000
€ 1.552.000
De gezamenlijke maximale onzekerheid op bovengenoemde onderdelen bedraagt € 2,3 miljoen. Dit bedrag ligt ruimschoots beneden de goedkeuringstolerantie voor onzekerheden van € 3,6 miljoen (zie hoofdstuk 7).
2.6.
SiSa-bijlage Regeling G4 (Tozo)
De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) is een van de maatregelen van het kabinet om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De regeling is voor zelfstandig ondernemers, waaronder zzp’ers. Het voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud als het inkomen door de coronacrisis tot onder het sociaal minimum daalt. En in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen als gevolg van de coronacrisis op te vangen. De gemeente Oldenzaal heeft de uitvoeringsorganisatie ROZ als onderdeel van de gemeente Hengelo gemandateerd om deze regeling vanaf 2020 uit te voeren. De bestedingen en baten hierover zijn in de SiSa-bijlage onder de G4-regeling opgenomen. Wij hebben de accountant van de gemeente Hengelo instructies gegeven ter uitvoering van de controle over de toepassing van de Tozo. Naar aanleiding van deze controle is door de accountant een goedkeurende 1 Bladzijde 14 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
controleverklaring verstrekt. Wij hebben ter onderbouwing van dit oordeel en in het kader van het voldoen aan de door ons gedeelde instructies een controlememorandum ontvangen, alsmede op 11 mei 2021 een dossierreview uitgevoerd op de werkzaamheden van deze accountant.
1 Bladzijde 15 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
3. Bevindingen rechtmatigheid 3.1.
Begrotingsrechtmatigheid
Met betrekking tot de begrotingsrechtmatigheid merken wij het volgende op:
Programma
Overschrijding lasten
Toelichting
Stedelijke en economische ontwikkeling
€ 7.068.000
De overschrijding op de lasten wordt met name veroorzaakt door de niet geraamde lasten van de grondexploitatie. Dit is het gevolg van het meerjarig karakter van de projecten. De hogere lasten worden gecompenseerd door hogere baten en onttrekkingen uit de reserves.
Maatschappelijke ondersteuning
€ 3.329.000
De overschrijding op de lasten zit met name in de Tozo-regeling (€ 2,5 miljoen), hier staat ook een hogere bate tegenover. Daarnaast zijn de kosten sociaal domein, onderdeel Jeugd, met ruim € 1 miljoen overschreden.
Financiële algemene dekkingsmiddelen
€ 3.612.000
De overschrijding van de lasten wordt voor bijna € 3,2 miljoen veroorzaakt door hogere overheadkosten, met name door hogere personeelslasten. Hier staan voor een bedrag van € 2,2 miljoen ook hogere baten tegenover.
De overschrijdingen worden in de jaarrekening (paragraaf 4.2.2) op hoofdlijnen toereikend toegelicht. Deze passen daarmee binnen het bestaande beleid en tellen niet mee in het oordeel van de accountant over de rechtmatigheid.
1 Bladzijde 16 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
Wat de investeringskredieten betreft is er sprake van één overschrijdingen van € 11.000. In de toelichting op de balans is ook deze overschrijding toereikend toegelicht.
3.2.
Aanbestedingen
Bij de uitvoering van onze controlewerkzaamheden op de naleving van rechtmatigheid hebben wij geen onrechtmatigheden vastgesteld die van materieel belang zouden kunnen zijn. Desondanks is uit onze controle naar voren gekomen dat de totale maximale onrechtmatigheid inzake Europese aanbestedingen over 2020 € 366.000 (2019: € 294.000) bedraagt.
3.3.
Rechtmatigheidsverklaring vanaf 2021
Rechtmatigheid is voor de gemeente Oldenzaal van essentieel belang. Externe accountants geven vanaf 2004 zowel een getrouwheids- als rechtmatigheidsoordeel bij de jaarrekening van waterschappen, provincies, gemeenten en gemeenschappelijke regelingen af. Als gevolg van een wetswijziging zal dit voor provincies, gemeenten en gemeenschappelijke regelingen vanaf boekjaar 2021 veranderen en dient het college zelf een rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening te geven (dit onder voorbehoud van aanname van het voorliggende wetsvoorstel). De rechtmatigheidsverantwoording van het college wordt dan onderdeel van de getrouwheidsverklaring van de accountant. De verantwoordelijkheid verschuift van de accountant naar het college. Inmiddels is er meer duidelijkheid over de wijze waarop de gemeente Oldenzaal de controle kan inrichten. Omdat wij in onze management en board letter over 2020 hierop uitgebreid zijn ingegaan, verwijzen wij kortheidshalve daarnaar. Wat het effect op de werkzaamheden voor ons als accountant is, is nog niet helder.
3.4.
Wet normering bezoldiging topfunctionarissen
De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 per jaar. Daarnaast dienen instellingen de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan
1 Bladzijde 17 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. Wij hebben tijdens onze controle geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op de WNT. In 2020 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.
3.5.
Continuïteit geautomatiseerde gegevensverwerking
De accountant dient ingevolge BW 2 artikel 393, lid 4 in zijn verslag aandacht te besteden aan de bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze controle is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Wij hebben de automatiseringsomgeving van de gemeente Oldenzaal uitsluitend beoordeeld in het kader van de jaarrekeningcontrole. In onze managementletter hebben wij gerapporteerd over de algemene ITomgeving en beheersing daarvan, alsmede de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de kritische bedrijfsapplicaties. Hierin hebben wij een aantal verbeterpunten aangereikt. Deze verbeterpunten zien toe op het zichtbaar uitvoeren van controles op het toegangsbeheer, alsmede de rechten en rollen. Als gevolg van deze bevindingen kunnen wij nog niet steunen op de IT-omgeving.
1 Bladzijde 18 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
4. Financiële positie, weerstandsvermogen en risicobeheersing Het verloop van de reserves in 2020 ziet er als volgt uit (bedragen x € 1.000): 2020
2019
Algemene reserves
6.598
10.179
Bestemmingsreserves
28.065
27.644
Gerealiseerd resultaat
1.238
-2.739
Totaal
35.901
35.084
In maart 2020 is de nota Reserves en voorzieningen 2020 in de raad behandeld en goedgekeurd. Een belangrijke beleidsmatige wijziging in deze notitie is dat het benodigde weerstandsvermogen niet langer wordt bepaald op basis van een percentage van de begroting, maar op basis van een eigen inschatting van de risico’s die de gemeente loopt. In de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing is een inventarisatie weergegeven van de risico’s die de gemeente loopt. In totaal betreft het een bedrag van € 7,2 miljoen. Zoals te doen gebruikelijk wordt ten behoeve van het benodigde weerstandsvermogen de impact van het risico vermenigvuldigd met de kans dat deze zich voordoet. Aldus wordt een benodigd weerstandsvermogen (exclusief grondbedrijf) berekend van € 2,2 miljoen. Het benodigd weerstandsvermogen in de jaarrekening van 2019 werd berekend op € 2,7 miljoen. Het belangrijkste verschil betreft het risico ‘prijsindicatie bouwkunde, civiele techniek en installatietechniek’ van € 0,8 miljoen dat in 2020 niet meer in de risicotop-20 voorkomt. In de nieuwe nota Reserve en voorzieningen heeft de raad bepaald dat de weerstandsratio (beschikbare weerstandsvermogen gedeeld door benodigd weerstandsvermogen) minimaal 2,0 moet bedragen. Als beschikbaar weerstandsvermogen heeft de gemeente Oldenzaal de algemene reserve(s) aangemerkt.
Met een stand van de algemene reserve ultimo 2020 van € 6,6 miljoen bedraagt de weerstandsratio 3, ruim boven de door de raad
1 Bladzijde 19 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
gedefinieerde minimumgrens. Volgens de meerjarenbegroting daalt de algemene reserve overigens naar € 6 miljoen ultimo 2022. Bij de huidige inschatting van de risico’s is er dan sprake van een weerstandsratio van 2,7. De algemene reserve grondbedrijf wordt in de gemeente Oldenzaal als een afzonderlijke algemene reserve gezien. Voor de risico’s van de diverse grondexploitaties zijn in de exploitatieopzetten risico-opslagen meegenomen. Naast deze projectspecifieke risico’s is er voor de grondexploitatie ook een algemene reserve voor generieke risico’s, gebaseerd op percentages van boekwaarden, nog te maken kosten, etc. De ondergrens voor de algemene reserve grondbedrijf is berekend op € 2,4 miljoen, de bovengrens op € 3,7 miljoen. Ultimo 2020 bevindt deze zich na een afdracht aan het concern van € 1,4 miljoen op de bovengrens. Voor gemeenten, provincies en gemeenschappelijke regelingen zijn door het Ministerie van Binnenlandse Zaken een zestal kengetallen vastgesteld. Er is geen vaste norm of streefwaarde voor de hoogte van de kengetallen; een gebruiker dient alle kengetallen on ogenschouw te nemen bij het beoordelen van de financiële positie. Wel hanteert de overheid drie signaleringswaarden, namelijk minst risicovol, neutraal en meest risicovol. Onderstaand overzicht toont (verkort) de financiële positie van de gemeente Oldenzaal ultimo 2020:
Uit dit overzicht blijkt dat u met uitzondering van de solvabiliteitsratio in de categorie ‘minst risicovol’ zit, qua solvabiliteit is sprake van een neutraal risicoprofiel. Ten aanzien van de financiële positie merken wij nog het volgende op:
1 Bladzijde 20 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
Als beschikbaar weerstandsvermogen worden de algemene reserve en de algemene reserves grondbedrijf aangemerkt. Daarnaast beschikt Oldenzaal ook over ongeveer € 28 miljoen aan bestemmingsreserves. Oldenzaal heeft in 2019 beoordeeld in hoeverre er nog ruimte in de bestemmingsreserves zit, en als gevolg daarvan een bedrag van € 2,2 miljoen overgeheveld naar de bestemmingsreserve. Wij adviseren deze screening periodiek uit te voeren en te kijken of er ‘lucht’ in de bestemmingsreserves zit die ook tot het weerstandsvermogen kan worden gerekend. Ook stille reserves maken volgens de definitie van het BBV onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit uit. Het meest in het oog springende voorbeeld zijn de aandelen van Twence N.V. die voor een waarde van nihil in de boeken staan. Oldenzaal heeft een aandelenbezit van ca. 5% in Twence en onderzoekt samen met de gemeenten Almelo en Rijssen-Holten de mogelijkheden om deze te vervreemden.
Zowel uit de weerstandsratio als uit de 6 kengetallen kan worden geconcludeerd dat er sprake is van een gezonde financiële positie. Daar past echter wel een kanttekening bij. Bij de voorbereiding van de Kadernota 2021 werd duidelijk dat de financiële positie van Oldenzaal onder druk stond en dat een taakstellende ombuiging nodig bleek. Deze noodzaak werd versterkt tot in de loop van het jaar de resultaten uit het sociaal domein bekend werden, met name het nadeel op de Jeugdzorg. Op 9 november jl. heeft de gemeenteraad ingestemd met een bezuinigingspakket waarmee in 2021 € 2 miljoen wordt bezuinigd, oplopend tot € 2,75 miljoen in 2024.
1 Bladzijde 21 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
5. Rekening van baten en lasten 5.1.
Gerealiseerd resultaat en resultaatbestemming
In de jaarrekening is het resultaat ten opzichte van de begroting vóór en na wijziging als volgt samengevat:
X € 1.000
Raming vóór wijziging
Raming na wijziging
Realisatie
Baten
91.148
99.366
112.792
Lasten
93.967
95.801
113.608
Saldo van baten en lasten
-2.819
-3.565
816
Onttrekking reserves
1.919
4.106
2.846
Toevoeging reserves
59
2.015
1.499
Gerealiseerd resultaat
-959
-1.474
1.238
Het valt ons op dat het verschil tussen het werkelijke resultaat en de raming na wijziging met € 2,7 miljoen groter is dan voorgaande jaren. In de decembernota werd nog een nadeel van ca. € 1,5 miljoen geprognosticeerd, het werkelijk resultaat over 2020 bedraagt na verrekening met de reserves € 1,2 miljoen voordelig. In het voorwoord worden de belangrijkste verschillen ten opzichte van de decembernota gekwantificeerd. Hieronder vermelden wij de belangrijkste afwijkingen (boven de > € 250.000) met een korte toelichting (bedragen x € 1.000):
1 Bladzijde 22 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
Oorzaak
Bedrag
Grondexploitatie: als gevolg van een hoger dan verwachte kavelverkoop kon er meer winst worden genomen
365 V
Participatiewet/bijstand: er is o.b.v. macro-economische ontwikkelingen sprake van een verhoging van het budget, terwijl in Oldenzaal het aantal uitkeringsgerechtigden nagenoeg gelijk bleef
877 V
Sociaal domein: Bij het onderdeel Jeugd is sprake van een nadeel van € 1 miljoen, o.a. door meer cliënten, de effecten van COVID-19 en nadelig uitvallende regionale afspraken
414 N
Leges Wabo: Er zijn meer vergunningen voor grote projecten verleend dan was geraamd
297 V
Onderwijsachterstandenbeleid: het Rijk heeft de middelen voor OAB fors verhoogd waardoor er sprake is van hogere baten én de geraamde aanwending van eigen middelen niet meer nodig was
286 V
Organisatieverliezen: Dit voordeel t.o.v. de decembernota is het gevolg van het in 2020 aflopen van wachtgeldverplichtingen, verhoogde verdiencapaciteit en pensionering van de exambtenaren waarvoor deze voorziening is gevormd.
365 V
Teruggave omzetbelasting: De gemeente Oldenzaal heeft succes bezwaar aangetekend tegen de zogenaamde mengpercentages btw die in een aantal programma’s van toepassing zijn
457 V
Coronagelden: De baten die de gemeente van het Rijk heeft ontvangen zijn ruim hoger dan de uitgaven in 2020.
917 V
Personeelslasten: Er is sprake van ongeveer € 3,2 miljoen hogere personeelslasten, hier staan € ca. € 2,2 miljoen hogere baten tegenover.
929 N
In verband met de taakstellingen waar de raad op 9 november jl. mee heeft ingestemd, is het noodzakelijk om scherp aan de wind te zeilen en over adequate stuurinformatie te beschikken. Wij adviseren u daarom te analyseren in
1 Bladzijde 23 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
hoeverre bovenstaande verschillen in december 2020 al niet te voorzien waren en hier bij de bestuursrapportages 2021 uw voordeel mee te doen.
1 Bladzijde 24 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
6. Bijlagen Bijlage 1: Gecorrigeerde en niet-gecorrigeerde controleverschillen resp. fouten en onzekerheden in de controle: Wij hebben de volgende controleverschillen geconstateerd: Niet-gecorrigeerde controleverschillen
Bedrag in €
Te hoge voorziening huuregalisatie W. Vleertmanstraat
315.000
Te hoge voorziening frictiekosten
141.000
Subsidie BZK inzake de Essen ten onrechte onder overlopende passiva
318.000
Onrechtmatigheden in EU-aanbestedingen
366.000
De volgende verschillen zijn naar aanleiding van onze controle gecorrigeerd: Gecorrigeerde controleverschillen
Bedrag in €
Geen
0
Daarnaast is sprake van de volgende onzekerheden: Gecorrigeerde controleverschillen
Bedrag in €
Bestedingen sociaal domein, onderdeel Jeugdwet
990.000
Bestedingen sociaal domein, onderdeel WMO
167.400
Bestedingen PGB’s (via SVB)
665.000
Continuiteitsbijdragen COVID-19
482.000
1 Bladzijde 25 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
Bijlage 2: Controleaanpak en materialiteit Controleaanpak en uitvoering controle Wij hebben onze controlewerkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met de door ons voorgenomen controleaanpak. Dat houdt in dat wij onze controle voor een groot deel gegevensgericht hebben uitgevoerd. Onze controleaanpak is onder andere gebaseerd op een adequate risicoanalyse. Wij hebben enkele gesprekken met ambtelijk medewerkers gevoerd over de binnen de gemeente Oldenzaal intern toegepaste risicoanalyse, het werkprogramma en de aanpak van de te verrichten verbijzonderde interne controlewerkzaamheden. Goedkeurings- en rapporteringstolerantie De gemeenteraad bepaalt de goedkeuringstolerantie die de accountant bij zijn controle van de jaarrekening dient te hanteren. Normaliter wordt hiervoor de richtlijn op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado) aangehouden, zo ook door de gemeente Oldenzaal. Op grond van de jaarrekening 2020 bedraagt de goedkeuringstolerantie voor fouten 1% van de totale lasten, inclusief dotaties aan de reserves, dat is afgerond € 1,22 miljoen en voor onzekerheden 3% van de totale lasten, inclusief dotaties aan de reserves, dat is afgerond € 3,66 miljoen. Wordt deze goedkeuringstolerantie niet overschreden, dan kan een goedkeurende controleverklaring worden afgegeven. De goedkeuringstolerantie is een kwantitatieve maatstaf.
De uiteindelijke oordeelsvorming is echter altijd een combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve afwegingen. De rapporteringstolerantie is door de gemeenteraad bepaald op een absoluut bedrag van € 100.000, zowel voor fouten als voor onzekerheden.
1 Bladzijde 26 van 27
2
3
4
5
6
Per saldo persoonlijker
Bijlage 3: Bevindingen controle SiSa-bijlage Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag voor de gemeente Oldenzaal over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen. Per regeling wordt hieronder aangegeven of en zo ja, welke fouten en/of onzekerheden zijn geconstateerd. Regeling FIN B1 BZK C1 OCW D8 IenW E10B IenW E20 SZW G2 SZW G3 SZW G4 VWS H4 VWS H8
Fout of onzekerheid N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.
Financiële omvang €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0
Totaal
€0
Strekking controleverklaring rechtmatigheid: Strekking controleverklaring getrouwheid:
goedkeurend goedkeurend
1 Bladzijde 27 van 27
2
3
Toelichting N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.
4
5
6
Per saldo persoonlijker