8f.1 GEWOON DOEN! Programma cultuur Oldambt 2024 - 2030

GEWOON DOEN! Programma cultuur Oldambt 2024-2030

Klokkengieterijmuseum Heiligerlee

1. Voorwoord Cultuur speelt een belangrijke rol in de toekomst van Oldambt: cultuur draagt bij aan de ontwikkeling van onze inwoners en bezoekers, versterkt het woon- en vestigingsklimaat én verrijkt de identiteit van onze gemeente. In ‘Gewoon Doen!’ staat hoe we de komende jaren aan de slag gaan met cultuur in Oldambt. Dit programma is mede tot stand gekomen dankzij de participatie van verschillende partijen waaronder gesprekken met het culturele veld, (beleids)medewerkers van andere domeinen en door bureauonderzoek (zie bijlage voor de geraadpleegde partijen, personen en stukken). In Gewoon Doen! nemen wij u mee in een nieuwe visie en werkwijze op cultuur voor de gemeente Oldambt. We kiezen voor drie thema’s die de komende jaren centraal staan en die verder zijn uitgewerkt. Ieder thema vraagt een andere inzet van de gemeente qua mankracht en investeringen. Voor de ontwikkeling van het culturele veld is het belangrijk dat er nu beleidskeuzes worden gemaakt en dat die ook kunnen worden uitgevoerd. De uitwerkingen geven duidelijk aan dat er alvast stappen gezet kunnen worden, terwijl tegelijkertijd de grotere plannen verder kunnen worden doorontwikkeld. Vast staat dat er nu kansen liggen, mede omdat dankzij Nij Begun de komende 30 jaar structureel geld naar Groningen komt waarmee ook Oldambt kan investeren in cultuur. De tijd van Gewoon Doen! is nu aangebroken.

Jurrie Nieboer wethouder Cultuur

1

Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inleiding: 1.1 De waarde van cultuur 1.2 Integraal werken 2.De basis op orde

1. 2.

Basis van Beleid Randvoorwaarden

3. Wat gebeurt er op cultureel gebied

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Beeld op Oldambt Cultureel aanbod Festivals Cultuurhuis de Klinker Cultuurplatform Oldambt Marketing: ZO!Groningen

4. Ambities: Stip op de horizon 4.1 Inleiding 1. 2. 3.

Trots op Oldambt De Jeugd: De Toekomst Cultuur is voor iedereen bereikbaar

5. Financiering 6. Samenvatting

2

Trots Waar de wind vrij waait en het graan zich strekt, ligt een pad van erkenning, een reis van waardering. Zelfredzaamheid, zo stevig als de grond van Oldambt. Waar elk hart zijn dromen begint, onder een hemel waar vrijheid bloeit. Erfgoed en identiteit, zo rijk als de klei, zo vruchtbaar en uitgestrekt. Oldambt, roept om jouw passie, jouw ideeën, jouw inzet. Werk aan de dag van morgen met de kracht die jij in je hebt. Jouw bijdrage telt, Voor het land van de toekomst, en voor jezelf, in elk gewas en elk moment. Want het is onze liefde voor elkaar, die ons verenigt. Je mag er zijn, mijn liefste, Jij bent het die telt, en ik, en wij, zo met elkaar, kunnen we trots zijn als inwoners van ons Oldambt

Refia Doevendans – Stadsdichter Oldambt

3

1. Inleiding 1.1 De waarde van cultuur 1.2 Integraal werken

1.1 De waarde van cultuur Cultuur ontstaat overal waar mensen een gemeenschap vormen. Ze is een uiting van samenzijn en verbondenheid. Cultuur voegt iets wezenlijks toe aan ons maatschappelijk samenleven: verbeelding, reflectie, creativiteit, symboliek, traditie of ritueel. Deelnemen aan cultuur biedt ook de nodige ontspanning, vermindering van stress, legt nieuwe verbindingen in de hersenen en het is een manier om kennis te nemen van het verhaal, de historische achtergrond, van een plek of het perspectief van ‘de ander’. In cultuur komt dus een variëteit aan waarden samen. Het wordt nog duidelijker wat cultuur betekent voor een gemeenschap als cultuur wordt onderverdeeld in 4 kernwaarden: • Maatschappelijke waarde: Cultuur brengt mensen samen en verbetert het welzijn van de inwoners. Cultuur verbindt doelgroepen, versterkt de leefbaarheid en draagt bij aan het vergroten van de kansengelijkheid. Culturele ontplooiing draagt bij aan democratie en sociale cohesie (Europese Commissie, juni 2023). Cultuur heeft een meerwaarde voor gezondheid (WHO) en voor het mentale welzijn van jongeren (UNESCO). Cultuur draagt bij aan talentontwikkeling en de ontwikkeling van eigenwaarde, is belangrijk voor mentaal welbevinden, expressie, verbinding en het ontwikkelen van identiteit.

Cultuur kan een middel zijn om bij te dragen aan tal van opgaven in het sociaal domein, zoals onderwijsachterstanden, participatievraagstukken, (jeugd- en ouderen) zorg, mentale en fysieke gezondheid. • Economische waarde: Een goed cultureel klimaat en aantrekkelijke en bereikbare culturele voorzieningen zorgen voor werkgelegenheid en creatieve bedrijvigheid die ook een spin-off kent naar andere sectoren. Daarbij zorgt cultuur voor een aanwas aan toerisme en recreatie. Het stimuleert ondernemerschap en leidt tot innovatie en creatieve impulsen. Een goede culturele infrastructuur verbetert het vestigingsklimaat van een gebied en verhoogt de waarde van het vastgoed in de omgeving. • Artistieke waarde: Naast de doelstellingen die door middel van cultuur behaald kunnen worden, is cultuur ook een doel op zich, waarbij de cultuuruiting of het ‘kunstwerk’ centraal staat en een eigen unieke esthetische waarde heeft. • Ruimtelijke / historische waarde: Als vierde waarde heeft cultuur de waarde van (immaterieel) erfgoed dat vanuit historisch perspectief bijdraagt aan de culturele identiteit van een gemeente en haar inwoners. Hieronder vallen bijvoorbeeld monumenten, musea en historisch archiefmateriaal. Cultuur is een groot publiek goed dat vraagt om structurele publieke investeringen.

Net als bij welzijn, gezondheid en onderwijs is er meer nodig dan het vrije spel van de markt of incidentele en politiek afhankelijke keuzes. Cultuurbeleid dient daarom structureel en voor de lange termijn geborgd te zijn (VNG 2023).

4

Door cultuur een sleutelrol te geven, te verweven met erfgoed, toerisme, recreatie, het economisch en het sociaal domein verbetert de leef kwaliteit. Cultuur verrijkt het ‘samenleven’: het verstevigt sociale banden, vergroot de mentale en fysieke gezondheid van mensen en schept gedeeld plezier. Cultuur bevordert de creativiteit van makers, deelnemers en publiek. Cultuur maakt een gemeente aantrekkelijker voor bewoners, bezoekers en ondernemers.

1.2 Integraal werken Cultuur is van meerwaarde voor diverse domeinen en opgaven in onze samenleving. Dit vraagt ook dat cultuur gezien wordt door andere beleidsdomeinen: letterlijk en figuurlijk. De toenemend erkende meerwaarde van cultuur voor andere opgaven als welzijn en veiligheid komt echter vaak op rekening van het cultuurbudget. Het adagium lijkt nog steeds dat cultuur iets vrijblijvends levert (en dat cultuurprofessionals daar blij om mogen zijn), niet dat daar publieke erkenning en honorering tegenover hoeft te staat (VNG 2023). Cultuur draagt niet alleen bij aan andere domeinen maar ís ook van andere domeinen afhankelijk om zich optimaal verder te kunnen ontwikkelen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de inzet van personeel, financiën, marketing, contacten met bedrijven, huisvesting, vervoer, landschapsontwikkeling en het bereiken van doelgroepen. Dat geldt ook andersom. Oldambt zet al in op gebiedsgericht integraal werken, bijvoorbeeld middels gebiedsregisseurs, een bijdrage van toerisme aan festivals en ook binnen het sportdomein. Idealiter komt er een cultuurvisie die sector overstijgend, integraal en gebiedsgericht is, bezien vanuit de verschillende relevante invalshoeken en waarden. Oldambt staat hierin niet alleen.

Meerdere gemeentes in Nederland hebben al stappen gezet met het opstellen en uitvoeren van een integrale cultuurvisie zoals Barneveld, Doetinchem en Hardenberg. Ook de gemeente Groningen geeft een goed voorbeeld waarbij het domein economie financieel bijdraagt aan de evenementen in de stad, omdat deze evenementen een flinke economische en toeristische impuls geven. De VNG sluit daarbij aan en vindt dat percentage afdracht vanuit andere domeinen zeker tot de mogelijkheden behoort om het integrale karakter van cultuur te erkennen. De provincie Groningen schrijft hierover in haar nota: “Cultuur staat voor eigenheid en identiteit. We willen in verbinding met andere domeinen zoals economie, ruimtelijke ordening en recreatie en toerisme de culturele waarde van onze omgeving onder de aandacht brengen.” Wat zijn de te zetten stappen?: • Cultuur schuift (als vanzelfsprekend) aan bij andere domeinen (onderwijs, welzijn, jeugd, toerisme, ruimtelijke ordening) • De huidige gesubsidieerde activiteiten vragen qua bereik en intrinsieke bijdrage die ze leveren ook om een financiële bijdrage van andere domeinen. Gekeken kan worden of dit gerealiseerd c.q. uitgebreid kan worden

5

2. De basis op orde 2.1 Basis van beleid 2.2 Randvoorwaarden

2.1 Basis van beleid “De gemeente Oldambt is de ideale basis voor een synergie tussen landschap, cultuur en erfgoed. Een synergie waar wij als gemeente op blijven inzetten om deze unieke eigenschappen te versterken.” (burgemeester Cora Yfke Sikkema bij de opening graduation show Minerva 2023) Oldambt is een gemeente met vele (ver)gezichten. Oldambt heeft in beginsel alles. Er is een rijke geschiedenis, er is ruimte, er zijn culturele instellingen met plannen en ideeën, er zijn liefhebbers, publiek en vrijwilligers. Tot slot, en zeker niet onbelangrijk: er is nu een kans om te investeren, dankzij programma's als Nij Begun. Dit biedt de gemeente Oldambt de mogelijkheid om doelen te realiseren die passen bij het karakter en de wensen van Oldambt. De gemeente Oldambt stelt drie doelen centraal: Trots op Oldambt Oldambt wordt gekenmerkt door een rijke geschiedenis en een prachtig landschap. Het uitdragen, voelbaar en zichtbaar maken van de geschiedenis van Oldambt in het landschap, in de dorpen, online en buiten de gemeentegrenzen is belangrijk. Dit versterkt de identiteit van Oldambt, het trots zijn op de geschiedenis, weten waar je vandaan komt. Het zorgt ook voor het vergroten van de aantrekkelijkheid van Oldambt voor inwoners, bedrijven en toeristen.

De gemeente Oldambt wil een overkoepelende visie ontwikkelen voor het uitdragen van de historie en het verhaal van Oldambt waarin iedere relevante instelling zijn of haar eigen rol krijgt of kan nemen. Daarnaast gaat de gemeente kijken hoe het thema Trots op Oldambt op andere manieren kan worden ingevuld. Cultuur is voor iedereen bereikbaar Cultuurparticipatie verbindt en versterkt de sociale cohesie. Cultuur zorgt voor ontspanning en brengt je in contact met andere mensen en nieuwe ideeën: het verrijkt. De gemeente wil actieve en passieve cultuurparticipatie bevorderen door het bestaande aanbod beter te faciliteren, het aanbod te spreiden over de gemeente en een belangrijk deel van het aanbod toegankelijk maken voor alle inwoners, ook voor wie de (financiële) drempels te hoog zijn. De jeugd heeft de toekomst. Het is belangrijk dat alle kinderen vanaf jonge leeftijd actief en passief kennismaken met cultuur. Elk kind maakt op school kennis met cultuur en elk kind heeft buiten schooltijd de mogelijkheid om deze kennismaking voort te zetten. Cultuur draagt bij aan het ontdekken van talenten, het trainen van creatieve en sociale vaardigheden. Het zorgt ook voor het in contact komen met andere perspectieven. En draagt bij aan zelfvertrouwen. Hierdoor beginnen de jonge inwoners (en toekomstige werknemers) zelfredzamer, creatiever en communicatiever aan hun loopbaan.

Dit vergt niet alleen een stevig cultuuraanbod op scholen (dat ook al aanwezig is), maar ook een breed aanbod voor de vrije tijd dat voor iedereen toegankelijk is.

6

Streven: – de geschiedenis van Oldambt is fysiek en digitaal zichtbaar – cultuur is voor iedereen bereikbaar – iedereen kan (en mag) deelnemen aan cultuur - ieder kind kan binnen en buiten school kennismaken met- en zich verdiepen in cultuur

2.2. Randvoorwaarden Onderscheid tussen beleid en uitvoering Wil Oldambt haar doelstellingen realiseren op het gebied van cultuur dan is het noodzakelijk om kritisch te kijken naar de formatie, taakverdeling en uitdagingen die er liggen, ook binnen de gemeentelijke organisatie zelf. Eerder is al gesproken over de noodzaak van een integrale aanpak (sector overstijgend). Het is van belang dat deze aanpak geïntegreerd wordt in zowel de werkwijze als de financiering van cultuur. Voor de uitvoerbaarheid van het cultuurprogramma is het raadzaam een duidelijk onderscheid te maken tussen beleidsontwikkeling, uitvoering van beleid en cultuurcoaching.

•

Beleid: focus op het ontwikkelen van beleid en het leggen van contacten en signaleren van kansen en trends op provinciaal, landelijk en Europees niveau.

•

Uitvoering van beleid: zoals het bewaken van voortgang, onderhouden van contacten met de instellingen en de interne verbindingen.

•

Cultuurcoach, waaronder cultuureducatie zoals het cultuurmenu, uitvoering van projecten als Tijd voor Toekomst en ondersteuning van initiatieven in het veld.

Deze driedeling zal de effectiviteit en focus van het cultuurbeleid in Oldambt ten goede komen. Eenduidige subsidiestructuur en samen sterker Het is belangrijk dat er bij de musea en cultuurhistorische verenigingen een eenduidige subsidiestructuur komt. Daarnaast is het wenselijk dat voor de cultuurhistorische verenigingen beleid wordt ontwikkeld voor het behouden en ontsluiten van de collecties. Het advies is om voor de harmonisering van de subsidiestructuur een externe kwartiermaker aan te stellen die na inventarisatie van de instellingen uniformiteit aanbrengt in de manier van verstrekken subsidies (naar aanleiding van exploitatie, doelgroep, vierkante meters en activiteiten). De kwartiermaker ontwikkelt en implementeert ook het beleid aangaande de samenwerking tussen de cultuurhistorische verenigingen. Trek hier maximaal anderhalf jaar voor uit, informeer de instellingen. Dan is er voor anderhalf jaar duidelijkheid en dan kunnen de

7

instellingen er rekening mee houden dat er over anderhalf jaar mogelijk iets anders van ze wordt verwacht en daarop anticiperen. Subsidieregelingen onder de loep We moeten kritisch kijken naar de bestaande gemeentelijke Evenementen subsidieregeling. Op dit moment ontvangen de meeste jaarlijks terugkerende evenementen en organisaties geen structurele subsidie, ze moeten ieder jaar opnieuw een aanvraag doen. Het vergt van gemeente en instellingen jaarlijks een behoorlijke tijdsinvestering om plannen te schrijven en te beoordelen. Bovendien mist de gemeente de mogelijkheid om op lange termijn sturing te geven aan de doelen die zij wil bereiken met haar subsidiebeleid. Een ander bijkomend voordeel van een vaste toekenning is dat het voor organisaties makkelijker wordt om van derden, zoals fondsen, instellingen en bedrijven subsidie te ontvangen: een structurele erkenning geeft vertrouwen en vergroot de investeringsbereidheid van fondsen en gelden van derden. Advies is om met meerdere instellingen en organisaties meerjarige afspraken te maken over doelstellingen en bereik als de financiële situatie van de gemeente dit toelaat.

Acties de basis op orde: • heldere taakverdeling met onderscheid tussen beleid en uitvoering • harmonisering van de subsidiestructuur, start bij erfgoed: musea en cultuurhistorische verenigingen en zet in op samenwerking • waar mogelijk structurele meerjarige subsidieafspraken indien mogelijk

8

3. Wat gebeurt er op cultureel gebied? 3.1 Oldambt in Beeld 3.2 Cultureel aanbod 3.3 Festivals 3.4 Cultuurhuis de Klinker 3.5 Cultuurplatform Oldambt 3.6 Vrijwilligersbeleid 3.7 ZO!GRONINGEN

3.1 Oldambt in Beeld De gemeente Oldambt had op 31 januari 2023 in totaal 39.073 inwoners (172 inwoners per km2 – bron: CBS). Daarvan wonen er ongeveer 25.000 in het stedelijke gebied WinschotenHeiligerlee- Scheemda. In alle statistieken die het Sociaal Planbureau Groningen heeft verzameld in de Brede Welvaart Monitor (2022), bungelt Oost-Groningen onderaan. OostGroningen scoort laag als het gaat om ontwikkelingen als armoede, inkomen, opleiding en bedrijvendynamiek. Hoewel de werkloosheid met 4,3% procent keurig in de pas loopt (landelijk 4,2%), piekt de jeugdwerkloosheid met 19% (landelijk 9%) in Oldambt. Het gemiddelde inkomen ligt hier 3.000 euro lager (23.500 euro tegenover 26.600 euro landelijk). Het percentage lage inkomens ligt juist hoger. Veel gezinnen tobben met een derde generatie zonder baan, de zogenaamde intergenerationele werkloosheid. Bijna 9% van de kinderen groeit op in armoede. Sierdjan Koster (professor economische geografie en arbeidsmarktdynamiek aan de Rijksuniversiteit Groningen) verzorgde in 2022 een lezing in De Boschpoort in Winschoten met als strekking dat de bescheidenheid van (Oost-)Groningers de economische groei in de weg staat en er kansen worden gemist. (Oost-) Groningers denken aanmerkelijk minder positief over zichzelf dan mensen in andere delen van het land. De onderschatting van de eigen potentie begint al op de lagere school.

Het advies voor de vervolgopleiding ligt in OostGroningen gemiddeld lager dan elders, afgezet tegen de kwaliteit van de leerling. Tegelijkertijd bevindt de gemeente Oldambt zich in een tijdsgewricht waar herijking van haar identiteit aan de orde is. krimp voorbij, ontdekt door de rest van Nederland met een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat en landschappelijke vergezichten als unique selling point. De Graanrepubliek als metafoor; een gemeente met geschiedenis en een veelbelovende toekomst.

3.2 Cultureel aanbod De gemeente Oldambt kent een brede en diverse culturele infrastructuur. In de stedelijke kern Winschoten/Scheemda/Heiligerlee zijn de grotere culturele instellingen gevestigd waaronder de Klinker, het Kunstencentrum, de bibliotheek en musea zoals Slag bij Heiligerlee en het Klokkengieterijmuseum. In de minder dichtbevolkte dorpen vinden we de kleinschaliger cultuur; musea, galeries, beeldend kunstenaars en een bloeiend verenigingsleven (zie de bijlage voor een overzicht). Verder is Oldambt gezegend met meerdere cultuurhistorische verenigingen, als Stichting Oud Winschoten, Cultuur Historisch Centrum Oldambt, de Historische Vereniging Scheemda, Stichting Vrienden van de Nieuwe Schans en Stichting Oud Brandweermateriaal Winschoten.

9

Een groot deel van het culturele aanbod wordt gedragen door vrijwilligers. Dit geldt niet alleen voor het verenigingsleven, maar ook voor musea, historische verenigingen en een deel van de festivals. Het is mooi dat zoveel mensen zich op vrijwillige basis inzetten voor cultuur. Het maakt een deel van het cultuuraanbod echter ook kwetsbaar. Daarnaast ontbreekt het een aantal (muziek)amateurverenigingen aan goede faciliteiten. Het gaat dan bijvoorbeeld over betaalbare repetitieruimtes. Met welzijn en ruimtelijke ordening kan gekeken worden of en welke mogelijkheden er zijn voor goede (beschikbare) ruimtes. De gemeente Oldambt profiteert van de nabijheid van de stad Groningen met hoogwaardige culturele aanbieders en het spreidingsbeleid van de provincie. Dit stimuleert culturele aanbieders als Gronings Vuur om naar Oldambt te komen. Ook de ruimte, het erfgoed en het landschap van Oldambt zijn uitnodigend voor initiatieven uit de stad Groningen. Een goed voorbeeld hiervan is de Graduation show van Academie Minerva die afgelopen jaren op een prachtige manier gepresenteerd werd in De Toekomst bij Scheemda. Oldambt zelf is ook aantrekkelijk voor bezoekers van buiten dankzij het grote en diverse aanbod aan festivals, de musea, de verhalen, het landschap en kunst in de openbare ruimte. Er is veel te doen!

3.3 Festivals “Naast economische voordelen versterken de festivals ook het culturele kapitaal van Oldambt. Zij helpen het gebied opnieuw uit te vinden door het unieke verhaal van Oldambt aan een breder publiek te vertellen en lokale burgers bewuster te maken van het unieke karakter van Oldambt. De festivals zorgen bovendien voor waardevolle (nieuwe) netwerken en verbindingen binnen en buiten de gemeente, wat bijdraagt aan de verbetering van het imago van Oldambt en waardoor inwoners ook weer met meer trots kijken naar hun eigen woonomgeving.” Uit het onderzoek van Maarten C.J. Koreman: Reinventing a Rural Area: A Case Study into Cultural Festivals in Oldambt, The Netherlands

Festival Hongerige Wolf, Hongerige Wolf

10

Oldambt kenmerkt zich door een breed en divers aanbod van festivals en evenementen. Het is uitzonderlijk dat een gemeente van deze omvang een zo groot en kwalitatief hoogstaand aanbod kent. De festivals en evenementen in Oldambt zijn onder meer: Bevrijdingsfestival Oldambt, Adrillen, Zuiderveen Festival, Urban Sodom, Tellerlikker Festival, Boerenerf Festival, Straattheater Festival Waterbei, Nacht van Winschoten, Middeleeuws Winschoten, de RUN van Winschoten, Kloosterpop, Festival Hongerige Wolf en Festival Grasnapolsky (dat ook andere initiatieven ontwikkelt zoals Grasduinen) en diverse dorpsfeesten. Het ondersteunen van festivals draagt bij aan meerdere doelstellingen van de gemeente Oldambt. • festivals geven een toeristische en economische impuls • gratis festivals dragen bij aan de toegankelijkheid van cultuur voor iedereen • festivals buiten Winschoten brengen cultuur in een rurale omgeving • festivals zijn een verrijking voor het culturele aanbod in Oldambt • festivals dragen bij aan de uitstraling van Oldambt als een levendige culturele gemeente Festival Waterbei, Middeleeuws Winschoten, Hongerige Wolf en Grasnapolsky hebben landelijke uitstraling. Deze festivals trekken veel publiek van buiten de gemeente. Daarmee leveren ze een bijdrage aan de toeristische aantrekkingskracht van de gemeente en zorgen voor een economische impuls.

Meerdere festivals hebben baat bij een meerjarige subsidie. Dit zorgt ervoor dat de festivals kunnen inzetten op een langdurige artistieke ontwikkeling. Tevens is het huidige budget te beperkt voor het huidige aanbod van festivals en zijn ze de afgelopen jaren niet geïndexeerd terwijl de organisatiekosten enorm zijn toegenomen. De gemeente Oldambt gaat kijken of het budget voor festivals kan worden verhoogd. Dit biedt ook ruimte om de toekenningen te indexeren.

3.4 Cultuurhuis De Klinker Cultuurhuis De Klinker huisvest vijf culturele organisaties op één locatie: theater, kunstencentrum, filmhuis, bibliotheek en lokale omroep RTV GO. Het gebouw heeft daardoor een belangrijke functie in de regio. De Klinker is de grootste aanbieder van cultuur en cultuurlessen en voorziet in een gevarieerd aanbod van voorstellingen, films en concerten. In het kunstencentrum kan een leerling instrumentale en vocale lessen volgen bij HBO gediplomeerde docenten in alle stijlen (pop, jazz, wereldmuziek, hiphop, musical, klassiek). Het kunstencentrum biedt ook klassiek en modern ballet en theaterlessen voor jong en oud. Op basisscholen organiseert en voert het kunstencentrum cultuureducatie uit. De Klinker wil een podium en huiskamer zijn voor allerlei doelgroepen in de regio en een open huis en ontmoetingsplek voor culturele en maatschappelijke organisaties uit de gemeente Oldambt en omgeving. Dat betekent dat de Klinker ook overdag toegankelijk wil zijn voor publiek en iets te bieden wil hebben. Dit kunnen activiteiten zijn die De Klinker zelf organiseert zoals exposities of in samenwerking met anderen, zoals de bibliotheek. Het kunnen activiteiten zijn van andere (maatschappelijke) organisaties. Een dagelijkse

11

openstelling van het café zou ook bijdragen aan het open karakter. De Klinker wil een plek zijn waar men zich tegelijkertijd uit en thuis voelt. Het kunstencentrum ziet een verandering in de vraag naar lessen. Klassieke instrumenten als de fagot en dwarsfluit, trekken steeds minder leerlingen. De vraag naar pop gerelateerde instrumenten neemt toe. Het kunstencentrum wil in de komende jaren haar aanbod verbreden door onder meer beeldende kunst op te nemen in het programma. Ook zet het kunstencentrum in op het aanbieden van een programma op locatie (buiten het gebouw De Klinker). De Klinker trekt haar centrale rol in het culturele en maatschappelijke veld steeds meer naar zich toe. Zij wil zich sterk maken als samenwerkingspartner voor culturele en maatschappelijke organisaties binnen de gemeente. De Klinker wil dienen als kennis hub, netwerkpartner en podium voor instellingen en amateurverenigingen. De Klinker beschikt over kennis op het gebied van organisatie, financiën, fondsenwerving, marketing, educatie en techniek en kan deze ook ter beschikking stellen aan het culturele veld in Oldambt. De Klinker is bezig om samen met andere lokale partijen te kijken of het mogelijk is om een productiehuis te beginnen als opvolger van bijvoorbeeld de projecten van Gronings Vuur.

3.5 CultuurPlatform Oldambt De gemeente en de gemeenteraad hadden in 2017 een wens om een cultuurplatform te realiseren. Doel van het cultuurplatform was om alle culturele organisaties in Oldambt met elkaar te verbinden en hierdoor te versterken. De afgelopen jaren heeft het Cultuurplatform dat willen realiseren door het organiseren van bijeenkomsten zoals algemene cultuurcafés. Vanaf 2022 werden de bijeenkomsten meer toegespitst per discipline, bv. beeldende kunst of muziek. De bijeenkomsten werden zeer wisselend bezocht. Terugkijkend wordt geconstateerd dat het doel van het Cultuurplatform belangrijk is, maar dat in de praktijk de verbinding en versterking nog onvoldoende van de grond zijn gekomen. De vraag is of het Cultuurplatform in de huidige vorm door moet gaan of dat bijvoorbeeld de dorpenronde (paragraaf 4.3) of de themabijeenkomsten (paragraaf 4.4) een vervanging, vervolg of betere invulling kunnen zijn voor Cultuurplatform 2.0. De workshops ledenwerving, promotie en fondsenwerving die het cultuurplatform aanbiedt via de Kultuurcentale/ Kultuurloket zijn waardevol en worden gehandhaafd.

3.6 Vrijwilligersbeleid Na het COVID tijdperk zien we een afname van het aantal vrijwilligers in Nederland. Het gaat daarbij o.a. om de vrijwilligers die organisaties draaiende houden, besturen van verenigingen, de vrijwilligers bij de musea, bij historische verenigingen en dorpshuizen. Dit maakt de sector kwetsbaar en het behoud van de musea en verenigingen onzeker. De vrijwilliger van nu (met name jongeren) wil graag actief zijn op projectbasis. Het is steeds lastiger om vrijwilligers te vinden die zich voor langere tijd of voor vaste tijden willen vastleggen. De gemiddelde leeftijd is vaak hoog aangezien we tegenwoordig langer moeten doorwerken. Dat ouderen langer thuis moeten blijven wonen met bijbehorende mantelzorg voor elkaar speelt ook een belangrijke rol. Al deze aspecten worden meegenomen in het te actualiseren beleidsplan Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). Het vrijwilligersbeleid is een onderdeel van het Wmo beleid. Het probleem van het vrijwilligerstekort in de culturele sector zal hierin ook worden geadresseerd. Het Wmo beleidsplan wordt eind 2024/begin 2025 aangeboden aan de gemeenteraad.

12

3.7 ZO!GRONINGEN Stichting ZO!GRONINGEN is verantwoordelijk voor de regiopromotie van Zuid en Oost Groningen: Oldambt, de Veenkoloniën en Westerwolde. Dit is een NPG-project met een looptijd tot 2030. Goede toeristeninformatie en evenementencommunicatie en ondersteuning van toeristische en recreatieve ondernemers is daar belegd. Naast de promotie van de regio neemt de stichting ook andere taken voor de gemeente op zich. In het kader van deze contractactiviteiten kan de stichting zich nog meer focussen op culturele evenementen en het toegankelijk maken van cultuur voor de recreatieve sector. Culturele instellingen kunnen hun activiteiten promoten via de site van ZO!GRONINGEN en de Kultuuragenda. Dit gebeurt nog te weinig. De musea en erfgoedinstellingen willen graag een erfgoedroute. ZO!GRONINGEN kan wellicht adviseren bij een dergelijk traject. Naast de promotie van de regio neemt de stichting ook andere taken voor de gemeente op zich. In het kader van deze contractactiviteiten kan de stichting zich nog meer focussen op culturele evenementen en het toegankelijk maken van cultuur voor de recreatieve sector.

Aandachtspunten: • behouden breed en divers cultuuraanbod • versterken centrale rol De Klinker als huiskamer Winschoten en ondersteuning culturele veld • festivals koesteren, mogelijkheid bieden voor structurele subsidie • herijken invulling Cultuurplatform Oldambt • behouden workshops Kultuurcentrale en Kultuurloket • opzetten overkoepelend en centraal vrijwilligersbeleid • ZO!Groningen beter aansluiten bij gemeente en culturele instellingen

4. Ambities: een stip op de horizon 4.1 Inleiding 4.2 Trots op Oldambt 4.3 Cultuur voor iedereen bereikbaar 4.4 De Jeugd De Toekomst

4.1 Inleiding Hoe kan cultuurbeleid bijdragen aan het versterken van de identiteit van Oldambt, het doorbreken van de intergenerationele patronen, het bieden van ontwikkelingskansen en het versterken van de dorpen en de sociale cohesie? De gemeente Oldambt focust zich hiervoor op drie centrale thema's: trots op Oldambt, de jeugd heeft de toekomst en cultuur is voor iedereen bereikbaar. Hieronder worden de thema's inhoudelijk uitgewerkt en wordt geschetst wat er op korte en langere termijn mogelijk is om de ambities te realiseren: Gewoon Doen!

13

4.2 Trots op Oldambt Oldambt bezit een schat aan bijzonder cultureel erfgoed; pittoreske dorpjes en plaatsen, bijzondere kerken, herenboerderijen en arbeiderswoningen, monumenten en musea gelegen in een authentiek landschap. De gemeente kent een bijzonder rijke geschiedenis; gelegen aan de Dollard/Waddenzee stond de geschiedenis veelal in het teken van de grote sociale verschillen tussen de herenboeren en de landarbeiders. De monumentale gebouwen en sporen in het landschap zijn hier de zichtbare getuigen van. De onzichtbare getuigenissen die Het Verhaal Van Oldambt compleet maken bevinden zich verborgen in kasten en stellingen en in de hoofden van mensen. Trots op Oldambt is een brede ambitie die op meerdere niveaus kan worden ingevuld: cultuur en gemeenschap, landschap en erfgoed. Het gaat om het uitdragen, zichtbaar en bereikbaar maken van de geschiedenis. Het omarmen van de historie van Oldambt, het trots zijn op wat er is, op de mensen, het landschap en de ruimte en het kijken naar de toekomst. Het doel is dat Oldambt zich op de best mogelijke wijze presenteert. Dat Oldambtsters een hernieuwde waardering krijgen voor de rijkdom die hun omgeving heeft en wat zijzelf te bieden hebben. Immers: als je het zelf niet omarmt, hoe kunnen anderen dat dan?

Boerderij Hermans Dijkstra, Midwolda

Wat gebeurt er al? Oldambt heeft meer dan tien kleine musea binnen haar gemeentegrenzen. Daarnaast beschikt de gemeente Oldambt over bijzonder erfgoed, al dan niet opengesteld voor publiek. Er zijn meerdere historische verenigingen met rijke collecties, die activiteiten organiseren. Stichting Oud Winschoten heeft een uitgebreide historische collectie over Winschoten. Het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt organiseert jaarlijks onder meer de open monumentendagen. Ook zijn er kunstinitiatieven die de geschiedenis van Oldambt in beeld brengen: lezingen in de Cultuurhuis De Klinker over de Joodse geschiedenis, kunst in de landschappelijke ruimte en Grasnapolsky voerde tijdens Grasduinen 2023 tafelgesprekken in Bad Nieuweschans om verhalen op te halen.

14

Trots op Oldambt betekent ook het omarmen van evenementen met een bovenregionale uitstraling en dito publiek zoals de festivals Middeleeuws Winschoten, Grasnapolsky en Hongerige Wolf. Dit zijn visitekaartjes naar de buitenwereld. Deze festivals dragen er ook aan bij dat inwoners weer met andere ogen naar hun eigen omgeving gaan kijken. Trots op Oldambt betekent ook het koesteren van kunst in de openbare ruimte zoals in 2023 het opknappen van het kunstwerk Verkleuringen van Paul de Kort in het Bos op Houwingaham. Met de aanleg van een plankenpad en het herstel van de waterval in datzelfde bos – een samenwerking van Waterschap Hunze en Aa’s, Staatsbosbeheer en gemeente – vormen landschap, kunst en natuur een mooi geheel. In 2022 was er een grensoverstijgende tentoonstelling met Duitsland in de openbare ruimte met onder andere een kunstwerk in het Rosarium in Winschoten. De gele dijkcoupure ‘Het Gele Diekgat’ van kunstenaar Piet Tuytel gelegen tussen de Reiderwolderpolder en de Carel Coenraad polder wordt opgeknapt. Daarnaast krijgt Het Gele Diekgat zijn schotbalkhuisje weer terug dankzij het winnen van de provinciale ERL erfgoedprijs. Als in 2024 de Carel Coenraadpolder honderd jaar bestaat, is alles in oude glorie hersteld. Dit markante punt is een mooi voorbeeld waar kunst, erfgoed en toerisme samenkomen.

De gemeente is voornemens de dijkcoupures – waar Het Gele Diekgat er een van is – aan te wijzen als gemeentelijke monumenten.

Waterval in Bos op Houwingaham, Bad Nieuweschans

15

Waar willen we naartoe? Beeldende kunst in de landschappelijke ruimte Als iets Oldambt kenmerkt is het de weidsheid van het landschap. Bij Trots op Oldambt hoort het in ere herstellen van kunst in de openbare ruimte. Een zaak van cultuur, maar ook van ruimtelijke ordening en toerisme. Het is in dat kader interessant te onderzoeken of er een toekomst ligt voor beeldende kunst in combinatie met agrotoerisme. In de 60er jaren werd geschiedenis geschreven door boer Waalkens die land art kunstenaars uit de hele wereld uitnodigde om in Finsterwolde werk te maken. Er zijn in toenemende mate initiatieven op dit vlak. Onder de vlag van Sense of Place bijvoorbeeld, werkt kunstenaar Trudy Oosterhuis aan haar kunstwerk Dolle Aarde: de verdronken dorpen van Oost- Groningen. Het worden ingrepen in het landschap op 5 locaties waar vroeger dorpen waren. 1%-REGELING De 1%-regeling is met de bouw van het nieuwe gemeentehuis nieuw leven ingeblazen. Eén procent van de bouwsom komt ten goede aan een kunstopdracht bij het nieuwe gebouw. De intentie is om ook bij toekomstige nieuw- of verbouw te streven naar een percentage voor kunst. Kleinere bedragen kunnen worden geclusterd tot een groter budget waarmee een interessante opdracht kan worden gegeven voor een geschikte locatie. Het overkoepelende verhaal van Oldambt. Idealiter komt er één visie op het behoud en uitdragen van de historie van Oldambt.

Daarvoor zijn er meerdere onderdelen die aandacht en uitwerking behoeven, want de musea en cultuurhistorische verenigingen staan voor grote uitdagingen. In eerdere paragrafen is al gerefereerd aan de subsidiestructuur voor de musea en aan het vrijwilligersbeleid. Die blijven staan als punten van aandacht. Verder zijn de informatievoorziening en presentaties voor bezoekers in musea en erfgoed vaak beperkt of gedateerd, maar het ontbreekt aan financiële ruimte en professionaliteit om hier adequaat iets aan te doen. De musea hebben baat bij samenwerking als het gaat om fondsenwerving, digitalisering en promotie. De collecties van de historische verenigingen zijn niet allemaal goed bewaard gebleven. Er is geen depot en de collecties zijn doorgaans niet gedigitaliseerd. Huisvesting is voor meerdere organisaties een probleem. Deze is vaak van tijdelijke aard of onderhoud en verduurzaming is een te grote kostenpost. Gezamenlijk collectiebeheer en digitalisering Naast uitdagingen zijn er ook kansen. Er zijn meerdere cultuurhistorische instellingen die samen willen werken en samen gehuisvest willen worden. Die het belang zien van een bundeling van krachten zoals een gezamenlijke collectie die wordt gedigitaliseerd en wordt ontsloten voor het publiek (fysiek en digitaal). Die gezamenlijk het historisch kenniscentrum willen worden van Oldambt.

Die de mogelijkheden zien van de verhalen die ze huisvesten zoals een regionale erfgoedroute, tentoonstellingen, lezingen, theatervoorstellingen en educatieprojecten. De eerste stap kan zijn een gezamenlijk depot, zodat de kwetsbare collecties goed bewaard blijven. Vervolgens kan de collectie in kaart gebracht, gedigitaliseerd en beter ontsloten worden. Pilot Heiligerlee In Heiligerlee zijn de musea zelf al aan de slag met het maken van toekomstplannen voor een noodzakelijke verbouwing. Heiligerlee wil de ruimte op een meer multifunctionele manier kunnen inzetten, ook als een ontmoetings- en vertelplek voor het dorp zelf en de directe omgeving. Bijvoorbeeld door andere culturele organisaties die iets in Heiligerlee/Scheemda

16

willen organiseren gebruik te laten maken van de ruimtes en door verbinding te leggen met omliggende erfgoedinstellingen zoals de kerk en Stichting Oud Brandweermateriaal. Gronings Vuur, Grasnapolsky en de Rijdende Popschool hebben al eens gebruik gemaakt van de huidige locatie en dit smaakt naar meer. Heiligerlee kan als pilot worden gebruikt om te kijken hoe erfgoed kan worden geclusterd en hoe met de nieuwbouw en professionalisering een meer integrale aanpak kan worden gerealiseerd die past bij de gemeentelijke ambities voor cultuur. Heiligerlee is ver met het onderzoek met betrekking tot de verbouw en daar lijkt ook draagvlak voor te zijn. Onderzocht wordt welke functies de nieuwe ruimte kan krijgen en welke andere (culturele) initiatieven kunnen worden gestimuleerd om gebruik te maken van deze ruimte, zodat deze bijvoorbeeld kan dienen als een satelliet voor de culturele broedplaats. Het kan de basis vormen voor het hierna beschreven Eén collectie, één beleid en de droom: een Museum van Oldambt. Eén collectie, één beleid De huidige instellingen hebben de wens om een nieuw museum in Oldambt op te richten waar de historie van Oldambt centraal staat, maar waar ook ruimte is voor andere activiteiten. Deze kansen kunnen worden vertaald in één beleid voor de collectie van Oldambt.

Een inhoudelijke visie op de toekomst van het verhaal van Oldambt met daarbij in welke organisaties en op welke locaties dit wordt geborgd, hoe dit ontsloten gaat worden en wat daarvoor nodig is. Voor het ontwikkelen van deze visie en het schrijven van een plan zal een professional uit de museale sector moeten worden aangetrokken, die twee jaar de tijd krijgt om dit te onderzoeken en uit te werken, waarna de uitvoering van start kan gaan. De droom: een Museum van Oldambt: Het complete verhaal van Oldambt is nergens goed zichtbaar, het ligt in kasten en archiefdozen opgeslagen en bevindt zich in de geheugens van de mensen. Een “nieuw” te realiseren museum of een bestaand gebouw gebruiken waar het complete verhaal wordt verteld, is een aanwinst. In dit museum wordt de geschiedenis van de inwoners verteld aan de hand van mooie objecten, visuele presentaties, (actuele) kunst met wisselende tijdelijke tentoonstellingen, lezingen en evenementen. Een prachtig restaurant, museumcafé, auditorium een uitgebreide museumwinkel met een toeristische informatievoorziening over al het moois dat in Oldambt te zien en te beleven is. De tentoonstellingen en evenementen worden samengesteld over diverse onderwerpen die dan wel de actualiteit raken ofwel over een thema uit de geschiedenis gaan, zoals het communisme, de graanrepubliek of de Joodse geschiedenis.

Ook kan het zijn dat het museum een kunstenaar een opdracht geeft. Educatieprojecten worden ontwikkeld speciaal voor het onderwijs; basis-, voortgezet- en beroepsonderwijs. Een kidslab wordt onderdeel hiervan: kortom een ontmoetingsplek voor iedereen!

Acties: • onderhoud kunstwerken in de openbare ruimte beleggen en inplannen • aanpakken subsidiestructuur musea en cultuurhistorische verenigingen • initiëren en coördineren vrijwilligersbeleid • gezamenlijk depot en digitalisering collecties cultuurhistorische verenigingen;

17

•

•

Het verhaal van Oldambt bepalen en ontsluiten; hierbij een integrale visie en plan ontwikkelen voor de museale sector, erfgoed, landschap en de cultuurhistorische verenigingen pilot Heiligerlee (multifunctioneel toekomstgericht verbouwen), mogelijke start en onderdeel van het verhaal van Oldambt;

Trots op Oldambt om de tafel: thematafel De uitwerking van het thema Trots op Oldambt kan ook op een andere manier worden ingevuld. De gemeente organiseert samen met (cultuur)instellingen driemaandelijks bijeenkomsten. Het doel van de bijeenkomsten is om concrete plannen te maken en uit te voeren die eraan bijdragen dat Oldambtsters trots zijn op Oldambt en op hun eigen identiteit. Tijdens de bijeenkomsten denkt iedereen vanuit de eigen rol mee, worden successen gedeeld en samenwerking bevorderd. Het is van belang om een duidelijke agenda te hebben, concrete acties af te spreken, die ook direct in werking worden gezet en deze vervolgens te evalueren. Voor uitvoering is vrij budget beschikbaar, zodat de verschillende initiatieven en activiteiten direct kunnen worden gefinancierd en in gang kunnen worden gezet. De bijeenkomsten kunnen telkens op een andere locatie in de gemeente Oldambt plaatsvinden. Voor deze bijeenkomsten worden in ieder geval de cultuurinstellingen en kunstenaars uitgenodigd. Deze themabijeenkomsten vervangen de huidige Cultuurplatform bijeenkomsten. Door thematisch periodiek samen te komen, ontstaat er een gestructureerde aanpak om de trots en identiteit van de Oldambtsters te versterken.

Het betrekken van cultuurinstellingen en het inzetten van een onafhankelijke projectleider vanuit de gemeente zorgt voor een professionele aanpak, bewaakt de voortgang en interne inbedding en aansluiting bij andere afdelingen (integraal werken). De focus op acties en evaluaties zorgt voor tastbare resultaten en een effectieve uitvoering van het doel. De bijeenkomsten kunnen bij succes worden aangevuld met ZO!GRONINGEN, bewoners, bedrijven en instellingen uit de omgeving. Het format van deze themabijeenkomsten kan worden toegepast bij de andere thema's: de jeugd, de toekomst en cultuur voor iedereen bereikbaar. Cultuurprijs Gouden Oogst Een cultuurprijs draagt bij aan het vergroten van het bewustzijn en de waardering voor de rol van kunst en cultuur in Oldambt. Bovendien kan het de gemeentelijke culturele sector stimuleren en bijdragen aan de groei van de lokale en nationale culturele identiteit. Voorstel is om de nieuwe cultuurprijs ieder jaar (of tweejaarlijks) uit te reiken aan een persoon of organisatie die een buitengewone bijdrage levert aan het culturele landschap van Oldambt. Deze prijs erkent en beloont inzet, passie en prestaties op diverse gebieden. De prijs benadrukt de waarde van culturele diversiteit en creativiteit, viert degenen die zich inzetten voor het verrijken van de gemeenschap door middel van kunst en cultuur en anderen inspireert hetzelfde te doen.

Op deze manier draagt de cultuurprijs bij aan het thema ‘Trots op Oldambt’. De prijs kan gaan naar: • iemand die middels vrijwilligerswerk bijdraagt aan het culturele leven in Oldambt

18

• • •

iemand (of een organisatie) die een rol speelt in de ontwikkeling van het culturele leven in Oldambt iemand (of een organisatie) die bijdraagt aan het uitdragen van de geschiedenis van Oldambt iemand (of een organisatie) die bijdraagt aan de landelijke culturele uitstraling van Oldambt.

Acties: • Gemeente organiseert Themasessies rondom het thema Trots op Oldambt met budget voor organisatie en uitvoering • Gouden Oogst prijs in het leven roepen

4.3 Cultuur voor iedereen bereikbaar In 2023 zijn in Nederland ruim 9,2 miljoen mensen (55% van de inwoners) vrijwillig in hun vrije tijd kunstzinnig actief (Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst). Ook de gemeente Oldambt kent een rijk verenigingsleven en wil dit stimuleren. Culturele participatie zorgt voor verbinding en versterkt de sociale cohesie en weerbaarheid van bewoners. Daarnaast vergroot een breed cultureel aanbod de aantrekkingskracht van Oldambt als woonen vestigingsgebied. Voorzieningen voor amateurkunst in combinatie met voldoende laagdrempelig en bereikbaar aanbod zorgen ervoor dat cultuur toegankelijk is voor iedereen. Er is extra aandacht nodig voor mogelijkheden voor actieve en passieve cultuurparticipatie ongeacht de grootte van je portemonnee of de plek waar je woont. Wat gebeurt er al? Voor actieve cultuurparticipatie voor kinderen en jongeren tot 18 jaar bestaat sinds 2014 het Jeugdfonds sport en cultuur. Sinds 2024 is voor volwassenen het Volwassenenfonds Sport & Cultuur gerealiseerd. Het Volwassenenfonds vergoedt tot een maximaal bedrag van €300,- per jaar voor sport of €500,- per jaar voor cultuur. Inwoners kunnen maximaal € 500,- aanvragen voor cultuurparticipatie; lidmaatschap, cursusgeld en bijvoorbeeld huur/koop instrument. Er is - zoals eerder genoemd - een breed verenigingsleven in Oldambt.

Het Cultuurplatform Oldambt organiseert samen met het Kultuurloket Groningen workshops voor de verenigingen op het gebied van ledenwerving, fondsenwerving en marketing. Overal zijn monumenten, erfgoed, beeldend kunstenaars, kunst in de openbare ruimte en kleine musea te vinden. Er worden projecten of activiteiten in de dorpen georganiseerd door culturele organisaties als Festivals Grasnapolsky (Grasnapolsky organiseert naast het festival expedities, Grasduinen, waarbij verhalen worden opgehaald uit verschillende plaatsen in Oldambt), Hongerige Wolf, De Rijdende Popschool, Cultuurhistorisch Centrum Oldambt en Gronings Vuur. De Klinker wil de komende jaren nog meer inzetten op de functie als huiskamer van Winschoten, als kennishub en samenwerkingspartner voor het (lokale) culturele veld. De gemeente Oldambt heeft jaarlijkse meerdere evenementen waar iedereen kosteloos naar toe kan zoals de Open Monumentendagen, Straattheater Festival Waterbei, Bevrijdingsfestival Winschoten, Tellerlikker, Urban Sodom, Nacht van Winschoten, Adrillen, Zuiderveen Festival en het Boerenerf Festival. Daarnaast zijn er voorstellingen in de dorpen en kerken die ook

19

zeker betaalbaar zijn voor mensen met een wat kleinere portemonnee. Bij festival Grasnapolsky kunnen inwoners kosteloos deelnemen aan expedities en worden tickets beschikbaar gesteld voor mensen met een smalle beurs. Waar willen we naartoe? Het culturele leven in de dorpen Eén van de doelstellingen van het gemeentelijk cultuurbeleid is om ervoor te zorgen dat overal in Oldambt cultuur te vinden en bereikbaar is. Het stimuleren van het culturele (verenigings)leven in de dorpen is een aandachtspunt van het gemeentelijk cultuurbeleid. Om het culturele verenigingsleven in de dorpen te stimuleren, is het van belang te weten wat er al gebeurt en waar behoefte aan is en te controleren of de aannames kloppen. De nieuwe coördinator van Cultuurplatform Oldambt heeft zichzelf ten doel gesteld om in 2024 langs alle dorpen te gaan om voor cultuur te inventariseren: wat is er allemaal, welke obstakels en zorgen zijn er en waar is behoefte aan? Denk hierbij aan onderwerpen zoals: 1. de aanwas van nieuwe leden / bestuursleden 2. financiële middelen /fondsenwerving 3.

repetitie en uitvoeringsruimte Aandachtspunten die verder moeten worden meegenomen in de dorpenronde: • Is er behoefte aan onderlinge uitwisseling tussen de dorpen, niet alleen van kennis, maar bijvoorbeeld ook van optredens? • In het sport- en cultuurfonds is de afspraak dat bewoners € 500,- kunnen aanvragen voor cultuurparticipatie, lidmaatschap, cursusgeld en bv huur/koop instrument, is dit voldoende bekend? • De Subsidieregeling culturele en recreatieve activiteiten gemeente Oldambt wordt nadrukkelijker onder de aandacht gebracht bij culturele verenigingen met daarbij duidelijk aangegeven dat subsidie het hele jaar door kan worden aangevraagd. • De Klinker biedt zich aan als kennishub en samenwerkingspartner voor culturele dorpsinitiatieven en als podium, wat zouden verenigingen graag willen van de Klinker • Welke mogelijkheden voor presentatie- en repetitieruimtes zijn er? Hoe betaalbaar en geoutilleerd zijn deze? Op basis van de uitkomsten van de inventarisatie wordt samen met andere domeinen gekeken wat er nodig is om de verenigingen en het dorpsleven te versterken. De dorpshuizen vormen een apart verhaal. Een deel van de dorpshuizen wordt gerund door vrijwilligers en een ander deel is in handen van een pachter of professionele organisatie. Elke vorm brengt zijn eigen uitdagingen met zich mee.

Verduurzaming, oplopende energiekosten en functieverbreding spelen een belangrijke rol. Naast het verenigingsleven, kloppen ook steeds vaker gezondheidscentra, kinderopvang, thuiszorg, bibliotheek en startups aan voor een plek. Dorpshuizen spelen een cruciale rol in het culturele leven in de dorpen en de spreiding en bereikbaarheid ervan in de gemeente Oldambt. Het in kaart brengen van de dorpshuizen, wat er speelt, wat er nodig en mogelijk is, ligt echter buiten het culturele werkveld. Het is onderdeel van de gebiedsvisie om de spreiding van de voorzieningen te bepalen en te kijken

20

waar investeringen gewenst zijn. De inventarisatie en uitkomsten van de dorpenronde kan voor cultuur input leveren. De Cultuurpas Het is mogelijk om een cultuurpas Oldambt te realiseren voor inwoners met een smalle beurs. Deze pas geeft gratis toegang tot de musea in Oldambt. De pas kan daarnaast korting geven op voorstellingen in cultuurhuis De Klinker die de Klinker hiervoor oormerkt. Dit betreft voorstellingen op basis van uitkoopsommen (zoals jeugdtoneel en dansvoorstellingen) waarbij de Klinker ruimte heeft om (financiële) afspraken te maken met de producenten van deze voorstellingen. Met welzijn kan worden overlegd om te kijken of een dergelijk idee aansluit bij de doelgroep en hoe de pas moet worden ingericht en gecommuniceerd. Start met een kleine pilot-groep die kan worden uitgebreid. Bij succes na evaluatie kan gekeken worden naar mogelijke uitbreiding en aanpassingen, bijvoorbeeld voor kortingen bij ondernemers. Acties: • Dorpenronde • Cultuurpas Oldambt i.s.m. De Klinker, de musea en welzijn

4.4 De Jeugd: De toekomst Het is wenselijk dat kinderen op jonge leeftijd in aanraking komen met cultuur. Dat ieder kind op school kennis maakt met cultuur en dat ze ook buiten schooltijd de mogelijkheid hebben om hier laagdrempelig kennis mee te maken en zich verder te ontwikkelen. Waar ze hun creatieve en sociale vaardigheden trainen, de 21st century skills. Cultuureducatie binnen en buiten de school speelt hierbij de belangrijkste rol. Voor jongeren is extra inzet noodzakelijk. Deelname aan culturele activiteiten zorgt er niet alleen voor dat risicojongeren uit de criminaliteit blijven (Uit het onderzoek Talent van de Straat blijkt dat 78% van de risicojongeren uit de criminaliteit weet te blijven als ze meedoen aan voetbal- en muziekprojecten (Universiteit van Amsterdam)). Het zorgt ook voor verbinding met andere jongeren, andere perspectieven. Het zorgt voor zelfvertrouwen, talentontwikkeling en mogelijk een ander toekomstperspectief. Jongeren moeten de ruimte krijgen om zich ook buiten school te ontwikkelen op basis van hun eigen interesses. Om te kunnen experimenteren en om hun eigen talenten te ontdekken in hun eigen tijd en op hun eigen manier. Van kennismaken met, naar ruimte om te experimenteren, naar talentontwikkeling, naar presenteren op een professioneel podium, naar verdere ontwikkeling, doorleren, naar de mogelijkheid om daarin eventueel werk te vinden.

Cultuur wordt hier gebruikt in de breedste zin van het woord. Jongerencultuur behelst ook gamen, role playing, graffiti en alle andere mogelijke combinaties. In het bereiken van jongeren werkt cultuur samen met jeugd en opbouwwerk. Wat gebeurt er al? Er gebeurt al veel op het gebied van cultuureducatie; er is het cultuurmenu en er zijn schoolvoorstellingen. Hiermee worden ca. 2380 basisschoolleerlingen bereikt. Een zestal scholen maken gebruik van de verrijkte schooldag (wordt eventueel uitgebreid naar meerdere scholen, dit wordt gefinancierd vanuit Tijd voor Toekomst). Cultuur maakt hier onderdeel van uit. Het Cultuurlab is in ontwikkeling, dit wil een aanvullend cultureel lesprogramma

21

aanbieden voor groep acht van het basisonderwijs en de eerste klas van het voortgezet onderwijs. Voor kinderen en jongeren die na schooltijd iets willen is er het kunstencentrum met een breed aanbod. Het Kunstencentrum heeft ca. 710 leerlingen in de periode van dit schrijven. In Winschoten organiseert jongerencentrum 't Spoor veel activiteiten speciaal voor jongeren. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur draagt bij in de kosten van individuele kinderen en jongeren die hiervoor in aanmerking komen. Er zijn jeugd- en jongerenvoorstellingen in De Klinker. Stichting Deinum brengt de Rijdende Popschool naar verschillende dorpen en organiseert samen met de Klinker en jongerenwerk De Click (culturele werkplaats voor jongeren) in Winschoten. De Klinker werkt samen met jongerenwerk en biedt een podium aan activiteiten van en door jongeren in de Klinker. Daarnaast werkt de gemeente Oldambt aan OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving). OKO is een Nederlandse preventieaanpak voor gemeenten en is gebaseerd op de uitgangspunten van het IJslands model: een succesvolle community-based aanpak om middelengebruik onder alle jongeren tussen 12 en 18 jaar op een positieve manier terug te dringen. Onder meer sport en cultuur worden hierbij ingezet. Waar willen we naar toe? De gemeente wil inzetten op een culturele broedplaats in Winschoten voor met name jongeren in Oldambt.

Een broedplaats die als doel heeft gedragsmatige, functionele en praktische drempels voor actieve cultuurparticipatie door jongeren (12-27 jaar) weg te nemen. Jongeren krijgen de vrijheid om zichzelf te ontwikkelen en te experimenteren met verschillende kunstvormen, met elkaar, met professionals in de kunstensector en met het jongerenwerk. Een culturele broedplaats in Winschoten biedt kinderen en jongeren voor wie het deelnemen aan culturele activiteiten niet vanzelfsprekend is, de kans mee te doen en hun culturele talenten te ontwikkelen. De focus ligt op het bedienen van jongeren in heel Oldambt, gebaseerd op hun interesses in diverse vormen van cultuur; van muziek tot beeldende kunst en meer. Tegelijkertijd gaan de organisaties die participeren in de broedplaats ook in dorpen aan de slag, zodat er satellieten ontstaan en er een actieve wisselwerking ontstaat. De broedplaats draagt als zodanig bij aan het thema bereik door cultuur bereikbaar te maken in geografische zin. De broedplaats wordt een multifunctioneel gebouw dat fungeert als werkruimte voor de deelnemende organisaties en als herkenbare ontmoetingsplek voor jongeren. Het biedt ruimte aan diverse werkplaatsen waaronder oefen-, experimenteerruimtes en studio’s, waar uiteenlopende activiteiten kunnen plaatsvinden: van het maken van muziek, film en podcasts tot beeldende kunstprojecten en graffiti.

Het zijn robuuste ruimtes met opslag- en kantoorruimte. Er is een ontmoetingsruimte voor jongeren met kantine faciliteiten en ruimte voor kleine optredens.

22

De organisaties die willen participeren:

• Stichting Deinum; de Rijdende Popschool en DeClick Deinum zet zich in voor popscholen in de dorpen en educatieprojecten op scholen (de Rijdende Popschool) en organiseert culturele werkplaatsen voor jongeren (DeClick), waarbij de focus ligt op creatieve ontwikkeling van jongeren. Dit levert ook interdisciplinaire producties op, waar professionals en jonge makers elkaar ontmoeten en waar jongeren meebeslissen over de ontwikkeling van het project. De stichting is nu nog gevestigd in Groningen, maar zou graag het komende jaar willen verhuizen naar Winschoten en is nu op zoek naar ruimte. • Cultuurlab Cultureel lesprogramma waar leerlingen (groep 8 PO en brugklas VO) kunnen experimenteren met vakken die aansluiten bij hun talent en belangstelling. Ze gaan een dagdeel per week naar het lab. Hier kiezen ze zelf hun projecten; van scenario’s schrijven tot het programmeren van robots of games. • Cultuurhuis De Klinker De Klinker wordt een vaste samenwerkingspartner van deze broedplaats. De Klinker wil zelf ook graag actiever in de dorpen zijn en met jongeren produceren. De Klinker is ook de plek waar producties van de culturele broedplaats gepresenteerd kunnen worden en waar jongeren vervolglessen kunnen krijgen in het kunstencentrum. De broedplaats kan weer gebruik maken van docenten van het kunstencentrum voor projecten in de broedplaats.

• Optioneel: Jongerencentrum 't Spoor Dit jongerencentrum moet op termijn elders gehuisvest worden in Winschoten en werkt al samen met stichting Deinum en de Klinker als het gaat om culturele projecten voor jongeren. Wellicht kan in overleg met Sociaal Werk Oldambt onderzocht worden of een combinatie met de broedplaats mogelijk is.

Deze opzet van deze broedplaats kan ook een bijdrage leveren aan de uitvoering van OKO. Idealiter biedt dit pand ook ruimte aan andere partijen die zich bezighouden met jongerencultuur zoals de cultuurcoach. In dit voorstel is er sprake van een intensieve samenwerking van jeugdwerk en cultuur, gesteund door vastgoed, ruimtelijke ordening en economische zaken. Voor het financieren en realiseren van deze broedplaats wordt gekeken of het past binnen Nij Begun. De opzet van deze culturele broedplaats voor jongeren kan in de toekomst groeien naar een breder concept waar meer culturele activiteiten en (leeftijds) groepen bij elkaar in één of meerdere panden zitten. Realiseren culturele broedplaats De realisatie van een culturele broedplaats voor jongeren met een pand en waarbij meerdere organisaties samenwerken vergt tijd en mankracht. Een gestructureerde en zorgvuldige aanpak is noodzakelijk voor de realisatie van een waardevolle culturele broedplaats voor Oldambt. Er wordt medio 2024 gestart met het doen van een haalbaarheidsonderzoek dat in het voorjaar van 2025 wordt opgeleverd. Dit onderzoek zal ook inzicht verschaffen in de kosten, die van vele variabelen afhankelijk zijn en wordt medegefinancierd door De Klinker.

23

Het vervolg is het aanstellen van een kwartiermaker die in samenwerking met de belanghebbende partijen komt tot een realistisch en uitvoerbaar plan met heldere rollen en taakverdeling. De gemeente bepaalt wat de inhoudelijke en financiële voorwaarden zijn. Hoe moet de broedplaats functioneren? Wat moet er in de culturele broedplaats gebeuren? Welke doelgroepen moeten hiermee worden bereikt? Welke partijen sluiten hier het beste bij aan en waarom? Wat zijn de wensen van deze partijen als het gaat om de invulling en de ruimten? Wat dragen zij in welke vorm bij? Welke constructie is optimaal? Wie gaat dit beheren? In welke organisatievorm kan dit het beste worden gegoten? Direct aan de slag met een culturele broedplaats Stichting Deinum (de Rijdende Popschool en DeClick) heeft aangegeven zich in Winschoten te willen vestigen. Momenteel huren zij nog ruimte in Groningen. Nog voor de culturele broedplaats is gerealiseerd, wil Deinum een tijdelijke hoofdkwartier hebben in Winschoten als basis voor hun activiteiten en in afwachting van de realisatie van de nieuwe broedplaats. Met de vestiging van de stichting in Oldambt, wordt de basis gelegd voor de culturele broedplaats.

Acties: • stichting Deinum krijgt onderdak in Winschoten, daarmee start de broedplaats voor jongeren. Door klein te beginnen kan de broedplaats zich ontwikkelen als een groeibriljant • stel een kwartiermaker aan voor het plan van aanpak en de realisatie van de culturele broedplaats; • werk samen met Roemte en Vastgoed bij het zoeken naar- en de realisatie van de locatie(s).

9.

5. Financiering

Landelijke financiële ontwikkeling van het culturele veld. De culturele sector heeft het financieel zwaar vanwege verschillende redenen. De subsidies die een groot deel uitmaken van de cultuurfinanciering, zijn sinds 2009 met 4% afgenomen (bron: Berenschot 2023). De totale inkomsten voor de cultuursector nam tussen 2009 en 2019 weliswaar met 4% toe, maar dat was tegenover 30% toename van het Bruto Binnenlands Product (BNP) en tegenover 14% toename van de totaliteit aan overheidsuitgaven. Cultuur heeft dus relatief veel moeten inleveren. De fair practice code die van rijkswege is ingevoerd moet een einde maken aan de structurele onderbetaling van cultuurmakers en professionals. De code is nodig en een stap in de goede richting, maar zal uit zichzelf weinig betekenen. Het zorgt op dit moment vooral voor extra kosten voor de culturele instellingen die daarvoor niet of nauwelijks gecompenseerd worden. Dit leidt mogelijk tot verschraling van het cultuuraanbod. De stijging van alle vastgoedkosten (onderhoud van cultuurgebouwen en duurzaamheidsopgaven in vaak monumentale panden) vergroot de noodzaak voor een

24

herijking van de financiering. Alles gecombineerd vraagt het culturele veld om structurele investeringen. De gemeente heeft 5 budgetten voor cultuur •

Cultuurhuis de Klinker ca. € 1.6 miljoen. Voor exploitatie, kunstencentrum De Klinker en huurvergoeding. Dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd.