03 Programmabegroting 2024 - Raadsvoorstel en -besluit

Bijlagen 2023 9 oktober 2022 Nr. V35/2 Reg.nr. INTB-23-06100 Bijlagen: 2

Agendapunt: 3

Voorstel tot het vaststellen van de Programmabegroting 2024

Aan de gemeenteraad

Met de voorliggende programmabegroting 2024 bieden we u de 2e begroting van de raadsperiode 2022-2026 aan. Deze programmabegroting is, net als de vorige, gebaseerd op het raadsprogramma. Het realiseren van die ambities blijft onveranderd. Wel hebben we in de huidige financiële situatie te maken met tegenwind. Dat betekent dat we op zoek moeten naar balans tussen het uitvoeren van onze ambities en de mogelijkheden van ons huishoudboekje. Daar starten we vandaag al mee. Tegelijkertijd voeren we de plannen voor 2024 uit. We komen afspraken na, ronden projecten af en vervullen onze taken goed Dat is de belofte die we doen in deze programmabegroting. We hebben weinig voorstellen voor nieuw beleid. Immers de beleidsvoornemens van het vastgestelde raadsprogramma zijn ambitieus en hebben een meerjarig karakter. Bovendien nopen de, veelal door externe omstandigheden, verslechterde financiële vooruitzichten tot terughoudendheid. 2024 staat in het teken van het realiseren van de ambities en opgaven voor onze stad zoals opgenomen in het raadsprogramma. Onze focus ligt op het nakomen van onze afspraken, het afronden van projecten en het goed uitvoeren van onze taken.

We zijn een betrouwbare overheid voor onze inwoners en ondernemers en een goede samenwerkingspartner voor onze stakeholders: “Samen vooruit, juist nu.” Financiële uitdagingen maken onze toekomst kwetsbaar Zoals we bij de kadernota 2024 al signaleerden zien wij allerlei financiële uitdagingen op ons af komen: - een stijgende inflatie; - een stijgende rente; - krapte op de arbeidsmarkt en stijgende lonen; - verwachte nadelen op aanbestedingen; - veranderingen in de financiële verdeelsystematiek in het gemeentefonds. Daar maken we ons zorgen over. Dit maakt onze financiële situatie extra kwetsbaar. Ook onze (maatschappelijke) partners hebben te maken met stijgende prijzen en krapte op de arbeidsmarkt. Wij blijven daarover met hen in gesprek om samen tot passende oplossingen te komen.

Veranderingen in de financiële systematiek van het Gemeentefonds Het kabinet had het voornemen om voor de periode vanaf 2026 een nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds uit te werken. Vooruitlopend hierop werd voor 2026 eenzijdig de huidige systematiek ‘opgezegd’ en de jaarlijkse aanpassing van het gemeentefonds voor stijgende lonen, prijzen en het aantal inwoners (het zogenoemde accres) teruggezet naar een lager niveau. Op advies van de VNG laten we in deze begroting zien welke negatieve financiële gevolgen deze veranderingen in het gemeentefonds voor Oldenzaal hebben. Andere gemeenten in Nederland doen dat ook. De programmabegroting 2024 heeft alleen een ‘sluitende’ jaarschijf voor 2025. Dit komt niet alleen door de veranderingen in de bijdrage uit het gemeentefonds. We hebben bij de uitwerking van deze begroting ook een financiële raming gemaakt voor de verschillende aanbestedingen die bij de kadernota nog op ‘PM’ stonden. Deze ramingen hebben een negatief effect. Hoe nu verder? We weten dat er financieel pittige jaren aankomen en bereiden ons daarop voor door nu vast na te denken over verschillende oplossingsrichtingen die onze structurele financiële positie versterken. We brengen daarbij onderscheid aan tussen: 1.

maatregelen die het tekort oplossen dat wordt veroorzaakt door de stijgende inflatie & rente, krapte op de arbeidsmarkt & stijgende lonen en extra kosten op aanbestedingen; 2. maatregelen om het tekort op te lossen dat veroorzaakt wordt door de andere verdeling van het gemeentefonds. En tot die tijd gebruiken we onze gezonde algemene reserve als buffer. We blijven, ook de komende tijd, de balans tussen het uitvoeren van onze ambities en onze financiële mogelijkheden nadrukkelijk bewaken. Want bovenal is het belangrijk om de solide financiële positie van de gemeente Oldenzaal te blijven waarborgen. Gemeentelijke heffingen vereenvoudigd en licht gestegen Ondanks de financiële uitdagingen wordt op de OZB alleen inflatiecorrectie toegepast. Een gemiddeld huishouden in Oldenzaal zal een stijging van de gemeentelijke lasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing samen) ervaren van € 51 per jaar. Meerjarenbegroting De gedetailleerde uitwerking van de begrotingsuitgangspunten, de effecten van de meicirculaire 2023 en de financiële vertaling van de aanbestedingen en het onderzoek naar reële tarieven Jeugd en Wmo hebben geleid tot negatieve afwijkingen ten opzichte van de gepresenteerde saldi bij de Kadernota. Hierdoor presenteren we u een Programmabegroting 2024 met slechts een ‘sluitende’ jaarschijf voor 2025. In onderstaande tabel wordt het begrotingsresultaat 2023-2026 aangegeven:

Totaal programmabegroting 2024

2024

2025

2026

2027

1.136 (N)

632 (V)

4.476 (N)

4.491 (N)

2

Enkele onderliggende risico’s en ontwikkelingen mogen daarbij wat ons betreft niet onvermeld blijven: - Algemene uitkering: hoewel de septembercirculaire 2023 inmiddels is ontvangen, zijn de effecten hiervan nog niet (integraal) opgenomen bij de totstandkoming van de Programmabegroting 2024. We volgen hiermee een bestendige gedragslijn. De opzet is om de gemeenteraad voor de vaststelling van de programmabegroting 2024, te informeren over de gevolgen hiervan. Zo kan deze hier bij de algehele beoordeling over de financiële positie van onze gemeente rekening mee houden. Zonder het onderdeel te laten vormen van de besluitvorming over deze begroting; - Gemeentefonds: Het kabinet is van plan om vanaf 2026 een nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds te hanteren met daarbij ook een verruiming van het gemeentelijke belastinggebied. Het kabinet geeft daarbij aan te streven naar een financieringssystematiek die “gemeenten en provincies stabiliteit biedt en ruimte geeft om autonome keuzes te maken, vanuit een solide financiële basis”. Vooruitlopend hierop heeft het kabinet voor 2026 eenzijdig de huidige systematiek ‘opgezegd’ en de jaarlijkse aanpassing van het gemeentefonds voor stijgende lonen, prijzen en het aantal inwoners (het zogenoemde accres) teruggezet naar een lager niveau. Ook kondigde zij voor 2026 de terugkeer van de volledige opschalingskorting aan.

In de meicirculaire 2023 bleek ook dat het Rijk in haar uitgangspunten lagere nominale accressen (loon- en prijscompensatie) hanteert dan de gemeentelijk gehanteerde inflatiepercentages. Mogelijk worden deze accressen nog aangepast bij toekomstige circulaires. Voorlopig leiden de gehanteerde accressen tot grotere tekorten dan voorzien bij de kadernota 2024; - Rentelasten: een belangrijk risico-element en oorzaak voor de verslechterde meerjarensaldi. Bij de voorlopige uitwerking van de begrotingsuitgangspunten voor de Kadernota 2024 merkten we dat de opgelopen rentestanden een negatief effect hebben op het meerjarig begrotingssaldo. De voor 2024 te hanteren omslagrente (het gehanteerde rentepercentage voor berekening kapitaallasten investeringskredieten) neemt ten opzichte van 2023 met 0,75% toe tot 1,25%. Dit betekent een structurele extra last voor de begroting 2024 van minimaal € 800.000. Verder oplopende rentetarieven betekenen vanzelfsprekend verder oplopende (kapitaal-) lasten betekenen; - Investeringen en kapitaallasten na 2027: de stijgende kapitaallasten zijn enerzijds het gevolg van de oplopende rentestanden, maar worden ook veroorzaakt door de investeringsplanningen (inclusief noodzakelijk onderhoud) van de gemeente Oldenzaal. Medio 2023 bedroeg de omvang van de nog uit te voeren investeringen ca. € 63 miljoen.

Naast een forse inspanningsverplichting, hebben de openstaande investeringen in toenemende mate (stijgende rente) effect op de meerjarige begrotingsruimte, waarbij investeringsbudgetten door opgelopen inflatie mogelijk ook niet meer toereikend zijn. Ter nuancering kan hierbij opgemerkt worden dat een substantieel deel van deze investeringen betrekking hebben op (financieel neutrale) investeringen in bijvoorbeeld GRP Rioleringsplannen (gedekt via tarieven) en dat in 2023 diverse investering planningen zijn geactualiseerd (IHP Onderwijs). Op basis van deze geactualiseerde planningen kan overigens wel reeds worden geconcludeerd dat vanaf 2028 (buiten de ‘scope’ van deze Programmabegroting 2024), de kapitaallasten (afschrijving en rente) als gevolg van investeringen in onderwijshuisvesting en (binnen-)sport accommodaties aanzienlijk toenemen. In de komende periode en in aanloop naar de programmabegroting 2025 worden dan ook passende maatregelen onderzocht en zo nodig voorgesteld aan uw Raad om de solide financiële positie van de gemeente Oldenzaal te waarborgen; - Inflatie: de oplopende inflatie vertaalde zich bij de Kadernota 2024 in (historisch) hoge indexpercentages voor lonen en sociale lasten (5,6%) en goederen en diensten (8,9%). De ‘OVA-index’ voor de budgetten Sociaal domein bedraagt voor 2024 7,58%.

We verwachten dat het Rijk slechts gedeeltelijk compenseert via het gemeentefonds. Dit is bevestigd in de meicirculaire 2023, waarin het Rijk lagere percentages hanteert dan de gemeente;

3

-

Afwijkende indexering verbonden partijen: De indexen ‘loon- en prijsontwikkeling 2024’ voor verbonden partijen zijn conform het advies vanuit de Twentse gemeenten. De systematiek en percentages wijken echter af van de door Oldenzaal gehanteerde methodiek. Voor de Programmabegroting 2024 resulteert dit in een structureel begrotingsnadeel van ruim € 400.000.

Constructieve samenwerking Tot slot wenst het college dank uit te spreken aan uw raad voor de constructieve wijze waarop het 1e volledige jaar van deze raadsperiode is verlopen. De ambities uit het, in samenwerking met college en ambtelijke organisatie, vastgestelde Raadsprogramma geven daarbij een duidelijke richting en visie voor de komende planperiode 2024-2027. Dit maakt dat, ondanks de financiële uitdagingen, vol vertrouwen kan worden uitgezien naar de komende planperiode. In de vergadering van het politiek forum van 6 november 2023 is besloten uw raad te adviseren tot behandeling en besluitvorming over te gaan.

Oldenzaal, 8 november 2023 Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris,

de burgemeester,

G. Tiebot

P.G. Welman

Bijlagen -

Programmabegroting 2024 Bijlagenboek Programmabegroting 2024

4

Nr. 1330

De raad van de gemeente Oldenzaal;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 9 oktober 2023, nr. V35/2, reg.nr. INTB-23-06100; gelet op artikel 147, lid 2, jo artikelen 189 en 191 van de Gemeentewet;

besluit:

1. vast te stellen de Programmabegroting 2024, inclusief: ○ de daarin opgenomen voorstellen aanvullend en nieuw beleid; ○ budgetautorisatie zonder nadere besluitvorming voor kredieten: - Vervanging speelvoorziening Openbaar Groen: € 75.000; - Uitvoering audit Wet Politiegegevens: € 20.000; ○ het hierin opgenomen dekkingsplan, inclusief de voorgestelde tarieven OZB, afval en riool zoals opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen; ○ het bij de begrotingsstukken behorende bijlagenboek 2024; 2. dat de voorstellen aanvullend/nieuw beleid met betrekking tot de volgende onderdelen nadere bespreking/autorisatie vergen in de gemeenteraad en daarom t.z.t. voor definitieve besluitvorming nog worden geagendeerd voor de gemeenteraad: ○ de kredieten uitvoering GRP 2024; ○ uitvoering verkeersknelpunten 2024; ○ de overige voorstellen 2024 met betrekking tot de binnen- en buitensportaccommodaties; ○ de overige voorstellen 2024 met betrekking tot de onderwijshuisvesting.

Vastgesteld in de openbare vergadering van 13 november 2023 de griffier,

de voorzitter,

J.H. Brokers

P.G. Welman