Bijlage 3 - Adviesrapport versterking welzijn Oldebroek

Adviesrapport Versterking welzijn in Oldebroek

Oldebroek, september 2023

Inhoud 1. Aanleiding ............................................................................................................................................ 3 2. Ambities en Visie ................................................................................................................................. 4 2.1 Visie sociaal domein en welzijn ..................................................................................................... 4 2.2 Landelijk beleid .............................................................................................................................. 4 2.3 Visie op welzijn .............................................................................................................................. 5 3 Huidig welzijn in Oldebroek en ontwikkelingen ................................................................................... 8 3.1 Welzijn in Oldebroek ..................................................................................................................... 8 3.2 Veranderende maatschappij ......................................................................................................... 9 4. Advies beleidsvisie 2024-2027 .......................................................................................................... 11 5.

Versterking van welzijn – drie opgaves ............................................................................................. 13 5.1 Inclusieve wijken en dorpen en maatschappelijke initiatieven .................................................. 13 5.2 Participatie ouderen .................................................................................................................... 17 5.3 Toekomstbestendig vrijwilligerswerk .......................................................................................... 19 6. Versterking welzijn en GALA ............................................................................................................. 23 6.1 Breed en diverse veld op het gebied van activering en ontmoeting .......................................... 23 6.2 Inzet GALA ................................................................................................................................... 24 7. Invulling versterking en vervolgproces .............................................................................................. 25 7.1 Gefaseerde versterking ............................................................................................................... 25 7.2 Randvoorwaarden ....................................................................................................................... 26 8.

Samenvatting ..................................................................................................................................... 29 Bijlage 1: Ambities visie Wonen, Welzijn en Zorg ................................................................................. 31 Bijlage 2: Opgehaalde informatie inclusieve buurten en wijken .......................................................... 32 Bijlage 3: Opgehaalde informatie waardig ouder worden .................................................................... 35 Bijlage 4: Opgehaalde informatie toekomstbestendig vrijwilligerswerk .............................................. 38

2

1. Aanleiding De gemeente Oldebroek werkt aan een nieuwe beleidsvisie sociaal domein en daarbinnen is welzijn een belangrijk thema. Daarnaast heeft de gemeenteraad in december 2022 het bestedingsplan reserve maatschappelijke opvang (MO) en beschermd wonen (BW) vastgesteld. In dit plan is ervoor gekozen de sociale basis in de gemeente Oldebroek te versterken door breed in te zetten op welzijn in Oldebroek. Met dit plan is voor de jaren 2023 t/m 2026 budget beschikbaar gesteld om op de volgende onderdelen in te zetten: Extra investering inclusieve wijk; Versterken ondersteuningsstructuur voor informele ondersteuning; Extra capaciteit consulenten informele ondersteuning; Investeren in nieuwe maatschappelijke initiatieven in het sociaal domein. Ook vanuit het Rijk is in de brede specifieke uitkering GALA tot en met 2026 geld beschikbaar gesteld om thema’s op het gebied van de sociale basis, mantelzorg, eenzaamheid en welzijn op recept te versterken. In totaliteit is er nu een incidentele versterking van welzijn mogelijk tot en met 2026. Voor zowel de nieuwe beleidsvisie als de invulling van de geboden versterking van welzijn, zijn in de afgelopen maanden veel gesprekken gevoerd met de partijen (Sociaal team, deelnemers aan het PIO, Goed Bezig, adviesraad sociaal domein, woningcorporaties, politie, Team Samenleving en het college).

Ook hebben inwoners via een enquête op onderwerpen mee kunnen denken over wat belangrijk is in de gemeente Oldebroek. Op basis van alle informatie die vergaard is, wordt in dit rapport een advies gegeven over het volgende: - Advies over toekomstig welzijn in Oldebroek voor in beleidsvisie 2024-2027 (H4) - Invulling van de versterking van welzijn (H5) - Versterking welzijn en Gala (H6) - Invulling versterking en randvoorwaarden (H7)

3

2. Ambities en Visie In hoofdstuk twee benoemen we met welke ambities we in onze gemeente hebben. Op basis daarvan geven we een visie van het welzijn in Oldebroek.

2.1 Visie sociaal domein en welzijn We werken nog steeds aan de visie in het huidige beleidsplan sociaal domein 2019-2023: ‘De gemeente werkt samen met de Oldebroekse samenleving aan een zelfredzame en samenredzame gemeenschap, waarbij inwoners, indien nodig, tijdige en juiste ondersteuning krijgen op het gebied van werk, inkomen, zorg, opvoeden en opgroeien.’ Daarbij streven we twee maatschappelijke effecten na: 1. Voorkomen van problemen 2. Toename van zelfstandigheid, zelfredzaamheid en participatie in de Oldebroekse samenleving. Visie WWZ Binnen de gemeente Oldebroek is in februari 2022 de visie Wonen, Welzijn en Zorg vastgesteld. Iedereen, met en zonder beperkingen: • kan zo lang en zo zelfstandig mogelijk blijven wonen in onze gemeente; • kan mee blijven doen in de maatschappij; • voelt zich verantwoordelijk voor elkaar, zodat onze inwoners zich nu maar ook straks thuis kunnen blijven voelen in onze gemeente. Met deze visie levert de gemeente Oldebroek een bijdrage aan de doorontwikkeling van de dorpen en wijken in de gemeente Oldebroek, zodat er een optimale aansluiting is op de woon-, welzijn- en zorgbehoeften van inwoners. In onze visie WWZ is uitgebreid beschreven welke opgaven we in de komende jaren zien op deze gebieden. Er zijn diverse ambities opgesteld die de inzet van welzijn raken (zie bijlage 1).

Er staat bijvoorbeeld in dat we: - de gezondheid van alle inwoners willen blijven bevorderen; - willen inzetten op verbinding en samenwerking voor een inclusieve samenleving; - de buurtkracht en ontmoeting in alle kernen willen stimuleren; - ons inzetten op het ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers.

2.2 Landelijk beleid In de afgelopen jaren zijn landelijk veel programma’s gepubliceerd die invloed hebben op het welzijn van onze inwoners: - In 2015 werd al landelijk de beweging ingezet ‘Van Beschermd wonen naar beschermd Thuis’. Dit betekent dat meer inwoners met een (ernstige) psychische aandoening in hun eigen dorp blijven wonen. Van gemeenten vergt dit een versterking van de lokale sociale infrastructuur zodat er goede condities ontstaan voor sociale inclusie van deze mensen. - Een thuis voor iedereen (mei 2022): wonen eerst, goede sociale basis randvoorwaarde voor (herstel van) zelf- en samenredzaamheid. - Programma Wonen ondersteuning en zorg voor ouderen (WOZO, juli 2022): ‘zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’.

4

-

-

Asiel en integratie: de gemeenten zijn al jarenlang verplicht een aantal statushouders een woonplek aan te bieden. Het gaat om nieuwkomers die hun weg moeten vinden in onze samenleving. Sinds 2022 is daar een vluchtelingenstroom uit Oekraïne bij gekomen. Integraal Zorgakkoord (IZA, september 2022): inzet op gezondheid en welzijn doormiddel van wijkgerichte aanpak. Gezond en Actief leven akkoord (GALA, januari 2023): gemeenten en rijk verder aan een stevig fundament voor een gezonde generatie in 2040. In het GALA zijn de volgende doelen gesteld: • Terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder Kansrijke Start) • Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten • Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis • Een gezonde leefstijl • Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid • Vitaal ouder worden Het GALA verplicht ons een stevige sociale basis in onze gemeente te realiseren. Het gaat hierbij om vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen gericht op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen die zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. Daarbij richt het GALA zich op de thema’s: • Sociale basis • Mantelzorg • Eenzaamheid • Welzijn op recept

Vooral het IZA en GALA bepalen dat de gemeente in de komende jaren flink moet investeren in de sociale basis. De bedoeling is lokaal te investeren in de sociale basis, zodat mensen kunnen terugvallen op elkaar en de beschikbare voorzieningen en zolang mogelijk zelfstandig te functioneren in de samenleving.

2.3 Visie op welzijn Welzijn staat voor zich goed voelen en voor welbevinden. De gemeente Oldebroek vindt het belangrijk dat we werken aan een omgeving waarin onder andere onze jeugd gelukkig kan opgroeien en onze ouderen waardig ouder kunnen worden. In het bestuursakkoord 2022-2026 is daarom beschreven dat we samen willen werken aan welzijn. We werken aan een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan en mag doen. Veel verschillende factoren die de kwaliteit van leven bepalen, hebben invloed op ons gevoel van welbevinden. De ervaren gezondheid is van groot belang. Maar ook andere aspecten in het leven, zoals goede huisvesting, bestaanszekerheid, maatschappelijke participatie, sociale verbanden en relaties en veiligheid spelen een rol. Positieve gezondheid Een manier om te kijken naar al deze aspecten is Positieve Gezondheid. Dit is een brede kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Met die bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan en om zo veel mogelijk eigen regie te voeren (www.iph.nl). 5

Afbeelding 1: spinnenweb Positieve gezondheid

Sterke samenleving We vinden het van belang dat onze inwoners zoveel mogelijk zelfstandig kunnen functioneren. De meeste mensen in onze samenleving hebben voldoende veerkracht om samen met hun omgeving invulling te geven aan hun welbevinden. Bij een kleinere groep mensen is dit niet zo vanzelfsprekend. De gemeente vindt het belangrijk dat er voor deze mensen een sociale basis aanwezig is om op terug te kunnen vallen. Door hierin te investeren, creëren we betere randvoorwaarden om de positieve gezondheid te kunnen bevorderen. Movisie heeft de sociale basis uitgelegd (zie figuur 2) en definieert het als volgt: Het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen, die het mogelijk maakt dat inwoners de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert (Jansen et al., 2021).

Figuur 2: de sociale basis uitgelegd (bron: Movisie) 6

Samen werken aan Welzijn Samen met onze inwoners, vrijwilligersorganisaties en professionals werken we aan welzijn. Daarbij richten we ons op het versterken van de gemeenschappelijke sociale basis. De gemeenschappelijke sociale basis bestaat uit georganiseerde verbindingen tussen inwoners en door burgers geïnitieerde activiteiten als buurtinitiatieven en activiteiten vanuit het verenigingsleven. De gemeenschappelijke sociale basis biedt zo laagdrempelig mogelijk, ‘natuurlijke’ ondersteuning aan medeburgers. In de gemeenschappelijke sociale basis doen mensen nieuwe contacten op, waarmee zij ook hun eigen netwerk in de persoonlijke sociale basis versterken (Movisie, 2023). Door te investeren in de gemeenschappelijke basis, kunnen inwoners elkaar eerder ontmoeten en kan er ook eerder een beroep op elkaar worden gedaan als zij hulp nodig hebben. Op deze manier versterkt het indirect ook de persoonlijke sociale basis.

Kader 1: Samen werken aan welzijn Missie: ➢ Oldebroek is een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan en mag doen. Visie: ➢ We werken aan het versterken van de gemeenschappelijke sociale basis (samenkracht) en persoonlijke sociale basis (eigen kracht), zodat de samenleving zoveel mogelijk zelfstandig kan functioneren. ➢ We werken aan inclusieve wijken en buurten. We werken samen met inwoners, vrijwilligers en professionals aan het welzijn van de inwoners in Oldebroek.

7

3 Huidig welzijn in Oldebroek en ontwikkelingen 3.1 Welzijn in Oldebroek In de gemeente Oldebroek is er veel door de gemeenschap georganiseerd. Er zijn verenigingen, kerken, dorps- of wijkgroepen of informele ondersteuning aanwezig in onze gemeente. We hebben tijdens de coronacrisis en na de uitbraak van de oorlog in Oekraïne gezien dat zij van grote waarde zijn voor onze samenleving. Tegelijkertijd zagen we ook dat zij kwetsbaar zijn en dat een veranderende maatschappij invloed heeft op de draagkracht van de gemeenschap. Afbeelding 3: het welzijnsveld in Oldebroek

Voordat de decentralisaties in 2015 haar intrede deed, werd in de gemeente het gedachtegoed om meer door de samenleving zelf te laten doen leidend. Dit heeft in 2012 tot het besluit geleid om een bezuiniging door te voeren ten aanzien van de beschikbare capaciteit van welzijnsconsulenten (gericht op ouderen, vrijwilligers en mantelzorgers) in de gemeente. De functies zijn in 2014 omgezet naar consulenten informele ondersteuning. Tot nu toe is de beschikbare capaciteit voor deze taken hetzelfde gebleven. Daarnaast is vanaf 2019 een opbouwwerker in onze gemeente werkzaam. Sinds 2021 zijn de verschillende functies (consulenten informele ondersteuning en opbouwwerker) in het cluster welzijn in het sociaal team gepositioneerd. Binnen het cluster welzijn in het sociaal team is 3,03 fte beschikbaar (incl. 0,5 fte voor de functie dorpscontactambtenaar). Met de introductie van ‘Oldebroek voor mekaar’ werd vanaf 2014 beleidsmatig ingezet op een samenleving waarin inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zelf verantwoordelijkheid nemen om actief bij te dragen aan de gemeenschap. Dit principe is in de afgelopen jaren leidend geweest bij de ontwikkelingen op het gebied van welzijn. We vinden ‘Oldebroek voor mekaar’ nog steeds een belangrijke uitgangspositie. We zien vele mooie informele initiatieven die op hun eigen vlak een grote waarde in de samenleving vertegenwoordigen.

In de afgelopen jaren is bijvoorbeeld het Platform Informele Ondersteuning tot stand gekomen, een netwerk van vrijwilligersorganisaties op het gebied van zorg en welzijn. Of initiatieven zoals de Huiskamer van Wezep, de bewonerscoöperatie de Akkers en kerngroep Eenzaamheid. 8

In de gesprekken die we gevoerd hebben en de wensen die zijn uitgesproken (zie hoofdstuk 5), zien we dat de informele zorgpartners zelf aangeven dat het niet vanzelfsprekend is dat deze inzet gecontinueerd kan worden. Om toekomstbestendig te zijn, is er meer nodig: gericht op onderzoek, inzicht, koersbepaling, ondersteuning, financiën en coördinatie. De kracht van de samenleving is kwetsbaar en wordt steeds kwetsbaarder. In paragraaf 3.2 laten we de ontwikkelingen in de veranderende maatschappij zien die hier invloed op hebben.

3.2 Veranderende maatschappij Binnen welzijn gaat het om het versterken van de gemeenschappelijke sociale basis of individuele sociale basis, zodat de samenleving zoveel mogelijk zelfstandig kan functioneren. We zien dat dit vermogen van de samenleving steeds meer onder druk komt te staan door een veranderende maatschappij. Hieronder worden een aantal ontwikkelingen benoemd. - Mensen in Nederland worden steeds ouder. In 2030 zijn er landelijk 2,1 miljoen mensen ouder dan 75 jaar. Bijna een verdubbeling ten opzichte van de 1,3 miljoen mensen in 2019. In Oldebroek zijn er in 2022 4.716 inwoners 65 jaar of ouder. Dit is bijna 20% van de Oldebroekse inwoners en in 2040 is de verwachting dat dit percentage stijgt naar 25% (dashboard Gezond Veluwe, regiobeeld). Er zullen meer ouderen zijn die alleen wonen en meer ouderen kampen met gezondheidsproblemen. Daartegenover staat dat ouderen in Nederland over het algemeen hoger opgeleid en digitaal vaardiger zijn, meer geld te besteden hebben en langer gezond blijven. Dit is een potentiële kracht in de samenleving die aangeboord kan worden. - We zien dat in wijken en buurten meer mensen met kwetsbaarheden zelfstandig blijven wonen. In sommige buurten zien we een opstapeling van problemen ontstaan. Buurten waar de draaglast hoger is dan de draagkracht.

- Inclusieve of polariserende samenleving: mede onder invloed van de corona-, en stikstofcrisis zijn verhoudingen in de samenleving soms op scherp komen te staan. Ook zien we dat sociale media een rol hebben in polarisatie. Tegelijk is het voor de samenleving van de toekomst nodig dat we bouwen aan een inclusieve samenleving. - Het wordt moeilijker om vrijwilligers te vinden die zich voor een langere periode willen binden en de bestaande vrijwilligers worden ouder. Binnen de gemeente zijn de signalen dat deze trend zich in de coronacrisis nog heeft versterkt. Het omzien naar en zorgen voor elkaar blijft hoog in het vaandel van de Oldebroekse samenleving staan, maar niet langdurig via vrijwilligersorganisaties. Er is sprake van een veranderende vrijwilliger: mensen willen vaker kortdurend of eenmalig vrijwilligerswerk doen. - Door de vergrijzing of langer thuis blijven wonen, neemt de vraag naar mantelzorg toe. Deze mantelzorgers moeten steeds vaker de zorg combineren met werk (pensioenleeftijd omhoog) en zorg voor de kinderen. Ook de zorg voor kinderen met een zorgbehoefte vraagt soms veel. Daarnaast zien we dat mantelzorg zwaarder wordt doordat er minder professionele zorg wordt verleend (geen verzorgingstehuizen en door personeelstekort wordt steeds meer gekeken wat de mantelzorger kan oppakken).

Mantelzorg wordt vaak met liefde geboden, maar dit neemt niet weg dat het risico van overbelasting aanwezig is. Daarnaast zorgt dit ervoor dat mensen minder tijd hebben voor bijvoorbeeld hun eigen gezin of vrijwilligerswerk. - Elk jaar komen er nieuwkomers in onze gemeente bij. Mensen die hun weg in de Nederlandse samenleving moeten leren vinden. De diversiteit in de Oldebroekse samenleving neemt toe. - Daarnaast zien we dat er steeds meer nodig is om inwoners die nu een uitkering ontvangen aan het werk te helpen. De afstand tot de arbeidsmarkt is groot, een begeleidingstraject naar werk 9

voor deze langdurig uitkeringsgerechtigden vraagt een hele lange adem. Soms wel jaren. Sociale activering is vaak de eerste stap op de participatieladder. - Meer dan de helft van de jongvolwassenen in Nederland heeft psychische klachten. Ook voelen ze zich vaak eenzaam of denken ze aan zelfdoding. Dat blijkt uit de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022 van GGD GHOR Nederland. Ook uit onderzoek van het CBS blijkt dat de mentale gezondheid onder jongeren afneemt.

10

4. Advies beleidsvisie 2024-2027 We zien dat er veel gevraagd wordt van de sociale basis in Oldebroek. In figuur 4 geven we dit weer.

Zowel onze eigen beleidsambities als het landelijk beleid vragen om een sterke sociale basis. Met een veranderende samenleving wordt de noodzaak van een sterke sociale basis nog groter en zien we tegelijkertijd dat het niet vanzelfsprekend is dat de huidige sociale basis kan worden behouden. Partnerschap Het welzijn richt zich op het versterken van de gemeenschappelijke sociale basis (samenkracht) en individuele sociale basis (eigen kracht), zodat de samenleving zoveel mogelijk zelfstandig kan functioneren. Het principe ‘Oldebroek voor mekaar’ is in de afgelopen jaren leidend geweest bij de ontwikkelingen op het gebied van welzijn. We vinden dit nog steeds een belangrijke uitgangspositie en willen dit waar nodig versterken. Tegelijkertijd zien we dat de kracht in de samenleving kwetsbaar is en door de veranderende maatschappij steeds kwetsbaarder wordt. In de gesprekken met de partners zien we dat het niet vanzelfsprekend is dat alles kan blijven bestaan wat aan informele ondersteuning 11

georganiseerd is. De wensen van de partners richten zich op continuering en toekomstbestendig maken van de initiatieven in de samenleving. Waar het nodig is en past bij de ambities en opdracht van de gemeente, willen we tegemoet komen aan deze wensen. In partnerschap werken we aan het versterken van welzijn. Toekomstbestendig welzijn Figuur 5: huidige sociale basis en Om onze ambities waar te maken en aan onze ambities/landelijke verplichtingen verplichtingen te kunnen voldoen, is een toekomstbestendig welzijn in onze gemeente nodig. Figuur 5 laat zien dat we daar nog niet zijn en dat met behulp van de versterking er potentie is om het zelforganiserend vermogen in de gemeenschappelijke sociale basis te vergroten. We zien in ieder geval drie grote opgaves1 in onze gemeente: 1. Hoe houden/krijgen we een sterke inclusieve wijken en buurten, waar iedereen actief aan kan deelnemen? 2. Hoe zorgen we ervoor dat de grote groep ouderen die langer thuis wonen, kunnen blijven participeren in de samenleving? 3. Hoe maken we vrijwilligerswerk toekomstbestendig? Vanuit de reserve Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang heeft de gemeenteraad in 2022 tijdelijke middelen beschikbaar gesteld om een impuls te geven aan de versterking van welzijn in de gemeente Oldebroek.

Hiermee kunnen we de waarde van de gemeenschappelijke sociale basis versterken, maar er is een structurele versterking nodig om de ambities en landelijke verplichtingen te kunnen behalen (zie figuur 5). Daarom zetten we in op toekomstbestendig welzijn in de gemeente Oldebroek. Dit doen we door in 2024 een visie op toekomstbestendig welzijn te realiseren en in kaart te brengen wat structureel nodig is. Op basis van de uitkomsten van dit proces werken we de inhoud verder uit. Aanbeveling - Organisatorische inbedding welzijn We hebben op dit moment te maken met een versnippering van het welzijn bij verschillende professionele organisaties in onze gemeente. Dit is belegd bij nummer 13, vluchtelingenwerk, Goed bezig en cluster welzijn van het sociaal team Oldebroek. We zien dat de verbinding tussen de verschillende organisaties niet vanzelfsprekend is, terwijl er overlap is in voor wie zij hun werk doen en er een gezamenlijke opdracht ligt: het welzijn van Oldebroekse inwoners te verbeteren. We adviseren daarom ook in samenhang met de visie op toekomstbestendig welzijn, te kijken naar de best passende organisatorische inbedding van het welzijn in Oldebroek. Een structuur waarin ook het partnerschap met de informele partners goed vormgegeven kan worden. En daarnaast de ruimte biedt om een goede opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap te realiseren. 1

Ten aanzien van welzijn in onze gemeente zien we ook andere opgaven, bijvoorbeeld gericht op onze jeugd. Deze opgaves pakken we op in het preventief jeugdbeleid door bijvoorbeeld de inzet van jeugd- en jongerenwerk. Dit laten we daarom in dit adviesrapport buiten beschouwing.

12

5. Versterking van welzijn – drie opgaves Zoals in hoofdstuk 4 al benoemd, adviseren we toe te werken naar een toekomstbestendig Welzijn (in visie en uitvoering). We zien de beschikbare uitbreiding van fte in het sociaal team dan ook als een tussentijdse manier om samen met de informele partners het huidige welzijn op operationeel niveau te versterken. Het is dus een eerste aanzet om toe te werken naar een toekomstbestendig Welzijn. De versterking richt zich vooral op de drie grote opgaves die we op basis van de huidige situatie, de veranderende maatschappij en de landelijke programma’s voor ons zien: 1. Hoe houden/krijgen we een sterke inclusieve wijken en buurten, waar iedereen actief aan kan deelnemen? 2. Hoe zorgen we ervoor dat de grote groep ouderen die langer thuis wonen kunnen blijven participeren in de samenleving? 3. Hoe kunnen we vrijwilligerswerk toekomstbestendig maken? We gaan nu op deze thema’s laten zien wat de huidige situatie is, welke wensen er in Oldebroek zijn en hoe de versterking ingevuld kan worden.

5.1 Inclusieve wijken en dorpen en maatschappelijke initiatieven In een inclusieve wijk wonen mensen met verschillende achtergronden samen en is iedereen welkom. Ondanks verschillende achtergronden voelt men zich veilig en thuis. Mensen kennen elkaar en weten elkaar te vinden als dat nodig is. Dat is niet vanzelfsprekend aangezien steeds meer mensen zelfstandig wonen (ouderen, ggz), ook als ze niet alles zelf meer kunnen regelen. Daarnaast komen er elk jaar nieuwkomers bij die moeten wennen aan de Nederlandse gebruiken en regels en waar de huidige bewoners moeten wennen aan andere gebruiken. Het zo lang mogelijk in de eigen wijk, buurt of dorp blijven wonen, draagt bij aan het welbevinden van inwoners. Maar deze ambitie geeft ook druk; met name in buurten waar veel mensen met een kwetsbaarheid samenwonen. Investering in een goede sociale basis is nodig om inclusieve buurten en wijken te kunnen realiseren. In paragraaf 2.2 wordt al verwoord wat we onder een sociale basis verstaan. Hierbij denken we in ieder geval aan een samenleving waar men elkaar ondersteunt, waar men samenredzaam is en waar een sterke sociale infrastructuur is (buurtverenigingen, maatschappelijke organisaties). Bewonersinitiatieven krijgen de ruimte en de gemeente heeft een meer faciliterende rol.

Huidige situatie inclusieve wijken en dorpen Uit de gesprekken komt naar voren dat ruimte om elkaar te ontmoeten de basis is voor een sterke sociale infrastructuur. Laagdrempelige ontmoetingsplekken of publieke plekken kunnen dorpshuizen zijn, maar ook speelplekken, sportkantines, de Huiskamer of (met activiteiten in) de eigen straat. Niet in elke dorp is dit goed op orde. Op dit moment is het beleid in onze gemeente dat in iedere kern een dorpshuis beschikbaar is voor ontmoeting. Alle dorpshuizen zijn gericht op exploitatie en beheer. In de dorpshuizen in Wezep en Oldebroek vindt nauwelijks tot geen laagdrempelige ontmoeting plaats. Maar we zien ook dat in kleine kernen de inzet van dorpshuizen kwetsbaar is en wordt het vaak door een beperkte club gebruikt. De dorpshuisbesturen geven aan het moeilijk te vinden om een brede ontmoetingsfunctie vorm en inhoud te geven. In Wezep zijn nog andere ontmoetingsplekken zoals 13

de Huiskamer van Wezep en de Klinker. Ook organiseren kerken met regelmaat een bijeenkomst voor leden en niet-leden. De mate waarin laagdrempelige ontmoeting plaatsvindt, is daarmee nu helemaal afhankelijk van de vrijwilligers die er nu en in de toekomst zijn. Momenteel is er een onderzoek gaande naar de ontmoetingsplekken in Wezep. Binnenkort verwachten we de resultaten van het onderzoek. Inwoners en partners geven aan dat Dorpscontactambtenaren (DCA) belangrijk zijn, zij weten de weg in het gemeentehuis en ondersteunen bij het van de grond krijgen van de initiatieven. De opbouwwerker is sinds 2019 in een aantal wijken actief. We zien dat in gebieden waar intensiever contact is met de DCA en opbouwwerker het vertrouwen in de gemeente verbetert, er meer zicht is op wat er speelt in de buurt en dat er meer initiatieven van de grond komen. In de gesprekken is aangegeven dat problematiek zich concentreert in bepaalde wijken waar de woonlasten laag zijn. Draagkracht en draaglast raken uit balans waardoor de leefbaarheid onder druk staat. Sommige buurten doen hun uiterste best de leefbaarheid te verbeteren, maar dat is niet vanzelfsprekend en vergt veel tijd en aandacht. Inwonerinitiatieven zijn belangrijk voor een sterke sociale basis; ze geven inwoners ruimte bij te dragen aan de leefbaarheid passend bij de lokale situatie en geven een gevoel van autonomie en eigenwaarde.

Met Oldebroek voor Mekaar willen we hier aan bijdragen. Uit onderzoek ‘Bruggen bouwen, drempels verlagen’ blijkt dat inwoners tevreden zijn over de ondersteuning van de gemeente (met name de DCA’s), maar dat er op het gebied van communicatie, betrokkenheid en ondersteuning nog veel te verbeteren valt. Ook blijkt dat het voor initiatiefnemers soms een lastige opgave is om initiatieven te continueren. Wensen t.a.v. inclusieve wijken en dorpen We hebben onze collega’s en partners gevraagd wat er ten aanzien van inclusieve wijken en dorpen nodig is. Het volledige overzicht is beschikbaar in bijlage 2, hieronder zien we een korte samenvatting van de wensen die genoemd zijn: Ruimte om te ontmoeten: Laagdrempelige plekken voor ontmoeting zowel binnen als buiten Meer ontmoetingsplekken voor jong en oud Publieke ontmoetingsplekken (laagdrempelig, niet identiteitsgebonden, zonder café-uitstraling) Hulp bij het verbeteren van de ontmoetingsfunctie van bestaande initiatieven Verbinding in de wijk: Kennen en gekend worden, vertrouwde gezichten Continuïteit in contacten in de buurt Verbeteren van de contacten op straatniveau Wijk- of dorpsgericht: Signalen opvangen, weten wat er speelt en daar op acteren Duo van Dorpscontactambtenaar en Opbouwwerker voor een goede verbinding tussen versterken van de buurt en betrokkenheid gemeente Een vorm van structurele aanwezigheid professionals in de

dorpen, bijvoorbeeld door vaste momenten in dorpshuis (aanwezig en aanspreekbaar zijn) Coördinator per wijk Opstellen van dorpsagenda’s of dorpsplan Eigenaarschap van de inwoners / buurt borgen Inwonerinitiatieven: Ondersteuning bij opstarten initiatief zonder eigenaarschap uit het oog te verliezen Aandacht voor advies en ondersteuning bij borging opgestarte initiatieven Heldere communicatie en transparantie; op basis van partnerschap

14

Advies We streven naar inclusieve buurten en wijken, waar maatschappelijke initiatieven zich kunnen ontplooien en iedereen actief aan kan meedoen. Dit willen we realiseren door op de volgende onderdelen extra in te zetten: Ruimte om te ontmoeten Voorwaarde voor een sterke sociale basis is dat mensen elkaar ontmoeten. Dat geeft de kans om elkaar te leren kennen, te begrijpen en samen iets op te bouwen. Succesvolle ontmoetingsplekken hebben een warme uitstraling, hebben vertrouwde gezichten en sluiten mensen niet buiten. Het is een uitvalsbasis om meerdere activiteiten te organiseren of sociale activering te stimuleren. De opbouwwerker kan ondersteuning bieden aan het realiseren van laagdrempelige ontmoetingsplekken. We zien echter dat hier op dit moment een grote opgave ligt in onze gemeente om de koers te bepalen hoe we laagdrempelige ontmoetingsplekken voor ons zien en op welke manier we dat willen inrichten en/of faciliteren. Dit heeft de opbouwwerker nodig om de ondersteunende rol uit te kunnen voeren. Onder het kopje aanbevelingen geven we aan hoe we dit kunnen doen. Sociale verbinding in wijken en buurten versterken In zowel het overleg met de partners als in andere gesprekken kwam naar voren dat er grote verschillen zijn tussen de verschillende dorpen en wijken. Naast verschillen in cultuur is de grootte van het dorp een belangrijke factor.

Ook spelen de sociale economische situatie en samenstelling van de wijk een rol. We willen in de komende jaren in acht buurten de sociale verbinding versterken. We willen graag dat mensen in wijken in meer of mindere mate op elkaar kunnen terugvallen als dat nodig is. Zo kunnen we de sociale basis voor onze inwoners versterken. Uit de gesprekken met de partners zijn een aantal buurten naar voren gekomen waar we extra op in kunnen zetten de komende jaren. Het is wel van belang dat er ruimte is om elders in te zetten; nadere analyse kunnen andere wijken of vraagstukken in beeld brengen of nieuwe ontwikkelingen vragen om extra inzet. Samen met de partners zijn aandachtsgebieden opgehaald voor de komende jaren: - Gebied tussen Oude Wapenveldseweg en Ruiterveldsweg: - Gebied tussen Molenweg – Verlengde Meidoornstraat – Honingweg; - Einde van de Nieuwlandsweg; - Verschillende straten in de Akkers; Wortelakker – Bietenakker – Korenakker - Koolzaadakker; Oldebroek - Bloemenbuurt; - Daarnaast oriëntatie op extra inzet in Hattemerbroek en Oosterwolde. Aansluiten bij (nieuwe) initiatieven: Kennen en gekend worden is een basisvoorwaarde voor een sterke wijk of dorp. Dit geldt voor inwoners onderling, maar ook voor professionals. Met vertrouwde en vaste gezichten in de wijk, want op straatniveau komen signalen beter in beeld en kan er beter preventief gewerkt worden.

Continuïteit in contacten in de buurt is essentieel om vertrouwen op te bouwen en dat maakt het 15

mogelijk om initiatieven op te pikken en te ondersteunen. De dorpscontactambtenaren en de opbouwwerkers hebben hier een rol in en kunnen nog beter gebruik van elkaar maken. Uit de gesprekken blijkt dat opbouwwerk, Oldebroek voor Mekaar (OvM) en Dorpsgericht Werken (DW) nauw met elkaar zijn verbonden. - OvM / DW werkt vanuit een visie op burgerinitiatieven en heeft middelen om het te ondersteunen. - De dorpscontactambtenaren (DCA) zijn een aanspreekpunt voor onze inwoners en kunnen goed verbinden met de interne organisatie van de gemeente. - Het opbouwwerk staat midden in de samenleving om met en voor de inwoners hun leefomgeving te versterken. Door een goede relatie met de inwoners (vertrouwen, sterk netwerk) kunnen signalen uit de buurt worden opgepikt, buurtontwikkelingen in gezet en initiatieven ontwikkeld worden. Om dat te doen kijkt een opbouwwerker breder dan de buurt, hiervoor bouwt hij contacten op met andere partijen in de buurt. Ook gebruikt hij deze contacten om signaleren goed te agenderen. We adviseren dat er naast een vast dorpscontactambtenaar per dorp, ook een vaste opbouwwerker per dorp te organiseren. Daarnaast biedt investeren in ontmoetingsplekken de mogelijkheid om andere clusters van het sociaal team ook meer aansluiting te vinden in de buurten en wijken.

Aanbevelingen Naar aanleiding van de informatie en de analyse die we hebben uitgevoerd, willen we nog een aantal aanbevelingen meegeven: 1. Laagdrempelige ontmoetingsplekken Op dit moment is het beleid in onze gemeente dat in iedere kern een dorpshuis beschikbaar is voor ontmoeting. Niet elk dorp of wijk heeft op dit moment een laagdrempelige ontmoetingsplek waar activiteiten kunnen worden georganiseerd of sociale activering ingezet kan worden. Zoals hierboven geschetst zien we dat de opbouwwerker een functie kan vervullen bij het ondersteunen van de laagdrempelige ontmoetingsplekken in onze gemeente. In het bestedingsplan reserve MO/BW staat beschreven dat we extra willen inzetten op ontmoetingsplekken. In de zomer 2023 wordt daarom een onderzoek uitgevoerd naar de ontmoetingsplekken in Wezep. We zien dat de gemeente een duidelijke koers moet gaan schetsen hoe we de laagdrempelige ontmoetingsplekken voor ons zien en op welke manier we deze samen met de partners in onze gemeente willen organiseren. Het onderzoek gaat daarbij helpen, maar bepaalt nog niet onze koers. We adviseren deze koers in samenhang met de visie toekomstbestendig welzijn en het onderzoek naar de organisatiestructuur te bekijken. Zo kunnen we een laagdrempelige uitvalsbasis en ontmoetingsplek passend maken naar wat er nodig is in de gemeente. 2.

Bijeenkomst over de beelden in de wijk Er zijn meerdere sessies geweest om de ervaringen van onze partners op te halen. Zo is ook met woningcorporaties, wijkagenten, BOA’s, DCA’s en beleidsmedewerkers OVM gesproken over wat er speelt in de verschillende dorpen en wijken van de gemeente. Het gezamenlijk kijken naar het werkgebied werd positief ontvangen. We adviseren twee keer per jaar zo’n bijeenkomst te organiseren om het gezamenlijk beeld en perspectief weer duidelijk te krijgen.

16

5.2 Participatie ouderen Mensen in Nederland worden steeds ouder en dit zien we ook in Oldebroek (zie paragraaf 2.2). Het Sociaal Cultureel Planbureau (2018) heeft onderzocht wat dit betekent voor de vraag naar zorg en ondersteuning: I. Er zullen meer ouderen zijn die alleen wonen en meer ouderen kampen met gezondheidsproblemen. II. Ouderen veranderen: ouderen zullen voor een deel hoger opgeleid en digitaal vaardiger zijn, meer geld te besteden hebben en langer gezond blijven. De diversiteit onder ouderen zal toenemen, zo ook het aantal migrantenouderen. III. Het aantal mensen dat beschikbaar is om voor ouderen te zorgen zal de komende jaren fors afnemen. De tekorten aan zorgprofessionals nemen verder toe en ook het aantal potentiële mantelzorgers neemt af. IV. De aard van de zorg verandert. De werkomgeving van de zorgprofessional verandert (er wordt vaker als zelfstandige gewerkt. Er is technologisch meer mogelijk. V. Ouderen met een gering opleidingsniveau of inkomen, met een klein netwerk, of weinig digitale vaardigheden kunnen minder goed zelf zorg en ondersteuning organiseren. In juli 2022 is het programma Wonen, ondersteuning en Zorg voor ouderen landelijk gepubliceerd. Landelijk is gekeken naar hoe we de opgaves op het gebied van ouder worden kunnen aanpakken. De norm wordt: zelf als het kan; thuis als het kan; digitaal als het kan.

Dit alles heeft grote gevolgen voor mantelzorg, het eigen sociale netwerk en de informele ondersteuning. Als gemeente is de grote opgave binnen welzijn gericht op hoe onze ouderen in Oldebroek in de samenleving kunnen blijven participeren en hoe we hen kunnen voorbereiden op het ouder worden. Huidige situatie welzijn voor ouderen in Oldebroek Samen met onze welzijnspartners, sociaal team en de gemeente is in de afgelopen maanden gekeken wat de opgaven zijn rondom het thema ouderen in Oldebroek. Op basis van wat de deelnemers hebben aangegeven, zien we het volgende beeld: In de gemeente Oldebroek is Stichting Welzijn Ouderen de organisatie die veel activiteiten organiseert voor onze ouderen in de gemeente. De organisatie heeft een bestuur op vrijwillige basis. Het bestuur bestaat uit 7 leden en de leeftijd van het bestuur is 70 en ouder. Ze zien een daling van het aantal vrijwilligers (een daling van 157 naar 130 in één jaar tijd). We zien een nauwe betrokkenheid van SWO op de thema’s beweging, educatie en recreatie. Daarnaast zijn er Vrijwillige ouderenadviseurs (VOA’s). Het bestuur ziet dat de senioren aan het veranderen zijn en willen graag een onderzoek wat de oudere van de toekomst nodig heeft. Op basis daarvan willen ze hun eigen beleid vernieuwen.

Naast de inzet van SWO zien we een aantal andere vrijwilligersorganisaties dat een rol heeft bij het welzijn voor ouderen, zoals Protestants Christelijke Ouderenbond (PCOB), Nederlandse Patiënten Vereniging (NPV) en Zorgsaam Oldebroek. Tenslotte zien we een hele kleine inzet van Goed Bezig voor ouderen. Er is binnen welzijn aandacht voor de onderwerpen mantelzorg, eenzaamheid en dementie. Dit zijn onderwerpen die zeker ook van belang zijn voor onze ouderen in Oldebroek. In zijn geheel zien we dat de inzet van welzijn voor ouderen vooral door vrijwilligers wordt uitgevoerd (zowel in uitvoering als in aansturing). Beleidsmatig is de inzet versnipperd en er is geen gezamenlijk plan. Het resultaat is dat er weinig sturing mogelijk is en we bij de verdere ontwikkeling 17

afhankelijk zijn van de tijd en energie die vrijwilligers kunnen bieden. Met een grote toename van het aantal ouderen in 2030 en de grote uitdagingen die we voor ons zien, is dit een te kwetsbare uitgangspositie. Wensen t.a.v. welzijn voor ouderen in Oldebroek We hebben onze collega’s en partners gevraagd wat er ten aanzien van welzijn voor ouderen nodig is. Hieronder zien we een korte samenvatting van de wensen die genoemd zijn2: Inrichting & samenwerking • de professionalisering van welzijn i.c.m. de vrijwilligers • de samenwerking tussen informeel en formeel (bijvoorbeeld met swo, pio, goed bezig en sociaal team) • meer verbinding en zichtbaarheid met de zorg (bv. huisarts, wijkverpleging, fysio etc.) door Welzijn op recept in te zetten. • Mantelzorgcentrum Oldebroek Ontmoeting: • Meerdere ontmoetingsplekken voor ouderen • Vrij toegankelijke dagbesteding • Verbinding jong-oud Wijk- of dorpsgericht: • Sterke buurt als basis • Wijkgerichte initiatieven Doorontwikkeling van SWO: • Nieuw beleid, onderzoek waar behoefte aan is bij ouderen • Ontmoeting, dementie, eenzaamheid en meer voorlichting • Versterking VOA’s Sport/beweging: • Sport verbindt • Buurtsportcoach senioren

Daarnaast wordt het belang aangegeven dat mensen beter worden voorbereid op het ouder worden. Voor toekomstige ouderen zelf, maar ook voor familie/kinderen. Er dient meer aandacht te zijn voor de beperkingen die het ouder worden met zich meebrengt en dat men zich hier bewust van is bij de keuzes voor de toekomst. In de enquête die door de gemeente in april 2023 onder de inwoners verspreid is, is specifiek gevraagd wat gedaan moet worden voor ouderen. Hieruit blijkt dat de inwoners het vooral belangrijk vinden dat er voldoende woningen zijn en dat er voldoende activiteiten voor ontmoeting aanwezig zijn. Advies Eén van de grote opgaven binnen welzijn is hoe onze ouderen in Oldebroek in de samenleving kunnen blijven participeren en hoe we hen kunnen voorbereiden op het ouder worden. Geadviseerd wordt om binnen de versterking van welzijn ruimte te realiseren voor coördinatie en doorontwikkeling van welzijn voor ouderen. Op basis van de wensen geeft deze werker invulling aan: • Ondersteuning van SWO bij de doorontwikkeling van hun toekomstige koers; • De verdere versterking van het preventief huisbezoek in samenwerking met de vrijwillige ouderenadviseurs; • Het aanjagen of ontwikkelen van ontmoeting voor ouderen in de verschillende kernen. Daarbij moet ook aandacht zijn voor verbinding tussen jong en oud; 2

Er zijn ook meerdere wensen benoemd die zich meer op wonen of zorg richten (zie bijlage 3). Deze wensen worden tijdens het vormgeven van de nieuwe beleidsvisie sociaal domein meegenomen.

18

• • •

Aanspreekpunt zijn voor formele/informele organisaties en de samenwerking verbeteren; Aanjagen van doorontwikkeling van welzijn voor ouderen met behulp van OZO-verbindzorg en welzijn op recept; Samen met formele en informele organisaties de voorlichting oppakken en daarbij in beeld brengen wat er voor senioren in Oldebroek beschikbaar is.

Aanbevelingen Naar aanleiding van de informatie en de analyse die we hebben uitgevoerd, geven we nog een aantal aanbevelingen mee: 1. Beleid ouderen Binnen team Samenleving is het onderwerp ouderen verspreid onder meerdere collega’s. Op het gebied van Wmo, welzijn, gezondheid en woonbeleid, komen allemaal onderdelen die belang zijn voor ouderen voorbij. Maar er is geen gezamenlijke beeld en visie hoe we veilig en gezond kunnen ouder worden, zoals bijvoorbeeld in het jeugddomein wel het geval is. We adviseren deze lijnen beleidsmatig beter bij elkaar te brengen, zodat hier meer sturing mogelijk is. Dit helpt ook de uitvoering om dit thema meer integraal op te pakken. 2. Gezond ouder worden Er is meermaals uitgesproken om binnen de gemeente ons meer te focussen om het gezond ouder worden en bijvoorbeeld meer bewegingsaanbod voor ouderen. Aanbeveling is om op dit thema de verbinding met de GALA-doelen te zoeken (valpreventie, gezonde leefomgeving, gezondheidsachterstanden). 3. Mantelzorg We hebben binnen dit traject geen specifieke aandacht geschonken aan de tevredenheid over de beschikbare mantelzorgondersteuning. Uit de gesprekken ontstaat het beeld dat niet overal duidelijk is welke mantelzorgondersteuning er precies aanwezig is (zowel collectief als individueel).

Ook blijkt uit gesprekken dat er op dit moment weinig mantelzorgers hun weg naar het sociaal team weten te vinden voor individuele ondersteuningsvragen. Het lijkt daarom goed te onderzoeken waar de behoefte specifiek ligt en hoe we daar het beste bij kunnen aansluiten. Binnen het lokale plan van aanpak voor de uitvoering van GALA, wordt hier in de komende periode invulling aangegeven. Aandacht voor een goede communicatiestrategie is hierbij vereist.

5.3 Toekomstbestendig vrijwilligerswerk Het welzijn in Oldebroek leunt en steunt grotendeels op de vrijwilligers in de Oldebroekse samenleving. Zij zijn onmisbaar in het in stand houden van de gemeenschappelijke sociale basis, zoals het verenigingsleven, informele ondersteuning, kerken en maatschappelijke initiatieven (zie figuur 2). We willen dat zij ook in de toekomst een belangrijke rol kunnen blijven vervullen in de maatschappij. Het is daarom belangrijk dat het vrijwilligerswerk in onze samenleving toekomstbestendig is. In de gesprekken met bijvoorbeeld het Platform Informele Ondersteuning, het sociaal team en andere partners is de huidige situatie in beeld gebracht en hebben we opgehaald waar de wensen en kansen liggen. Huidige stand van zaken In de gemeente Oldebroek wordt veel werk verricht door vrijwilligers. Recent onderzoek laat zien dat er binnen de 16 PIO-organisaties maar liefst 538 vrijwilligers werkzaam zijn. Hierbij valt op dat de leeftijd van vrijwilligers steeds hoger wordt. Over het algemeen zijn de vrijwilligers 50+, maar in heel 19

veel gevallen loopt dit al op naar 70+. Dit is een kwetsbaar gegeven. Wat niet helpt is de verhoging van de pensioenleeftijd en er wordt steeds meer een beroep gedaan op de mantelzorger. Er wordt immers ingezet op langer thuis wonen. Hierdoor lijkt er minder ruimte voor het doen van vrijwilligerswerk. Volgens de GGD NOG verrichtte 36% van de Oldebroekse inwoners in 2020 vrijwilligerswerk (2016: 41%0. Het percentage van Oldebroek is boven het gemiddelde van Noord-Veluwe (35%) en Noorden Oost Gelderland (32%). Voor vrijwel alle organisaties die verbonden zijn aan het PIO wordt het steeds lastiger vrijwilligers te vinden en te binden. Het aantal neemt af en bovendien is een groot aantal vrijwilligers werkzaam bij meerdere organisaties, de zogenaamde ‘multi-vrijwilliger’. We zien dat de vraag naar structurele vrijwilligersfuncties blijft bestaan, maar dat vrijwilligers minder behoefte hebben aan structurele inzet. Vrijwilligers hebben steeds meer behoefte aan het doen van korte klussen. Dit is ook te zien in het feit dat het steeds lastiger wordt om vrijwilligers te vinden voor de invulling van bestuursfuncties. De vrijwilligersorganisaties zijn in de afgelopen jaren in het Platform Informele ondersteuning (PIO) verenigd. Maandelijks komt het platform bij elkaar om met elkaar ervaringen en ontwikkelingen uit te wisselen en gezamenlijke thema’s op te pakken.

De gemeente ondersteunt dit platform financieel en met menskracht. Een aantal vrijwilligersorganisaties ontvangt subsidie op basis van de huidige subsidieregels. Vanuit het Sociaal Team zijn consulenten informele ondersteuning beschikbaar voor vrijwilligersorganisaties en mantelzorgers. De ondersteuning voor vrijwilligersorganisaties is op dit moment vooral gericht op collectieve ondersteuning; de bestuurlijke en organisatorische randvoorwaarden (verzekering, VOG, fondswerving, regelgeving). Er is op dit moment geen capaciteit beschikbaar om de individuele vrijwilligersorganisatie te ondersteunen in wat deze nodig heeft om zich aan te passen aan de veranderende maatschappij en de veranderende vrijwilliger. Daarnaast is er een digitale vrijwilligersvacaturebank. Er is geen consulent die actief vraag en aanbod aan elkaar koppelt of kan ondersteunen bij het zoeken naar passend vrijwilligerswerk. Stichting Present ondersteunt een beperkt aantal mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt bij het vinden en starten van vrijwilligerswerk. Zowel het sociaal team als het Platform informele ondersteuning geeft aan dat de verbinding tussen formele en informele ondersteuning beter kan. Samenvattend kunnen we concluderen dat er veel vrijwilligers in onze gemeente aan het werk zijn, maar dat het aantal daalt en de gemiddelde leeftijd van de vrijwilligers stijgt.

De kwetsbaarheid die we zien, wordt alleen maar groter en tegelijkertijd worden de opgaves ook groter. We zien dat collectief op bestuurlijke en organisatorisch niveau ondersteuning is voor vrijwilligersorganisaties. De ondersteuning is niet gericht op de individuele vrijwilligersorganisatie en wat deze nodig heeft om zich aan te passen aan de veranderende maatschappij en de veranderende vrijwilliger. Er is op dit moment geen centraal aanspreekpunt voor zowel matching vraag en aanbod, het zoeken naar passend vrijwilligerswerk en de verbinding tussen formele en informele ondersteuning. Wensen t.a.v. ondersteuning vrijwilligerswerk

20

We hebben het PIO en onze collega’s en andere partners gevraagd welke wensen er zijn om een toekomstbestendig vrijwilligerswerk te realiseren. In bijlage 4 staat de gehele opsomming. Hieronder zien we een korte samenvatting van de wensen die genoemd zijn: Algemeen: Dat er in een lange termijnvisie gekeken wordt naar kwaliteit en continuïteit van het vrijwilligerswerk Servicepunt vrijwilligers: Een helpdeskfunctie/ centraal algemeen steunpunt waar vrijwilligersorganisaties terecht kunnen. Die organisaties helpt met vraagstukken en waar actuele informatie beschikbaar is. Iemand die kan volgen, ondersteunen en aanjagen van de vrijwilligersorganisaties Coördinatie en PR Matching vraag & aanbod: Actieve beheerder en matching vacaturebank (digitaal/fysiek) Aanspreekpunt/loketfunctie waarin persoonlijk contact mogelijk is Versterken vrijwilligersbemiddeling en ondersteuning naar plek Budget vrijwilligersorganisaties: Voor huur vergaderruimte, vrijwilligersvergoeding of uitvoeringskosten Verbinding zorg: Aanspreekpunt/aanjager in het sociaal team t.a.v. informele ondersteuning Kennisdeling formele en informele ondersteuning Zorgcoaching Werving Vrijwilligerswerk aantrekkelijk maken (bijv. in bedrijven/zakenwereld) Scholingsaanbod voor vrijwilligers (financiële hulpverlening) - Het jonge vrijwilligerspotentieel aanspreken/vinden

Uit de enquête die in april 2023 onder onze inwoners is gehouden, blijkt dat veel deelnemers het belangrijk vinden dat vrijwilligers ondersteund worden (scholing, begeleiding, faciliteiten) Ook vinden ze waardering of een kleine beloning belangrijk. Daarnaast wil een deel meer aandacht voor het onderwerp in de media. Advies We hebben de vrijwilligers(organisaties) in onze gemeente hard nodig en daarom willen we hen ondersteunen waar nodig ook helpen te versterken. Dit willen we samen met onze informele partners doen door in te zetten op: a. Ondersteuning van individuele vrijwilligersorganisaties bij hoe zij toekomstbestendig blijven of kunnen worden (veranderende maatschappij en veranderende vrijwilliger). Gezien de beschikbare middelen adviseren we hierbij in eerste instantie te kijken naar de vrijwilligersorganisaties die verbonden zijn aan het PIO en de dorpshuizen. Daarbij kan de ondersteuning per organisatie verschillend zijn. Op termijn kan onderzocht worden of er verbreding kan plaatsvinden naar sport, cultuur en ander vrijwilligerswerk die binnen de gemeenschap plaatsvindt. De werker fungeert naast huidige welzijnswerker als centraal aanspreekpunt voor de vrijwilligersorganisaties. b. Samen met de vrijwilligersorganisaties te werken aan een vorm waarbij vraag & aanbod actief gematcht kan worden.

Hierbij is het wenselijk ook een aanspreekpunt voor zoekende vrijwilligers of formele ondersteuning te realiseren. De welzijnswerker is niet gericht op de individuele begeleiding naar vrijwilligerswerk, maar richt zich op wat er voor nodig is om bij vrijwilligersorganisaties geschikte plekken te realiseren. We willen en kunnen op dit moment de exacte vorm en inhoud niet helemaal vastleggen. We vinden het van belang om dit samen met de betrokken partijen vorm te geven. 21

c. De werker richt zich op het aanboren van vrijwilligerspotentieel in onze gemeente door te kijken naar de motivatie van (de veranderde) vrijwilliger en hier samen met de vrijwilligersorganisaties op in te spelen (zie ook a). Samen met het PIO kan gekeken worden hoe we de potentie van een andere generatie vrijwilligers beter kunnen inzetten. Maar daarnaast gaat het ook over een breder veld waar vrijwilligerswerk nodig is (sport, cultuur, formele zorgorganisaties). Koppeling huidige werkzaamheden cluster Welzijn: - Op dit moment is er al een werker die zich inzet voor de ondersteuning van vrijwilligersorganisaties. Binnen deze functie ligt vooral de focus op ondersteuning voor het PIO en de meer collectieve ondersteuning, gericht op bestuurlijke en organisatorische randvoorwaarden (verzekering, VOG, fondswerving, regelgeving). Een logische verbintenis met de nieuwe taken is nodig. Zo kan op basis van een gezamenlijke inzet (en samen met het PIO) nog gerichter ingezet worden op organisatie overstijgende thema’s, zoals PR & communicatie, scholing, verjonging vrijwilligersbestand etc.) Aanbevelingen Daarnaast geven we nog een aantal aanbevelingen mee: 1.

Financiële ondersteuning Vanuit de vrijwilligersorganisaties is daarnaast de wens uitgesproken voor structureel budget voor de huur van de panden en de onkosten door vergaderingen met vrijwilligersorganisaties of ten behoeve van een vrijwilligersvergoeding. We kunnen in dit verband geen uitspraak doen over het wel of niet financieel ondersteunen van vrijwilligersorganisaties omdat we niet voldoende in kaart hebben gebracht waar we op dit moment al financiële ondersteuning bieden en welke vraag precies op tafel ligt. Geadviseerd wordt de huidige situatie en wensen in kaart te brengen en als gemeente een standpunt in te gaan nemen. 2. Verbinding professionele en informele ondersteuning Op basis van de gesprekken is er behoefte aan nog meer verbinding tussen professionele en informele ondersteuning. Dit thema speelt al langer, maar hier is voortdurend aandacht voor nodig. Het cluster welzijn vormt hierin een belangrijke brugfunctie naar bijvoorbeeld andere clusters van het sociaal team, CJG en onderwijs, maar basiskennis bij andere professionals in de gemeente is nodig. Uit de ervaringen van een aantal vrijwilligersorganisaties blijkt dat zij op dit moment een inhoudelijk lokaal aanspreekpunt mist als het gaat om de zorg voor mensen. Iemand die met hen mee kan denken als het met een inwoner niet goed gaat en niet duidelijk is wat er vanuit zorg nodig is.

Geadviseerd wordt dat de betrokken werkers die contacten onderhouden met de informele ondersteuning, meer uitdragen dat zij te benaderen zijn als lid van het sociaal team en hen kan helpen wegwijs te maken bij de vragen die ze hebben.

22

6. Versterking welzijn en GALA Het onderzoek naar de versterking van het welzijn, als ook het GALA, maken heel duidelijk dat er in Oldebroek nog een groeiend gat bestaat tussen wat de huidige sociale basis/welzijn kan leveren en de ambities en verplichtingen die we hebben.

6.1 Breed en diverse veld op het gebied van activering en ontmoeting Willen we mensen uit hun isolement halen (o.a. eenzaamheid, ouderen, mensen met LVB, mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, mensen een psychische kwetsbaarheid, inwoners met een migratieachtergrond, etc.) is er een breed en divers veld nodig van een sociale basis, van mogelijkheden op het gebied van activering en ontmoeting. Een vangnet waar inwoners terecht kunnen en gezien worden. Waarbij indien nodig een extra stapje gemaakt kan worden. Waar onze toenemende groepen inwoners met verschillende uitdagingen niet polariseren maar juist elkaar treffen en zien. Waar inwoners zonder indicatie en met een indicatie traploos tussen elkaar en activiteiten/ondersteuning heen en weer kunnen schakelen. Waar iedereen kan komen. Zodat we er samen voor zorgen dat we inclusieve wijken hebben, waar gezondheid, redzaamheid en veerkracht (tevens belangrijke pijlers van het GALA) vergroot worden zodat onze inwoners zo min mogelijk beroep hoeven doen op zwaardere ondersteuning. Oldebroek heeft de afgelopen jaren met Oldebroek voor Mekaar sterk ingezet op het zelforganiserend vermogen van de samenleving. De grenzen daarvan worden nu zichtbaar en worden steeds duidelijker onder de hiervoor geschetste ontwikkelingen. Enerzijds hechten wij grote waarde aan wat er binnen onze gemeente vooral informeel wordt georganiseerd.

Anderzijds ervaren we dat er meer nodig op het gebied van activering en ontmoeting dan op dit moment georganiseerd is en voor wat er op ons af komt. De caseload van consulenten en coaches neemt toe. De thuiswonende mensen met extra vraagstukken neemt toe. De inzet van vrijwilligers neemt af. De inzet van mantelzorgers komt onder druk en wordt tegelijkertijd verder (over)vraagd door afnemende medische zorg (vollere ziekenhuizen, meer zorgbehoevenden, minder zorgpersoneel). De huidige informele partners zijn belangrijk en moeten hun waarde en positie behouden en verstevigd krijgen. Maar dit is niet voldoende. Werkcoaches zien bijvoorbeeld een groeiende groep mensen die niet naar werk toe kunnen, omdat hun problemen en afstand tot werk/samenleving te groot is. Er is behoefte aan een divers veld voor activering en ontmoeting waar deze inwoners terecht kunnen. Ook voor het realiseren van Welzijn op recept (ook een GALA-onderdeel) is dit veld nodig zodat inwoners met dit recept ergens terecht kunnen.

23

Kortom, het is zaak dat we ons welzijn/onze sociale basis, uitbreiden en verstevigen. Daarvoor is nodig: een sterke organisatiestructuur en een uitbreiding van de mogelijkheden tot sociale activering, ontmoeting, verbinding. Daarvoor is nodig dat in kaart gebracht wordt wat er reeds is, wat verder nodig is, wat onze visie is, waar we samen met onze partners naartoe willen ontwikkelen, en een plan welke organisatiestructuur hier het beste bij past.

6.2 Inzet GALA Het GALA vraagt ons, en biedt ons tegelijkertijd de financiële ruimte, om dit te gaan organiseren. Bovenop de gelden voor versterking welzijn, hebben we dus ook de gelden van het GALA. Nadrukkelijk moet vermeld worden dat dit beide tijdelijke budgetten zijn, terwijl wij erkennen dat dit vraagt om een structurele inbedding. Het is dan ook uitermate belangrijk dat vooraf verwachtingen hierop worden afgestemd. De huidige budgetten zijn niet voldoende om het gat te dichten tussen waar we nu staan (inclusief de plafonds waar we tegenaan lopen) en waar we naartoe willen/moeten. Dit gezegd hebbende: we hebben nu dus de kans en middelen de eerste benodigde stappen te gaan zetten. De genoemde thema’s waar het GALA zich op richt, sluit naadloos aan bij de in dit rapport genoemde thema’s waarop wij willen versterken in Oldebroek. Op een aantal thema’s is direct behoefte en mogelijkheid om aan de GALA-verplichtingen te voldoen en de budgetten te benutten. Dan gaat het allereerst om: - mantelzorgondersteuning; - aanpak eenzaamheid; - en de sociale activering van de meest geïsoleerde inwoners met een bijstandsuitkering of mensen die zijn opgenomen in de doelgroepenregister.

Het resterende deel blijft over voor de financiering van het verbreden en verstevigen van de sociale basis en het ontwikkelen van een toekomstbestendige organisatiestructuur waarin alle bestaande en nieuwe initiatieven verbonden worden. Zonder dit stevige fundament kunnen we de GALA-doelen niet behalen. Het GALA is daarmee een bijzonder welkome, en perfect getimede impuls die onze gemeente nodig heeft om een toekomstbestendig sociale basis/welzijnsstructuur te ontwikkelen.

24

7. Invulling versterking en vervolgproces Zoals in hoofdstuk 4, 5 en 6 al benoemd, is versterking nodig om onze ambities en verplichtingen op het gebied van welzijn te kunnen realiseren. We werken in stappen toe naar deze versterking.

7.1 Gefaseerde versterking Fase 1a: Operationele uitbreiding (september 2023 t/m december 2026) Op dit moment is binnen het cluster Welzijn 3,03 fte beschikbaar. Voor de versterking van welzijn is op operationeel niveau in totaal 2,72 fte beschikbaar tot en met 2026. We zien de beschikbare uitbreiding van fte als een tussentijdse manier om het huidige welzijn op operationeel niveau al te versterken. Maar we verwachten niet dat we met deze versterking al de juiste omstandigheden en invulling kunnen realiseren, waardoor we al onze ambities kunnen gaan waarmaken. We gaan operationeel versterken met de wetenschap dat dit een eerste stap is. In hoofdstuk 5 benoemen we waar de beschikbare uitbreiding van Welzijn op in willen zetten: - 0,73 fte welzijnswerker (26 uur) met aandachtgebied opbouwwerk (zie paragraaf 5.1) - 1 fte welzijnswerker (36 uur), met aandachtsgebied ouderen (zie paragraaf 5.2) - 1 fte welzijnswerker (36 uur), met aandachtgebied vrijwilligerswerk (zie paragraaf 5.3). We vinden het belangrijk dat elke werker in cluster sociaal domein werkt vanuit dezelfde basisprincipes van een welzijnswerker. Gericht op het ondersteunen en faciliteren van de gemeenschappelijke sociale basis, waarbij de samenleving zoveel mogelijk zelfstandig kan functioneren.