Advies gezondheidsrisicos rond veehouderijen 2025 deel 2
Tekst van het document
In geval van longontstekingen onder omwonenden van geiten- | chronische bronchitis bij volwassenen door blootstelling aan fijnstof.32 houderijen gaat het om een langdurige blootstelling aan een milieufactor | Langdurige blootstelling aan stikstofdioxide afkomstig van verkeer leidt (een invloed vanuit de omgeving) en zijn het aantal blootgestelde | tot een ongeveer 10% hoger risico op het ontstaan van astma bij personen, de verhoging van de prevalentie en het individueel risico te | volwassenen.41 Over het algemeen geldt dat zulke milieufactoren het berekenen. Inschatting van de ziektelast (de hoeveelheid gezondheids- | individueel risico op gezondheidseffecten niet meer dan zo’n 10% 2 verhogen. De commissie concludeert daarom dat het individueel risico op longontsteking voor omwonenden van geitenhouderijen binnen een afstand van 1 kilometer aanzienlijk is. Omdat er geen blootstelling- respons relatie aan te geven is tussen de emissies uit geitenhouderijen en longontstekingen bij omwonenden, is er (in tegenstelling tot blootstelling aan componenten van luchtverontreiniging) geen grenswaarde aan te wijzen waar beneden deze blootstelling als veilig beschouwd kan worden. 2 Gezondheidsraad | Nr. 2025/20 hoofdstuk 03 | Aard en omvang gezondheidseffect Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 24 van 34
04 mogelijkheden voor beperken gezondheidsrisico In het werkingsmechanisme dat de relatie kan verklaren tussen de aanwezigheid van geitenhouderijen en het optreden van extra long- ontstekingen bij omwonenden bestaat er nog onduidelijkheid over de precieze blootstellingsroutes. Aangrijpingspunten voor het terugdringen van de gezondheidsrisico’s rond geitenhouderijen ziet de commissie daarom vooral in de emissies uit geitenhouderijen, de afstand tussen geitenhouderijen en gebouwen of locaties waar mensen wonen of veel tijd doorbrengen (gevoelige bestemmingen), en in monitoring en onderzoek. 4.1 Emissiereductie Het is bekend dat micro-organismen, fijnstof, endotoxinen en ammoniak vrijkomen uit geitenhouderijen en dat deze componenten respiratoire effecten kunnen veroorzaken. Een bronaanpak kan zich richten op maat- regelen voor het reduceren van deze emissies, ongeacht het inzicht in de precieze bijdrage van de afzonderlijke componenten aan het ontstaan van longontstekingen. Emissies kunnen mogelijk gereduceerd worden door aanpassingen aan het stalsysteem. Wanneer (deels) een ander stalsysteem dan de potstal wordt gehanteerd, vermindert de aanwezige hoeveelheid bedding en mest en daarmee ook de noodzaak tot (frequent) uitmesten.
Het ligt in de lijn der verwachting dat ook het stalmanagement (zoals de frequentie en wijze van bijstrooien en uitmesten, de wijze van ventilatie en behandeling van (uitgaande) stallucht, en de wijze waarop mest wordt opgeslagen en toegepast) van invloed is op de emissies. Er is echter geen inzicht in het precieze effect van het stalsysteem en de verschillende aspecten van het stalmanagement op de emissie van de verschillende componenten uit geitenhouderijen en in de effectiviteit van maatregelen die daarop gericht zijn. Daarnaast ontbreekt kennis over de verspreiding, de inactivering (in geval van micro-organismen) en de blootstelling-effect relatie per component om het effect van reductie van de emissies op het risico op longontsteking bij omwonenden te kunnen bepalen. De commissie verwacht dat de hoogte van emissies ook samenhangt met het aantal geitenstallen binnen een woonafstand van 1 kilometer en wellicht ook met het aantal geiten. Concrete grenswaarden voor het aantal bedrijven en het aantal geiten per bedrijf zijn echter niet aan te duiden op basis van de beschikbare informatie. 4.2 Afstand tot gevoelige bestemmingen Volgens het veronderstelde werkingsmechanisme vermindert het aanhouden van afstand tussen woningen en geitenhouderijen de bloot- stelling van omwonenden aan emissies uit geitenhouderijen en daarmee 2 Gezondheidsraad | Nr.
2025/20 hoofdstuk 04 | Mogelijkheden voor beperken gezondheidsrisico Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 25 van 34
het gezondheidsrisico. Het risico op een longontsteking is verhoogd binnen een woonafstand van 1 kilometer tot geitenhouderijen en is het sterkst en meest consistent verhoogd binnen een woonafstand van 500 meter. Naast woningen worden ook andere gebouwen en locaties aangeduid als gevoelige bestemming, bijvoorbeeld omdat er grote aantallen mensen langdurig verblijven of gedurende een groot deel van de dag aanwezig zijn. Voor dergelijke gevoelige bestemmingen geldt eveneens dat een afstandsmaatregel bescherming biedt tegen gezondheidseffecten. Bestemmingen waar gevoelige groepen zoals jonge kinderen, ouderen en mensen met onderliggend lijden een aanzienlijk deel van hun dag doorbrengen, zoals kinderdagverblijven en verzorgings- instellingen, verdienen daarbij bijzondere aandacht. 4.3 Monitoring en onderzoek Kennis over effecten van basisemissies en piekemissies op de karakteristieken van micro-organismen, fijnstof en endotoxinen die worden uitgestoten uit geitenhouderijen en op de verspreiding daarvan naar de omgeving ontbreekt momenteel grotendeels. Dat geldt ook voor kennis over de aanwezigheid van micro-organismen op meerdere afstanden van geitenhouderijen en in gebieden met geen en andere typen vee - houderijen. Volgens de commissie is het zinvol om hierover informatie te verzamelen om de effectiviteit van mogelijke maatregelen beter in te kunnen schatten.
Monitoring van effecten van geïmplementeerde maatregelen op de blootstelling aan emissies en de gezondheidseffecten draagt daarnaast bij aan de selectie van effectieve maatregelen voor geitenhouderijen. 2 Gezondheidsraad | Nr. 2025/20 hoofdstuk 04 | Mogelijkheden voor beperken gezondheidsrisico Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 26 van 34
05 advies In deeladvies I stelde de commissie vast dat er waarschijnlijk sprake is van een oorzakelijk verband tussen wonen in de nabijheid van geiten- houderijen en longontstekingen. Volgens de commissie vormde dit voldoende aanleiding voor de overheid om op basis van het voorzorgs- beginsel gezondheidsrisico’s voor omwonenden van geitenhouderijen te beperken. Het voorzorgsbeginsel geeft immers een grondslag voor het treffen van maatregelen wanneer er op basis van de beschikbare wetenschappelijke kennis gegronde redenen zijn om aan te nemen dat activiteiten negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid, maar er nog enige onzekerheid bestaat over de exacte oorzaak en de aard en ernst van het gezondheidsrisico. Zulke maatregelen moeten passend en evenredig zijn in het licht van de aard en omvang van het gezondheids- risico. De brede beschouwing van de gezondheidsimpact van wonen in de nabijheid van geitenhouderijen die de commissie voor het voorliggende 2e deeladvies heeft uitgevoerd, onderstreept de noodzaak tot het nemen van maatregelen. Het risico op een longontsteking is voor een omwonende binnen een afstand van 1 kilometer tot een geitenhouderij aanzienlijk verhoogd en neemt toe naarmate de woonafstand tot een geitenhouderij kleiner wordt.
Op basis van het veronderstelde werkingsmechanisme dat ten grondslag ligt aan de associatie tussen wonen in de nabijheid van geitenhouderijen en longontstekingen, zijn het terugdringen van emissies van micro- organismen, fijnstof en endotoxinen uit geitenhouderijen en van de uiteindelijke blootstelling van omwonenden aan deze emissies volgens de commissie de meest aangewezen manieren om gezondheidsrisico’s te beperken. Blootstelling aan emissies kan verminderd worden door een minimale afstand aan te houden tussen geitenhouderijen enerzijds en woningen en andere gebouwen en locaties waar mensen langdurig verblijven of een groot deel van de dag doorbrengen anderzijds. Verschillende maatregelen gericht op het stalsysteem en stalmanagement zouden emissies van micro-organismen, fijnstof en endotoxinen uit geiten- houderijen kunnen terugdringen. Er is momenteel echter geen inzicht in de effectiviteit van zulke maatregelen. Lopende initiatieven vanuit het ministerie van LVVN en vanuit de geitenhouderijsector, die meer en minder ingrijpende mogelijkheden voor emissiereducerende maatregelen voor geitenhouderijen verkennen, kunnen bijdragen aan de identificatie van kansrijke en snel inzetbare (combinaties van) maatregelen om reductie van emissies te realiseren.5,42 De commissie adviseert de implementatie van die maatregelen gepaard te laten gaan met het monitoren van de effectiviteit.
Omdat er ook onvoldoende kennis beschik- baar is over de samenstelling, verspreiding, blootstelling en bloot stelling- effect relaties van de verschillende componenten in de emissies, kan de commissie niet inschatten in welke mate specifieke emissiereducerende maatregelen het gezondheidsrisico voor omwonenden verminderen. 2 Gezondheidsraad | Nr. 2025/20 hoofdstuk 05 | Advies Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 27 van 34
Afstandsnormen verlagen het gezondheidsrisico voor omwonenden en (gevoelige) groepen die langdurig in de omgeving van geitenhouderijen verblijven, en zijn zeker aangewezen zo lang niet duidelijk is of uitstoot- verminderende maatregelen afdoende zijn. Bij een voorgenomen nieuw- vestiging van een geitenhouderij en bij een voorgenomen realisering van woningen en andere gevoelige bestemmingen adviseert de commissie om uit voorzorg ten minste een afstand van 1 kilometer aan te houden. Voor bestaande situaties met geitenhouderijen in de nabijheid van gevoelige bestemmingen kan ingezet worden op emissiereductie om het risico op longontstekingen terug te dringen. Daarnaast kan bij wijziging van bestaande situaties een beperking van de omvang van geiten- houderijen mogelijk bijdragen aan het terugdringen van het gezondheids- risico. Daarbij verdienen situaties waarbij meerdere geitenhouderijen aanwezig zijn binnen een afstand van 1 kilometer tot gevoelige bestemmingen bijzondere aandacht. Concrete grenswaarden voor het aantal bedrijven en het aantal geiten per bedrijf zijn echter niet aan te duiden op basis van de beschikbare informatie. Welke invulling van het voorzorgsbeginsel proportioneel is, welk gezondheidsrisico daarbij als acceptabel wordt beschouwd en hoe belangen van alle betrokkenen daarbij worden meegewogen is een politiek-bestuurlijke afweging.
Er is bovendien niet één maatlat waarlangs alle omgevingsrisico’s beoordeeld kunnen worden. Bij de besluitvorming over maatregelen adviseert de commissie dat de Rijksoverheid, provincies en gemeenten de systematiek van het Beoordelingskader Gezondheid en Milieu voor veehouderijen gebruiken.43 Dit beoordelingskader bevat vragen over zowel de omvang en ernst van de gezondheidseffecten als over de waardering daarvan. In het voorliggende advies is de beschikbare informatie over omvang en ernst in kaart gebracht. In de waardering van het gezondheidseffect spelen aspecten als vrijwilligheid en beheersbaar- heid van blootstelling en het gevoel van veiligheid een rol. Onvrijwillige blootstelling aan een risicofactor waarover nog onzekerheid bestaat kan de betekenis die mensen aan een risico toekennen negatief beïnvloeden.38,39 Of dit aan de orde is bij het risico op longontsteking bij omwonenden van geitenhouderijen is niet onderzocht. Wel blijkt dat onder andere huisartsen, GGD’en en belangenorganisaties vragen van verontruste omwonenden ontvangen naar aanleiding van de uitkomsten van de VGO-onderzoeken.38,40 Ook bevat het beoordelingskader vragen over de effectiviteit, kosten en baten van mogelijke maatregelen.
De commissie adviseert daarbij emissiereducerende maatregelen en een afstandsmaatregel bij nieuwvestiging van een geitenhouderij en bij de voorgenomen realisering van gevoelige bestemmingen als uitgangspunt te nemen. Het verdient daarnaast aanbeveling te streven naar een integrale aanpak waarmee tegelijkertijd de emissie van micro-organismen, fijnstof, endotoxinen, ammoniak, methaan en geur teruggedrongen worden, en naast volksgezondheid ook andere duurzaamheidsaspecten zoals milieu- 2 Gezondheidsraad | Nr. 2025/20 hoofdstuk 05 | Advies Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 28 van 34
gezondheid, diergezondheid en dierenwelzijn worden geadresseerd.8 Maatregelen om het risico op longontstekingen terug te dringen mogen bovendien niet botsen met preventieve maatregelen tegen Q-koorts. Tot slot adviseert de commissie om te monitoren of de beoogde verbeteringen ten aanzien van emissies en gezondheidseffecten daadwerkelijk gerealiseerd worden door ingevoerde maatregelen. 2 Gezondheidsraad | Nr. 2025/20 hoofdstuk 05 | Advies Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 29 van 34
Literatuur | Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 30 van 34 literatuur | 8 Wageningen University & Research. Rapport Handvatten voor Emissiereductie in de Melkgeitenhouderij. Een inventarisatie van 1 Gezondheidsraad. Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen. Den Haag, | broeikasgassen en stikstofexcretie uit de Nederlandse 2012; publicatienr. 2012/27. | melkgeitenhouderij en hoe deze te verminderen. Wageningen, 2025; 2 Gezondheidsraad. Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen: | Openbaar Rapport 1579. vervolgadvies. Den Haag, 2018; publicatienr. 2018/04. | 9 Wageningen University & Research. Additionele maatregelen ter 3 RIVM. Veehouderij en gezondheid omwonenden (VGO-III). Actualisatie | vermindering van emissies van bioaerosolen uit stallen: verkenning van epidemiologische studies 2014-2019. Onderzoek naar | opties, kosten en effecten op de gezondheidslast van omwonenden. longontstekingen rond geitenhouderijen 2018-2024. Bilthoven, 2024; | Wageningen, 2016; Livestock Research Rapport 949. RIVM-rapport 2024-0167. | 10 TNO. Literatuurstudie naar de toepassing van verschillende 4 Gezondheidsraad. Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel | luchtreinigingsmethoden voor inactivatie van microbiologische I. Den Haag, 2025; publicatienr. 2025/12. | verontreinigingen. Delft, 2022; TNO 2022 R11245. 5 Wageningen University & Research.
Ontwerpen met melkgeiten en | 11 Wageningen University & Research. Agrimatie - informatie over de andere stakeholders - Eerste stappen voor het herontwerpen van | agrosector. https://agrimatie.nl/ThemaResultaat.aspx?subpubID= melkgeitenstallen. Wageningen, 2025; Rapport 1597. | 2232&themaID=2286§orID=2238&indicatorID=2015. 6 IRAS. Risicomodellering veehouderij en gezondheid (RVG): | Geraadpleegd: 10-09-2025. modellering van regionale endotoxineconcentraties en relaties met | 12 IRAS NIVEL, RIVM. Mogelijke effecten van intensieve-veehouderij op gezondheidseffecten. Utrecht, Wageningen, Arnhem, Lelystad, 2019; | de gezondheid van omwonenden: onderzoek naar potentiële IRAS UU 2019-01 / WBVR-1910304. | blootstelling en gezondheidsproblemen. Utrecht/Bilthoven, 2011. 7 Van Bruggen C, Bannink A, Bleeker A, Bussink DW, Van Dooren HJC, | 13 RIVM. Veehouderij en gezondheid omwonenden. Bilthoven, 2016; Groenestein CM, et al. Emissies naar lucht uit de landbouw berekend | RIVM Rapport 2016-0058. met NEMA voor 1990-2021. Wageningen: Wageningen University & | 14 RIVM. Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (aanvullende Research, 2023; WOt-technical report 242. | studies). Bilthoven, 2017; RIVM Rapport 2017-0062. 2 Literatuur | Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 31 van 34 15 RIVM. Publicaties Veehouderij en gezondheid.
| https://www.rivm.nl/ | 22 Adreslocaties: BAG 1-1-2024, bewerking RIVM; Geitenhouderijen: veehouderij-en-gezondheid/publicaties. Geraadpleegd: 10-09-2025. | Landbouwtelling/ I&R, RVO, per 1-4-2021; alleen bedrijven met 50 16 NIVEL. Nivel-cijfers Ziekten op jaarbasis in Nederland - incidentie en | melkgeiten of meer, en niet geregistreerd op een woonadres (binnen prevalentie. https://www.nivel.nl/nl/zorg-en-ziekte-in-cijfers/cijfers- | bebouwde kom). ziekten-op-jaarbasis. Geraadpleegd: 10-09-2025. | 23 Lotterman A, Baliatsas C, de Rooij MMT, Huss A, Jacobs J, Dückers M, 17 Snijders B, van der Hoek W, Stirbu I, van der Sande MA, van | et al. Increased risk of pneumonia amongst residents living near goat Gageldonk-Lafeber AB. General practitioners’ contribution to the | farms in different livestock-dense regions in the Netherlands. PLoS management of community-acquired pneumonia in the Netherlands: a | One 2023; 18(7): e0286972. retrospective analysis of primary care, hospital, and national mortality | 24 Post PM, Hogerwerf L, Huss A, Petie R, Boender GJ, Baliatsas C, et al. databases with individual data linkage. Prim Care Respir J 2013; 22(4): | Risk of pneumonia among residents living near goat and poultry farms 400-405. | during 2014-2016. PLoS One 2019; 14(10): e0223601. 18 CBS.
StatLine - Ziekenhuisopnamen en -patiënten; diagnose-indeling | 25 Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Minister van VTV. https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/84067NED/ | Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Aanbiedingsbrief bij table?dl=6D1AC. Geraadpleegd: 10-09-2025. | onderzoeksrapport Veehouderij en gezondheid omwonenden (VGO-III). 19 CBS. StatLine - Overledenen; belangrijke doodsoorzaken (korte lijst), | Den Haag: Vergaderjaar 2025, nr. 4046518-1078489-IZB. leeftijd, geslacht. https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/ | 26 RIVM. Q-koorts.https://www.rivm.nl/q-koorts. Geraadpleegd: 06-10- dataset/7052_95/table?fromstatweb. Geraadpleegd: 10-09-2025. | 2025. 20 Corrado RE, Lee D, Lucero DE, Varma JK, Vora NM. Burden of Adult | 27 Ege MJ, Mayer M, Normand AC, Genuneit J, Cookson WO, Braun- Community-acquired, Health-care-Associated, Hospital-Acquired, and | Fahrlander C, et al. Exposure to environmental microorganisms and Ventilator-Associated Pneumonia: New York City, 2010 to 2014. Chest | childhood asthma. N Engl J Med 2011; 364(8): 701-709. 2017; 152(5): 930-942. | 28 Van Kersen W. Air pollution from livestock farms and respiratory health 21 VZinfo. Infecties van de onderste luchtwegen. | https://www.vzinfo.nl/ | impacts in neighboring residents. Utrecht University: 2024. infecties-van-de-onderste-luchtwegen. Geraadpleegd: 10-09-2025.
| 29 RIVM. Gezondheidseffecten van luchtverontreiniging in context. | https:// www.rivm.nl/ggd-richtlijn-medische-milieukunde-luchtkwaliteit-en- 2 Literatuur | Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 32 van 34 gezondheid/gezondheidseffecten-luchtverontreiniging/context- | 38 RIVM. Gezondheid en veiligheid in de Omgevingswet. Doelen, normen gezondheidseffecten-luchtverontreiniging. Geraadpleegd: 10-09-2025. | en afwegingen bij de kwaliteit van de leefomgeving. Bilthoven, 2014; 30 WHO. Ambient (outdoor) air pollution. https://www.who.int/news-room/ | RIVM Rapport 2014-0138, hoofdrapport. fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health. | 39 Siegrist M, Arvai J. Risk Perception: Reflections on 40 Years of Geraadpleegd: 10-09-2025. | Research. Risk Anal 2020; 40(S1): 2191-2206. 31 RIVM. Luchtkwaliteit en gezondheidswinst. Bilthoven, 2015. | 40 Kennisplatform Veehouderij en humane gezondheid. Geiten. https:// 32 Gezondheidsraad. Gezondheidswinst door schonere lucht. Den Haag, | www.kennisplatformveehouderij.nl/geiten. Geraadpleegd: 06-10-2025. 2018; publicatienr. 2018/01. | 41 Boogaard H, Patton AP, Atkinson RW, Brook JR, Chang HH, Crouse 33 CLO. Indicatoren luchtkwaliteit. https://www.clo.nl/ | DL, et al. Long-term exposure to traffic-related air pollution and indicatoren?f%5B0%5D=publication_topic%3A37.
Geraadpleegd: | selected health outcomes: A systematic review and meta-analysis. 10-10-2025. | Environ Int 2022; 164: 107262. 34 RIVM. Fijn stof emissies door veehouderij. https://www.rivm.nl/ | 42 Winkel A, Hagenaars T. Notitie: advies verlagen bacterie-emissies in ggd-richtlijn-mmk-veehouderij/emissies-veehouderij/fijn-stof-emissies- | geitenhouderijen. Wageningen: Wageningen University & Research, veehouderij. Geraadpleegd: 10-09-2025. | 2025. 35 CLO. Ammoniakemissie door de land- en tuinbouw, 1990-2022. https:// | 43 Fast T, Nijdam R. Beoordelingskader Gezondheid en Milieu Intensieve www.clo.nl/indicatoren/nl010120-ammoniakemissie-door-de-land-en- | veehouderijen. Fast Advies en Bureau Gezondheid, Milieu & Veiligheid tuinbouw-1990-2022. Geraadpleegd: 06-10-2025. | GGD’en Brabant/Zeeland, 2013. 36 IRAS. Vervolgonderzoek risicomodellering veehouderij en gezondheid (RVG): additionele analyses gericht op modellering van regionale endotoxineconcentraties over korte periodes en relaties met gezondheidseffecten. Utrecht, Arnhem, 2021; IRAS UU 2020. 37 RIVM. Nuchter omgaan met risico’s. Bilthoven, 2003; RIVM rapport 251701047/2003. 2 Commissie en geraadpleegd deskundigen Samenstelling commissie Veehouderij en gezondheid voor het advies Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II: • prof. dr. ir. A.
Burdorf, professor-emeritus determinanten van volksgezondheid, Erasmus Universiteit Rotterdam, voorzitter • drs. R. van Aalsburg, arts maatschappij en gezondheid, medisch milieukundige, GGD Hart voor Brabant • prof. dr. E.H.D. Bel, professor-emeritus longziekten, Universiteit van Amsterdam • dr. ir. G. Hoek, universitair hoofddocent blootstelling aan omgevingsfactoren, Universiteit Utrecht • mr. dr. R. Kegge, universitair docent bestuursrecht en omgevingsrecht, Universiteit Leiden • prof. dr. F.L.B. Meijboom, hoogleraar sustainable animal stewardship, Universiteit Utrecht • prof. dr. T. Nawrot, hoogleraar milieuepidemiologie, Universiteit Hasselt en Universiteit Leuven (België) • prof. dr. J.A. Stegeman, hoogleraar gezondheid van landbouwhuisdieren, Universiteit Utrecht • prof. dr. A. Voss, arts-microbioloog, UMCG, Groningen • dr. F. Woudenberg, hoofd leefomgeving, GGD Amsterdam Waarnemersa • dr. I.V.F van den Broek, VWS, Den Haag • drs. E.C. van den Aker, LVVN, Den Haag a Geraadpleegd deskundigen worden door de commissie geraadpleegd vanwege hun deskundigheid. Geraadpleegd deskundigen en waarnemers hebben spreekrecht tijdens de vergadering. Ze hebben geen stemrecht en dragen geen verantwoordelijkheid voor de inhoud van het advies van de commissie. Incidenteel geraadpleegd deskundigena • prof. dr. ir. L.A. Smit, Universiteit Utrecht • dr. T.J.
Hagenaars, Wageningen University & Research • ing. J.C. Verkaik, Wageningen University & Research • dr. ir. A. Winkel, Wageningen University & Research • J. Tolboom, LTO Geitenhouderij, Den Haag • N. Verduin, NGZO, Den Haag • G. Heerink, Platform Melkgeitenhouderij, Den Haag • M. Maurice, Platform Melkgeitenhouderij, Den Haag • Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit • Omgevingsdienst Brabant Noord Secretarissen • dr. K.A. Baken, Gezondheidsraad, Den Haag • dr. D. Boers, Gezondheidsraad, Den Haag Betrokken bestuurslid Gezondheidsraad • prof. dr. Karien Stronks, voorzitter Gezondheidsraad 2 Gezondheidsraad | Nr. 2025/20 Commissie Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II | pagina 33 van 34
De Gezondheidsraad gaat bewust en kritisch om met generatieve AI. Het wegen van de wetenschappelijke gegevens en het opstellen van adviezen gebeurt in commissies, door deskundigen. Als generatieve AI wordt gebruikt, dan is dat alleen ter ondersteuning of ter aanvulling van dat proces. U kunt dit document downloaden van gezondheidsraad.nl. Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald: Gezondheidsraad. Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II. Den Haag: Gezondheidsraad 2025; publicatienr. 2025/20. Auteursrecht voorbehouden De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet). De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat; Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikkelingen of trends signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid. De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.
2 Gezondheidsraad | Nr. 2025/20