Bijlage 2 - Concept Omgevingsprogramma Integraal beheer openbare ruimte

Omgevingsprogramma Integraal Beheer Openbare Ruimte Concept, April 2025

Inhoudsopgave

Voorwoord ...................................................................................................................................................3 Samenvatting ...............................................................................................................................................4 1.

Inleiding ................................................................................................................................................6

2.

Waardengestuurd beheer .................................................................................................................10

3.

Huidige situatie ..................................................................................................................................13

4.

Uitgangspunten ..................................................................................................................................15

5.

Beheermaatregelen in de planperiode .............................................................................................17

6.

Financiën ............................................................................................................................................22

Bijlagen .......................................................................................................................................................28 Bijlage 1 Algemene Landelijke en gemeentelijke wet en regelgeving/Uitgangspunten 29 Bijlage 2 Gemeentelijk beleid en regelgeving per beheerdomein

36

Bijlage 3 Participatiemodel Beheer openbare ruimte

39

Bijlage 4 Samenstelling, evaluatie en ontwikkelingen per beheerdomein

40

Bijlage 5 Uitgangspunten Beweegvriendelijke Omgeving

51

Voorwoord

De waardevolle openbare ruimte “We dromen van een Oldebroek waarin het goed wonen, werken en recreëren is, in een groene en landelijke omgeving.” Hiermee werken we met het Bestuursakkoord (2022-2026) aan een aantrekkelijke, gezonde, veilige, biodiverse en klimaatadaptieve omgeving. Van een complex geheel van wensen, komen we steeds meer tot een complete leefomgeving. Door te beheren, ontwikkelen en signaleren. Beheren is doen, daar zijn we dagelijks mee aan de slag. Daarmee signaleren we ook wat nodig is om de droom voor deze gemeente te realiseren. Deze nota beschrijft op welke manier we door beheer en onderhoud blijven bijdragen aan de diverse opgaven in de openbare ruimte. De maatschappelijke, technische en economische ontwikkelingen vormen een uitdaging, vooral als we ook willen inspelen op klimaatveranderingen, energietransitie en netcongestie van de komende jaren. Daarnaast vraagt de instandhouding van onze openbare ruimte meer inspanning dan voorheen. Dat komt onder andere door het meer intensieve gebruik van de wegen en bruggen, de toenemende belasting, maar ook de droogte en hitte die de levensduur van onze groenvoorzieningen verkorten. Daarnaast spelen ook belangrijke maatschappelijke uitdagingen zoals gezondheid, inclusie en eenzaamheid.

Vanuit beheer denken we mee over hoe deze opgaven gerealiseerd kunnen worden, wat een belangrijk onderdeel is van het beheer van de openbare ruimte. In deze nota bieden we inzicht in ons beheer, onze ambities en de benodigde budgetten. Op die manier kunnen we een waardevolle omgeving blijven creëren, waar het prettig is om te wonen, werken en recreëren.

Pagina 3 van 51

Samenvatting Waardengestuurd Beheer in de gemeente Oldebroek

De gemeente Oldebroek investeert in de ontwikkeling van de openbare ruimte van nieuwe wijken, evenals in de herinrichting en renovatie van bestaande gebieden. Dit betreft onder andere groenvoorzieningen, riolering, weggedeeltes en bruggen. Deze inspanningen zijn gericht op het in stand houden van de kapitaalgoederen. Maar we kijken ook steeds meer naar het creëren van een veilige, groene, biodiverse en klimaatbestendige omgeving die bijdraagt aan het welzijn en de gezondheid van de inwoners. Dit doen we door het inzetten op waardengestuurd beheer.

Wat is Waardengestuurd Beheer?

Waardengestuurd beheer is een strategie die verder gaat dan de traditionele methoden van technisch en beeldgestuurd beheer. Het richt zich op het creëren van waarde voor de inwoners en gebruikers van de openbare ruimte door in te spelen op maatschappelijke opgaven zoals biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid, betrokkenheid, inclusiviteit, sociale veiligheid en duurzaamheid. Dit betekent dat het beheer niet alleen focustop het behouden van de technische kwaliteit van de openbare ruimte, maar ook op het bereiken van bredere maatschappelijke doelen.

Huidige Beheerstrategie

De huidige beheerstrategie van de gemeente Oldebroek is voornamelijk gericht op beeld- en risicogestuurd beheer. Dit betekent dat de kwaliteit van de openbare ruimte wordt gemonitord en onderhouden door middel van visuele inspecties en risicoanalyses. Gezien de toenemende druk op biodiversiteit en de gevolgen van klimaatverandering, is er duidelijk noodzaak aan een bredere aanpak.

Doelstellingen waardengestuurd Beheer

Met waardengestuurd beheer streeft de gemeente Oldebroek naar: • Een groene, biodiverse openbare ruimte die meegroeit met het veranderende klimaat. • Een omgeving waar het aangenaam wonen, werken en verblijven is, en die bijdraagt aan het welzijn en de gezondheid van de inwoners. • Duurzaamheid en circulariteit, waardoor belangrijke maatschappelijke opgaven worden aangepakt.

Ambities voor de openbare ruimte

De gemeente Oldebroek heeft de ambitie om de vervangingsopgave vroegtijdig en goed in beeld te hebben, zodat er financieel en organisatorisch tijdig op kan worden ingespeeld. Door waarden te benoemen, ontstaat er een organisatie die zich richt op een toekomstbestendige ruimte door integrale samenwerking. Waar mogelijk wordt dit gedaan binnen het H2O-verband. Dit kan voordelen opleveren zoals gezamenlijke inkoop, datamanagement en kennisdeling. Bij het beheer van de openbare ruimte onderzoeken we altijd hoe we onze maatregelen zo (kosten) efficiënt mogelijk kunnen uitvoeren. We richten ons op methoden en een uitvoeringen die de levensduur verlengen en waar mogelijk meerdere functies vervullen.

Pagina 4 van 51

Financiën

De financiën voor het beheer van de openbare ruimte zijn nodig om de bestaande openbare ruimte in stand te houden. Deze financiën bestaan uit budgetten voor klein onderhoud, groot onderhoud, renovatie en vervanging. De budgetten zijn gebaseerd op prijspeil 2024 en omvatten uitvoeringskosten, algemene kosten, winst & risico, en voorbereiding, administratie en toezicht (VAT). De budgetten zijn verdeeld over verschillende beheerdomeinen zoals wegen, openbaar groen, civiele kunstwerken, openbare verlichting, speelvoorzieningen, straatmeubilair, water en riolering.

Ontwikkelingen en Aandachtspunten

Belangrijke ontwikkelingen die het beheer van de openbare ruimte beïnvloeden zijn onder andere afname van groen (door ruimtelijke ontwikkelingen en maatschappelijke opgaven), evenals de daling van biodiversiteit door exoten en boomziektes. Andere belangrijke aspecten zijn klimaatverandering, mobiliteitstransitie, de invoering van de Omgevingswet, en toenemende participatie en initiatieven van inwoners. Bovendien hebben vergrijzing, de energietransitie, veranderende visies over duurzaamheid en circulariteit, en ontwikkelingen in de arbeidsmarkt ook invloed op dit beheer. Voor de organisatie zijn de volgende aandachtspunten van belang: • Het ontwikkelen van nieuwe werkwijzen en processen. • Het bijscholen van medewerkers. • Het optimaliseren van planningen en financiële middelen. • Het faciliteren van participatie en communicatie met inwoners. • Het integreren van duurzaamheid en circulariteit in alle beheeractiviteiten. • Het inspelen op maatschappelijke opgaven en waardenconflicten.

Participatie Beheer Openbare Ruimte

Oldebroek voor Mekaar biedt een leidraad voor het omgaan met initiatieven van diverse partijen . Samenwerking moet bijdragen aan een sterke en leefbare samenleving. Daarbij stimuleren inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente elkaar om zelf verantwoordelijkheid te nemen en actief bij te dragen aan de samenleving. Dit betekent dat de gemeente initiatieven van inwoners toejuicht en hen zoveel mogelijk betrekt bij gemeentelijke onderwerpen. Bij het beheer van de openbare ruimte ligt de focus vaak op het nemen van maatregelen die de kwaliteit en levensduur van bestaande objecten verhogen. De behoefte aan participatie bij dit soort onderwerpen is minder groot. Voor elk beheerdomein zijn de belangrijkste beheer- en onderhoudsactiviteiten vastgesteld, evenals het niveau van participatie. De praktijk leert dat participatie in 95% van de gevallen bestaat uit informeren en/of raadplegen. Bij de volledige herinrichting van een straat nemen bewoners vaak een adviserende rol aan. Met deze integrale en waardengestuurde aanpak werken we aan een toekomstbestendige, groene en leefbare omgeving die aansluit bij de behoeften en waarden van de gebruikers.

Pagina 5 van 51

1. Inleiding 1.1 Uitgangspunten Omgevingsprogramma Integraal beheer openbare ruimte

De aanleg van nieuwe wijken (zoals Oldebroek West 3), grootschalige herinrichting (Klimaatbestendig Centrumplan Wezep), en doorlopende vervangingen van groen en weggedeeltes hebben afgelopen jaren grote investeringen gevraagd. Door zorgvuldig beheer zorgen we ervoor dat investeringen in de openbare ruimte hun waarde optimaal en langdurig behouden: een groene, biodiverse openbare ruimte die zich aanpast aan het veranderende klimaat. We werken aan een omgeving waar het aangenaam wonen, werken en verblijven is en die bijdraagt aan welzijn en gezondheid voor onze inwoners. We doen dat duurzaam en circulair. Zo dragen we met het beheer van de openbare ruimte bij aan belangrijke maatschappelijke opgaven. Het beheer van de openbare ruimte bestaat uit alle maatregelen die erop gericht zijn om vooraf vastgestelde doelen in de openbare ruimte te bereiken en in stand te houden.

Dit document betreft de actualisatie van het IBOR (2020-2025) en: • Geeft inzicht in de elementen waar de te beheren openbare ruimte uit bestaat en de daarvoor benodigde budgetten; • Geeft aan op welke waarden we sturen; • Zorgt ervoor dat ontwikkelingen en nieuw beleid van de afgelopen jaren zijn geborgd in de beheeractiviteiten overzichten, die als uitvoeringsdocumenten zijn gekoppeld aan dit omgevingsprogramma; • Komt met uitgangspunten voor het beheer van de openbare ruimte en benoemt eventuele financiële consequenties op de begroting; • Geeft aan met welke onderhouds- en vervangingsprojecten we komende jaren aan de slag gaan; • Geeft input aan de te actualiseren Omgevingsvisie. De openbare ruimte bestaat uit de volgende beheerdomeinen: • Wegen • Openbaar groen • Civiele kunstwerken • Openbare Verlichting • Speelvoorzieningen • Straatmeubilair • Verkeersregelinstallaties • Water en Riolering De beheerdomeinen Begraafplaatsen en Gebouwen zijn niet aan dit Omgevingsprogramma toegevoegd. Beheer van de openbare ruimte omvat alle maatregelen die erop gericht zijn om vooraf vastgestelde doelen in de openbare ruimte te bereiken en in stand te houden.

Naast de voorbereiding en uitvoering van onderhouds- en vervangingsmaatregelen behoren hiertoe onder andere de ontwikkeling van beheerbeleid, het opstellen van onderhoudsprogramma’s, het bijhouden van kwantitatieve en kwalitatieve areaalgegevens, het faciliteren van inwonerparticipatie en het rapporteren over behaalde resultaten.

Pagina 6 van 51

Dit Omgevingsprogramma biedt een kader voor de komende jaren voor de uitvoering van zowel dagelijks en groot onderhoud als voor vervangingen en herinrichtingen.

1.2 Beheer openbare ruimte, de basis op orde

De afgelopen beleidsperiode hebben we ons vooral gericht op het in standhouden van de kapitaalgoederen. De vastgestelde kwaliteitsniveaus waren daarbij richtinggevend. In deze raadsperiode (2020) is gekozen voor het minimale kwaliteitsniveau waarbij instandhouding gewaarborgd was en kapitaalvernietiging voorkomen werd. Lange tijd heeft de strategie van beeld- en risico gestuurd beheer goed voldaan. In de afgelopen tien jaar vond echter een aantal ontwikkelingen plaats die steeds meer invloed kregen op diverse aspecten van het beheer. Ontwikkelingen die maken dat een beheerstrategie met voornamelijk sturing op beeldkwaliteit niet meer goed past bij alle opgaven waar we als maatschappij voor staan. De biodiversiteit in Nederland komt steeds meer onder druk te staan en de gevolgen van klimaatontwikkeling stellen tegenwoordig andere eisen aan de inrichting en het beheer van de leefomgeving. Ook waarden als gezondheid, betrokkenheid, inclusiviteit, sociale veiligheid en duurzaamheid vragen om een andere benadering van de openbare ruimte. Deze andere benadering van de openbare ruimte vraagt ook om een andere strategie voor het beheer en onderhoud. Tegelijkertijd wordt de rol van de beheerder de komende jaren breder. Veel voorzieningen in de openbare ruimte (kapitaalgoederen) bereiken het einde van hun levensduur en zijn daardoor aan vervanging toe.

Vervangingen zullen steeds meer vanuit het beheer worden geïnitieerd. De beheerder richt zich daarmee niet alleen meer op instandhouding, maar is ook steeds vaker opdrachtgever bij vervanging. Met name deze vervangingen bieden kansen op vernieuwing, kansen om met een nieuwe inrichting invulling te geven aan de maatschappelijke opgaven waar we tegenwoordig voor staan. Dit betekent nog meer een integrale aanpak. Dit levert enerzijds een kostenvoordeel op, anderzijds is de ervaring dat klimaatadaptieve maatregelen hogere kosten met zich meebrengen. Hiermee worden grote risico’s als wateroverlast echter beperkt.

1.3 Op weg naar waardengestuurd beheer

We ontwikkelen daarom de voornamelijk op instandhouding en beeldkwaliteit gerichte beheerstrategie door naar een bredere waardengestuurde beheerstrategie. Een beheerstrategie die zich ook nadrukkelijk richt op opgaven in onze gemeente. Een dergelijke verandering kost tijd. We ontwikkelen nieuwe werkwijzen en -processen, we scholen medewerkers bij, optimaliseren planningen voor koppelkansen. Ook voor het optimaliseren van de financiële middelen is tijd nodig. In deze nota geven we op hoofdlijnen aan hoe we de komende jaren invulling gaan geven aan het invoeren en doorontwikkelen van een waardengestuurde beheerstrategie. We hechten als gemeente veel waarde aan het kostenefficiënt beheren van de openbare ruimte. Daarnaast staan de volgende vier waarden centraal in dit programma: • een gezonde, toegankelijke en groene leefomgeving • biodiversiteit en klimaat • gerichte en duidelijke communicatie en participatie • duurzaamheid en circulariteit De Omgevingsvisie1 van de gemeente Oldebroek is de strategische visie die de gemeente heeft op álle aspecten in de leefomgeving. In dit programma is de ambitie op het beheer van de openbare ruimte

1

De Omgevingsvisie van Oldebroek: Omgevingsvisie Oldebroek - BRO

Pagina 7 van 51

van Oldebroek beschreven. De Omgevingsvisie vormde hiervoor de basis. We volgen de vijf hoofdthema’s uit de Omgevingsvisie en hebben een vertaling gemaakt naar waarden waar de openbare ruimte op het gebied van beheer aan moet voldoen.

1.4 Financiën

In deze nota worden investeringen en budgetten inzichtelijk gemaakt die nodig zijn om het vastgestelde onderhoudsniveau (IBOR 2020) te handhaven. Dat is de basis waarbij aangegeven wordt welke budgetten nodig zijn om vervangingen te realiseren die ook nog eens bijdragen aan de gepresenteerde waarden en de bijbehorende maatregelen voor het beheer.

1.5 Beheerdocumenten

De visie en uitgangspunten van het IBOR gaan uit van een integrale benadering. Dat betekent dat het beheer en onderhoud gericht zijn op het in stand houden van de huidige kwaliteit, maar ook op het realiseren van het versterken van de waarde voor de leefomgeving. Voor wat aan onderhoud nodig is, wordt de openbare ruimte in zijn totaliteit bekeken: alle beheerdomeinen en waarden die we hebben benoemd worden op elkaar afgestemd. Daarnaast worden ook andere actoren zoals het Waterschap en de Provincie betrokken. Afhankelijk van het beschikbare budget kunnen er wijzigingen aangebracht worden binnen het dagelijks beheer en groot onderhoud zolang niet afgeweken wordt van de beleidslijn/visie. Het programma heeft daarom geen uitwerking van beheermaatregelen of maatregelpakketten met doorrekeningen. Deze zijn uitgewerkt in de beheerdocumenten.

1.6 Van beleidsplan en beheerplan naar Omgevingsprogramma en beheerdocumenten

Voorliggend document is de actualisatie van het beleidsplan IBOR. Het is een onderliggend document bij de huidige Omgevingsvisie en biedt input voor de actualisatie van de Omgevingsvisie. Om de benaming van de instrumenten onder de Omgevingswet helder te houden, worden onderliggende documenten bij de Omgevingsvisie aangeduid met “Omgevingsprogramma”. Daarom noemen we voorliggend document het Omgevingsprogramma Integraal beheer openbare ruimte, in het kort: “Omgevingsprogramma IBOR”. Een Omgevingsprogramma is onder de Omgevingswet een uitwerking van de Omgevingsvisie. De beheerdocumenten bij dit Omgevingsprogramma zijn interne werkdocumenten. Zij bevatten een uitgebreide doorrekening van de werkzaamheden in de openbare ruimte. Het zijn de onderliggende berekeningen bij de budgetten die in dit Omgevingsprogramma gepresenteerd worden. Het beheerdomein Water en riolering valt buiten het kader van dit Omgevingsprogramma. Vanwege het specifieke karakter van dit beheerdomein en vanwege de bijzondere kostendekkingsmethodiek wordt dit beheerdomein in een afzonderlijk collegevoorstel met bijbehorend raadsvoorstel behandeld. Bij de integrale afstemming en afweging van de onderhouds- en vervangingsmaatregelen is dit beheerdomein nadrukkelijk wel meegenomen.

1.7 Ambitie Beheer Openbare Ruimte

Komende planperiode is voor het beheer van de openbare ruimte de start van een periode waarbij de naoorlogse nieuwbouw vervangen moet gaan worden. Onze ambitie is om deze vervangingsopgave vroegtijdig en goed in beeld te hebben zodat we ons tijdig kunnen voorbereiden, financieel maar ook organisatorisch. Oplossingen daarbij liggen door de grote maatschappelijke opgaven niet langer bij

Pagina 8 van 51

één vakgebied. Door waarden te benoemen creëren we een organisatie waar integraal gewerkt wordt en een toekomstbestendige openbare ruimte gerealiseerd wordt. Daarbij trekken we, op die onderdelen waar dit toegevoegde waarde heeft, zoveel mogelijk samen op in H2O-verband. Dit kan voordelen bieden zoals gezamenlijke inkoop, datamanagement en kennisdeling. Voor de maatregelen die we nemen bij het beheer van de openbare ruimte gaan we altijd na hoe we dit zo (kosten)efficiënt mogelijk kunnen doen. We zetten daarbij onder andere in op maatregelen die de levensduur van de kapitaalgoederen verlengen. Overkoepelende ambitie openbare ruimte: “We werken aan de leefomgeving waar het aangenaam wonen, werken en recreëren is” (Omgevingsvisie Oldebroek). Daarbij dragen we bij aan belangrijke maatschappelijke opgaven.

1.8 Leeswijzer

In dit document wordt in het hoofdstuk “Waardengestuurd Beheer” verder ingegaan op de overgang van techniek- en risicogestuurd beheer naar een nieuwe richting: waardengestuurd beheer. In het hoofdstuk “Huidige Situatie” gaat het over de kapitaalgoederen in de openbare ruimte inclusief kwaliteitsniveaus, vervangingswaarde en afschrijvingstermijnen. Vervolgens zijn de belangrijkste uitgangspunten voor het beheer benoemd in het hoofdstuk “Uitgangspunten”. We geven ook een overzicht van de beheermaatregelen voor de komende planperiode, gekoppeld aan de waarden voor het beheer in het hoofdstuk “Beheermaatregelen in de planperiode”. Tot slot bespreken we de financiële consequenties voor de beheerdomeinen, inclusief de benodigde budgetten voor beheer en onderhoud op korte en lange termijn.

Pagina 9 van 51

2. Waardengestuurd beheer

Daar waar beheer in het verleden vooral gebaseerd was op een technische beoordeling van de objecten in de openbare ruimte (‘techniek gestuurd beheer’), is er de laatste decennia een ontwikkeling zichtbaar geweest naar beeld en risico gestuurd beheer. Ook de gemeente Oldebroek maakt in haar beheer gebruik van deze beheermethodieken. De kwaliteit van de openbare ruimte wordt bepaald door verschillende factoren. Naast het onderhoud zijn de inrichting en het gebruik belangrijke factoren. De kwaliteit van de openbare ruimte en beleving daarvan is en blijft een samenspel tussen inrichting (planvorming), gebruik (planologisch), onderhoud en de communicatie over gewenst en ongewenst gebruik. Soms is vaker vegen niet de oplossing om de tevredenheid van de inwoners te verhogen, maar werkt een effectieve communicatiecampagne over bijvoorbeeld de waarde van gevallen blad voor ecologisch beheer beter. Beheer is daarmee meer dan alleen onderhoudsbeurten op elkaar afstemmen en voorkomen dat we kapitaal (vroegtijdig) vernietigen door verkeerde planningen of maatregelen. In alle stadia van het ontstaan en onderhouden van de openbare ruimte is samenwerken en samen de goede keuzes maken van belang. We kiezen daarom in de gemeente Oldebroek bewust voor verschillende manieren van sturing op de kwaliteit van de openbare ruimte: • Beeld gestuurd: Dit geldt voor het beheer van het groen.

Hierin wordt met beeldkwaliteitsniveaus van het CROW gewerkt (bij vaststelling van het IBOR 2020-2025). Zo bestaan er onder andere beelden voor de hoeveelheid onkruid binnen de beplanting. Zie voor een voorbeeld hiervan de afbeelding hieronder.

•

Risico gestuurd: Voor alle beheerdomeinen wordt met periodieke inspecties de technische staat van de verschillende objecten in de openbare ruimte gemonitord. Zo zorgen we niet

Pagina 10 van 51

alleen tijdig voor vervanging, maar gaan we ook na welke maatregelen getroffen moeten worden om de levensduur van de kapitaalgoederen te verlengen. Deze methodieken leiden in de huidige tijd, met een groter aantal belanghebbenden bij de openbare ruimte en een complexere intensiever gebruikte omgeving, niet meer tot een optimaal resultaat. Vanuit deze constatering zien we momenteel een ontwikkeling naar meer waardengestuurd beheer. Deze, nog in ontwikkeling zijnde, methodiek maakt het mogelijk om meer dan voorheen waarde te creëren voor de inwoners en gebruikers van de openbare ruimte. Daarbij worden ook de complexe maatschappelijke opgaven op elkaar afgestemd. In het kader van dit programma heeft de gemeente Oldebroek het waardengestuurd beheer als verder te ontwikkelen methodiek opgepakt. De eerste stap hierin bestaat eruit dat we een beperkt aantal kernwaarden hebben gekozen die momenteel in de gemeente Oldebroek prioriteit hebben en waaraan we acties en activiteiten hebben gekoppeld. De opgestelde waarden geven zo richting in alle stadia van het beheer. Zie hoofdstuk “Keuzes en Maatregelen Waardengestuurd Beheer” voor de uitwerking van waarden in acties en activiteiten. Met waardengestuurd beheer verbreden we het huidige beeld- en risico gestuurde beheer. We beschrijven in dit hoofdstuk aan welke waarden we met beheer willen bijdragen en hoe we dat gaan doen.

De kern van de nieuwe waardengestuurde beheerstrategie laat zich als volgt omschrijven: • We streven naar een groene, biodiverse openbare ruimte die meegroeit met het veranderende klimaat. • We werken aan een omgeving waar het aangenaam wonen, werken en verblijven is en die bijdraagt aan welzijn en gezondheid voor onze gebruikers en inwoners. • We richten ons daarbij op duurzaamheid en circulariteit. • We informeren onze inwoners hierover en betrekken inwoners daar waar dit een meerwaarde heeft. Zo dragen we met het beheer van de openbare ruimte bij aan belangrijke maatschappelijke opgaven. De vier waarden voor de openbare ruimte van de gemeente Oldebroek:

Gezonde, toegankelijke, veilige en groene leefomgeving

We richten de openbare ruimte zo in dat deze uitnodigt tot gebruik door iedereen. Inclusie is hierbij een belangrijk uitgangspunt; de ruimte moet toegankelijk zijn voor kwetsbare groepen zoals ouderen en mensen met een beperking. Onze inwoners blijven steeds langer zelfstandig wonen. We zorgen ervoor dat onze openbare ruimte, binnen onze middelen, zo toegankelijk mogelijk is. Een buitenruimte die uitnodigt om er op uit gaan, ondersteunt langer zelfstandig wonen en de gezonde leefomgeving. Zo blijven ouderen (langer) mobiel en ontmoeten zij anderen. We streven naar een aantrekkelijke en goed ingerichte leefomgeving die een gezonde leefstijl stimuleert. De openbare ruimte kan uitnodigen tot beleving, bewegen, ontmoeten, spelen, sporten, etc. Tijdens groot onderhoud en vervangingen doen we aanpassingen die dit meer stimuleren om zo de gezondheid van inwoners te bevorderen. Ook het vergroenen draagt bij aan een gezondere leefomgeving. We vinden het belangrijk dat inwoners zich veilig voelen in de openbare ruimte. Onder deze opgave vallen maatregelen voor voldoende zicht op het verkeer en voor sociale veiligheid. Het gaat hier niet om fysieke veiligheid: dat is namelijk een minimale standaardwaarde binnen beheer. Wegen, bruggen, bomen, moeten ten allen tijde veilig en functioneel zijn.

Pagina 11 van 51

Biodiversiteit en klimaat

We maken de openbare ruimte beter bestand tegen extreme weersomstandigheden zoals hitte, droogte of hevige regenval. Het gaat hierbij om onder andere het vergroenen van de openbare ruimte, afkoppelen van het hemelwater en wateropvang. We passen ons beheer zo aan dat we de verscheidenheid aan plant- en diersoorten vergroten. Het gaat hierbij om het creëren van goede leefomstandigheden voor een grotere verscheidenheid aan plant- en diersoorten, bijvoorbeeld door anders maaien van het gras, planten van andere (inheemse) plantensoorten, groenvoorzieningen meer verbinden.

Gerichte, duidelijke communicatie en participatie

We vinden het belangrijk dat onze inwoners prettig wonen in onze gemeente, zich betrokken voelen bij elkaar en bij hun leefomgeving. We informeren hen daarom goed en waar keuzeruimte is, vragen we inwoners om mee te denken en er wordt gekeken hoe bewoners kunnen bijdragen aan beheer, bijvoorbeeld door zelfbeheer. Voor de verschillende beheerwerkzaamheden hebben we een participatiemodel opgesteld. Hierin is aangegeven wanneer en hoe we bewoners betrekken, zie hiervoor bijlage 3. In de afgelopen beleidsperiode heeft de gemeente ‘Oldebroek voor Mekaar’ op de kaart gezet. Op dit moment wordt nagegaan hoe we dit voortzetten en hoe we het beheer van de openbare ruimte daarbij kunnen laten aansluiten.

Duurzaamheid en circulariteit

We kiezen waar mogelijk voor duurzame en circulaire oplossingen in onze eigen taken maar ook in de opdrachten die wij verstrekken. Daarnaast houden we aandacht voor nieuwe ontwikkelingen en andere kansen. We zijn hierin misschien geen koploper, maar blijven wel alert en passen innovaties toe waar dit kan. Om kosten te besparen, maar ook om overlast en risico’s te beperken, worden werkzaamheden integraal voorbereid en zoveel mogelijk tegelijkertijd uitgevoerd. Er komt meer aandacht voor de omgang met grondstoffen en vrijkomende groene en grijze materialen. Innovatieve technologieën, zoals Smart City-oplossingen, worden onderzocht om beheer efficiënter en duurzamer te maken. Denk hierbij aan sensoren voor openbare verlichting en digitale platformen voor meldingen en planning. Ook stemmen we het onderhoudsniveau van voorzieningen af op instandhouding tot einde levensduur.

Pagina 12 van 51

3. Huidige situatie

Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte: de beheerdomeinen en de bijbehorende kwaliteitsniveaus, de vervangingswaarde en afschrijvingstermijnen. Dit is de basis voor benodigde budgetten voor onderhoud, zie hiervoor een uitwerking in het hoofdstuk “Financiën”.

3.1 Omvang en samenstelling areaal

De openbare ruimte in de gemeente Oldebroek bestaat uit duizenden objecten/kapitaalgoederen, variërend van wegen tot speeltoestellen en van groen tot bruggen. De objecten zijn onderverdeeld in een aantal zogeheten beheerdomeinen. Een beheerdomein bevat objecten van gelijksoortige aard, met vergelijkbare kenmerken en/of met een gelijksoortig doel. In bijlage 4 is de samenstelling per beheerdomein terug te vinden.

3.2 Onderhoudsniveaus

We maken gebruik van de beeldkwaliteitssystematiek. In onderstaande afbeelding is per beheerdomein aangegeven welk kwaliteitsniveau in het beheer aangehouden wordt. Bij vaststelling van het IBOR 2020-2025 zijn deze kwaliteitsniveaus vastgesteld. Uitgangspunt was een sober en doelmatig beheer. Het minimale niveau dat gekozen is zorgt voor instandhouding en dat kapitaalvernietiging wordt voorkomen. Aanpassing naar beneden is dus niet verder mogelijk. Tabel 1 Onderhoudsniveaus Onderdeel

Kwaliteitsniveau

Wegen, verkeer en parkeren

CROW-B voor verhardingen CROW-C voor bermen

Civiele kunstwerken

CROW-C

Bebording en straatmeubilair

CROW-C

Openbare verlichting

CROW-C

Afval-, hemel en grondwater

Verantwoord en Robuust

Civiele kunstwerken

Gelijk aan CROW-B

Openbaar Groen

CROW-C

Straatmeubilair

CROW-C

Speelterreinen

CROW-C

Pagina 13 van 51

3.3 Verscheidenheid in beheer

In onderstaande tabel wordt beschreven welke typen onderhoud verricht worden in de openbare ruimte om de kapitaalgoederen in stand te houden. Tabel 2 Typen onderhoud Klein onderhoud

Gepland onderhoud dat frequent wordt uitgevoerd (periodiek/jaarlijks terugkerend) of betrekking heeft op ingrepen op een klein gedeelte van het object (‘klein onderhoud’). Deze reparaties of ingrepen zijn noodzakelijk om het object in goede werkende en veilige staat te houden tegen een van tevoren vastgesteld kwaliteitsniveau. Reiniging (vegen) en groenonderhoud (maaien, schoffelen) is voornamelijk regulier onderhoud. Maar ook het afhandelen van meldingen ten aanzien van schades of reparaties en inspecties en schouwen worden tot regulier onderhoud gerekend. Door het herhalende karakter zijn de kosten nagenoeg jaarlijks hetzelfde.

Groot onderhoud

Groter en meer ingrijpende maatregelen op een groot deel van het object. Groot onderhoud verlengt de levensduur van de voorzieningen in de openbare ruimte en heeft een lage frequentie (“eens in de zoveel jaar”). Groot onderhoud wordt projectmatig gepland. De kosten verschillen hierdoor sterk per jaar. Voorbeelden hiervan zijn het vervangen van pompen van een rioolstelsel, snoeien van beplanting/bomen of het periodiek baggeren van watergangen.

Vervanging

Het totaal vernieuwen (één op één vervangen) van een object aan het einde van de levensduur. Essentieel is dat de inrichting en functie van het object niet wordt gewijzigd. Duidelijk is dat de levenscyclus niet voor elk kapitaalgoed hetzelfde is, wegen gaan doorgaans bijvoorbeeld langer mee dan speeltoestellen.

Herinrichting

Het vernieuwen van een object met een gewijzigde inrichting en/of functie. Feitelijk is er dan sprake van een nieuwe openbare ruimte. Herinrichting gaat verder dan de technische instandhouding en is geen beheer, maar er ligt wel een kans voor beheerders om kansen te signaleren en verschillende beheeropgaven te combineren.

Pagina 14 van 51

4. Uitgangspunten

In dit hoofdstuk worden de belangrijkste uitgangspunten voor het beheer van de openbare ruimte beschreven. Daarbij maken we onderscheid in de volgende categorieën uitgangspunten: • Wettelijke kaders en uitgangspunten • Gemeentelijk beleid • Uitgangspunten m.b.t. Basis op orde

4.1 Wettelijke kaders en uitgangspunten

Bij beheer en onderhoud heeft de gemeente te maken met uiteenlopende wetgeving en richtlijnen voor onder andere wegen, groen, speeltoestellen en kunstwerken. Een aantal van deze wetten is met ingang van 1 januari 2024 geheel of gedeeltelijk opgegaan in de Omgevingswet. We beperken ons hier tot het noemen van de zogeheten algemene zorgplicht. Dit houdt in dat overheden, bedrijven én gebruikers verantwoordelijk zijn voor een veilige en gezonde leefomgeving. De beheerder is vanuit deze zorgplicht verantwoordelijk voor het uitvoeren van voldoende onderhoud in de openbare ruimte. Bij geschillen moet de gemeente kunnen aantonen dat het beheer met voldoende zorg is uitgevoerd. De financiële regels voor het beheer zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeentes (BBV). Gemeentes worden daarin verplicht de financiën voor beheer van de openbare ruimte op orde te hebben en te onderbouwen welke doelen gemeentes daarin nastreven. Daarnaast is voorgeschreven dat onderhoud in de exploitatiebegroting wordt verwerkt en dat vervangingen worden gekapitaliseerd en afgeschreven. In bijlage 1 zijn alle algemene landelijke en gemeentelijke wet- en regelgeving en uitgangspunten opgenomen.

4.2 Gemeentelijk beleid

Het overkoepelend beleidskader voor de openbare ruimte wordt gevormd door de Omgevingsvisie die in 2025 geactualiseerd wordt. Een overzicht van alle beleidskaders die van belang zijn voor het beheer van de openbare ruimte, zijn opgenomen in bijlage 2. In hoofdlijnen blijven we de lijn volgen die voor de openbare ruimte met het IBOR 2020-2025 is ingezet: efficiënt, doelmatig en veilig. Binnen de gemeente Oldebroek vormen de Omgevingsvisie en het IBOR de ankers voor de visie en omgang met de openbare ruimte.

4.3 Basis op orde

Uitgangspunt voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte is en blijft dat we de basis op orde houden: we voldoen aan landelijke wet- en regelgeving, we waarborgen minimaal de technische veiligheid voor alle gebruikers, zorgen ervoor dat de voorzieningen functioneel zijn. Verharding is voor iedereen veilig te gebruiken, bomen vallen onder normale omstandigheden niet zomaar om, beweegbare bruggen bewegen wanneer dat moet en de openbare ruimte wordt duurzaam en circulair ingericht en beheerd.

4.4 Kostenefficiënt beheren

Uitgangspunt bij de benoemde waarden is dat we de openbare ruimte zo (kosten) efficiënt mogelijk beheren. We zorgen voor sober, doelmatig en planmatig onderhoud. Kapitaalvernietiging wordt voorkomen door onderhoud op het juiste moment uit te voeren. Werkzaamheden worden integraal gepland, zodat kostenbesparingen en minder overlast voor inwoners gerealiseerd worden. We streven naar

Pagina 15 van 51

een onderhoudskwaliteit waarbij de functionaliteit en veiligheid van de voorzieningen in de openbare ruimte gewaarborgd zijn en blijven. Zo wordt onnodig kapitaalverlies voorkomen en is de kans op risicoaansprakelijkheid geminimaliseerd.

4.5 Participatie bij beheer openbare ruimte

Oldebroek voor Mekaar biedt een leidraad voor het omgaan met initiatieven van inwoners of van de gemeente. Samenwerking moet bijdragen aan een sterke en leefbare samenleving. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente stimuleren elkaar zelf verantwoordelijkheid te nemen waar dat kan en zo actief bij te dragen aan de samenleving. In de achterliggende beleidsperiode is hier ook ervaring mee opgedaan in het beheer van groen in de openbare ruimte (zelfbeheer) en het onderhoud van speelplekken. De ervaringen zijn hierbij wisselend. Op enkele plekken is het zelfbeheer succesvol en realiseren betrokken inwoners een hoge beeldkwaliteit. Echter, op veel plekken is het zelfbeheer niet gelukt en moesten groenvakken na korte tijd opnieuw gerenoveerd worden, wat tot forse meerkosten leidde. Voor het beheer van speelplekken bleken inwoners niet enthousiast. Ondanks veel inzet wilden inwoners zich hier niet structureel voor inzetten. Uitgezonderd de bestaande speeltuinverenigingen. In de praktijk blijkt dat participatie door inwoners bij het beheer en renoveren van de openbare ruimte veelal te bestaan uit informeren. Bij renovatie moeten in de bestaande ruimte meer functies gerealiseerd worden, waardoor er nauwelijks keuzemogelijkheden in de inrichting over blijven.

In bijlage 3 is dit ook zichtbaar gemaakt, bij de belangrijkste beheer- en onderhoudsactiviteiten per beheerdomein.

Pagina 16 van 51

5. Beheermaatregelen in de planperiode

Hieronder volgt een overzicht van maatregelen voor de komende planperiode. Deze volgen uit de evaluatie en gesignaleerde ontwikkelingen uit de beheerdomeinen (zie bijlage 4). In het overzicht wordt aangegeven of de maatregelen leiden tot een budgetwijziging en wat de hoogte daarvan bedraagt. De maatregelen zijn gekoppeld aan de waarden voor het beheer. De maatregelen zijn richtinggevend voor het beheer en daarnaast betreft het concrete acties die nodig zijn om het beheer te optimaliseren. In de komende planperiode wordt het moment van uitvoering verder geconcretiseerd. Dit is onderdeel van het beheerproces, en wordt in de planning en control cyclus meegenomen. Hieronder volgen eerst een aantal onderdelen van het beheerproces.

5.1 Planning & Control in beheer

In deze beleidsperiode synchroniseren we de beheercyclus met de P&C-cyclus. Bij het opstellen van de jaarstukken wordt ook inzicht gegeven in het uitgevoerde beheer. Bij de Bestuursrapportages en de begroting worden de areaalwijzigingen meegenomen. Nieuwe ontwikkelingen worden voorgelegd in de Perspectievennota.

5.2 Integraal werken

Integraal werken betekent dat er sprake is van een samenhangende aanpak waarbij alle relevante aspecten in het beheerproces worden meegenomen. We kunnen daarbij twee invalshoeken onderscheiden: • Vanuit het perspectief van de gebruiker: een samenhangende aanpak die aandacht heeft voor alle leefgebieden en alle vraagstukken (problemen/behoeftes) waar de gebruiker mee worstelt. •

Vanuit het organisatorisch perspectief: professionals werken met elkaar samen en stemmen processen, werkwijze en expertise op elkaar af om tot een gezamenlijk plan voor de gebruiker te komen.

Integraal werken leidt in het algemeen tot oplossingen waarmee de inwoner beter geholpen wordt. Daarbij is de verwachting dat integraal werken de dienstverlening uiteindelijk niet alleen effectiever, maar ook goedkoper maakt.

5.3 Beheer in Uitvoering

Onderstaande onderwerpen beschrijven een aantal belangrijke uitgangspunten die noodzakelijk zijn voor een goede uitvoering van het beheer. Opdrachtgeverschap Een belangrijke rol van beheer openbare ruimte / team Leefomgeving is die van opdrachtgever naar zowel interne als externe ‘leveranciers’. Dit kunnen leveranciers van diensten, werken en/of leveringen zijn. De belangrijkste interne opdrachtnemers zijn de buitendienst en de civiele projectleiders. Als belangrijkste externe opdrachtnemers gelden de adviesbureaus en aannemers. Inkoop In het inkoop- en aanbestedingsproces en voor lopende overeenkomsten is op een aantal punten een kwaliteitsslag gewenst en mogelijk. De focus ligt in deze planperiode dan ook vooral op het verder

Pagina 17 van 51

professionaliseren van het opdrachtgeverschap en het daarmee samenhangende contractmanagement. Door bijvoorbeeld meer gebruik maken van (meerjarige) raamovereenkomsten. Datamanagement Betrouwbare gegevens zijn een eerste vereiste voor een goed, effectief beheer. Het beheer van de areaalgegevens vormt daarmee een cruciaal onderdeel van het beheer van de openbare ruimte. Bestaande processen bekijken we kritisch en optimaliseren deze waar mogelijk is.

5.4 Betrekken beheeraspecten bij ontwikkeling

Op tal van plaatsen in de gemeente wordt gewerkt aan projecten voor inrichting of omvorming van de bestaande openbare ruimte. Een goede inbreng van beheeraspecten is essentieel om die nieuwe ruimte ook na realisatie goed en efficiënt te kunnen beheren. Dat is een voorwaarde om ervoor te zorgen dat we de doelstellingen van het ontwerp ook op langere termijn realiseren. Dat betekent bijvoorbeeld een goede bereikbaarheid voor onderhoudsmachines en vuilnisauto’s, gebruik van duurzame materialen die niet onderhoudsgevoelig zijn, zorgen voor een goede ondergrond en fundering, waar mogelijk kiezen voor standaardisatie enzovoort. Het maken van keuzes op basis van vervangingswaarde past daar goed bij: hierbij worden zowel aanleg-, onderhouds- en afschrijvingskosten betrokken bij de afwegingen rondom ontwerp- en inrichtingskeuzes. Maar het betekent ook dat waardensturing in ontwerp en aanleg al goed wordt meegenomen. Biodivers, klimaatbestendig, gezond, veilig, inclusief, enzovoort. Om deze inbreng te ondersteunen is voor ontwikkelaars, ontwerpers en projectleiders het Lioor ontwikkeld waarin de meest voorkomende onderdelen in de openbare ruimte zijn opgenomen. Om de gemeentelijke doelen ten aanzien van de leefomgeving in nieuwe ontwerpen te kunnen realiseren, is het zaak om te blijven inzetten op een goede afweging van de beheeraspecten. We doen dit de komende jaren door: • • • • •

Actualisatie van het Lioor; Implementatie van de samenwerkingsprocessen zoals beschreven in het Lioor; Tweejaarlijkse evaluatie en aanscherping van de samenwerking; Het opnemen van een beheerparagraaf in alle besluitnota’s over nieuwe ontwerpen; Het uitwerken en doorrekenen van de beheerconsequenties van gemeentebrede innovaties in de openbare ruimte.

5.5 Waardengestuurd beheer

Waarden kunnen elkaar versterken, maar ook het omgekeerde komt voor. In bepaalde gevallen conflicteren waarden met elkaar. Vaak is in dergelijke situaties wel een praktische oplossing te vinden, maar soms moeten we echt een keuze maken. We zien een aantal ontwikkelingen die direct van invloed zijn op het beheer. We zetten de belangrijkste hier op een rij. Hierin komen ook de belangrijkste punten uit de evaluatie en gesignaleerde ontwikkelingen per beheerdomein terug. Deze zijn doorvertaald naar de maatregelen in onderstaande tabellen. • Bedreigingen van groen en biodiversiteit door exoten, boomziektes en extra druk op de openbare ruimte. • Klimaatverandering met meer schades en hinder door hitte, droogte, wateroverlast en stormen. • Mobiliteitstransitie en meervoudig gebruik van de openbare ruimte. Omgevingswet met ingang van 2024 die zich richt op een integrale afweging van alle belangen en doelen. Pagina 18 van 51

• • •

• •

Participatie met meer balans in de verhouding tussen inwoners en overheid, meer aandacht voor onderlinge afstemming, communicatie. Vergrijzing en daardoor meer mensen die minder mobiel zijn waardoor hogere eisen worden gesteld aan de vlakheid van trottoirs. Energietransitie en ondergrond met kwaliteitsverlies, verhardingen door graafwerk voor verzwaring elektriciteitsnet en aanleg warmtenet. Meer ondergrondse ruimteconcurrentie tussen kabels/ leidingen en bomen; meer bovengronds ruimtebeslag voor transformatorhuisjes en stations. Veranderende visie op duurzaamheid en circulariteit met meer diervriendelijke/biodiverse beheermaatregelen. Ontwikkelingen in de (arbeids)markt met personeelskrapte (capaciteit en kwaliteit) en hogere materiaal en grondstofprijzen.

Tabel 3 Gezonde, toegankelijke, veilige en groene leefomgeving Bij herinrichtingen en nieuwe ontwikkelingen passen we de uitgangspunten voor een toegankelijke en beweegvriendelijke omgeving toe (zie bijlage 5). Bij herinrichting en nieuwe ontwikkelingen richten we de openbare ruimte in aan de hand van de volgende prioritering: • Groen behouden en waar mogelijk uitbreiden door het toepassen van éénrichtingverkeer (smallere weg, ruimte voor groen). • Kiezen voor parkeren in de nabijheid • Parkeren uitbreiden • Straat tweerichtingsverkeer wanneer dit noodzakelijk is voor verkeersstromingen De verdeling van de prullenbakken over de gemeente wordt geoptimaliseerd.

Pagina 19 van 51

Tabel 3 Gezonde, toegankelijke, veilige en groene leefomgeving In natte periodes ontstaan langs veel wegen gaten in de berm. Dit kan leiden tot schade en gevaarlijke situaties. Om randschade aan de wegen en het onderhoud aan de bermen te verminderden, wordt bij asfaltwerkzaamheden kantbescherming toegepast. Van asfalt naar elementen bij reconstructies 30-km wegen: Ombouwen op moment van einde levensduur. Hiervoor is geen extra budget benodigd. Als vanuit verkeersveiligheidsoverwegingen reden is dit eerder op te pakken, wordt dat gedaan. Daarvoor wordt op dat moment een separaat raadsbesluit opgesteld. Hoeveelheid paaltjes en schampblokken verminderen. Herzien bomenverordening. Tabel 4 Biodiversiteit en klimaat We kiezen bij voorkeur voor bovengrondse afvoer en berging van hemelwater. Inzetten op ontwikkelen van biodiversiteit en bij reconstructies en grootonderhoud ook rekening houden met klimaatadaptatie bij de soortkeuze. Inventariseren waar uitbreiding van bloembermen mogelijk is. Dubbel gebruik van ruimte door bijvoorbeeld speelvoorzieningen en ontmoetingsplekken te combineren met Wadi’s. Tabel 5 Duurzaamheid en circulariteit Resterende 5% conventionele armaturen vervangen door LED armaturen in deze planperiode uit oogpunt duurzaamheid/energiebesparing. De kosten komen terug in het bijbehorende beheerplan.

Controle technische installaties (openbare verlichting) aan de NEN3041. Opstellen van een gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbestrijding veiligheidsregio. 4-jaarlijkse inspectie houten objecten (bruggen): duurzaamheid, levensduur verlengend. Tabel 6 Algemeen Informatie en communicatie over de openbare ruimte voor onze inwoners. Onder andere: Klimaatadaptatie, biodiversiteit, soortkeuze bomen en beplanting, onkruidbeheer, overhangend groen, straatmeubilair in de openbare ruimte. Daarnaast informeren we inwoners over wat zij kunnen verwachten van het beheer van de openbare ruimte. Doorontwikkelen waardengestuurd beheer. Onderdeel daarvan is om na te gaan hoe aan te sluiten bij de Sustainable Development Goals (SDG’s): 17 doelen voor een duurzamere wereld. De benodigde budgetten bij de genoemde maatregelen worden meegenomen in het bijbehorende voorstel bij dit Omgevingsprogramma.

5.6 Wat gaan inwoners merken van waardengestuurd beheer?

Beheer en onderhoud zijn van invloed op hoe de openbare leefomgeving van inwoners in onze gemeente eruit ziet. Een nieuwe beheerstrategie zal daarom, op termijn, leiden tot veranderingen in die openbare leefomgeving. Sommige veranderingen zullen heel duidelijk zijn en andere zullen subtiel zijn en misschien nauwelijks worden opgemerkt. Hierna schetsen we in hoofdlijnen wat die veranderingen zijn en wat betrokkenen daarvan gaan merken. Overigens, een deel van die veranderingen is in de praktijk al in gang gezet. Op bepaalde gazons wordt bijvoorbeeld in mei niet meer gemaaid en overbodige verharding wordt soms al vervangen door groen.

Pagina 20 van 51

We krijgen meer groen in onze openbare leefomgeving Waar verharding niet nodig is, wordt dit vervangen door groen. We streven naar uitbreiding van bomen, onder andere op stenige locaties. Door het realiseren van groene verbindingen koppelen we losse groenvakken aan elkaar om zo te komen tot robuuster groen. Deze toename van het groen in de openbare leefomgeving draagt bij aan een betere waterberging, minder hittestress, biodiversiteit, gezondheid en CO2-reductie. De samenstelling en uitstraling van het groen verandert Gazons waar kort gemaaid gras niet nodig is vanwege het gebruik (dus niet de trapveldjes) of uitstraling, worden waar mogelijk (onder andere met het oog op veiligheid) minder vaak gemaaid. Hierdoor zullen op meer plekken in de gemeente hoog gras met bloemen of kruiden voorkomen. In de beplantingsvakken zullen meer vaste planten en heesters met bloei en bessen voorkomen. In de robuustere plantvakken wordt de spontane kruidengroei niet altijd verwijderd. Het snoeien van beplantingsvakken wordt zoveel mogelijk in gedeelten uitgevoerd zodat kaalslag wordt voorkomen en er altijd schuilgelegenheid en voedsel voor vogels en dieren overblijft. Waar mogelijk worden de gesnoeide takken en herfstbladeren verwerkt in de plantvakken. Bomenrijen gaan vaker bestaan uit een mix van verschillende boomsoorten.

Deze veranderingen in het groen dragen bij aan versterking van de biodiversiteit, een beter behoud van sierheesters en monumentaal groen en minder vatbaarheid voor plantenziekten en aantastingen. De leefomgeving wordt schoner, veiliger en gezonder Onveilige plekken komen steeds minder voor door het tijdig snoeien of maaien van groen of incidenteel door het plaatsen van een extra lichtpunt. Hierbij wordt altijd gezocht naar oplossingen die zo weinig mogelijk nadeel hebben voor de biodiversiteit. Op locaties waar wegkanten en/of bermen kapot gereden worden doordat passeren lastig is, wordt vaker een betonnen bermverharding toegepast. In de leefomgeving zijn voldoende voorzieningen die uitnodigen tot bewegen en ontmoeten Verspreid over de gemeente zijn plekken te vinden waar je kunt zitten, spelen en/of bewegen en die inwoners uitnodigen om in actie te komen. Waar mogelijk worden deze plekken ook met elkaar verbonden met looproutes. Meer achtergrondinformatie, andere materialen en andere onderhoudsmachines Inwoners kunnen meer uitleg vinden over het beheer in hun buurt en waarom dat op een bepaalde manier wordt uitgevoerd. Vervangingen leiden vaker tot aanpassingen van de inrichting waarbij inwoners worden gevraagd om mee te denken over de nieuwe inrichting, daar waar keuzes mogelijk zijn.

Ook worden er in de leefomgeving steeds vaker materialen toegepast die gerecycled zijn, die langer meegaan en ook opnieuw gerecycled kunnen worden. Onderhoudsmachines zullen steeds vaker elektrisch.

Pagina 21 van 51

6. Financiën

Dit hoofdstuk gaat in op de financiële consequenties van de in het beleidsplan beschreven uitgangspunten, ambities en doelen. Daarbij ligt de focus op de planperiode 2026 tot en met 2029. Er wordt echter ook een indicatie gegeven van de beheer- en onderhoudskosten op langere termijn. Na deze inleiding gaan we allereerst in op een aantal belangrijke uitgangspunten die gelden bij de financiële berekeningen en uitkomsten. Daarna brengen we de huidige, door de gemeenteraad vastgestelde (beschikbare) budgetten voor beheer en onderhoud in beeld. Ook bij de benodigde budgetten gaan we eerst in op de budgetten voor de planperiode 2026-2029, en daarna op de indicatieve budgetten voor de periode daarna. In tabel 7 zijn de verschillende beheerdomeinen benoemd waarbij per beheerdomein de belangrijkste objectsoorten zijn weergegeven. Ook is een inschatting gemaakt van de totale vervangingswaarde van het gemeentelijk areaal. Zoals te zien is, vertegenwoordigen de gemeentelijke objecten bijna een half miljard euro aan vervangingswaarde. Tabel 7 Vervangingswaarde areaal Beheerdomein

Openbaar groen

Wegen

Civiele kunstwerken Verkeersregelinstallaties Speel- en beweegvoorzieningen Openbare verlichting Straatmeubilair

Water & riolering Totaal:

Omvang 12.300 bomen, 545.000 m2 beplanting, 560.000 m2 gazons en bermen, 6.300 m2 hagen 1.100.000 m2 asfaltwegen en 600.000 m2 bestrating 17 bruggen, 13 grote duikers, 2 geluidschermen, 4 keer-/ damwanden, 1 beschoeiing, 3500 kleine duikers 4 stuks 51 speelplekken, 200 speelobjecten 4.235 lichtmasten 4.700 borden, 210 afvalbakken, 160 banken, fietsenrekken, hekwerken, palen, blokken 199 km vrij verval riolering, 102 km drukriolering, 20 km drainage, 400 gemalen

Vervangingswaarde (€)

45.000.000

170.000.000

6.000.000 500.000 1.500.000 6.000.000 5.000.000

230.000.000 464.000.000

Pagina 22 van 51

Afschrijvingstermijnen Voor een overzicht van de gehanteerde afschrijvingstermijnen voor de verschillende categorieën objecten wordt verwezen naar de onderliggende beheerdocumenten. De volgende afschrijvingstermijnen zijn voor de belangrijkste type objecten. Deze zijn gebaseerd op de landelijk gehanteerde normen en langjarige ervaringen in onze gemeente. • Asfaltverhardingen: 70 jaar • Elementenverhardingen: 70 jaar • Betonverhardingen: 70 jaar • Kunststof kunstwerken: 35 jaar • Houten kunstwerken: 40 jaar • Stalen kunstwerken: 60 jaar • Betonnen kunstwerken: 80 jaar • Lichtmast: 40 jaar • Armatuur conventioneel: 15 jaar • Armatuur LED: 20 jaar • Voedingskabel: 40 jaar

6.1 Uitgangspunten

Voor een goed begrip van de bedragen in tabel 7 dienen de uitgangspunten duidelijk te zijn. We gaan daarbij achtereenvolgens in op: • soorten onderhoud; • afschrijvingstermijnen; • opbouw van de kosten.

6.2 Soorten onderhoud

Bij het beheer van de fysieke infrastructuur maken we onderscheid in: • Klein onderhoud • Groot onderhoud, en • Vervangingsonderhoud Klein onderhoud bestaat in het algemeen uit de niet planbare maatregelen/activiteiten en komt ten laste van de exploitatie. Dit betreft vooral de onvoorziene reparaties en zowel de periodieke als onvoorziene inspecties en onderzoeken. Groot onderhoud omvat het planbare onderhoud aan de objecten. Vervangingsonderhoud tenslotte bestaat uit algehele vervanging of versterking van een object, of vervanging van onderdelen van een groter object.

6.3 Benodigde onderhoudsbudgetten In tabel 8 zijn per beheerdomein de volgende budgetten aangegeven: • 2026 t/m 2029: dit zijn de voor de planperiode 2026 – 2029 berekende benodigde budgetten per jaar, en • Lange termijn: dit is het voor de periode 2030 t/m 2065 berekende gemiddeld benodigde budget per jaar. Daarbij is, voor elk jaar, telkens onderscheid gemaakt tussen klein onderhoud, groot onderhoud en vervangingsonderhoud.

Pagina 23 van 51

Bij de berekening van de onderhoudskosten/onderhoudsbudgetten zijn de volgende uitgangspunten aangehouden: • Bedragen/kosten gebaseerd op prijspeil 2025 • In de onderhoudskosten/onderhoudsbudgetten zijn inbegrepen: a. Uitvoeringskosten, algemene kosten, winst & risico; b. Voorbereiding, administratie en toezicht (VAT)**; • In de onderhoudskosten/onderhoudsbudgetten is niet inbegrepen: a. BTW, dit is namelijk door ons terug te vorderen, via BTW compensatiefonds Jaar Klein onderhoud 2026 2027 2028 2029 lange termijn, gem./jaar Groot onderhoud 2026 2027 2028 2029 lange termijn, gem./jaar Vervangingsonderhoud 2026 2027 2028 2029 lange termijn, gem./jaar

Wegen

Openbaar groen

Civiele kunstwerken

Openbare verlichting

Verkeersregelinstallaties

Speelvoorzieningen

Straatmeubilair

Totaal alle domeinen

122.800 122.800 122.800 122.800 122.800

913.200 913.200 913.200 913.200 913.200

15.500 15.500 15.500 15.500 15.500

56.000 48.000 48.000 48.000 45.000

13.800 13.800 13.800 13.800 13.800

31.000 31.000 31.000 31.000 31.000

6.700 6.700 6.700 6.700 6.700

1.159.000 1.151.000 1.151.000 1.151.000 1.148.000

1.297.224 1.320.000 1.311.735 1.242.384 1.200.000

340.500 340.500 340.500 260.500 365.000

38.100 0 20.100 0 24.193

4.000 4.000 4.000 4.000 4.000

110.000 55.000 0 0 0

0 0 0 0 0

45.500 45.500 25.500 25.500 25.500

1.835.324 1.765.000 1.701.835 1.532.384 1.618.693

1.099.261 1.125.564 345.489 615.532 948.333

0 0 0 0 0

224.100 231.700 0 0 86.306

131.425 131.425 131.425 131.425 169.911

0 0 0 0 10.000

54.309 112.843 64.885 36.429 140.740

0 0 0 0 0

1.509.095 1.601.532 541.799 783.386 1.355.290

Tabel 8 overzicht beheerbudgetten per beheerdomein Uit de tabel blijkt dat met name het groot onderhoud en vervangingsonderhoud per jaar behoorlijk kunnen fluctueren. In de praktijk zal zich dit hoogstwaarschijnlijk over de jaren heen meer uitmiddelen, waardoor minder sprake is van pieken of dalen in de besteding.

6.4 Effecten op de begroting Op grond van de in paragraaf 6.3 berekende benodigde budgetten voor klein onderhoud, groot onderhoud en vervangingsonderhoud zijn de effecten op de begroting in beeld gebracht. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: - De kosten van klein onderhoud komen direct ten laste van de begroting; - De kosten van groot onderhoud komen ten laste van de reserve (groot) onderhoud. De jaarlijkse dotatie aan deze reserve is gebaseerd op de langjarige prognose van het groot onderhoud; - De kosten van het vervangingsonderhoud komen ten laste van de (egalisatie)reserve kapitaallasten. De jaarlijkse dotatie aan deze reserve is gebaseerd op de langjarige prognose van de vervangingsinvesteringen; - De groot onderhoudswerkzaamheden voor het onderdeel straatmeubilair komen direct ten laste van de begroting. In afwijking van de andere beheerdomeinen is hiervoor dus geen reserve getroffen.

Pagina 24 van 51

Tabel 9 bevat een overzicht van de per beheerdomein benodigde beheerbudgetten. Deze budgetten zijn dus opgebouwd uit een bedrag voor klein onderhoud (exploitatie c.q. niet planmatig onderhoud), een dotatie voor de reserve groot onderhoud (planmatig onderhoud) en een dotatie voor de reserve kapitaallasten (vervangingsinvesteringen). De tabel bevat de volgende budgetten: - het in de begroting voor 2025 opgenomen (huidige) budget; - het benodigde budget per jaar Onderdeel Wegen Openbaar groen Civiele kunstwerken Spelen Openbare verlichting Verkeerregelinstallaties (VRI) Straatmeubilair

Huidige budget 1.422.200 1.107.900 38.500 104.200 182.700 25.700 28.600

Benodigde budget

Verschil

1.517.800 1.283.200 74.500 121.000 178.000 38.800 42.200

-95.600 -175.300 -36.000 -16.800 4.700 -13.100 -13.600

Totaal 2.909.800 3.255.500 Tabel 9 overzicht beheerbudgetten per beheerdomein

-345.700

Kanttekeningen bij de tabel: • De budgetten zijn prijspeil 2025 en niet gecorrigeerd naar inflatie; • In de beheerbudgetten voor de openbare verlichting zijn de energiekosten niet inbegrepen; • Alle bedragen zijn in €’s. In de tabel is rekening gehouden met het versterken van de uitvoeringskracht: Functie Fte Schaal Dekking Medewerker Ontwerp & Voorbereiding V 2 8 Opslagbedrag Verhoging beheerbudgetten -€170.008 Totaal -€170.008 Saldo personele begroting

Loonsom €151.206 €18.802 €170.008 €0

De netto stijging van de beheerlasten bedraagt daarmee €345.700 - €170.008 = €175.692 Deze stijging wordt kent de volgende oorzaken: - Beëindiging structurele taakstelling groenbeheer: € 75.000 ** - Verhoging prijzen onderhoud bomen: € 60.000 - Toename areaal/achtergebleven indexering: € 40.000 ------------- + Totaal €175.000 ** In de vorige beheerperiode (2020-2025) is een taakstellende bezuiniging van €150k opgelegd. Het is gelukt om deze taakstelling voor 50% uit te voeren. Het lukt echter niet om de resterende €75k in te vullen.

Pagina 25 van 51

Deze stijging wordt kent de volgende oorzaken: • • •

Beëindiging structurele taakstelling groenbeheer: Verhoging prijzen onderhoud bomen: Toename areaal/achtergebleven indexering:

Totaal

€ 75.0002 € 60.000 € 40.000 ------------- + €175.000

Beschouwing per onderdeel Wanneer we de resultaten van de verschillende onderdelen/beheerdomeinen bekijken kunnen we op basis van het overzicht een aantal conclusies trekken: • De totale budgetstijging bedraagt € 345.700. De budgetstijging is het grootst bij de onderdelen openbaar groen, wegen en civiele kunstwerken. Openbare verlichting is het enige onderdeel waar sprake is van een kleine budgetverlaging; • Bij openbaar groen is sprake van een aanzienlijke stijging van het budget, beëindiging van de structurele taakstelling groenbeheer, een toename van het areaal en een verhoging van de prijzen voor het boomonderhoud zijn hiervan de oorzaken; • De budgetstijging bij civiele kunstwerken is relatief groot en wordt vooral veroorzaakt door: o Toename aantal kunstwerken door areaaluitbreiding; o Uitbreiding areaal door betere areaalgegevens; o Versterking en vervanging van een aantal bruggen in de komende jaren. • Voor de toename bij het onderdeel wegen zijn belangrijkste oorzaken van deze toename areaaluitbreiding en een inhaalslag op de extreme prijsstijgingen van de afgelopen jaren. • Voor het onderdeel openbare verlichting is sprake van een verlaging van het benodigde budget. Deze verlaging heeft direct te maken met de grootschalige vervanging van conventionele naar led-armaturen van de afgelopen jaren. Deze vernieuwing van het areaal heeft geleid tot minder onderhoud.

2 In de vorige beheerperiode (2020-2025) is een taakstellende bezuiniging van €150.000 opgelegd.

Het is gelukt om deze taakstelling voor 50% uit te voeren. Het lukt echter niet om de resterende €75.000 in te vullen.

Pagina 26 van 51

6.5 Afstemming tussen de beheerdomeinen, integrale projecten Om de beheerbudgetten zo optimaal mogelijk te besteden en overlast voor de omgeving zo veel mogelijk te beperken worden de onderhoudsmaatregelen tussen de verschillende beheerdomeinen zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. Dit geldt in het bijzonder bij riool- en wegvervangingen (investeringen). Deze maatregelen vormen belangrijke input voor de jaarlijkse meerjarenbegroting. De afstemming binnen beheer bestaat uit vier stappen: 1. Vaststellen wegen en rioolstrengen die in de komende vier en tien jaar voor vervanging in aanmerking komen. 2. Afstemming van de vervangingen tussen wegen en riolering. 3. Bepalen in hoeverre de andere beheerdomeinen onderhoudswerkzaamheden willen koppelen aan de geplande vervangingen. 4. Bepaling integrale kosten vervangingen.