8d.1 Omgevingsvisie Oldambt
Tekst van het document
Omgevingsvisie Oldambt September 2025
Colofon Opdrachtgever Gemeente Oldambt Datum 25 september 2025 BügelHajema Adviseurs Vaart N.Z. 50 9401 GN Assen Contactpersoon Janneke Schurer E info@bugelhajema.nl I www.bugelhajema.nl
2
Voorwoord
Voor u ligt de Omgevingsvisie over ons Oldambt: een gebied om trots op te zijn. Bij het maken van de visie voerden we veel gesprekken. En vroeg of laat kwamen al deze gesprekken op het landschap, de weidsheid van de polders en de prachtige vergezichten. Waar het nog stil is en de nacht donker. Trots op onze plek. Dat is wat ons bindt. Want de klei, dat zijn wij! Het behouden van wat waardevol is, vormt dan ook een belangrijke basis voor onze Omgevingsvisie. Tegelijkertijd kijken we vooruit. We zetten in op het verder verbeteren van de leefbaarheid, bijvoorbeeld door meer ruimte te geven voor woningbouw in alle dorpen. We werken aan een toekomstbestendige economie om te kunnen werken en ondernemen. En boven alles willen we dat iedereen mee kan doen in onze samenleving. Met als doel meer brede welvaart voor iedereen! De Omgevingsvisie geeft onze visie en koers voor de ontwikkeling van onze gemeente voor de komende jaren. Samen werken aan ons Oldambt. Wij pakken daarvoor de regie, doet u met ons mee? Gert Engelkens Wethouder
foto: Johan Bosma
3
Inhoudsopgave 1
Inleiding
7
1.1
Wat is de Omgevingsvisie
8
1.2
Waarom een (update van de) Omgevingsvisie
8
1.3
Samenhang met ander beleid en instrumenten
9
1.4
Hoe werkt het?
9
DEEL VISIE
11
2
Visie
12
2.1
Onze inzet
13
2.2
Onze principes
13
2.3
Wat willen we: Oldambt 2055
17
3
AMBITIE 1 - Iedereen doet mee
19
3.1
In 2055…
20
3.2
Wat willen we?
20
3.3
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag?
22
4
AMBITIE 2 - Leefbare dorpen en wijken
24
4.1
In 2055…
25
4.2
Wat willen we?
25
4.3
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag?
27
5
AMBITIE 3 - Ondernemerschap en innovatiekracht voor onze economie
29
5.1
In 2055…
30
5.2
Wat willen we?
30
5.3
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag?
33
6
AMBITIE 4 - De nieuwe Graanrepubliek
35
6.1
In 2055…
36
4
6.2
Wat willen we?
36
6.3
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag?
39
7
AMBITIE 5 - Klimaatbestendig & energiebewust
41
7.1
In 2055…
42
7.2
Wat willen we?
42
7.3
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag?
45
8
Onze ambities in milieuperspectief
47
8.1
De vier milieubeginselen
48
8.2
Onze uitgangspunten voor milieukwaliteit
48
8.3
Verschillende onderdelen van milieukwaliteit
49
8.3.1
Geluid
49
8.3.2
Geur
49
8.3.3
Licht
49
8.3.4
Trillingen
49
8.3.5
Luchtkwaliteit
49
8.3.6
Omgevingsveiligheid
50
8.3.7
Bodem en ondergrond
50
8.3.8
Water
51
8.3.9
Bescherming van de radioastronomie
52
DEEL GEBIEDEN
53
9
Waardevolle gebieden
54
9.1
Indeling in 2 gebieden
55
9.2
Onze waarden voorop
55
10
GEBIEDSKOMPAS 1 - DE DOLLARD EN HAAR POLDERS
57
10.1
Kenschets van het gebied
58
10.2
Keuzes
60
10.3
Toelichting
11
GEBIEDSKOMPAS 2 - STEDELIJK HART ROND HET
62
16.1
Omgevingsvisie Rijk – Nota Ruimte
90
16.1.1
Drie principes
90
OLDAMBTMEER
65
16.1.2
Drie bewegingen
90
11.1
Kenschets van het gebied
66
16.2
Omgevingsvisie provincie Groningen
92
11.2
Wat willen we?
68
16.3
Visie Waterschap Hunze en Aa’s
94
11.3
Toelichting
70
16.3.1
Waterbeheerplan 20222027
94
16.3.2
Kustvisie
95
17
Totstandkoming Omgevingsvisie
96
DEEL AAN DE SLAG
74
12
Van idee naar plan
75
13
De beleidscyclus
77
DEEL ACHTERGROND
98
13.1
Werken in een beleidscyclus
78
18
Staat van Oldambt
99
13.2
Monitoring, herijking en bijstelling
79
18.1
Hoe staan we ervoor?
100
13.3
Inhoudelijke samenhang tussen visie, programma’s en omgevingsplan
80
18.1.1
Welzijn
100
13.3.1
Programma’s
80
18.1.2
Materiële welvaart
100
13.3.2
Omgevingsplan
81
18.1.3
Gezondheid
101
14
Financiën en WVG
82
18.1.4
Arbeid en vrije tijd
102
14.1
Samenhang met de wet voorkeursrecht
83
18.1.5
Wonen
102
14.2
Financiën
83
18.1.6
Samenleving
103
14.2.1
Hoe wij omgaan met verplichte kosten bij ontwikkelingen
83
18.1.7
Veiligheid
103
14.2.2
Hoe wij omgaan met financiële bijdrage aan ontwikkelingen van een
18.1.8
Fysieke leefomgeving
105
18.1.9
Klimaat
114
18.1.10
Milieu
116
gebied
84
DEEL VERANTWOORDING
86
18.2
Trends en ontwikkelingen
118
15
Milieueffecten
87
18.2.1
Verschuiving van economische welvaart naar brede welvaart
118
15.1
MER-beoordelingsplicht
88
18.2.2
Gezondheid en welzijn worden sturend
118
15.2
Huidige milieukundige staat van de leefomgeving
88
18.2.3
Toenemende aandacht voor circulariteit en klimaatbestendigheid
118
16
Samenhang met beleid van andere overheden
89
18.2.4
Beter benutten van onze ruimte
119
5
18.2.5
Meer regie voor de overheid
119
18.3
Dynamiek en onze belangrijkste opgaven
120
18.3.1
Opgave 1 – vitaliteit van onze samenleving
120
18.3.2
Opgave 2 – Versterkingsopgave en versterking van de leefkwaliteit
121
18.3.3
Opgave 3 – Werkgelegenheid en arbeidsmarkt
121
18.3.4
Opgave 4 – Toekomstbestendigheid van het landelijk gebied
122
18.3.5
Opgave 5 – Verduurzamen en vergroenen
123
Lijst met afkortingen / verklarende woordenlijst
124
6
1
7
Inleiding
7
1.1
Wat is de Omgevingsvisie
De Omgevingsvisie vertelt onze visie op onze leefomgeving. Deze Omgevingsvisie gaat
Sociale Agenda en Economische Agenda en diverse Masterplannen voor o.a. de
over de hele gemeente Oldambt. In deze Omgevingsvisie geven we op strategisch
regiokernen en de campussen die voor de regio samen met de provincie Groningen
niveau aan hoe wij de toekomst van de gemeente zien en hoe we richting geven aan
worden opgesteld.
de ontwikkeling van onze gemeente. Dat doen we met een integrale blik op onze leefomgeving. In de Omgevingsvisie verbinden we dan ook, waar dat kan, ruimtelijke opgaven met sociale vraagstukken en economische uitdagingen en een veilige en gezonde leefomgeving. Onze strategische keuzes maken we aan de hand van ambities. Deze integrale ambities geven aan hoe we de ontwikkeling van onze gemeente zien en hoe we daar mee aan de slag gaan. We maken daarbij verschil tussen gebieden. Winschoten heeft immers andere uitdagingen dan bijvoorbeeld Nieuw-Scheemda of Drieborg en elk van onze dorpen heeft zijn eigen karakter en bijzonderheden. We hebben daarom in onze Omgevingsvisie verschil gemaakt in twee gebieden: het gebied rond het Oldambtmeer en de Dollard en haar polders. Zo doen we recht aan de veelzijdigheid van onze gemeente. De scheidslijnen tussen de gebieden zijn overigens globaal en dienen geen ander doel dan het bovenstaande. We realiseren ons goed dat we veel ambities hebben; er is werk te doen. We weten ook dat we niet alles overal en binnen de beschikbare tijd en financiële middelen kunnen realiseren. We zijn scherp in wat binnen onze eigen invloed ligt ten waar samenwerking of inzet van andere partners nodig is. Daarom werken we gebiedsgericht, leggen we verschillende accenten en prioriteiten en zoeken we in de uitvoering logische
1.2
samenwerkingen met andere partners en met lopende programma’s, zoals datgene wat
De Omgevingswet verplicht alle gemeenten een Omgevingsvisie op te stellen.
we in het kader van het Nationaal Programma Groningen doen. Binnen de regio werken
Onze huidige Omgevingsvisie is al jaren oud. De afgelopen jaren is er in Oldambt,
we op dit moment veel samen in het kader van Nij Begun en de daaruit voortvloeiende
in Nederland, in Europa en ook in de wereld veel veranderd. Al die veranderingen
8
Waarom een (update van de) Omgevingsvisie
hebben hun weerslag op wat er in Oldambt leeft en aan uitdagingen speelt. Belangrijke
1.4
Hoe werkt het?
onderwerpen als de veranderingen in het landelijk gebied, de energietransitie en
De Omgevingsvisie bestaat uit 5 onderdelen.
de problemen op de woningmarkt hebben nu geen of onvoldoende plek in onze Omgevingsvisie.
1.
Het deel ‘Visie’. In het deel ‘Visie’ leest u onze ambities voor de gemeente voor de
Daarom herzien we onze eerste Omgevingsvisie. Zo is ons gemeentelijk beleid weer ‘bij
komende jaren. Deze ambities geven aan waar we samen aan willen werken in onze
de tijd’. En het belangrijkste: de visie helpt ons om samen met onze inwoners te blijven
gemeente.
werken aan onze leefomgeving.
2.
Het deel ‘Gebied’. Hier vindt u onze plannen voor de deelgebieden in de gemeente. Voor elk gebied geven we aan wat het karakter is, wat er bijzonder is en welke
1.3
kansen en opgaven er zijn.
Samenhang met ander beleid en instrumenten 3.
De Omgevingsvisie is een onderdeel van de Omgevingswet. In de wet worden ook
Het deel ‘Aan de slag’. Heeft u een idee of een plan? In dit deel leest u wat u kunt
programma’s en een Omgevingsplan benoemd. De visie, het programma en het plan
doen en wat wij doen als een inwoner of ondernemer een plan heeft in onze
vormen een drie-eenheid.
gemeente. Ook gaan we in op de manier waarop wij met de Omgevingsvisie aan
De Omgevingsvisie geeft de richting aan en is zelfbindend voor de gemeente. In
de slag gaan, hoe we evalueren en monitoren en de Omgevingsvisie vertalen in
programma’s vertalen we de strategische koers uit de visie naar praktische acties. In het
programma’s en het Omgevingsplan. 4.
Omgevingsplan leggen we, net zoals we dat gewend waren in een bestemmingsplan, de
Het deel ‘Verantwoording’. In dit deel vindt u een verantwoording op onze Omgevingsvisie. We verantwoorden onze keuzes in dit deel. We bekijken de keuzes
regels vast. Deze regels geven aan wat wel of niet mag in onze leefomgeving.
uit de visie in relatie tot het milieu en het beleid van andere overheden. We hebben Naast de Omgevingsvisie hebben we ander beleid. Meestal zijn dit beleidsstukken
ook opgenomen welke participatiestappen we hebben doorlopen om tot een
op thema, zoals ons programma wonen, het mobiliteitsplan of het beleid rond
Omgevingsvisie te komen. 5.
wind en zonne-energie. In de Omgevingsvisie houden we hier rekening mee. Deze
Het deel ‘Achtergrond’. Dit deel geeft u meer over de achtergronden bij de
Omgevingsvisie bundelt de bestaande beleidskaders die zich richten op de fysieke
Omgevingsvisie. We gaan onder andere in op de huidige situatie in Oldambt, de
leefomgeving en vormt daarvoor de kapstok. We hebben ook het beleid van andere
ontwikkelingen die we zien en de belangrijkste opgaven voor de komende jaren.
overheden betrokken bij het opstellen van deze Omgevingsvisie. In hoofdstuk 16 geven we aan hoe deze Omgevingsvisie op de visies van rijk, provincie en waterschap is afgestemd.
9
Samenhang Omgevingsvisie met ander beleid en instrumenten
10
DEEL VISIE
11
2
12
Visie
12
2.1
Onze inzet
Zoals gezegd: de toekomst laat zich moeilijk voorspellen. Dat doen we dan ook niet
en middelen op de best mogelijke manier te laten renderen voor Oldambt. Daarbij hoort
in deze Omgevingsvisie. We kiezen ervoor een visie te bouwen die ons vanuit het hier
ook dat niet alles kan en dat we niet alles zelf kunnen of hoeven te doen. We moeten
en nu helpt richting te geven aan een aantal belangrijke opgaven. Opgaven die we
wel inzet leveren, onze invloed aanwenden en de regie in handen nemen.
oppakken om onze gemeente socialer, leefbaarder, draagkrachtiger, veiliger, gezonder Veel van onze uitdagingen zijn grensoverschrijdend en spelen niet alleen in Oldambt.
en toekomstbestendiger te maken, om onze brede welvaart te versterken.
Denk aan de woningbouw of de energietransitie. We zoeken daarom ook heel specifiek We zitten nu in een periode waarin er volop aandacht is voor Groningen. De afhandeling
de samenwerking met onze partners in de regio: de provincie, buurgemeenten en
van de aardbevingsschade loopt volop. Het Rijk heeft met Nij Begun toezeggingen
het waterschap. Door inzet te bundelen en elkaars kwaliteiten en kracht te benutten
gedaan voor een structurele financiële impuls voor Groningen. Het rapport ‘Elke regio
komen we als regio verder. En daar is ook Oldambt bij gebaat! Met de aangekondigde
telt’ heeft bij het Rijk ook de blik verbreed naar de randen van Nederland. Dat maakt dat
middelen vanuit Nij Begun en de economische en sociale agenda die kortgeleden
we de komende periode als gemeente waarschijnlijk in staat zijn flinke stappen te zetten
zijn gepresenteerd ligt er een stevige (financiële) basis voor samenwerking en voor
met onze opgaven.
ontwikkeling van Oldambt en de regio.
Het vraagt van ons nu allereerst focus, keuzes en richting. Dat brengt deze Omgevingsvisie. We moeten omdenken: van beperkingen naar kansen en van
2.2
Onze principes
moeilijkheden naar oplossingen. Elk goed idee kan meerwaarde opleveren voor onze
Brede welvaart als hoogste doel
gemeente en ons verder brengen. In deze visie willen we deze mooie woorden inhoud
Ons belangrijkste doel is het verbeteren van de brede welvaart van onze inwoners.
geven.
Daarom hanteren we in ons handelen en bij het maken van keuzes een aantal principes. Deze principes gebruiken we om onze eigen ideeën te ondersteunen en de plannen
Deze periode vraagt ook van ons dat we regie nemen. We nemen het heft in eigen hand
van anderen waar nodig aan te scherpen. Wij staan voor een positieve insteek: elk
en we zetten met deze Omgevingsvisie een stap vooruit. Dat betekent niet dat alles
plan is een kans. Een kans op verbetering van de ruimtelijke kwaliteit, een kans voor
anders moet. Juist niet. Onze kracht is geworteld in onze ontstaansgeschiedenis, in de
de versterking van onze economie, een kans om meer te verduurzamen of om meer
aard van onze inwoners en onze taal en cultuur. We zijn het gewend om de handschoen
klimaatadaptieve maatregelen te nemen.
op te pakken als het nodig is. We durven ver vooruit te kijken en een grote sprong te
Daarom hanteren wij de volgende zes leidende principes.
wagen. Denk alleen al aan Blauwestad, uniek voor Nederland. Die handelingsbereidheid en dat lef zetten we in om te bouwen aan de toekomst van onze prachtige gemeente met meer brede welvaart. We doen opnieuw een sprong vooruit. We maken keuzes waar we aan de slag willen en maken keuzes om onze inzet
13
1.
Meerwaarde: plannen zorgen voor meerwaarde, voor zoveel mogelijk inwoners;
2.
Kwaliteit: alle plannen dragen bij aan eigenheid van Oldambt;
3.
Meervoudig: plannen zijn multifunctioneel en inpasbaar.
4.
Gezond: plannen stimuleren een gezonde leefomgeving;
5.
Duurzaam; plannen hebben zo weinig mogelijk afwenteling (in tijd of plaats) en hebben oog voor lange termijneffecten.
6.
Betrokkenheid: belanghebbenden worden vroegtijdig betrokken bij de ontwikkeling van plannen.
14
Meerwaarde
Kwaliteit
Meervoudig
We kunnen niet op alle fronten van
Het karakter van ons landschap,
We zijn zuinig op onze schaarse
brede welvaart en voor iedereen
stad en dorpen is ons vertrekpunt.
ruimte. Daarom toetsen we vooraf
altijd een goed cijfer halen. Onze
We weten ook dat deze kwaliteiten
de inpasbaarheid van plannen in
ruimte is schaars en plannen
weerloos zijn als wij ze niet bewaken.
de omgeving. Ook vinden we dat
kunnen conflicteren. Bijvoorbeeld
Plannen moeten dat karakter
plannen ‘slim’ moeten zijn. Elk plan
als een versterking van de economie
versterken en als bron van inspiratie
is bij voorkeur meervoudig, kan
(goed voor de brede welvaart)
gebruiken. Een goede ruimtelijke
meerdere doelen dienen en maakt
extra bedrijventerrein vraagt en
kwaliteit is een voorwaarde.
slim gebruik van de beschikbare
daarmee het landschap onder druk
Plannen bouwen verder aan de
ruimte. Bovendien zijn plannen
zet (minder goed voor de brede
landschappelijke, natuurlijke en
zo bedacht en ontworpen dat ze
welvaart).
cultuurhistorische waarden van
aanpasbaar zijn als later blijkt dat
Wij willen dat plannen per saldo
ons Oldambt en voegen nieuwe
een andere invulling nodig is of beter
meerwaarde opleveren voor de
kwaliteiten toe. Zo is elk plan een
aansluit bij de wensen van de tijd.
Oldambtsters, ook al hebben
kans om de identiteit van een gebied
ze soms minder positieve
of een plek te verbeteren.
neveneffecten. We zijn eerlijk en duidelijk over de afwegingen die we daarin maken. We bewaken in alle gevallen de ondergrens (dat zijn onze waarden en de wettelijke normen) en we proberen altijd minder positieve effecten zo draagbaar mogelijk te maken.
15
Gezond en veilig
Duurzaam
Betrokkenheid
Gezondheid en veiligheid staan voor
Plannen zijn klimaatadaptief en
Plannen staan bijna nooit op
ons buiten kijf. De waarde daarvan
duurzaam, nu en in de toekomst.
zichzelf. Veel plannen en goede
is nauwelijks meetbaar te maken.
Afwenteling van problemen in
ideeën raken aan verschillende
Door de druk op de ruimte raken alle
ruimtelijke zin en op komende
belangen. Om goed in te kunnen
plannen aan de leefkwaliteit onze
generaties voorkomen we. Waar
spelen op deze belangen, die ook
inwoners. Wij houden vast aan een
dat kan versterken plannen de
nogal eens van elkaar kunnen
gezonde en veilige leefomgeving.
biodiversiteit. Het bodem en
verschillen, verwachten we dat
Plannen voorkomen een
watersysteem zijn leidend bij de
initiatiefnemers vroegtijdig in
verslechtering van de leefkwaliteit
locatiekeuze en het ontwerp van
gesprek gaan met belanghebbenden.
en leveren waar dat kan milieu en
plannen.
Waar dat kan, houden we rekening
gezondheidswinst op. Het vraagt
Vanuit duurzaamheidsperspectief
met elkaar en elkaars belangen.
soms een omslag in denken, wij
verwachten we dat plannen waar
Dat doen wij ook voor die plannen
bieden de ruimte voor maatwerk.
mogelijk zelf voorzien in hun
waar we zelf initiatiefnemer zijn.
energie en waterbehoefte en
We communiceren open en zijn
daar verantwoord mee omgaan,
transparant over onze keuzes en
bijvoorbeeld door het hergebruik
afwegingen.
van reststromen en grondstoffen (circulariteit). Wij vragen hier aandacht voor bij initiatiefnemers en delen goede voorbeelden.
16
2.3
Wat willen we: Oldambt 2055
We werken aan een gemeente waar de brede welvaart op orde is. We zien een
Bovendien komen via Nij Begun verschillende extra financieringsstromen naar
gemeente waar mensen graag wonen, graag werken en graag komen.
Groningen en ook naar onze gemeente. Daarmee ontstaat (regionale) slagkracht om
Wat we willen is nauw verbonden met de belangrijkste maatschappelijke opgaven
plannen ook daadwerkelijk mogelijk te maken. Deze middelen zijn van groot belang
voor onze gemeente (zie hoofdstuk 18 voor een nadere uitleg over deze opgaven). Wij
omdat plannen en ideeën vaak een duwtje in de rug nodig hebben. Wij kiezen mede
hebben onze visie samengebracht in vijf ambities. Tussen deze ambities zitten diverse
daarom voor deze Omgevingsvisie dezelfde tijdshorizon als Nij Begun, 2055.
raakvlakken. Ze zijn bedoeld als houvast zonder dat het leidt tot verkokering. De raakvlakken laten juist zien dat een integrale aanpak vaak meerdere doelen en ambities kan dienen en een brede blik in veel gevallen meer dan gewenst is. Onze vijf ambities zijn: 1.
Iedereen doet mee
2.
Leefbare dorpen en wijken
3.
Ondernemerschap en innovatiekracht
4.
De nieuwe Graanrepubliek
5.
Klimaatbestendig en energiebewust
Bij elk van de ambities geven we aan waar we op inzetten en hoe we dat doen. Voor deze laatste ‘hoevraag’ zoeken we waar dat kan de verbinding met de programmalijnen die vanuit het NPG Lokaal Programma Oldambt zijn neergezet. Zo verbinden we in de uitwerking Omgevingsvisie en Lokaal Programma met elkaar. Dat is voor inwoners helder, dat voorkomt dubbel werk en dat maakt het realiseren van koppelkansen veel gemakkelijker.
17
VISIEKAART
Nieuwolda
‘t Waar
Hongerige Wolf
Drieborg
Nieuw-Scheemda Oostwold Ganzedijk Finsterwolde Midwolda
Nieuw Beerta
Beerta Scheemda
Bad Nieuweschans
Blauwestad
Heiligerlee Winschoten
Westerlee
N 1
2
18
3
km
3
AMBITIE 1 - Iedereen doet mee
19
Waar zetten we op in?
3.2
•
We investeren en ondersteunen in de samenredzaamheid van onze
Het welbevinden van onze inwoners is ons grootste goed. Investeren in de vitaliteit van
inwoners, zodat zoveel mogelijk inwoners financieel, mentaal en fysiek fit
onze samenleving staat daarom voorop. Fysiek, mentaal en financieel fitte inwoners zijn
zijn;
van grote waarde voor onze gemeente.
• •
Wat willen we?
We onderzoeken de mogelijkheid om zelf als gemeente economisch kapitaal op te bouwen en langjarig te investeren in onze samenleving;
“Wij willen langjarig investeren in onze samenleving. Wij gaan voor zoveel mogelijk
We investeren preventief in de gezondheid van onze inwoners, onder
fysiek, mentaal en financieel fitte inwoners.”
andere door in ons mobiliteitsbeleid in te zetten op de fiets en de •
voetganger;
Dit vraagt een lange adem en dat weten we inmiddels. De problemen zijn vaak
Voorzieningen rond sport, zorg en onderwijs zijn goed bereikbaar en
generatieoverstijgend. Dat vraagt langjarige investeringskracht. We verwachten dat de
onder handbereik van onze inwoners.
Sociale en Economische Agenda vanuit Nij Begun belangrijke voorwaarden scheppen die bijdragen aan onze ambitie. In veel gevallen zal het om interventies gaan die
3.1
gemeentegrens overstijgend zijn en regionaal worden ingezet. Daarnaast onderzoeken
In 2055…
Wij zijn een sociale gemeente waar we omkijken naar elkaar. We hebben in het
we als gemeente zelf hoe we investeringskracht kunnen organiseren om langdurig
bijzonder oog voor de meest kwetsbare inwoners en kinderen. Veel inwoners doen mee
te investeren in onze samenleving. Wij zijn ervan overtuigd dat de maatschappelijke
in de samenleving, iedereen naar eigen vermogen. Kinderen groeien niet meer op in
meerwaarde die het kan opleveren groter is dan de financiële investeringen die nodig
armoede.
zijn.
We hebben een breed gevarieerd voorzieningenaanbod dat voor iedereen Om onze ambitie waar te maken, werken we de komende jaren aan:
toegankelijk is en goed gespreid is over onze gemeente. Dat geldt voor sport, cultuur en zorgvoorzieningen. We hebben een sterk ziekenhuis met aanverwante zorginfrastructuur, een bloeiend verenigingsleven en goede onderwijsmogelijkheden.
1.
Een sterkere inkomensbasis
Onze sociale voorzieningen zijn betaalbaar en beschikbaar voor mensen die het nodig
Het werken aan een betere bestaanszekerheid voor onze inwoners doen we
hebben. De gemeente hoeft niet iedere hulp¬vraag meer op te lossen. Veel dingen
langs twee lijnen. Aan de ene kant ondersteunen we inwoners om hun kosten, te
die gebeuren horen bij het ‘normale’ leven en vragen niet direct om professionele
verminderen, bijvoorbeeld voor energie door een verduurzamingsaanpak voor hun
hulp. Normaliseren is gewoongoed geworden, in plaats van te medicaliseren en
woning. Anderzijds willen we het besteedbaar inkomen zoveel mogelijk opkrikken,
problematiseren.
zodat armoede en geldzorgen niet meer de orde van de dag zijn bijvoorbeeld door te onderzoeken of passend werk beschikbaar is of te ontwikkelen is. Financieel fitte
20
inwoners zijn veel beter in staat om vooruit te kijken, keuzes te maken voor een iets
verbeteren of te realiseren. Ieder dorp heeft een plek voor ontmoeting, in welke vorm
langere termijn en keuzes te maken die hun eigen gezondheid en geluk verrijken.
dan ook.
Vanuit het sociaal domein wordt hier al het mogelijke aan gedaan. In onze Transitievisie
Tegelijkertijd werken we aan de kwaliteit van onze openbare ruimte. Een aantrekkelijk
Warmte hebben we dit ook als speerpunt opgenomen. Het is bovendien een van de
openbaar gebied en fijne wandelgebieden maken het gemakkelijker om naar buiten te
belangrijke pijlers van het Masterplan Oost-Groningen. Voor deze Omgevingsvisie
gaan. Bovendien, goed voorbeeld doet goed volgen en wat netjes is, blijft ook langer
betekent het dat we ruimte geven om te sturen op betaalbare (én duurzame) energie en
op orde. Zo worden de dorpen en straten meer en meer een visitekaartje van onze
het terugdringen van energiearmoede.
gemeente.
De geldzorgen vertalen zich ook in de woningen, die vaak zichtbaar gebrek aan
Preventief investeren in gezondheid kan helpen om de zorgkosten in de toekomst
onderhoud kennen. In combinatie met gebreken door niet erkende schades van gas en
betaalbaar te houden. Voor deze Omgevingsvisie betekent het dat we met deze blik
zoutwinning of door funderingsproblemen is het verduurzamen en toekomstbestendig
kijken naar de verdeling en toegankelijkheid van onder andere voorzieningen rond
maken van woningen een grote en kostbare opgave.
sport, zorg en onderwijs die goed bereikbaar en onder handbereik moeten zijn van onze
Wij moeten aan de slag met de toekomstbestendigheid van woningen. We maken
inwoners. Nabijheid en fietsbereikbaarheid spelen daarin een grote rol. Wij zetten in
dit onderdeel van een aanpak per dorp waarbij we deze toekomstbestendigheid
op veilige en comfortabele langzaam verkeerroutes naar de belangrijkste (clusters van)
verbinden aan nieuwbouw, verbouw en herbestemming van woningen passend bij de
voorzieningen. In ons mobiliteitsbeleid kiezen we voor het ‘STOMP-principe’ (Stappen,
woningmarkt in het dorp. Zo verbinden we problemen en kansen en komen we tot een
Trappen, Openbaar Vervoer, deelMobilteit, Persoonlijk vervoer). Dat betekent dat we de
woningvoorraad die in de volle breedte van het dorp aansluit bij de wensen van nu en
fiets en de voetganger op 1 zetten, OV stimuleren en waar dat nodig is de auto ruimte
straks.
geven. De ontwikkeling van mobiliteitshubs in onze dorpen juichen we toe. Door deelauto’s en
2.
De gezonde keuze
bijvoorbeeld elektrische deelfietsen ter beschikking te stellen, maken we het voor meer
In ons ruimtelijk beleid en de keuzes die we maken nemen we veiligheid en gezondheid
inwoners gemakkelijker om afstanden comfortabel te overbruggen. We zien deze hubs
nadrukkelijk mee. Dat betekent dat we kwetsbare groepen goed beschermen tegen
waar dat kan gecombineerd op plekken waar ook ontmoeting en sociale interactie van
veiligheid en gezondheidsrisico’s, Daarnaast investeren we preventief in gezondheid:
nature plaatsvindt. Zo versterken we ook de waarde van deze plekken in de dorpen.
onze inwoners moeten de mogelijkheid krijgen om gemakkelijk een meer gezonde keuze te maken. Bijvoorbeeld door de auto te laten staan en de fiets te nemen en ontmoeting te stimuleren om eenzaamheid tegen te gaan. We kijken nadrukkelijk naar de mogelijkheden om in de buurten plekken voor spel en ontmoeting te houden, te
21
3.3
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag?
Deze ambitie pakken we op via de volgende lijnen: •
Sociale en economische agenda Nij Begun;
•
Lokaal programmaplan NPG (met name programmalijn ‘Toekomst voor de jeugd’)
•
Programma’s sociaal domein;
•
Programma mobiliteit (in ontwikkeling);
•
Programma beheer en onderhoud.
22
Iedereen doet mee
AMBITIE 1
Nieuwolda
‘t Waar
Hongerige Wolf
Drieborg
Nieuw-Scheemda Oostwold Ganzedijk Finsterwolde Midwolda
Nieuw Beerta
Beerta Scheemda
Bad Nieuweschans
Blauwestad
Heiligerlee Winschoten
Westerlee
N 1
2
23
3
km
4 AMBITIE 2 - Leefbare dorpen en wijken
24
Drieborg en Nieuw-Beerta. De Oldambster boerderijen staan er goed bij en zijn de
Waar zetten we op in?
trotse beelddragers van de Dollardpolders.
•
De eigenheid en historie van iedere kern is de basis voor de ontwikkeling
Bad Nieuweschans is een sterke recreatieve trekpleister die niet meer alleen gevonden
van elke kern;
wordt door wellnessbezoekers. Met de Graansilo en de oude Remise hebben we
We zorgen voor een passend woningaanbod in ieder dorp vanuit een
bijzondere plekken in Bad Nieuweschans nieuw leven ingeblazen. De recreatieve
woonstrategie voor ‘begeleide groei’ om zo nieuwkomers en onze jongeren
verbinding met Nieuwe Statenzijl is verder versterkt.
•
goede woonruimte te kunnen bieden; •
We ontwikkelen woningbouwplannen samen met onze inwoners waarbij
4.2
we de verduurzaming en eventuele versterking van woningen verbinden
Onze inwoners moeten wonen in een omgeving die schoon, veilig en aantrekkelijk is.
aan een bredere woningbouwopgave van het dorp als geheel. Zo kunnen
Daarbij nemen we de eigenheid en historie van de kernen als uitgangspunt, inclusief de
we vanuit de kwaliteiten van het dorp komen tot een woningaanbod dat
daarmee samenhangende en vaak gegroeide mix van wonen, werken en voorzieningen.
van voldoende toekomstwaarde is en aansluit bij de ruimtelijke structuren
We zetten in op leefbare en levendige dorpen, buurten en stad.
Wat willen we?
van iedere kern. • •
We hanteren de wettelijke milieunormen als bovengrens, maar streven
We houden vast aan de wettelijke milieunormen als ondergrens, maar streven ernaar
naar een voortgaande verbetering van de milieukwaliteit.
om de huidige milieukwaliteit verder te verbeteren. We werken aan schoon water
We zetten ons in voor een openbaar gebied dat uitnodigt tot sport en
en schone lucht. Een schone leefomgeving, dat wil zeggen een leefomgeving zonder
spel en geven bij de inrichting van ons openbaar gebied voorrang aan de
milieuoverlast, is essentieel om de gezondheid en het welzijn van zowel de mens als
fietser en voetganger.
de natuur te waarborgen. We zetten ons in om vervuiling te verminderen en afval te beheersen.
4.1
In 2055…
Wij zijn een gemeente waar het goed wonen en leven is. Onze dorpen, stad en wijken
“Wij staan voor goed wonen en leven in onze dorpen en wijken. We willen werken aan
maken Oldambt. Geen enkele hetzelfde, maar samen compleet. Heiligerlee, Westerlee,
een goede woon en leefkwaliteit: schoon, veilig en met een woning voor iedereen.”
Winschoten, Scheemda, Blauwestad en de dorpen rondom het Oldambtmeer (Midwolda, Oostwold, Finsterwolde en Beerta) vormen een dynamisch gebied waar
De saamhorigheid en samenredzaamheid in onze dorpen en wijken is sterk. Dat is een
stedelijke kracht, dorpse allure en landelijke idylle elkaar afwisselen en verrijken. Samen
groot goed en niet vanzelfsprekend. Door aardbevingsproblemen en door krapte op de
zijn ze het kloppende hart van Oldambt.
woningmarkt is de druk op de leefbaarheid en de samenleving hoog. We moeten zorgen
Rondom vinden we de rust en de weidsheid in de Dollardpolders en de fraaie
dat het woningaanbod voor onze huidige en toekomstige inwoners in balans is, zowel
bebouwingslinten van Nieuw-Scheemda tot Nieuwolda en van Hongerige Wolf naar
in aantallen als typologie én kwaliteit. In onze gemeente vinden inwoners nog rust en
25
ruimte. Niet voor niets zien we dat mensen uit de Randstad onze gemeente opzoeken
We moeten aan de slag met woningbouw in de dorpen, zodat onze jongeren kunnen
als nieuwe woonplek. We bieden voor ieder dorp en wijk een passend woningaanbod.
blijven wonen in het dorp waar hun hart ligt. Daarbij zoeken we naar methoden waarbij
Wij staan voor voldoende en kwalitatief goede, duurzame woningen die ook betaalbaar
de bouw van woningen een doorstroming op de woningmarkt teweegbrengt die voor
zijn voor jong en oud.
jongeren, gezinnen en ouderen leidt tot passende, betaalbare woningen in het dorp dat
We willen geen concurrentie voor onze eigen inwoners, dat betekent dat we moeten
hun lief is.
werken aan een woonstrategie die inzet op begeleide groei. Voor de leefbaarheid van de dorpen en wijken in de toekomst zijn juist jongeren en jonge gezinnen, uit onze
2.
gemeente en uit de regio of verder, van harte welkom. Onze jongeren zijn immers de
De vele gesprekken in onze dorpen hebben ons meermaals laten zien dat woningbouw
nieuwe vrijwilligers die zorgen voor de leefbaarheid van onze dorpen en wijken in de
veel meer is dan een cijfermatige exercitie op basis van bevolkingsprognoses. De
(nabije) toekomst.
vraag naar woningen is nu groot en vraagt op korte termijn verdere invulling om een
Dorpsontwikkeling
verdergaande vergrijzing van de dorpen tegen te gaan. We zien ook dat onze huidige De komende jaren werken wij aan:
woningvoorraad sterk verouderd is. In het kader van de verduurzamingsaanpak als gevolg van de aardbevingen verkennen we ook de mogelijkheden om woningen te
1.
Dorps en buurtkracht
verduurzamen en te vernieuwen.
We zijn gezegend met veel betrokken dorps en buurtbewoners. Zij zijn de drijvende krachten in het vrijwilligerswerk en van grote waarde voor de leefbaarheid en
Afgelopen jaren hebben we ons al volop ingezet voor wonen en woningbouw. Er is flink
levendigheid van de dorpen en buurten. Evenementen, dorpse tradities en clubs
gebouwd en we zijn in de dorpen gesprekken gestart over wonen en woonbehoeftes.
zorgen voor sociale binding. Dat waarderen we en blijven we ondersteunen. Onze
In deze Omgevingsvisie bestendigen we de ingezette lijn en doen we er nog een
gebiedsregisseurs vervullen daarin een belangrijke rol.
tandje bovenop. We willen bijdragen aan de regionale en lokale woningbehoefte. Met Blauwestad, Winschoten en omgeving hebben we een aantrekkelijke en gevarieerde
We weten ook dat het behouden van de leefbaarheid niet vanzelf gaat. Opvolging in
woonomgeving in handen.
vrijwilligerstaken is lastig. Zeker in de kleinere dorpen hangt dat samen met de beperkte
Voor de kleinere dorpen willen we toe naar een aanpak die voor deze dorpen op
mogelijkheden voor de eigen jongeren om in het dorp een huis te huren of te kopen.
dorpsniveau leidt tot een slimme woningbouwstrategie die de noodzakelijke aanpak
Dat is het gevolg van jarenlang krimpbeleid gecombineerd met een overdruk op de
per pand verbindt met de brede woningbouwvraag tot de beste oplossingen voor het
woningmarkt die ervoor zorgt dat mensen van ver ook in het Oldambt op zoek gaan
hele dorp. Dus we bundelen de opgaven per woning tot een plan voor het dorp, waarbij
naar een woning. We kijken daarom anders naar onze woningmarkt. Nu handelen
het gewenste woningaanbod leidend is. Dat geeft ons de mogelijkheid om slim om te
is nodig om de leefbaarheid van onze dorpen voor de lange termijn veilig te stellen.
gaan met sloop en nieuwbouw, met het realiseren van nieuwe woningtypen die beter
26
aansluiten op de woningvraag en het moet ons de ruimte geven om woningaanbod
aandacht. Het verkeer zorgt voor drukte en levendigheid, maar ook lastige
waar geen vraag naar is te amoveren. Bovendien biedt het ons de kans om vanuit
verkeerssituaties. Waar de dorpen zijn voorzien van een rondweg is de drukte vaak een
de ruimtelijke structuren van het dorp en met behoud van de gebiedseigen sfeer,
minder groot probleem.
karakteristiek en identiteit de dorpen (vraaggestuurd) te laten door ontwikkelen. Deze
In het landelijk gebied merken we dat het landbouwverkeer steeds groter wordt en
aanpak ontwikkelen we met het dorp en met woningcorporaties die ons inziens een
meer ruimte inneemt op de weg. Dat botst soms met het recreatief medegebruik.
belangrijke rol kunnen vervullen.
Voor ons zijn beide belangrijk. Daarom zorgen we ervoor dat het zo veilig mogelijk kan en onderzoeken we waar recreatieve fietspaden een aanvulling kunnen zijn op ons
3.
Uitnodigende leefomgeving
fietsnetwerk.
We richten onze wijken en dorpen veilig in voor iedereen. Mensen moeten zich veilig
Dat dient bovendien een extra doel; we stimuleren zo het fietsgebruik. Met de inrichting
en thuis voelen. Daarom is ons openbaar gebied op orde: passend onderhouden, goed
van ons openbaar gebied willen we inwoners verleiden de fiets te pakken of te voet op
en toegankelijk ingericht, klimaatadaptief en aantrekkelijk. Mensen komen er graag,
pad te gaan. Bijvoorbeeld door een aantrekkelijk ommetje. Of omdat de route met de
ontmoeten elkaar, er wordt gesport en gespeeld. We zorgen dat onze wegen en straten
fiets sneller is dan met de auto. Dat komt de gezondheid van onze inwoners alleen maar
zo fraai en veilig mogelijk zijn. In ons openbaar gebied nemen we maatregelen om
ten goede.
klimaateffecten op te vangen en te voorkomen dat ze de leefbaarheid van onze dorpen en buurten aantasten (bijvoorbeeld door hittestress, wateroverlast).
4.3
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag?
Deze ambitie pakken we op via de volgende lijnen: Er moet ruimte zijn voor kinderen om buiten te spelen. In buurten en straten met brede
•
stoepen, toegankelijk groen en weinig auto’s spelen en bewegen kinderen nu eenmaal
Lokaal programmaplan NPG (met name programmalijn ‘Toekomst voor de dorpen en wijken’)
meer. We kiezen daarnaast voor meer groen in ons openbaar gebied. Want ook een
•
groene omgeving stimuleert beweging en ontmoeting voor jong en oud! Het helpt
Agenda ‘Herstel van Groningen’ (versterking, schadeherstel, sociale cohesie, leefbaarheid)
ons bovendien om ons openbaar gebied beter in te richten en aan te passen aan de
•
Isolatieaanpak Nij Begun;
klimaatverandering. Groen is tot slot ook van groot belang voor natuur en biodiversiteit
•
Sociale agenda Nij Begun;
en daarmee indirect ook voor de gezondheid van onze inwoners.
•
Te herzien Programma wonen;
•
Programma mobiliteit (in ontwikkeling).
Bij de inrichting van onze straten zoeken we een goede balans tussen verkeersveiligheid, verblijfskwaliteit en de doorstroming van verkeer. Zeker in de lintdorpen waar de belangrijkste verkeersverbindingen door het dorp lopen, vraagt dat voortdurend
27
Leefbare dorpen en wijken
AMBITIE 2
Nieuwolda
‘t Waar
Hongerige Wolf
Drieborg
Nieuw-Scheemda Oostwold Ganzedijk Finsterwolde Midwolda
Nieuw Beerta
Beerta Scheemda
Bad Nieuweschans
Blauwestad
Heiligerlee Winschoten
Westerlee
N 1
2
28
3
km
5 AMBITIE 3 - Ondernemerschap en innovatiekracht voor onze economie 29
Waar zetten we op in?
We bieden onze bedrijven goede vestigingsvoorwaarden: door onze inzet op
•
Het toekomstbestendig maken van bestaande bedrijvigheid en het
herstructurering zijn onze bedrijventerreinen aantrekkelijk en groen, hebben ze de
faciliteren van duurzame ontwikkeling;
beschikbaarheid over voldoende duurzame energie en warmte en zijn aangesloten op
Creëren van de juiste randvoorwaarden voor toekomstbestendige
de noodzakelijke digitale infrastructuur. We bieden daarmee de randvoorwaarden die
bedrijvigheid: fysieke ruimte (o.a. beperkte ontwikkeling nieuwe
onze bedrijven fysiek in staat zijn om toekomstbestendig te opereren
bedrijventerreinen en revitalisering van bestaande), infrastructuur en
De waterstofbackbone die langs onze gemeente loopt, heeft een aftakking die bedrijven
versterken van innovatiekracht;
met een forse vraag naar hoogwaardige energie (bijvoorbeeld voor de productie van
Helpen van onze werkgevers met het vinden van oplossingen voor de
goederen) voorziet van duurzame energie.
krapte op de arbeidsmarkt met bijzondere aandacht voor mensen met
De doorontwikkeling van de campussen zorgt voor een sterke verbinding tussen
afstand tot de arbeidsmarkt;
onderwijs, opleiding en ondernemerschap. Startups, kennishubs en een goede
Versterken van de verbinding tussen ondernemers, onderwijs en
onderlinge uitwisseling tussen kennisinstellingen en bedrijven zorgen dat de regio
arbeidsmarkt, o.a. met campussen en ruimte voor nieuwe innovatieve
beschikt over veel innovatiekracht.
•
•
•
bedrijvigheid (startups); •
Vrijetijdseconomie ontwikkelen tot dragende economische pijler
Winschoten is een bloeiende regiostad. Winkels, horeca, voorzieningen, woningen
•
Ruimte houden voor lokaal gebonden bedrijvigheid, waaronder de
en bedrijven zorgen voor een aangename mix. Winschoten wordt goed bezocht
mogelijkheid tot bedrijfsvestiging in onze Oldambster boerderijen;
door inwoners uit de provincie en uit Duitsland. In Scheemda is het vernieuwde
Kwalitatief sterke binnenstad van Winschoten: zowel in uitstraling als
Marktplein het kloppende hart, Bad Nieuweschans is een sterke centrumdorp met
functies;
alle basisvoorzieningen. De draagkracht van het dorp wordt mede bepaald door de
Aantrekkelijke dorpscentra met lokale voorzieningenfunctie:
recreatieve aantrekkingskracht en de vele bezoekers.
• •
masterplannen Scheemda en Bad Nieuweschans. 5.1
5.2
In 2055…
Wat willen we?
De strategische ligging van onze gemeente met de A7, de N33 om de hoek, het
Wij zijn een gemeente waar onze economie stevig staat en een goede drager is voor de
spoor Groningen – Duitsland, een vaarverbinding over het Winschoterdiep en de
brede welvaart.
bestaande (ondergrondse) infra zijn overtuigende en unieke factoren van Oldambt als
Zoveel mogelijk van onze inwoners zijn aan de slag, ieder naar eigen vermogen. Dat
vestigingsplaats voor bedrijven. We maken deel uit van een internationale corridor.
heeft een positief effect op het welbevinden en welzijn van onze inwoners: iedereen
De stad Groningen en de daar aanwezige kennisinstellingen en ook de Eemshaven zijn
doet ertoe!
onder handbereik en belangrijke aanjagers van onze economie. In onze gemeente zijn
30
we sterk in een breed scala aan sectoren, waaronder de zorg, industrie en de landbouw.
Wij gaan aan de slag met:
Hier wordt volop uitgevonden, ontwikkeld, geproduceerd, gebouwd en geteeld.
1.
Campus Winschoten
De bereikbaarheid van onze gemeente is op orde. Er liggen mooie kansen om met
2.
Vrijetijdseconomie als dragende economische pijler
de ontwikkeling van de Wunderline ook de bestaande stations te versterken. Station
3.
Aantrekkelijk vestigingsklimaat in de linten, waaronder het benutten van
Winschoten kan een centrale hub worden voor voorzieningen en (deel)mobiliteit in de
vrijekomende boerderijen, en de stad
regio.
4.
Revitalisering van bedrijventerreinen
5.
Integrale dienstverlening voor ondernemers
en slimme groei van onze economie. Door te versterken waar nu al onze kracht en
1.
Campus Winschoten
onderscheidend vermogen liggen en door kritisch te zijn op grote ruimtevragers zonder
Campus Winschoten is onze manier om invulling te geven aan de verbinding
meerwaarde voor onze arbeidsmarkt en de brede welvaart.
van onderwijs, ondernemerschap en arbeidsmarkt. Er staat al een goede basis
Samen met ondernemers scheppen we de randvoorwaarden voor een duurzame
en deze basis bouwen we uit. Van ondernemers uit onze gemeente horen we De krapte op de arbeidsmarkt remt de economische ontwikkelingen. Daarnaast
dat er grote behoefte is aan vaardige en kundige talenten die matchen met
zijn er in onze gemeente relatief veel inwoners die niet aan het werk zijn, om een
wat de arbeidsmarkt nodig heeft, nu en in de nabije toekomst. Wij zien deze
veelvoud van redenen. Beide zijn reden tot zorg. Deelnemen aan de arbeidsmarkt
oproep als een onderbouwing en draagvlak voor de Campus Winschoten. Wij
zorgt voor inkomenszekerheid (en dus financieel fitte inwoners) en daarnaast voor een
gaan ons inspannen om een breed aanbod van bedrijven te verbinden aan
betekenisvolle dagbesteding en sociale contacten.
deze campusontwikkeling net als extra MBO-opleidingen, bijvoorbeeld als regionale dependance van vestigingen uit de stad Groningen. We werken bij
“Wij willen voor zoveel mogelijk inwoners passend werk. Daarom zetten we volop
deze ontwikkeling samen in een campuscoalitie met andere campuslocaties in de
in op een verbinding tussen onderwijs, arbeidsmarkt en werkgelegenheid in onze
provincie voor de versterking van economisch perspectief en innovatie.
regio”. 2.
Vrijetijdseconomie als dragende economische pijler
Onze belangrijkste inzet ligt bij het optimaal benutten van onze economie en het
Ieder landschap is een vrijetijdslandschap. Ook in het Oldambt. We benutten die
verbinden van werkgelegenheid aan het potentieel van onze arbeidsmarkt. Tegelijkertijd
potentie van ons landschap nog niet voldoende. De Dollardpolders en de verhalen
investeren we in de opleiding en ontwikkelmogelijkheden van diezelfde inwoners. We
van de ontstaansgeschiedenis, de landbouw en de eigengereidheid zijn uniek. Met
streven ernaar dat het aanbod aan werk en het opleidingsniveau van onze inwoners zo
het versterken van de vrijetijdseconomie zorgen we voor een bredere economische
goed mogelijk op elkaar is afgestemd; een goede kwalitatieve match.
basis. Het is bovendien een sector waar relatief laagdrempelig inwoners met een
31
We zetten in deze Omgevingsvisie in op de belevingswaarde van ons landschap door ruimte te geven aan passende plekken en vormen van verblijfsrecreatie en dagrecreatie. Een goede recreatieve toegankelijkheid van ons landschap is daarbij randvoorwaardelijk. Voor bezoekers en voor onze eigen inwoners. Een mooie omgeving en een goede toegankelijkheid werken ook uitnodigend, stimuleren om “erop uit te gaan” en dragen zo bovendien bij aan gezond gedrag. 3.
Aantrekkelijk vestigingsklimaat in de linten en de stad
Het mkb, in de vorm van winkels, horeca, kappers en bouwbedrijven draagt in hoge mate bij aan de levendigheid, het voorzieningenniveau en de werkgelegenheid in de regio. Veel van deze ondernemers zijn lokaal geworteld. En veel van deze bedrijven zijn al jarenlang gevestigd in de dorpslinten, dorpscentra of in het centrum van Winschoten. Dat houden we graag zo. Randvoorwaarden voor een campus (bron: masterplan Campussen provincie Groningen)
Voor veel mkb-ondernemers en voor inwoners is de opvolging binnen met name de kleinere bedrijven een grote zorg. Met regelmaat verdwijnen ondernemingen door een gebrek aan opvolging. Als gemeente kunnen we daar niet in sturen. De locatie van deze bedrijven zorgt veelal voor sociale binding met de directe omgeving,
afstand tot de arbeidsmarkt in kunnen stappen.
maar heeft ook negatieve kanten, bijvoorbeeld door overlast of gebrek aan ruimte
Het verhaal en de kwaliteit van het gebied gaan we breed uitdragen en vermarkten.
voor uitbreiding. We ondersteunen waar mogelijk bestaande bedrijven bij hun
Hierdoor ontstaat een onderlegger voor een stevige vrijetijdseconomie die nadrukkelijk
toekomstplannen en eventuele groeiambities, binnen de wettelijke normen en kaders
verbonden is met onze landbouweconomie. En een economie die gebaseerd is op
en met oog voor maatschappelijke waarde en leefbaarheid. De uitdaging om het
onze historie en kwaliteiten. Want waar staan nog meer van zulke indrukwekkende
voorzieningenniveau in kernen en op het platteland te borgen, speelt niet alleen in
boerderijen, waar zijn de zichtlijnen naar de horizon zo weids? Waar vind je in de directe
Oldambt. Oplossingsrichtingen pakken we daarom in regionaal of provinciaal verband
nabijheid dan ook nog met Blauwestad een vernieuwende, grootschalige landschaps- en
op, en in verbinding met diverse strategische agenda’s.
stadsontwikkeling die inmiddels onderdeel is van de canon van Nederland?
32
In het centrum van Winschoten werken we aan een binnenstadsaanpak. Daarmee
deze aan de gemeente één integrale gesprekspartner heeft, waarbinnen de diverse
waarderen we het centrum op en zetten we het centrum opnieuw op de kaart. We
voor hem of haar relevante domeinen (o.a. vergunningen, ruimtelijk, sociaal) naadloos
gaan verder met deze aanpak. We zien dat de aanpak haar vruchten afwerpt en het
samenwerken.
centrum een groeiende rol vervult voor de regio. Zo moet Winschoten de tweede koopstad van Groningen kunnen blijven. Met de masterplannen voor Scheemda
5.3
en Bad – Nieuweschans geven we richting aan deze dorpen als belangrijke lokale
Deze ambitie pakken we op via de volgende lijnen:
voorzieningencentra.
•
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag? Lokaal programmaplan NPG (met name programmalijn ‘Toekomst voor ondernemers’)
4.
Revitalisering van bedrijventerreinen
•
Economische agenda Nij Begun;
Bij Winschoten en Scheemda liggen grote bedrijventerreinen van regionaal belang. Deze
•
Masterplan campussen en masterplan ‘Oost-Groningen’
liggen er al decennia en zijn voor onze werkgelegenheid van groot belang, maar zijn niet
•
Baanbrekers “vrijetijdseconomie” en “circulaire economie” vanuit het Nationaal
toekomstbestendig. Daarom revitaliseren we deze terreinen. Dat doen we om grond
Programma Groningen;
efficiënter in te kunnen zetten, om de omgevingsveiligheid te verbeteren en daarmee
•
Programma binnenstad Winschoten;
ook ruimte te geven aan extra bedrijven en aan ruimte voor circulariteit, verduurzaming
•
Op te zetten aanpak integrale dienstverlening.
en klimaatadaptatie. De revitalisering doen we in nauwe afstemming met de aldaar gevestigde ondernemers. We zijn recent gestart met de revitalisering van De Rensel in Winschoten, de komende jaren starten we in ieder geval ook met Eextahaven I. 5.
Integrale dienstverlening voor ondernemers
In samenwerking met ondernemers scheppen we de randvoorwaarden voor een duurzame en slimme ontwikkeling van onze economie. Daarbij gaat het niet alleen om de fysieke ruimte, in de vorm van bedrijventerreinen en winkelgebieden, maar ook om de voorzieningen en infrastructuur. Veel randvoorwaarden zijn minder tastbaar, maar eveneens cruciaal, denk aan gekwalificeerde mensen, versterking van innovatiekracht, energietransitie en duurzaamheid, vergroten van digitale kennis en onderlinge samenwerking. Ook daarbij ondersteunen we de ondernemers waar mogelijk. Om goed met de ondernemers te kunnen meedenken en meepraten, verbeteren we onze zichtbaarheid en vindbaarheid. Vanuit het perspectief van de ondernemer geldt dat 33
AMBITIE 3
Ondernemerschap en innovatiekracht voor onze economie
Nieuwolda
‘t Waar
Hongerige Wolf
Drieborg
Nieuw-Scheemda Oostwold Ganzedijk Finsterwolde Midwolda
Nieuw Beerta
Beerta Scheemda
Bad Nieuweschans
Blauwestad
Heiligerlee Winschoten
Westerlee
N 1
2
34
3
km
6
AMBITIE 4 - De nieuwe Graanrepubliek
35
Waar zetten we op in? • •
geven aan de inwoners en bezoekers die op de fiets of te voet het gebied verkennen.
We behouden de landschappelijke, historische en culturele verschillen die er zijn in onze gemeente;
Onze landbouw is hoogwaardig. De sector is toekomstbestendig, we hebben de bodem
We geven ruimte aan plannen die het mogelijk maken om het Oldambt
en waterkwaliteit op orde. De Graanrepubliek 2.0 doet zijn naam eer aan.
nog beter te beleven en te ervaren; •
We zetten de Dollardpolders als werelderfgoedwaardig gebied op de kaart;
6.2
•
Doorgaan met ons boerderijenprogramma;
Als we Oldambtsters vragen wat ze het meest waarderen, krijgen we steevast als
•
Versterking van de natuurwaarden passend bij ons landschap;
antwoord: de rust en de ruimte. De weidse uitzichten met de hoge luchten, de linten
•
We zetten in op een kustgebied dat letterlijk meegroeit met de
met fraaie boerderijen, het grootschalig open cultuurlandschap, de dijk en polders,
zeespiegelstijging en daarmee ook op de lange termijn veiligheid biedt.
zeedijk en de Dollard worden breed gewaardeerd.
•
Wat willen we?
We bieden langdurig perspectief voor de landbouw die op termijn zoveel mogelijk energieneutraal en grondstoffenneutraal is.
We hebben veel dat van waarde is. We weten dat niet alles kan blijven zoals het was. Wij bouwen aan een toekomstbestendig landschap met ruimte voor een passend
6.1
In 2055…
watersysteem, ruimte voor een gezonde bodem, ruimte voor (nieuwe) natuur en veel
Ons landschap is uniek. In een tijd dat veel streken in Nederland steeds voller raken,
ruimte voor de landbouw.
hebben wij nog een van de mooiste en meest open gebieden. De waarde van de leegte van onze Dollardpolders is onbetaalbaar en letterlijk en figuurlijk waardevol. Inwoners
“Wij zetten de Dollardpolders werelderfgoedwaardig op de kaart en zullen het
en de vele bezoekers genieten van de weidsheid, de wind, de kust en de unieke
verhaal, het beeld en de beleving van de polders breed vermarkten.”
vergezichten. Onze vrijetijdseconomie is daarmee naast de landbouw een belangrijke drager geworden van ons landschap, en passend in ons landschap. We hebben geen
Wij vinden onze Dollardpolders dusdanig onderscheidend en cultuurhistorisch en
grote vakantieparken en attracties. We hebben wel een veelheid aan kleinschaliger
landschappelijk waardevol dat we ze als werelderfgoedwaardig betitelen. Dit landschap
overnachtingsmogelijkheden, bijzondere horeca en een fijnmazig net van paden die
is ons uithangbord en daar kunnen we meer van profiteren. In de Dollardpolders
uitnodigen om het gebied te ontdekken.
gaan we daarom werken aan een integraal verhaal waarin we economie en landschap verbinden en waarbij we de historie de basis laten zijn voor een toekomstbestendige
De Oldambtster boerderijen staan er goed op. Ze geven ruimte aan landbouw, aan
inrichting van het gebied.
logies, aan wonen, aan zorg en andere functies die het landelijk gebied leefbaar maken. De linten zijn fraaie dragers waar de laanbeplanting en de (groene) erven beschutting
36
Daarom werken we aan:
2.
1.
Landschap als visitekaartje
In deze Omgevingsvisie kiezen we voor een landelijk gebied dat in balans is. Waar ruimte
2.
Robuust ingericht landelijk gebied
is om voedsel te telen en ruimte is voor ons natuurlijke systeem van bodem, water
3.
Perspectief voor de landbouw
en bijbehorende biodiversiteit. Het zijn geen tegengestelde belangen. De landbouw is
Robuust ingericht landelijk gebied
(net als de samenleving) gebaat bij voldoende zoet water, een gezonde bodem en een 1.
Landschap als visitekaartje
goede biodiversiteit. Een goede biodiversiteit zorgt voor een ecosysteem dat tegen een
Het landschap is de belangrijkste weerslag van onze ontstaansgeschiedenis. Het zit
stootje kan. Een landelijk gebied dat in evenwicht is, is robuust en kan toekomstige
in het DNA van onze inwoners. De Dollardpolders worden geroemd en zijn uniek
veranderingen gemakkelijk opvangen.
voor de wereld. We kunnen de Dollardpolders meer te gelde maken. De kracht van de weidsheid, het gevoel van oneindige ruimte en de grote maat van landschap en
Vooral in het noorden van de gemeente en in het gebied tussen Nieuw Beerta, Drieborg
boerderijen vertelt een bijzonder verhaal dat voor veel mensen aantrekkelijk is. De
en Finsterwolde zien we dat de bodem daalt en de problemen met de waterhuishouding
polders zijn in hun ontwikkelingsgeschiedenis onlosmakelijk verbonden met het Wad,
toenemen. We denken mee over vernieuwende gebiedsontwikkeling in het noorden
dat al Werelderfgoed is. Deze samenhang is het beschermen en het vertellen waard!
van onze gemeente en langs de kust, waarbij we toe werken naar een kustgebied dat letterlijk meegroeit met de zeespiegelstijging en daarmee ook op de lange
Ter ondersteuning van dat verhaal en om de kwaliteiten van het gebied te
termijn veiligheid biedt. In deze kustontwikkeling blijven we nauw samenwerken met
beschermen onderzoeken we of de Dollardpolders beschouwen we ons landschap als
rijkspartners en onze regiopartners: de gemeente Eemsdelta, de provincie Groningen
werelderfgoedwaardig.
en waterschap Hunze en Aa’s. Doel is een integrale kustontwikkeling en verdediging en
Dat betekent ook dat we, meer dan op andere plekken in onze gemeente, in dat gebied
passend waterbeheer binnen en buitendijks.
de cultuurhistorische en landschappelijke waarden leidend laten zijn voor toekomstige ontwikkelingen. Met ons boerderijenprogramma investeren we in het behoud en
Een groot deel van onze gemeente is belangrijk leefgebied voor de akkervogels. Dat
de doorontwikkeling en herbestemming van de boerderijen. In het gebruik van het
houden we graag zo. Tegelijkertijd zoeken we naar mogelijkheden om de noodzakelijke
landelijk gebied nemen we de weidsheid, het systeem van dijken en polders en de
groenblauwe dooradering vorm te geven in onze gemeente, bijvoorbeeld door meer
zichtbare verbinding met de kust als uitgangspunt. We willen toe naar een eigentijdse
ecologische oevers. Ook realiseren we onze resterende NNN-opgaven. Daarbij waken
Graanrepubliek. Niet om te houden wat was, wel om dat wat een groot deel van onze
we voor de openheid van ons landschap, want dat is voor de akkervogels en voor onze
identiteit is te bestendigen voor de toekomst.
inwoners de grootste kwaliteit van het gebied.
37
Wij zien een versterking van onze natuurwaarden vooral gekoppeld aan onze
De landbouw zal zich moeten aanpassen aan veranderingen in klimaat en zal moeten
natuurgebieden. De belangrijkste natuurgebieden in onze gemeente liggen rond het
verduurzamen. Dat vraagt ook aanpassingen aan de inrichting van ons landelijk
Oldambtmeer. Daarnaast is de Eems-Dollard aangewezen Natura 2000-gebied en
gebied en mogelijk aanpassingen in het peilbeheer, bijvoorbeeld op plekken waar
bijzonder waardevol. De unieke waarde van dit gebied is soms onderbelicht. Onze
maaivelddaling speelt.
kuststrook is niet breed toegankelijk, dat is juist een bijzondere kwaliteit. De buitendijkse
Wij ondersteunen onze agrariërs waar nodig en mogelijk in hun planvorming. Wij
Kiekkaaste is regionaal befaamd. Een recreatieve versterking van het gebied tussen Bad
waarderen de vele familiebedrijven die geworteld zijn in onze samenleving, en helpen
Nieuweschans en Nieuwe Statenzijl biedt mogelijkheden om verschillende trekpleisters
deze te behouden met een passend en duurzaam verdienmodel.
via het water te verbinden. Het in het kader van Toukomst gelanceerde idee “Van Aa
De investeringen die gedaan worden, moeten een duurzaam rendement opleveren en
naar Zee”, dat door de Landschapswerkplaats is omarmd, kan daar mogelijkerwijs op
daarmee een haalbaar verdienmodel op een manier die past bij de ondernemer en bij
aansluiten vanuit het doel om het beeksysteem te versterken. Participatie en draagvlak
de omgeving. Dat het perspectief per agrariër zal verschillen, realiseren we ons terdege.
zijn belangrijk voor het vervolg of en hoe dit idee vorm kan krijgen in onze gemeente.
Daarbij zijn er vele mogelijkheden, waaronder meer biologisch en natuurinclusief ondernemen, bijvoorbeeld door het verruimen van de mogelijkheden om gebruik
3.
Perspectief voor de landbouw
te maken van ANLb-pakketten. Ook agroforestry is bespreekbaar, mits het niet de
De afgelopen periode is er veelvuldig gesproken over het landelijk gebied. Klimaat, water
weidsheid van onze polders aantast.
en natuurdoelen vragen een aangepaste inrichting van het landelijk gebied, bijvoorbeeld met ruimte voor een groenblauwe dooradering. Bodemdaling en veenoxidatie zorgen
Wij bieden onze agrariërs de ruimte voor het ontwikkelen van andere (neven)functies
op sommige plekken voor moeilijker productieomstandigheden.
en ruimte om aan te passen in het kader van dierenwelzijn. We maken maatwerk
Het ondernemen vraagt steeds vaker maatwerk. Wet en regelgeving worden strenger
mogelijk staan en staan ruimhartig nieuwe en aanvullende functies toe als dat past
en vragen van agrariërs een andere blik op hun bedrijfsvoering en hun omgeving. Niet
binnen de landschappelijke kwaliteiten. Samen met initiatiefnemer en provincie willen
overal liggen dezelfde oplossingen voor de hand. Proefboerderij Ebelsheerd in Nieuw
we ruimte geven aan een goede landschappelijke en natuurinclusieve inpassing,
Beerta vervult een waardevolle rol in het onderzoek naar toekomstbestendige teelten.
aan verduurzamingsmaatregelen en eventuele nevenfuncties op, rond en buiten het bouwvlak. Liever de ruimte nemen, dan een te krap erf zonder toekomstbestendige
Wij hebben de ambitie om samen met onze agrariërs te zorgen voor een gezonde en
kwaliteiten.
duurzame voedselproductie in het landelijk gebied, waarbij we ook de door het Rijk en de EU-gestelde doelen voor natuur, klimaat en water realiseren. Een duurzame
Onze inwoners moeten leven in een omgeving met schone lucht, een schone bodem
voedselproductie betekent voor ons dat de landbouw langdurig vooruit kan, belangrijk
en schoon (drink)water. In het landelijk gebied betekent het onder andere dat we toe
is en blijft. En dat betekent dus ook dat de landbouwsector zich verder zal ontwikkelen.
groeien naar een landbouw die minimaal effect heeft op mens en milieu. Het vraagt dat
38
de landbouw zo veel mogelijk en zo lokaal mogelijk haar kringlopen sluit en komt tot zo weinig mogelijk afwenteling van milieuhinder op andere plekken en andere generaties; dus zo veel als mogelijk energieneutraal en grondstoffenneutraal. Het betekent ook dat we, gelet op de huidige maatschappelijke discussies en onze ambities voor een schone leefomgeving en stevige rol als voedselproducent gaan onderzoeken hoe we om willen gaan met sierteelt in het Oldambt. Het vraagt van ons in ieder geval een meedenkende rol en het bieden van ruimte aan experiment, bijvoorbeeld voor teelten die passen bij veranderende bodemomstandigheden. Als gemeente betrekken we milieu- en gezondheidseffecten van bij de mogelijke ontwikkelrichtingen in het landelijk gebied. Tot slot moet er ruimhartig regelruimte zijn om nieuwe functies een plek te geven in vrijkomend agrarisch vastgoed. Leegstand van vrijgekomen agrarische bedrijven leidt tot verloedering en vergroot het risico op criminele activiteiten. Hergebruik is het beste behoud van de panden. Daar maken we ons hard voor bij de provincie Groningen, die daarover regels stelt in haar omgevingsverordening. 6.3
Hoe gaan we met deze ambitie aan de slag?
Deze ambitie pakken we op via de volgende lijnen: •
Lokaal programmaplan NPG (met name programmalijn ‘Toekomst voor toerisme en erfgoed’)
•
Economische agenda Nij Begun;
•
Baanbrekers “vrijetijdseconomie” en “landbouw en voedsel” vanuit het Nationaal Programma Groningen;
•
Programma transitie landelijk gebied Groningen;
•
Boerderijenprogramma Oldambt.
39
AMBITIE 4
De nieuwe Graanrepubliek
Nieuwolda
‘t Waar
Hongerige Wolf
Drieborg
Nieuw-Scheemda Oostwold Ganzedijk Finsterwolde Midwolda
Nieuw Beerta
Beerta Scheemda
Bad Nieuweschans
Blauwestad
Heiligerlee Winschoten
Westerlee
N 1
2
40
3
km
7
AMBITIE 5 - Klimaatbestendig & energiebewust
41
veel groener is geworden en bovendien steeds biodiverser en natuurlijker wordt.
Waar zetten we op in?
De gevolgen van droogte en wateroverlast hebben we opgevangen door een beter
•
We zetten verdergaande stappen naar een CO2neutrale en
en natuurlijker systeem van water vasthouden, bergen en afvoeren. We zien dat het
klimaatbestendige gemeente en willen aardgasvrij worden;
steeds sterker wordende ecosysteem robuust genoeg is om de klimaatverandering te
We nemen regie in de warmtetransitie en gaan proactief verkennen hoe
accommoderen.
•
we de opwek van duurzame energie kunnen vergroten én ten goede kunnen laten komen aan onze inwoners;
7.2
We stimuleren het kringloopdenken, verminderen ons afval en geven
Waar het binnen onze invloedssfeer ligt, zullen we actief aan de slag om onze
ruimte voor experimenten met het hergebruik van grondstoffen;