06 Integraal Onderwijs Huisvestingsplan (IHP) - raadsvoorstel en -besluit

Bijlagen 2021 16 februari 2021 Nr. 7/7 Reg.nr. INTB-21-04909 Bijlagen: 3

Agendapunt: 6

Voorstel tot het vaststellen van het Integraal Onderwijs Huisvestingsplan

Aan de gemeenteraad

In 2017 is gestart met het proces om te komen tot het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Het IHP is een strategisch plan waarin de gemeente in samenwerking met de schoolbesturen een gemeenschappelijke visie op onderwijshuisvesting voor het primair en voortgezet onderwijs vastlegt. Het IHP bepaalt op basis van visie, gerichte analyse, scenario-ontwikkeling en financiële vertaling de kaders waarbinnen de gemeente Oldenzaal, samen met de schoolbesturen, investeert in de onderwijshuisvesting. Het geeft een totaalbeeld van de onderwijshuisvestingsopgave waar de gemeente in de komende 20 jaar voor staat. Het IHP wordt elke vier jaar herijkt, zodat het beleidskader blijft aansluiten bij de vragen en behoeften van dat moment. Samenwerking gemeente en schoolbesturen Het proces om te komen tot een IHP is complex en vraagt om een goede afstemming en samenwerking met de schoolbesturen. De afgelopen periode is samen met de schoolbesturen het gehele proces doorlopen om te komen tot een IHP. Er is overeenstemming met de schoolbesturen over de inhoud van het IHP en de bijbehorende investeringen in de onderwijshuisvesting voor de komende jaren. Ook na vaststelling van het IHP blijft een goede samenwerking tussen de schoolbesturen en de gemeente belangrijk. Er liggen grote opgaves voor de komende jaren, waarbij juist die goede afstemming belangrijk is.

Proces  Op 24 augustus 2020 is de bouwstenennotitie besproken met de gemeenteraad. De bouwstenennotitie is onderdeel van het IHP en beschrijft de uitgangspunten voor het IHP. Er zijn toen diverse opmerkingen gemaakt, die verwerkt zijn in het IHP.  Een afvaardiging van de gemeenteraad is op 28 september 2020 in gesprek gegaan met de schoolbesturen. De schoolbesturen hebben in dit overleg hun visie gepresenteerd. Met elkaar is gesproken over de uitdagingen die de komende jaren voorliggen op het gebied van onderwijshuisvesting. Er is uitgesproken dat gemeente en schoolbesturen samen op gaan trekken in de uitdagingen voor de komende jaren.  Het concept IHP is op 11 januari 2021 besproken in het politiek forum. In dit forum zijn geen grote wijzigingen op het IHP meegegeven. Wel zijn er aandachtspunten meegegeven. De daling van het aantal leerlingen en de eventuele leegstand is daar een voorbeeld van.

Het IHP wordt voor 20 jaar vastgesteld. Elke vier jaar vindt een herijking plaats, zodat nieuwe ontwikkelingen tussentijds verwerkt kunnen worden. En waar nodig een heroverweging kan plaatsvinden. Hierbij valt te denken aan het dalende leerlingenaantal in Oldenzaal en het multifunctioneel gebruik van gebouwen. Een heroverweging zal altijd in samenspraak met de schoolbesturen gebeuren, mede omdat zij hun planning qua onderhoud en investeringen baseren op het IHP. Direct na vaststelling van het IHP wordt een vervolg gegeven aan de prioriteiten en uitdagingen voor de periode na 2024, om zo ook de gemeentelijke begroting steeds van de juiste informatie te voorzien.

Aandachtspunten vanuit het IHP Naar aanleiding van het forum zijn er geen wijzigingen meer aangebracht in het IHP. Het IHP is gebleven zoals het was, behoudens de zinssnede op bladzijde 39 van het IHP. Op deze bladzijde stond nog beschreven dat er op basis van het dalende leerlingenaantal een mogelijke samenvoeging kan plaatsvinden van de Carmel Leliestraat met de Carmel Potskampstraat. Dit scenario is aangepast naar de actuele stand van zaken, waarbij geen sprake meer is van een samenvoeging. Wel zijn zowel vanuit de gemeenteraad als vanuit de schoolbesturen aandachtspunten meegegeven die om extra aandacht vragen in de uitvoering van het IHP. Dit gaat om de volgende onderwerpen: Frisse scholen In het IHP zijn klassen voor de Frisse Scholen opgenomen. De schoolbesturen kunnen zich grotendeels vinden in deze klassen, maar hebben allen unaniem de wens uitgesproken dat altijd minimaal klasse B voor het onderdeel temperatuur moet worden nagestreefd. De reden hiervoor is dat schoolbesturen in de afgelopen jaren een stijgende warmtelast in de zomer ervaren. Zij willentoekomstgerichte keuzes treffen. Met de niveaus zoals opgenomen in het IHP wordt voldaan aan de norm uit het Bouwbesluit. Overgaan naar niveau klasse B heeft aanzienlijke financiële consequenties.

Het verschil tussen klasse B en C is bij nieuwbouw als volgt: Primair Onderwijs = klasse B € 89 / m2 en klasse C € 2 / m2 Voortgezet Onderwijs = klasse B € 69 / m2 en klasse C € 0 / m2 Bij bestaande bouw kan alleen op basis van onderzoek bepaald worden of het haalbaar is om naar klasse B te gaan voor temperatuur. Ook dan kunnen pas de meerkosten bepaald worden. Mede omdat het bij bestaande bouw niet altijd mogelijk is om klasse B te realiseren. Voor nieuwbouw is dit wel haalbaar en gelden de bovenstaande normbedragen: School

BVO

Franciscusschool

1217

Drie eenheidsschool Zevenster

2086

Stichtingskosten hui- Stichtingskosten Verschil ten opzichte dig IHP huidig IHP; van huidig IHP o.b.v. Tempartuur klasse (overgang klasse B-C Tempartuur klasse B- B naar B voor temperaC (prijspeil 1-1-2020) tuur) (prijspeil 1-1-2020) € 3.060.000,-o.b.v. nader locatie specifiek onderzoek te bepalen € -159.247,53 € 4.903.474,47 €5.062.722,--

644

€ 1.875.000,--

Scholencomplex de Essen Twents Carmel College locatie Lyceumstraat

2852

€ 7.630.979,19

o.b.v. nader locatie specifiek onderzoek te bepalen € -220.576,81 €7.851.566,--

9456

€19.280.784,--

€19.933.248,--

€ -652.464,00

Hoewel de nadrukkelijke wens van de schoolbesturen is om klasse B te hanteren, adviseren wij om uit te gaan van klasse B-C. De financiële consequenties bij een overgang naar klasse B zijn erg groot. Daarnaast is klasse B geen wettelijke verplichting. Bij nieuwbouw is wel altijd het streven om naar klasse B te gaan, als dat financieel ook haalbaar is.

2

Eigendomssituatie Franciscusschool Het juridisch eigendom van de Franciscusschool ligt bij de Konot en het economisch eigendom bij het parochiebestuur. Dit betekent dat als de onderwijsfunctie komt te vervallen, het gebouw en de gronden terugvallen aan het parochiebestuur. Gezien de investering die wordt gedaan in het gebouw moeten er afspraken worden gemaakt met het parochiebestuur over de vergoeding van deze investeringen, mocht de onderwijsfunctie komen te vervallen. Daarnaast is er landelijk ook jurisprudentie over situaties waarbij het eigendom nog bij een parochiebestuur ligt. Met tussenkomst van de rechter kan het eigendom dan eventueel overgaan naar de gemeente. Het heeft onze voorkeur om hier met het parochiebestuur goede afspraken te maken, welke worden vastgelegd in een overeenkomst. Leegstand en multifunctioneel gebruik Door het dalende leerlingenaantal in Oldenzaal ontstaat in de komende jaren leegstand in de onderwijsgebouwen. Dat is nu nog niet het geval. Komende jaren zal dit een aandachtspunt zijn in het overleg tussen de gemeente en de schoolbesturen. Belangrijk blijft wel dat de gemeente niet zomaar schoolgebouwen om reden van leegstand kan terugvorderen van de schoolbesturen. Schoolbesturen bepalen zelf of zij gebouwen/ lokalen teruggeven aan de gemeente. De gemeente kan alleen vorderen voor verwijzingen of medegebruik.

Wel wordt de komende jaren steeds afgewogen of onderwijsopgaves opgelost kunnen worden door scholen te clusteren of te huisvesten in bestaande schoolgebouwen waar leegstand is. Er worden geen nieuwe schoolgebouwen gebouwd of schoolgebouwen verbouwd als er ruimte is in bestaande gebouwen. Vaststellingsovereenkomst Na vaststelling van het IHP wordt een vaststellingsovereenkomst gesloten met de schoolbesturen. De schoolbesturen hebben ingestemd met de inhoud van de vaststellingsovereenkomst. Voordeel van een vaststellingsovereenkomst is dat er instemming is van de schoolbesturen op het IHP en de planning van de investeringen in de schoolgebouwen voor de komende jaren. Schoolbesturen hoeven dan ook niet meer jaarlijks een onderwijshuisvestingsaanvraag te doen voor nieuwbouw of vernieuwbouw. De vaststellingsovereenkomst in combinatie met het IHP vormt de basis voor de komende jaren. Direct na vaststelling van het IHP wordt een moment gekozen waarop de vaststellingsovereenkomst wordt ondertekend. Financiële vertaling en aandachtspunten Algemeen Het IHP is een visiedocument dat op zich niet zou moeten leiden tot directe financiële consequenties voor de gemeentelijke begroting. De integrale afweging van nieuwe beleidsvoornemens vindt immers plaats bij behandeling van de Kadernota 2022 en vaststelling van de Programmabegroting 2022.

In de Vaststellingsovereenkomst staat hierover in hoofdstuk 3 dat partijen de intentie uitspreken dat Projecten, waarvoor in de investeringsplanning 2021-2024 een voorbereidingskrediet is opgenomen, tevens het krediet behorende bij de uitvoering zal worden toegekend. Eén en ander onder voorbehoud van de dan door de gemeenteraad benodigde instemming op de dan voorliggende investeringsplanning. In het IHP is een raming opgenomen voor de opgave voor de komende jaren. Deze raming is gebaseerd op de normvergoedingen en de uitgangspunten van het IHP. Het IHP is een richtinggevend beleidsdocument en maakt inzichtelijk welke investeringen voor de komende jaren gepland staan. De bedragen uit het IHP komen niet overeen met de bedragen, die nu in de gemeentelijke begroting zijn opgenomen voor de komende vier jaar. Reden is dat bij het opstellen van de begroting, de bedragen nog niet definitief waren, omdat het IHP nog in ontwikkeling was. Inmiddels ligt er nu een definitief IHP ter besluitvorming voor. Het advies is om de bedragen uit de begroting wel zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de bedragen uit het IHP, omdat het IHP gebaseerd is op de meeste actuele situatie en informatie. Dit kan meegenomen worden bij nieuw beleid 2022.

Belangrijk is wel dat de bedragen die nu zijn opgenomen in het IHP nog niet volledig zijn, omdat kosten voor bijvoorbeeld verhuizing, tijdelijke huisvesting, slopen, inrichting van het terrein nog niet zijn meegenomen. Deze kosten worden pas inzichtelijk als er een uitgebreider plan is gemaakt. De bedragen in de begroting zijn ook nog niet 3

automatisch de kredieten voor de uitvoering. Per project wordt een afzonderlijke kredietaanvraag gedaan bij nieuw beleid. Hierin worden ook alle bijkomende kosten meegenomen. Zevenster Voor de Zevenster zit er een groot verschil tussen de begroting en het IHP, namelijk € 584.576. Structureel levert dit ongeveer een kapitaalslast op van €15.000 per jaar. Er is destijds een onderzoek gedaan naar de aanpassingen aan het Blikpunt, om de Zevenster daar te huisvesten. Toen waren de uitgangspunten uit het IHP nog niet bekend. Dit is nu wel het geval. Op basis van de kostencalculator onderwijshuisvesting van HEVO, waarin rekening is gehouden met de huidige normen, is de berekening geactualiseerd. Voor de Zevenster wordt in april een definitief krediet geraamd dat integraal wordt afgewogen bij de behandeling van de Kadernota 2022. Krimp Bij onderwijshuisvesting gaat het over het algemeen om grote investeringen. Zeker voor een gemeente als Oldenzaal met een sub regionale functie voor het voortgezet onderwijs. Met de bouw van een nieuwe school krijgen we extra kapitaallasten in onze begroting voor de komende 40 jaar. Deze langlopende verplichting verhoudt zich soms slecht in een snel veranderende samenleving met krimp en veranderende onderwijsconcepten. We kennen voorbeelden waar de gemeente met een lege school en de kapitaallasten blijft zitten.

Als de gemeente Oldenzaal de komende 10 jaar bijvoorbeeld voor 20 miljoen euro investeert in het voortgezet onderwijs (bijvoorbeeld voor TCC Lyceumstraat), levert dat een kapitaallast op van circa € 550.000 gedurende 40 jaar. Als het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs in Oldenzaal de komende 10 jaar krimpt met bijvoorbeeld 700 leerlingen (zie de prognose in het IHP voor 2029), wordt de gemeente Oldenzaal in de algemene uitkering gekort met € 450 per leerling, totaal dus € 315.000 minder baten. De combinatie meer kapitaallasten € 550.000 en minder algemene uitkering € 315.000 levert dus in dit voorbeeld voor de gemeentebegroting een nadeel op van € 865.000. Op basis van de huidige financiële situatie is een dergelijke investering zonder nieuwe maatregelen niet mogelijk. Dit wordt continu gemonitord in de komende jaren. Investeringsplanning 2021-2024 In de Vaststellingsovereenkomst staat dat partijen de intentie uitspreken dat voor de genoemde projecten in de periode 2021-2024 de betreffende kredieten worden toegekend. Eén en ander onder voorbehoud van de dan door de gemeenteraad benodigde instemming op de dan voorliggende investeringsplanning. Door de vertraagde vaststelling van het IHP loopt het IHP voor de jaarschijf 2021 achter de feiten aan.

De Programmabegroting 2021 (PB21) is al vastgesteld en de kredieten zijn al beschikbaar gesteld (maar nog niet geautoriseerd). In de PB21 is voor de periode 2021-2024 voor een aantal basisscholen een netto krediet opgenomen van 8,5 miljoen euro. In het IHP is dit bedrag inmiddels verhoogd met € 731.000. Zie kortheidshalve de bijlage ‘Verschil PB21 en IHP’. De investering voor de Zevenster staat gepland voor 2022 dus moet nu in 2021 het krediet definitief geraamd worden om via de Kadernota 2022 tijdig te kunnen worden verwerkt in de PB22. Als de definitieve raming van het krediet niet haalbaar is kan het startjaar in de Kadernota worden verschoven van 2022 naar 2023. Ook van de overige scholen zijn de bijkomende kosten overigens nog niet geraamd. Ook hiervoor moeten in het jaar voorafgaand aan de daadwerkelijk investering de definitieve kredieten worden geraamd. In het IHP worden de stichtingskosten van de scholen berekend op basis van nieuwe wetgeving waar de gemeente via het Gemeentefonds nog niet voor wordt gecompenseerd. Het is voor de gemeente een extra last en we moeten nog maar afwachten of en in hoeverre we hiervoor in de toekomst worden gecompenseerd. De scholen betalen overigens wel een eigen bijdrage voor investeringen die een voordeel opleveren voor de exploitatie van het schoolgebouw.

We adviseren u de voorgenomen investeringen integraal af te wegen bij de behandeling van de Kadernota 2022.

4

Investeringsplanning 2025/2026 De systematiek van het IHP is voor vier jaar in de meerjarenraming kredieten te ramen voor onderwijshuisvestingsinvesteringen, dus in dit geval van 2021 tot en met 2024. Daarmee loopt het IHP inmiddels een jaar achter. De P&C-cyclus kent ook een termijn van vier jaar. In april starten we echter al met de inventarisatie van nieuw beleid voor de Kadernota 2022 die betrekking heeft op de periode 2022-2025. Die laatste jaarschijf 2025 wordt er dus aan toegevoegd. Op grond van de investeringen in het IHP zou dit in de Kadernota voor 2025 al in theorie kunnen leiden tot een voorgenomen investering voor TCC Lyceumstraat van 17,3 miljoen euro netto en 7 miljoen euro voor De Essen en De Linde. Zie kortheidshalve de bijlage ‘Verschil PB21 en IHP’. Totaal dus een investering van circa 25 miljoen euro netto De kapitaallast daarvan bedraagt circa 0,7 miljoen euro en daarbij komt dan nog de bovengenoemde daling van de algemene uitkering wegens forse vermindering van het aantal VOleerlingen. Gelet op de impact die de voorgenomen investeringen in het IHP voor 2025 en 2026 zouden kunnen hebben op de gemeentebegroting stellen we voor, indien dit althans als wenselijk wordt beschouwd, ook de investeringen in het IHP voor 2025/2026 te betrekken bij de integrale afweging in de Kadernota 2022.

In de vergadering van het politiek forum van 8 maart 2021 is besloten uw raad te adviseren tot behandeling en besluitvorming over te gaan.

Oldenzaal, 17 maart 2021 Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,

de burgemeester,

J.H. Dijkstra

P.G. Welman

Bijlagen  IHP (Integraal Huisvestingplan Onderwijs)  Vaststellingsovereenkomst  Document verschil PB21 en IHP

5

Nr. 1066

De raad van de gemeente Oldenzaal;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 16 februari 2021 , nr.7/7, reg.nr. INTB-21-04909;

besluit:

1. Het Integraal Onderwijs Huisvestingsplan (IHP) en de bijbehorende vaststellingsovereenkomst vast te stellen; 2. De onderwijshuisvestingsopgaves vanaf 2022 te betrekken bij de integrale afweging van nieuw beleid in de Kadernota 2022; 3. Voor Frisse Scholen categorie temperatuur klasse B-C te handhaven.

Vastgesteld in de openbare vergadering van 22 maart 2021 de griffier,

de voorzitter,

J.H. Brokers

P.G. Welman