Informerende nota - Integraal beeld opvang asielzoekers, ontheemden Oekraïne, huisvesting statushouders - raad mei 2024

Informerende nota aan de gemeenteraad Onderwerp: Integraal beeld opvang asielzoekers, ontheemden uit Oekraïne, huisvesting statushouders. Vergadering d.d.: 15 mei 2024 (cie. R&L)

Agendapunt:

Portefeuillehouders: T.H. Haseloop-Amsing / B. Flier Behandelend team: Samenleving en Ruimte

Kenmerk: 122362

Onderwerp Integraal beeld opvang asielzoekers, ontheemden uit Oekraïne, huisvesting statushouders. Aanleiding en achtergrond Oldebroek staat voor een uitdaging als het gaat over de opvang van opvang asielzoekers, ontheemden uit Oekraïne en de huisvesting van statushouders. In deze nota nemen we u mee in de actualiteit en schetsen we u de stand van zaken in de opgave die Oldebroek heeft als het gaat over het initiatief van het COA aan de Bovendwarsweg, de Spreidingswet, statushouders en ontheemden uit Oekraïne. Boodschappen Initiatief COA Bovendwarsweg Oldebroek Tijdens de raadsvergadering van 18 april 2024 bent u geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom het COA. De portefeuillehouder meldde dat de provincie Gelderland verwacht dat de locatie Bovendwarsweg 83 vergunbaar is. Dit zowel als het gaat over de natuurregels (flora en fauna) als over stikstof. Dit betekent echter niet dat nu alle hobbels genomen zijn. De eerste concept AERIUS berekening (stikstof) die het COA heeft uitgevoerd, kwam nog niet op nul uit. Er is besproken dat het COA zo snel mogelijk de plannen aanpast en opnieuw een AERIUS berekening maakt. Mitigerende maatregelen die naar verwachting nodig zijn voor flora en fauna kunnen ook nog veel tijd vragen. Als helder is dat het wellicht nog veel tijd kost maar dat er geen onoverkomelijke belemmeringen zijn, start de participatie. Streven is voor de zomer 2024.

Het traject voor de mogelijke komst voor de opvang van asielzoekers brengt kosten met zich mee. U bent vaker geïnformeerd over de kosten die het traject met zich meebrengt. Voor 2023 zijn de kosten uitgekomen op €136.326. Dit bedrag is opgebouwd uit vervangende inhuur ambtelijke inzet, externe juridische en strategische inhuur, veiligheid en Woo-verzoeken. Voor 2024 is een begroting gemaakt waar dezelfde posten op staan. Begrote kosten voor heel 2024 bedragen €278.370. Er is geen regeling om deze kosten op te declareren. De te verwachten kosten zijn verwerkt in de eerste bestuursrapportage 2024. Spreidingswet Oldebroek heeft vanuit de Spreidingswet een (indicatieve) opgave voor de opvang van asielzoekers. Op 31 januari jl. is de ‘Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’ in werking getreden, in de volksmond bekend als de Spreidingswet. Hiermee hebben gemeenten de wettelijke taak gekregen om asielopvangvoorzieningen mogelijk te maken. De colleges van b&w zijn sindsdien aanspreekbaar op de asielopgave die aan de gemeenten is toebedeeld. Tevens is bij de inwerkingtreding van de wet de bijbehorende tweejaarlijkse capaciteitsraming, provinciale opvangopgave en indicatieve verdeling per gemeente gepubliceerd1.

Hierin is op basis van de landelijke asielopgave (96.000 opvangplaatsen) en de provinciale opgave (11.704 opvangplaatsen) de (indicatieve) asielopgave voor 1

Staatscourant 2024, 3320 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl)

2

Oldebroek vastgesteld op 141 opvangplaatsen, waarvan 12 opvangplaatsen geschikt voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s). Voor onze gemeente betekent dit dat wij voor uiterlijk 1 juli 2025 een of meerdere opvangvoorzieningen aan het COA beschikbaar moeten stellen, die voorzien in het definitieve aantal opvangplaatsen dat in het verdeelbesluit van de minister van J&V voor onze gemeente wordt vastgesteld. Verderop in deze brief lichten wij het proces en de bijbehorende planning toe. N.B. In de Meerjarenproductieprognose (MPP) bij de TK-brief van de staatssecretaris J&V van 5 april jl.2 wordt een prognose gegeven van de landelijke asielopgave per 1 januari 2026. Deze prognose wijst op een verdere toename van de asielopgave (133.500 opvangplaatsen) en overstijgt daarmee de huidige vastgestelde capaciteitsraming. De verwachting is dat deze prognose zal leiden tot een tussentijdse bijstelling van de capaciteitsraming en zal doorwerken in de asielopgave waarvoor onze gemeente nu staat. Het huidige aantal opvangplekken is landelijk niet voldoende. Al geruime tijd is er sprake van een acute situatie in de opvang van asielzoekers. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) is dan ook dagelijks in de weer om bestaande opvanglocaties langer open te houden en nieuwe opvanglocaties te vinden om te kunnen voorzien in voldoende opvangplaatsen.

Als gevolg van de aanhoudende migratiestroom, het daardoor overlopen van de opvangcapaciteit in het aanmeldcentrum in Ter Apel, stagnatie in de uitstroom van asielzoekers met een verblijfsvergunning (statushouders) naar een huurwoning en het sluiten van meerdere tijdelijke opvanglocaties in verschillende gemeenten blijft de opvangbehoefte onverminderd hoog. Dit betekent dat we op weg naar een stabiel en duurzaam opvanglandschap voorlopig nog te maken hebben met aanhoudende verzoeken om te voorzien in (crisis)noodopvang. In de brief van de staatssecretaris van het ministerie van J&V aan alle commissarissen van de Koning en colleges van b&w van 15 april jl.3 geeft het Rijk aan op korte termijn (tot 1 juli 2024) 5.000 opvangplekken te willen realiseren en de opvangcapaciteit te vergroten gedurende de overbruggingsperiode tot 1 juli 2025. Hierbij wordt ingezet op twee maatregelen: 1. Met spoed tijdelijke gemeentelijke opvang realiseren: Er wordt uitgegaan van 200 plekken per veiligheidsregio te realiseren per 1 juli aanstaande, dat betekent dus 600 voor de gehele provincie Gelderland. Verder wordt verzocht hiervan al 50 plaatsen per veiligheidsregio beschikbaar te hebben op 22 april en 150 op 13 mei 2024. 2.

De inzet van Rijksgronden: Het ministerie van Defensie, het Rijksvastgoedbedrijf en Staatsbosbeheer bieden samen per provincie Rijksgronden waarop grote paviljoens voor circa 500 opvangplekken op zo kort mogelijke termijn (binnen twee maanden) gerealiseerd kunnen worden. Op basis van de beschikbaarstelling van de Rijksgronden zal aan de PRT en regionale overlegtafels worden beoordeeld waar en hoe invulling kan worden gegeven aan de gevraagde 200 opvangplekken per veiligheidsregio en op welke wijze en binnen welke termijn dit kan worden gerealiseerd. Indien dit ook consequenties heeft voor onze gemeente zal ons college uw raad hierover informeren en de nodige acties in gang zetten. De provincie Gelderland heeft een procesplanning uitgewerkt. Ons college overlegt samen met de regiogemeenten aan de subregionale overlegtafel Noord Veluwe over de invulling van de subregionale asielopgave. De voorzitter van deze tafel brengt hiervan tussentijds verslag uit aan de PRT. In gezamenlijkheid werken we toe naar een subregionaal plan, dat mede namens onze gemeente zal worden ingediend bij de commissaris van de Koning als voorzitter van de PRT ten behoeve van het opstellen van het provinciaal plan en het uitbrengen van het verslag aan de minister van J&V (voor 1 november 2024)

2 3

TK Brief Actuele situatie asielketen en Oekraïense ontheemden Brief Staatssecretaris J&V d.d. 15 april jl. Aan cvdK’s en colleges van B&W

3

In bijgevoegde brief van de commissaris van de Koning als voorzitter van de PRT Gelderland van 2 april jl. is onderstaande procesplanning opgenomen.

Conform deze planning moet de subregio koersen op het voor de zomer op hoofdlijnen gereed hebben van het subregionaal plan, met daarin het aantal asielopvangplekken dat elke gemeente levert en soort opvanglocatie, b.v. AZC (volwaardig AZC met voorzieningen) of satellietlocatie (locatie met woonfunctie die gebruikt maakt van voorzieningen van nabijgelegen AZC). De subregionale plannen zullen in concept worden besproken in de PRT van 4 juli a.s. om vast te stellen in hoeverre elke gemeente/subregio de eigen opgave gaat realiseren, welke uitruilafspraken hierbij eventueel zijn of kunnen worden gemaakt en waar welke inspanningen in de aanloop naar het indienen van het verslag en provinciale plan nog nodig zijn. Elke subregio levert vervolgens uiterlijk 1 september 2024 in concept het subregionale plan aan bij de PRT zodat – op basis van de zeven subregionale plannen – het provinciale plan wordt opgesteld. Een concept van dit provinciaal plan wordt besproken in de PRT van 19 september, waarna het provinciale plan in de PRT van 17 oktober definitief wordt vastgesteld. Ons college heeft de procesplanning besproken en concludeert dat het niet aansluit bij het lokale proces rondom de mogelijke asielopvang aan de Bovendwarsweg. In Oldebroek ligt al een verzoek tot medewerking voor mogelijke asielopvang sinds juni 2023, ruim voordat de Spreidingswet werd ingevoerd.

Het proces, op initiatief van het COA, stopt of verandert niet met de komst van dit proces over de Spreidingswet. Als er geen onoverkomelijke bezwaren zijn start eerst de participatie en vindt er lokaal besluitvorming plaats over de kaders en randvoorwaarden. Met name omdat de provincie heeft aangegeven dat zij geen onoverkomelijke bezwaren verwacht, is er nu geen aanleiding om een apart traject conform Spreidingswet op te starten. Taakstelling huisvesting statushouders

Oldebroek loopt achter op de taakstelling huisvesting statushouders. Gemeenten moeten op grond van artikel 28 van de Huisvestingswet elk half jaar een aantal statushouders huisvesten. De provincie ziet toe op deze taakstelling. In april jl. heeft het college van b&w een beoordelingsbrief ontvangen over de taakstelling in de 2e helft van 2023. Op basis van de door de gemeente Oldebroek aangeleverde gegevens constateert de provincie dat Oldebroek de taakstelling over 2023 niet heeft gerealiseerd.

4

Op 1 januari 2024 had de gemeente een achterstand van 43 statushouders. Dit betekent dat de gemeente Oldebroek op de derde trede van de interventieladder4 staat. Dit houdt in dat de provincie afspraken wil maken over acties, daar termijnen aan stelt en een vervolg op wil geven. De provincie heeft een termijn tot 1 januari 2025 gesteld om de achterstand van de taakstelling in te halen. Oplossingsrichtingen In maart jl. heeft al een gesprek tussen de portefeuillehouder en de gedeputeerde plaatsgevonden, om met elkaar van gedachten te wisselen over mogelijke oplossingen voor het inlopen van de in 2023 ontstane achterstand. Aangegeven is dat de gemeente als structurele aanpak al concrete prestatieafspraken over percentages met de woningcorporaties heeft afgesproken. Hiermee zou de reguliere taakstelling van 2024 moeten kunnen worden gerealiseerd. Daarnaast onderzoekt het college oplossingsrichtingen voor de korte termijn om de achterstand weg te kunnen werken. Denk hierbij aan het kopen van objecten/percelen voor het realiseren van wooneenheden in bestaande bebouwing en toevoeging van extra wooneenheden, zgn. ‘tussenvoorzieningen’, voor het huisvesten van diverse aandachtsgroepen op achterliggende percelen. Hierover heeft u als raad een informerende nota ontvangen. Daarnaast is tijdens het gesprek met de gedeputeerde ook het beleid ‘Kleinschalige Woningbouwinitiatieven’ genoemd.

Over dit onderwerp heeft u als raad een adviesnota ontvangen. In de beoordelingsbrief van de provincie wordt aangegeven, dat zij begrijpen dat de huisvesting van statushouders een complexe en uitdagende opgave is en dat zij de inspanningen die de gemeente Oldebroek al in de gehele asielopgave heeft geleverd, waarderen. Tijdens het gesprek in maart heeft de portefeuillehouder richting gedeputeerde ook aangegeven dat de gemeente Oldebroek ook medewerking van de provincie verwacht bij woningbouw, bijvoorbeeld voor wat betreft vergunningen ontheffingen flora- en faunawet. Aangezien daardoor achterstand wordt opgelopen in nieuwbouwprojecten, waardoor de druk op de woningmarkt zeker niet afneemt. Concrete acties in 2024 en 2025 Eind februari 2024 heeft het college een document vastgesteld ter informatie aan de gedeputeerde als voorbereiding op het overleg in maart jl. In dit document is een vooruitblik gegeven van concrete acties in 2024 en 2025. Deze zijn als volgt:  Uitvoering Prestatieafspraken: In de Prestatieafspraken 2024 tussen gemeente, woningcorporaties en huurdersbelangenorganisaties is het volgende opgenomen: 20% van het totaal aantal woningmutaties wordt toegewezen aan statushouders.  Leegstandswet: Woningen die op de nominatie staan om gesloopt te worden ten behoeve van nieuwbouw, worden tijdens de leegstandsperiode optimaal ingezet voor huisvesting van statushouders.

Dit biedt vooral een tijdelijke oplossing. De geplaatste groep statushouders zal de urgentiestatus behouden, zodat zij verder kunnen blijven zoeken naar een permanente sociale huurwoning.  Tussenvoorzieningen: Momenteel is de gemeente bezig met het onderzoeken van verschillende objecten/percelen (aankoop, plaatsing units). (Zie informerende nota Huisvesting aandachtsgroepen.)  Beleidsaanpassing: De gemeente heeft beleid Kleinschalige Woningbouwinitiatieven. Dit beleidsstuk is geactualiseerd, waarbij de actualisatie vooral gaat om een verbreding van de mogelijkheden ten behoeve van het realiseren van de totale woningbouwopgave. Denk hierbij aan het splitsen van woningen, kamerverhuur, wonen in een bestaand bijgebouw, plaatsen van units op het erf, etc. (Zie adviesnota ‘Beleid Kleinschalige Woningbouwinitiatieven’.)  Versneld Wonen:

4

Trede 1: Signaleren, trede 2: Informatie opvragen en valideren, trede 3: Actief toezicht, trede 4: Vooraankondiging van juridische interventie, trede 5: Besluit tot indeplaatsstelling, trede 6: Sanctie indeplaatsstelling.

5

In Oldebroek West 3, 30 woningen - in afwachting van ontheffing flora en fauna vergunning i.v.m. de steenuil (hierdoor vertraging). Verwachte oplevering wordt in 2025 i.p.v. 2024. In Wezep Oost, circa 45 woningen - grond aangekocht, planvorming is in ontwikkeling. Verwachte oplevering in 2025. Verder heeft de provincie aangegeven dat zij verschillende ondersteuningsmogelijkheden met betrekking tot het huisvesten van statushouders en daaraan gerelateerde vraagstukken bieden. Hier zal het college nader onderzoek naar laten doen. Taakstelling 2024 Naast het inlopen van de achterstand over 2023 heeft de gemeente Oldebroek ook een nieuwe taakstelling voor 2024 ontvangen. De taakstelling inclusief inlopen achterstand ziet er als volgt uit (peildatum 1 mei 2024): Taakstelling Achterstand over 2023 Taakstelling 1e helft 2024 Totaal Reeds gehuisvest via corporaties Nog te huisvesten v.a. 1 mei 2024 Taakstelling 2e helft 2024 Totaal

Aantal personen te huisvesten 43 26 69

Reeds gehuisvest

30 waarvan 11 tijdelijk via leegstand 39 23 62

Taakstelling opvang Oekraïners

De taakstelling voor Oldebroek ligt op 145 personen waarbij de particuliere opvang formeel niet wordt meegeteld. Op dit moment vangt Oldebroek 192 Oekraïense vluchtelingen op, waarvan er 100 in de gemeentelijke opvanglocatie Het Buitencentrum verblijven en 92 in de Particuliere Opvang. De oorlog in Oekraïne lijkt nog lang niet ten einde. Daarmee is de verwachting dat de opvang van Oekraïners nog wel enige tijd zal duren. Het huidige contract met Het Buitencentrum eindigt op 1 mei 2025. De opvang in het Buitencentrum is gestart als een noodopvang en met name voor gezinnen wordt de situatie steeds lastiger vanwege het gebrek aan privacy en perspectief. In de Particuliere Opvang begint het ook te knellen. De meeste mensen zijn hier al sinds het uitbreken van de oorlog. Het college onderzoekt oplossingsrichtingen, zowel met Het Buitencentrum als met alternatieven. Gelet op de aanhoudende oorlogssituatie in het oosten van Oekraïne, verwacht de staatssecretaris van J&V dat de opvangopgave voor Oekraïners landelijk zal worden opgehoogd van 92.000 naar 120.000 5 opvangplaatsen. Wat dit voor de taakstelling van de gemeente betekent is op dit moment nog niet bekend. Bijlage(n) BW20240507 Bijlage 1 Beoordelingsbrief huisvesting statushouders 2023 Oldebroek BW20240507 Bijlage 2 Brief provincie Gelderland proces Spreidingswet. Oldebroek, 7 mei 2024.

Burgemeester en wethouders van Oldebroek, , secretaris P.H. Lensselink,

5

TK Brief Actuele situatie asielketen en Oekraïense ontheemden

, burgemeester T.H. Haseloop-Amsing.