CConstaterende datOldambt
Koppel je AI →
Document · PDF

4e.1 Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030

Beeldvormende raadsbijeenkomst 28 oktober 2026, gemeente OldambtBij agendapunt: Raadsvoorstel inzake Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 (85161-2026)41.287 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Inleiding ................................................................................................................................................... 4 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 6 1 Financieel perspectief ........................................................................................................................... 7 2 Programmaplan .................................................................................................................................. 15 2.1 Programma 1 Een zorgzame en veerkrachtige samenleving ...................................................... 15 2.2 Programma 2 Goed wonen in een prettige leefomgeving .......................................................... 24 2.3 Programma 3 Ruimte voor leren, werken en ontwikkelen ........................................................... 29 2.4 Programma 4 Veilig en weerbaar, thuis en op straat ...................................................................

36 2.5 Programma 5 Bewust van de wereld en van de toekomst .......................................................... 42 2.6 Programma 6 Samenwerken met onze dorpen en wijken ........................................................... 46 2.7 Programma 7 Algemene dekkingsmiddelen, bestuur, dienstverlening, overhead en overige posten ................................................................................................................................................ 50 3 Paragrafen .......................................................................................................................................... 56 3.1 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................. 56 3.2 Grondbeleid ................................................................................................................................. 57 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................................... 59 3.4 Verbonden partijen ....................................................................................................................... 68 3.5 Lokale heffingen ...........................................................................................................................

88 3.6 Financiering ............................................................................................................................... 100 3.7 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................... 104 3.8 Openbaarheid ............................................................................................................................. 111 3.9 Aardbevingsopgave .................................................................................................................... 112 4 Financiële overzichten ...................................................................................................................... 121 4.1 Samenvatting meerjarig perspectief naar programma’s ............................................................ 121 4.2 Samenvatting meerjarig perspectief naar taakvelden .............................................................. 124 3 4.3 Structurele baten en lasten ........................................................................................................ 128 4.4 Incidentele baten en lasten en mutaties in de reserves ............................................................ 130 4.5 Geprognosticeerde balans en toelichting op de reserves en voorzieningen .............................

132 4.6 Stelposten .................................................................................................................................. 133 4 Inleiding Sterke basis, samen vooruit Voor u ligt de begroting voor 2027, de eerste begroting van dit nieuwe college. We hebben voor de komende bestuursperiode veel ambities, waarvan een groot deel voortbouwt op de ontwikkeling die de afgelopen jaren al in gang is gezet. Tegelijkertijd weten we ook dat de komende jaren financieel uitdagend gaan worden. De begroting is bewust beleidsarm, zodat we onszelf de komende periode ruimte geven om afwegingen te maken en bij te sturen. We zullen scherp aan de wind moeten zeilen en keuzes maken over de inzet van onze structurele middelen. Aan de andere kant zijn er natuurlijk ook incidentele middelen, die voor onze regio beschikbaar zijn om het welvaartsniveau in onze regio steeds verder te verbeteren, met Nij Begun voorop. We zullen de komende jaren slim m oeten kijken hoe we onze ambities voor Oldambt kunnen combineren met de beschikbare middelen. In het coalitieakkoord ‘Sterke basis, samen vooruit’ laten we zien hoe wij naar de kansen en opgaven in onze gemeente kijken; gericht op samenhang en op samenwerking. Om de financiële vertaling daarvan te kunnen laten zien, hebben we ervoor gekozen om voorin de programmabegroting dezelfde opbouw te gebruiken als het coalitieakkoord.

Deze opbouw helpt ons om voor de komende jaren richting te houden, voortgang te bewaken en bij te kunnen sturen als dat nodig is. De gewijzigde indeling betekent wel dat de vergelijking met voorgaande jaren niet één op één te maken is. De programmabegroting is bewust beleidsarm gehouden. Deze beleidsarme begroting dient vooral als basis om voor 2027 scherpte aan te brengen en voor de komende jaren ruimte te bieden om keuzes te maken. Hierop richten we ons in 2027 Een zorgzame en veerkrachtige samenleving In 2027 werken we door aan een samenleving waarin onze inwoners zich, zelf en samen, goed kunnen redden. We blijven zorg en steun bieden, en gaan dat vooral inzetten op de plekken waar dat het meest nodig is. We maken een beweging van zorg naar preventie, en richten daar onze dienstverlening op in. We zetten extra in op bestaanszekerheid en perspectief voor de jeugd. Goed wonen in een prettige leefomgeving We gaan in 2027 door met het verbeteren van de woon- en leefomgeving van onze inwoners. We investeren in woningbouw, stimuleren kwaliteitsverbetering van bestaande woningen en openbare ruimte en we werken daarin samen met dorpen en wijken. We hebben aandacht voor de kwaliteit van ons erfgoed en ons landschap. We verbeteren op verschillende plekken de bereikbaarheid en toegankelijkheid.

Leren, werken en ontwikkelen Ook in 2027 blijven we doorwerken aan ontwikkelmogelijkheden voor onze inwoners, van jong tot oud. We investeren in onderwijs, arbeidsparticatie en een sterk economisch profiel. We hebben daarbij in het bijzonder aandacht voor de aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt en stimuleren de samenwerking daartussen, onder andere door campusontwikkeling. Veiligheid en weerbaarheid Veiligheid is een belangrijk thema voor onze inwoners. Het gaat daarbij om het veiligheidsgevoel op straat, maar ook om veiligheid en weerbaarheid in de steeds complexer wordende samenleving. De veiligheid van de woonomgeving blijft aandacht vragen, daarom blijven we inzetten op een goede afhandeling van herstel en versterking. 5 Bewust van de wereld en van de toekomst We staan voor een belangrijke periode als het gaat om klimaat en energie. We gaan ons houden aan onze klimaatdoelstellingen en willen vooral dat inwoners en ondernemers ook mee kunnen doen in de energietransitie. In 2027 blijven we inzetten op verduurzaming van woningen, ook om zo de energiearmoede te verminderen en stimuleren we de ontwikkeling van circulaire economie. Bij de inrichting en onderhoud van de openbare ruimte kijken we naar de mogelijkheden voor klimaatadaptatie. Samenwerken met onze dorpen en wijken In 2027 geven we verder vorm en inhoud aan de samenwerking met dorpen en wijken.

Gebiedsgericht werken vinden we belangrijk en daarvoor ontwikkelen we de juiste instrumenten. We gaan aan de slag met dorps- en wijkkompassen, die de basis vormen voor dorps- en wijkagenda’s. In sommige dorpen hebben we deze al voorbereid en gaan we in 2027 in uitvoering, samen met inwoners. Dienstverlening De Oldambtster staat centraal. Dat is het voornaamste uitgangspunt. Om dat te kunnen waarmaken, blijven we in 2027 werken aan de verbetering van onze dienstverlening richting inwoners en ondernemers. Over 2028 en verder We presenteren een financieel sluitende begroting voor 2027. De toekomstige daling in het gemeentefonds was al bekend en zien we terug in de jaarschijven 2028 en 2029. Vanaf 2029 heeft het Rijk een korting in het gemeentefonds doorgevoerd in verband met het afschaffen van de Huishoudelijke Hulp vanuit de Wmo. Omdat de haalbaarheid hiervan zeer onzeker is anticiperen wij hierop door dit pas vanaf 2030 in de begroting te verwerken. In hoofdstuk 1 'Financieel Perspectief' wordt dit uitgebreid toegelicht. Het is belangrijk oog voor onze financiële positie te hebben en onze basis goed op orde te houden; dienstverlening, beheer en onderhoud. Tegelijkertijd is het van belang om te blijven investeren in het toekomstperspectief van onze gemeente en haar inwoners en ondernemers. Stilstand is achteruitgang, en betekent een nog grotere opgave voor de toekomst.

We spannen ons in om een goede balans te vinden tussen inzet op wat er nú nodig is en investeren in ontwikkeling voor de langere termijn. In het volgende hoofdstuk gaan we uitgebreider in op het financieel perspectief. College van burgemeester en wethouders 6 Leeswijzer Gewijzigde opzet Financieel perspectief Met het financieel perspectief bieden we inzicht in het verloop van het begrotingssaldo ten opzichte van de kadernota 2027, geven we aan welke wensen uit de kadernota we in deze begroting hebben verwerkt en schetsen we een beeld van de financiële opgave voor 2028 en latere jaren. Programmaplan Deze programmabegroting kent een iets andere opzet dan voorgaande jaren. De programma indeling is licht gewijzigd en, zoals in de inleiding aangegeven, grotendeels gebaseerd op het coalitieakkoord. De programma's zijn nader onderverdeeld in subdoelen waarbij voor elk subdoel is opgenomen: • Wat willen we bereiken? • Aanpak op hoofdlijnen • De belangrijkste acties hiervoor In elk programma is een financiële tabel opgenomen waarin zowel de lasten als baten van de meeste subdoelen zijn opgenomen. Hoewel u als raad de begroting autoriseert op het niveau van het programma heeft u hiermee meer inzicht in de opbouw van het program mabudget.

Ook ontstaat hiermee meer samenhang tussen doelen en middelen en kan bij de jaarrekening ook een duidelijkere verklaring van de financiële afwijkingen worden gegeven. Elk programma wordt afgesloten met de relevante voorgeschreven beleidsindicatoren voor dat programma (voorheen was dit een apart hoofdstuk). Paragrafen Hoofdstuk 3 bevat de verplicht voorgeschreven paragrafen waarbij de paragraaf Financiering en Weerstandsvermogen vernieuwd zijn. Daarnaast kent hoofdstuk 3 onze eigen paragraaf 'Aardbevingsopgave'. Daarin wordt, zowel bij de begroting als de jaarrekening, een opsomming van activiteiten en middelen opgenomen. De financiële verantwoording is onder meer onderdeel van de verschillende sub perspectieven bij de programma's. Via deze paragraaf bieden we inzicht in de totale lasten van de afzonderlijke opgaven. Financiële overzichten Om de begroting zo compact mogelijk te houden beperken we de overige (financiële) overzichten tot de verplicht voorgeschreven overzicht volgens het Besluit begroting en verantwoording. (Bbv). 7 1 Financieel perspectief Algemeen Voordat wij ingaan op het programmaplan (hoofdstuk 2) gaan we in dit hoofdstuk nader in op de financiële situatie. Vertrekpunt voor het opstellen van het financiële deel van deze programmabegroting is het bestaande beleid zoals dat ook geldt voor de lopend e meerjarenbegroting 2026-2029.

Het financieel vertrekpunt wordt gevormd door: • De kadernota 2027-2030 De begrote bedragen (stand kadernota) zijn gemuteerd als gevolg van: • Structurele effecten BBR2 • Algemene uitkering • Autonome ontwikkelingen • Financiële maatregelen om het tekort terug te dringen • Een beperkt aantal voorstellen Wij gaan in dit hoofdstuk kort in op zaken en ontwikkelingen die een rol hebben gespeeld bij de totstandkoming van deze begroting. Ontwikkeling begrotingssaldo 2027-2030 Ten opzichte van de kadernota heeft het begrotingssaldo zich positief ontwikkeld. De jaren 2028 en 2029 laten nog een tekort zien dat ten laste van de algemene reserve kan worden gebracht. Van elke regel in de bovenstaande tabel is hierna een afzonderlijke tabel met een nadere toelichting op belangrijke afwijkingen opgenomen. Het grootste effect wordt veroorzaakt door de hogere algemene uitkering, deze is overigens voor een belangrijk deel nodig om loon- en prijsstijgingen in de begroting op te vangen. Voornemen kabinet tot schrappen huishoudelijke hulp Een belangrijk vraagstuk in deze begroting is het voornemen van het kabinet om per 2029 het verstrekken van huishoudelijke hulp uit de Wmo te schrappen. Dat voornemen heeft zowel een effect op de algemene uitkering als op de budgetten voor huishoudelijke hulp in programma 1.

Vanaf 2029 voert het Rijk een korting door op algemene uitkering van afgerond € 3,9 miljoen. Het kabinet start daarnaast een bedrag van afgerond € 1,1 miljoen beschikbaar voor een vangnetregeling. Deze is bedoeld voor inwoners die niet op eigen kracht huishoudelijke hulp kunnen organiseren, maar dat wel nodig hebben. In Oldambt wordt relatief veel gebruikt gemaakt van huishoudelijke hulp en bedragen onze jaarlijks circa het dubbele van de rijksbijdrage.

8 De VNG heeft gereageerd op de plannen van het kabinet. Hoewel de VNG begrijpt dat het kabinet maatregelen treft om de Wmo betaalbaar te houden plaatst de VNG ook vraagtekens bij de haalbaarheid van invoering van de maatregel per 2029. De VNG adviseert geme enten hiermee rekening te houden in de begroting. Verwerking van de effecten in 2029 Wij hebben het advies van de VNG opgevolgd door de begroting voor huishoudelijke hulp in 2029 ongemoeid te laten en er dus vanuit te gaan dat we in 2029 deze regeling nog uitvoeren. Hetzelfde geldt voor de berekening van de algemene uitkering, deze is zonder het bedrag van de korting en de vangnetregeling. Verwerking van de effecten in 2030 In 2030 hebben we het schrappen van de huishoudelijke hulp uit de Wmo wel in de begroting verwerkt. Dat betekent dat we zowel de verlaging van de algemene uitkering hebben verwerkt ( € 3,9 miljoen) alsook de bijbehorende lasten ( € 7,6 miljoen). Voor de beschikbaar gestelde vangnetregeling van € 1,1 miljoen zijn we ervan uitgegaan dat we evenals in de huidige situati e het dubbele aan lasten nodig zullen hebben. Dit om ervoor te zorgen dat mensen die deze voorziening nodig hebben ook daadwerkelijk hiervan gebruik kunnen maken.

In de Kadernota 2027-2030 is aangegeven dat een aantal acties uitgevoerd kunnen worden om de organisatie wendbaarder te maken en tijdig inzicht te verkrijgen in mogelijke ombuigingsmaatregelen. In deze begroting hebben we bestaande stelposten beoordeeld en geconcludeerd dat hiervan een deel kan vrijvallen, zodat we een zo reëel mogelijk begrotingssaldo presenteren. Tenslotte stellen we voor om in 2027 eenmalig middelen beschikbaar te stellen voor vier onderwerpen, zodat lopende programma’s, die al in uitvoering zijn, doorgang kunnen vinden. Bij de kadernota 2028-2031 bepalen we met u of deze programma's structureel moeten worden voortgezet. De begrotingssaldo’s vormen de basis voor de kadernota 2028-2031. Bij de kadernota 2027-2030 hebben we in beeld gebracht welke ambities en speerpunten wij voor de komende jaren zien. Wij gaan ter voorbereiding op de kadernota 2028-2031 graag met de gemeenteraad in gesprek over welke afwegingen we hier gezamenlijk in willen maken. Die uiteindelijke ambities en speerpunten bepalen welke aanvullende ruimte in de begroting moet worden gevonden en bepaalt daarmee de omvang van een eventuele ombuigingsoperatie. De ontwikkeling van het de begrotingssaldi laat niet voor iedere jaarschijf een sluitende meerjarenbegroting zien.

Omdat zowel 2027 als 2030 resulteert in een positief saldo, zal naar onze verwachting de provincie goedkeuring verlenen aan deze begroting in de vorm van zogenaamd repressief toezicht. Wel zullen we de komende periode in gesprek gaan met de provincie om af te stemmen over ons proces rondom ambities en speerpunten in relatie tot onze financiële positie. 9 Algemene uitkering De raming van de algemene uitkering is bijgesteld op basis van de mei- en septembercirculaire van 2026. Het grootste deel heeft betrekking op algemene mutaties die vooral bedoeld zijn om de loon - en prijsstijgingen voor 2027 op te vangen. Daarnaast ontvangen we een bijdrage voor Drieborg en middelen voor capaciteit voor klimaat en energie (CDOKE). Tegenover deze bijdragen staan ook kosten, die zijn opgenomen bij de autonome ontwikkelingen en hebben daarom een beperkt financieel effect. Voor 2030 is het effect van de maatregel van het schrappen van de huishoudelijke hulp zichtbaar dat hiervoor nader is toegelicht. Autonome ontwikkelingen Huishoudelijke hulp Zoals hiervoor al aangegeven is in deze tabel het effect zichtbaar op de budgetten voor de Wmo, namelijk het vervallen van het bestaande budget en de instelling van de nieuwe vangnetregeling die we financieel verdubbeld hebben.

Deze verdubbeling komt overeen met de huidige situatie waarin we jaarlijks ongeveer het dubbele uitgeven aan huishoudelijke hulp ten opzichte van de bijdrage van het rijk. CDOKE en Drieborg Via de algemene uitkering ontvangen we extra middelen voor CDOKE en Drieborg. Via de autonome ontwikkelingen worden deze middelen voor dat doel gereserveerd.

10 Bijstelling budgetten Wmo en Jeugd De raming voor deze budgetten is in 2027 gebaseerd op de prognose voor eind 2026 (inclusief alle lopende verplichtingen), waarop vervolgens een prijsindex van 4,5% is toegepast. Dit percentage hebben we gekozen op basis van onze ervaringscijfers uit het verleden. Dit is 1% hoger dan het voorlopig prijsindexcijfer dat door betrokken instanties wordt gehanteerd maar wat jaarlijks hoger uitvalt. Op deze wijze hebben we, ten opzichte van het verleden, voldoende prijscompensatie in de budgetten ingebouwd. De budgetten voor 2028 en verder kennen een lagere bijstelling, dit heeft een financieel-technische reden. Voor die jaren was al rekening gehouden met een beperkte prijsbijstelling, maar dit hanteren we voor zowel baten als lasten alleen voor het eerstkomende boekjaar. In dit geval 2027. OZB Met uitzondering van 2024 is de begrote opbrengst van de OZB afgelopen jaren met 2% verhoogd. Die verhoging is een combinatie van de opbrengst van extra woningen en/of niet-woningen die zijn bijgebouwd en een compensatie voor inflatie. We stellen voor om ook voor 2027 van deze verhoging uit te gaan. Dit betekent overigens niet dat de tarieven ook met 2% stijgen. Bijstelling vergunningen en leges De hogere opbrengsten voor vergunningen die we in 2e BBR rapporteren rechtvaardigen een verhoging van de verwachte inkomsten voor de komende jaren.

Bijstelling BUIG (budget voor bijstandsuitkeringen) In de afgelopen jaren hebben we met succes aanvullende middelen (BUIG) aangevraagd ter compensatie van extra kosten voor de uitvoering van de Participatiewet, met name voor de bijstandsuitkeringen. Op basis van een vernieuwde prognose van de verdeling van het landelijke BUIG-budget verwachten we een hogere uitkering te ontvangen dan waarmee in de bestaande meerjarenbegroting rekening is gehouden. Rente en afschrijving Omdat een aantal investeringen doorschuiven en we lagere rentelasten hebben, verwachten we een voordeel voor rente en afschrijving in 2027, 2028 en 2029. In 2030 is dit voordeel er niet, met name door kapitaallasten van nieuw gerealiseerde onderwijshuisvesting. Reservemutaties Ten opzichte van de bestaande begroting vervalt een structurele dotatie aan de reserve organisatieontwikkeling voor kosten van het generatiepact van 244K. Daarnaast is in 2027 en 2028 sprake van extra onttrekkingen aan de reserves doorgeschoven projecten. Deze maken ook onderdeel uit van de 2e BBR en daarom is er in de begroting al rekening mee gehouden.

Overige verschillen Naast de genoemde onttrekkingen aan de reserves die hiervoor genoemd zijn hebben de overige verschillen met name betrekking op verhoging van budgetten vanwege loon- en prijsbijstellingen en overige aanpassingen waaronder de nieuw vastgestelde begrotingen van gemeenschappelijke regelingen 11 Financiele maatregelen Zoals onder ‘Ontwikkeling begrotingssaldo 2027-2030’ aangegeven hebben we scherp naar de budgetten in de begroting gekeken. Bij zowel de BBR als de jaarrekening constateerden we onderuitputting op bepaalde budgetten. Hierop kunnen we anticiperen door zo min mogelijk met stelposten te werken. Daarmee ontstaat een realistischer begrotingssaldo en wordt tegelijkertijd meer inzicht verkregen in de financiële opgave voor de komende jaren. Schrappen onvoorzien In de begroting hebben we dit bedrag laten vrijvallen. Hoewel we daarmee als college enige financiële speelruimte inleveren, verwachten we de raad via de BBR voldoende te kunnen informeren over eventuele financiële afwijkingen. Vrijgevallen stelposten We hebben de hier genoemde posten beoordeeld en geconstateerd dat hieraan nog geen verplichtingen zijn gekoppeld dan wel dat er op andere wijze invulling aan kan worden gegeven. Als voorbeeld de stelpost 'Nieuw beleid'.

Dit budget was onderdeel van het begrotingssaldo, terwijl we bij de Kadernota ook de nodige ambities en speerpunten in beeld hebben gebracht. Door deze stelposten te laten vervallen ontstaat er een meer reëel begrotingssaldo waartegen de ambities en speerpunten kunnen worden afgezet. Incidentele vrijval stelposten Bij de kadernota 2027 heeft de raad ingestemd met een behoorlijk aantal investeringen. Omdat deze investeringen pas vanaf 2027 gerealiseerd gaan worden zijn de kapitaallasten van deze investeringen tijdelijk op een stelpost geplaatst. Afschrijvingslasten worden volgens onze financiële verordening verwerkt in het jaar nadat de investering in gebruik is genomen. Dat is voor een groot deel van deze investeringen op z'n vroegst in 2028. Om die reden kan een deel van deze stelpost in 2027 vrijvallen. Beleidscontinuïteit

12 Zoals we bij de inleiding aangaven gaan we voor 2027 uit van een beleidsarme begroting. Daarmee bedoelen we dat we nu geen nieuw beleid en/of -investeringen opvoeren. In de tabel aangegeven activiteiten betreffen dan ook geen nieuw beleid, maar wel beleid waar middelen voor nodig zijn in 2027. Voor Gebiedsgericht werken, Participatie en het Boerderijenprogramma zijn middelen beschikbaar gesteld tot en met 2026. Om dit te continueren zijn extra middelen nodig in 2027. Voor de door de raad gewenste intensivering van de handhaving in de Binnenstad stellen we in 2027 ook extra middelen beschikbaar. Bij de voorbereiding op de Kadernota 2028 gaan wij graag met de raad in gesprek over de structurele financiering, waarbij deze kosten in samenhang met overige ambities en speerpunten worden afgewogen tegen de beschikbare dan wel te creëren financiële ruimte. 2028 en verder Voor wat betreft de jaarschijven 2027 en 2030 is sprake van per saldo nagenoeg een sluitende begroting. Bij de kadernota 2027 - 2030 hebben we in de bijlage een inventarisatie opgesteld van ambities en speerpunten die we op ons af zien komen. De financiële samenvatting hiervan, in combinatie met ons huidige financiële perspectief, hebben we opgenomen in onderstaande tabel. Bij de kadernota 2027-2030 was al duidelijk dat voor deze ambities en speerpunten geen financiële ruimte was.

We gingen toen ook nog uit van een begrotingssaldo voor 2027-2030 dat voor alle jaren een oplopend begrotingstekort liet zien. Daarbij hebben we eveneens een procesvoorstel gedaan om tot een sluitende begroting te komen. Voor een deel hebben we daar met deze voorliggende begroting al invulling aan gegeven (scherpere beoordeling van budgetten en financiële maatregelen) waardoor er inmiddels weer sprake is van een meerjarig sluitende begroting (alleen voor 2028 en 2029 een tekort). Ook het nieuwe begrotingssaldo biedt onvoldoende ruimte om aan alle ambities en speerpunten invulling te geven. De financiële opgave daarvoor bedraagt in 2030 ongeveer € 6 miljoen structureel. We verwachten deze ruimte niet eenvoudig te vinden binnen de huidige begroting. We gaan graag tijdens de voorbereiding op de kadernota 2028-2031 met de raad in gesprek over het stellen van prioriteiten en oplossingsrichtingen.

13 Ontwikkeling lokale lasten De lokale lasten voor gebruikers/huurders van woningen stijgt in 2027 ten opzichte van 2026 met 5,1%. Dit komt met name door het feit dat de kosten voor afvalinzameling- en verwerking gaan stijgen. Bij de berekening is uitgegaan van het vaste bedrag en een gemiddeld aantal ledigingen van 7 bij een container van 240 liter. Voor de eigenaren/gebruikers is de stijging van de totale lokale lasten beperkt tot 1,7% Ten aanzien van de afvalstoffenheffing gelden dezelfde uitgangspunten als voor huurders, dus ook een stijging van het tarief. Hier staat, vanwege lagere kosten, een daling van het tarief voor rioolheffing tegenover (vast bedrag). Bij de berekening van de OZB voor 2027 is rekening gehouden met een stijging van 1,7%. Dat is gebaseerd op een totale opbrengstijging van de OZB met 2% maar daar zit ook een deel nieuwbouw in waardoor de compensatie voor inflatie lager uitvalt. Zie ook de paragraaf Lokale heffingen voor een nadere toelichting. Investeringen Kadernota 2027-2030 In de Kadernota 2027-2030 is een overzicht gegeven van concrete ontwikkelingen die zich richting 2027 voordoen en die voortkomen uit onze wettelijke taken of overige ontwikkelingen. In de begroting 2027 zijn deze ontwikkelingen opgenomen en financieel verwerkt. De bijbehorende investeringskredieten zijn hieronder weergegeven.

Riolering In het Water- en rioleringsprogramma 2026 - 2030 Oldambt is voor 2027 voor een totaalbedrag van € 2.525.000 aan geplande investeringen opgenomen. De kapitaallasten van deze investeringen zijn verwerkt in het kostendekkingsplan en zijn meegenomen in de berekening van het tarief. Overig Vervanging materieel buitendienst: Jaarlijks wordt in de begroting rekening gehouden met een bedrag van € 30.000 aan kapitaallasten voor het vervangen en aanschaf van voertuigen en materieel van de buitendienst. Dit resulteert in een investeringsbedrag van € 240.000 voor het vervangen en aanschaf van voertuigen en materieel.

Startersleningen: Voor startersleningen wordt voor 2027 € 1.500.000 beschikbaar gesteld. Aangezien de leningen weer terugbetaald worden heeft dit alleen een balansmutatie tot gevolg en leidt dit niet tot extra lasten in de begroting. Resumerend stellen wij voor om de volgende investeringskredieten voor 2027 beschikbaar te stellen: Bedragen x € 1.000 Investeringskrediet | Bedrag Kadernota 2027-2030: Waterwegen - Herstel kademuur Termunterzijldiep 2027 | 700 Infra - Vervanging civieltechnische kunstwerken 2027 | 300 VO De Flint - Nieuwbouw / renovatie 2027 | 7.000 Onderwijshuisvesting - Primair onderwijs 2027 | 7.000 De Stuwe - Technische installatie 2027 | 300 Materieel buitendienst - Veegauto 2027 | 250 Materieel buitendienst - Tractor 2027 | 200 Begraafplaatsen - Uitbreiding Acacialaan Winschoten | 550 Gladheidsbestrijding - materieel 2027 | 100 Centrum Winschoten - Ambitie programma | 2.000 Subtotaal kadernota 2027 - 2030 | 18.400 Water- en rioleringsprogramma 2026-2030: Riool - Aanleg gescheiden riolering Hoofdweg 't Waar 2027 | 250 Riool - Aanleg gescheiden riolering St. Vitusstraat Winschoten 2027 | 1.250 Riool - Klimaatadaptatie (grond)water 2027 | 250 Riool - Vervanging riolering o.b.v.

inspecties 2027 | 500 Riool - Vervanging mechanische riolering 2027 | 275 Subtotaal Water- en rioleringsprogramma 2026-2030 | 2.525 Overig: Materieel buitendienst - Vervanging materieel 2027 | 240 Startersleningen* | 1.500 Subtotaal Overig | 1.740 Totaal Investeringskredieten | 22.665 * Starterslening: In 2026 is het bedrag voor de startersleningen aangepast tot € 1,5 miljoen. Dit wordt voortgezet in 2027 (voorstel volgt). In de begroting 2027 is rekening gehouden met de lasten van bovenstaande investeringen. 14 15 2 Programmaplan 2.1 Programma 1 Een zorgzame en veerkrachtige samenleving Inleiding De komende jaren werken we ernaar toe dat Oldambt een sociale, veerkrachtige gemeente is waar iedereen mee kan doen en zich thuis, veilig en gewaardeerd voelt. Inwoners krijgen de kansen en ondersteuning die zij nodig hebben om gezond, zelfstandig en met perspectief te leven. Problemen worden eerder gesignaleerd en waar mogelijk voorkomen. Ondersteuning is dichtbij, toegankelijk en sluit aan bij de behoeften van inwoners. Zorg, welzijn, onderwijs, gezondheid, sport, cultuur en bestaanszekerheid werken daarbij beter samen, waardoor inwoners sneller passende hulp en ondersteuning ontvangen. Samen met inwoners, vrijwilligers, mantelzorgers, verenigingen, maatschappelijke organisaties en ondernemers hebben we sterke dorpen en wijken gebouwd waarin mensen naar elkaar omzien.

Zo heeft iedere inwoner de mogelijkheid zich te ontwikkelen, gezond ouder te worden en volwaardig deel te nemen aan de samenleving. 2.1.1 Perspectief voor de jeugd Wat willen we bereiken Onze jeugd moet zich in Oldambt prettig, veilig en welkom voelen. Jongeren moeten hier kunnen (blijven) wonen, werken en een toekomst opbouwen. Onze ambitie is gelijke opgroeikansen voor alle kinderen en jongeren in de gemeente, ongeacht hun achtergrond of omstandigheden. Aanpak op hoofdlijnen We geloven in hechte gemeenschappen en in de rol en verantwoordelijkheid van jongeren zelf. Jongeren kunnen bijdragen aan hun eigen ontwikkeling en aan die van hun leeftijdsgenoten. Als gemeente: • Kiezen we voor een brede benadering van de jeugd, waarin talentontwikkeling, positieve identiteitsontwikkeling en gelijke opgroeikansen centraal staan. • Spreken we jongeren aan op hun eigen verantwoordelijkheid en de gevolgen van hun gedrag, terwijl we passende hulp en ondersteuning bieden wanner dat nodig is. • Versterken we de pedagogische basis en sociale netwerken rondom jeugdigen en gezinnen. • Zorgen we voor sterke en toegankelijke basishulp, dichtbij in wijken en dorpen, met een goede samenwerking tussen betrokken partijen en specialistische hulp waar nodig. • Benutten we de kansen vanuit Nij Begun en de Sociale Agenda om een sterke basis en gelijke kansen voor kinderen en jongeren te realiseren.

• Kijken we naar de manier waarop jeugdzorg slimmer en efficiënter kan worden aangeboden, zodat de kwaliteit behouden blijft en de kosten beheersbaar worden. 16 Acties 1: We stellen een uitvoeringsagenda vast voor de uitvoering van het jeugdbeleid 2026 -2029 en starten met de uitvoering van concrete interventies 2: We ontwikkelen actieplannen voor dorpen waar sprake is van risicogedrag onder jongeren 3: We formuleren een heldere opdracht voor de nieuwe inkoop van basishulp jeugd en gezin 4: We zetten de maatregelen uit de Sociale Agenda van Nij Begun in om een sterke basis voor opgroeien en ontwikkelen te creëren, talentontwikkeling te stimuleren en een kansrijke start te bieden voor ieder kind 2.1.2 Positieve gezondheid Wat willen we bereiken We willen dat inwoners van Oldambt lichamelijk gezond zijn, maar zich ook goed voelen, een goede kwaliteit van leven hebben en kunnen meedoen in de samenleving. Aanpak op hoofdlijnen • We werken door vanuit het model van Positieve Gezondheid. • We stimuleren een goede samenwerking tussen formele en informele zorg. • We zetten in op toegankelijkheid en bereikbaarheid van de zorg. • We zetten mede met behulp van de Sociale Agenda in op het verbeteren van (mentale) gezondheid.

Acties 1: We geven uitvoering aan de basisfunctionaliteiten uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) 2: We stellen een nieuwe Gezondheidsnota op vanuit de Wet Publieke Gezondheid (WPG) 3: We geven uitvoering aan maatregelen uit de Sociale Agenda van Nij Begun op het gebied van gezondheid, sport en mentale weerbaarheid 4: We geven uitvoering aan de projecten onder de Pijler Gezond & Gelukkig van Regiodeal Oost - Groningen 2.1.3 Bestaanszekerheid en gelijke kansen Wat willen we bereiken Alle Oldambtsters hebben volop kansen om zich te ontwikkelen. Armoede en schuldenproblematiek worden aangepakt, zodat welvarendheid wordt vergroot. Nieuwkomers zoals onder andere statushouders en Oekraiense ontheemden laten we duurzaam participeren. Daarnaast zetten we in op een vroegtijdige start van taal, werk, participatie (voorinburgering) zodat nieuwkomers direct kunnen deelnemen aan de samenleving. 17 Aanpak op hoofdlijnen • We zetten de regionale samenwerking met gemeenten en maatschappelijke organisaties voort en versterken de verbinding tussen armoede, welzijn, Werk & Participatie en andere partners. • We handhaven subsidies voor armoede en welzijn minimaal op hetzelfde niveau en herijken het minimabeleid om de bestaanszekerheid te verbeteren.

• Mede met behulp van de Sociale Agenda van Nij Begun blijven we inzetten op het doorbreken van intergenerationele armoede, vroegsignalering en preventie van schulden, en ondersteunen we inwoners, ondernemers en werkgevers bij financiële zorgen. • We versterken de basisvaardigheden, geletterdheid en leesvaardigheid van inwoners, kinderen en jongeren en stimuleren deelname aan de samenleving. • We stimuleren informele hulp en de samenwerking met professionele organisaties en blijven inzetten op het voorkomen en doorbreken van dak- en thuisloosheid, ook lokaal. • We ontwikkelen een beleidsvisie voor nieuwkomers en zetten in op snelle en passende integratie.

Acties 1: We geven uitvoering aan de maatregelen van de Sociale Agenda van Nij Begun op het gebied van bestaanszekerheid, financiële weerbaarheid en het verminderen van (generatie)armoede 2: We stellen een uitvoeringsplan Basisvaardigheden op, in navolging van het beleidsplan Basisvaardigheden 3: We stellen, samen met de andere Groningse gemeenten, een beleidsplan Bibliotheekwerk op 4: We geven uitvoering aan de beleidsvisie Nieuwkomers 5: We continueren onze inzet op gebied van leerroutes, taallessen, maatschappelijke begeleiding, financieel ontzorgen, participatieverklaringstraject, Model Arbeid en Participatie 2.1.4 Sport, gezondheid en cultuur Wat willen we bereiken Oldambt heeft een goed sport- en cultuuraanbod, dat zorgt voor leefbaarheid en levendigheid in onze dorpen en wijken. Het aanbod draagt bij aan fysieke en mentale gezondheid van alle Oldambtsters en aan hun ontwikkeling. Aanpak op hoofdlijnen • We stimuleren deelname aan sport en cultuur in de dorpen en wijken. • We stimuleren de samenwerking en verbreding tussen en met sportverenigingen. • We benutten extra middelen zoals vanuit de Sociale Agenda van Nij Begun om sport- en cultuuraanbod toegankelijk én toekomstbestendig te maken. We houden sport en cultuur toegankelijk voor jeugd en volwassenen met minder draagkracht, via het sport- en cultuurfonds.

• We benutten de openbare ruimte als plek om laagdrempelig te sporten en bewegen en zetten hiervoor onze buurtsportcoaches wijk- en dorpsgericht in. 18 Acties 1: We gaan verder met de verzelfstandiging van sportverenigingen met een buitensportaccommodatie in erfpacht- en opstalovereenkomsten 2: We ronden de initiatie- en definitiefase van het nieuwbouwproject sport/voortgezet onderwijs aan de Stikkerlaan af en formuleren vervolgstappen 3: We evalueren het Meerjarenprogramma Sport- en Bewegen en bereiden daarmee een nieuw programma m.i.v. 2028 voor 4: Met het Masterplan Regiocentra voeren we gerichte maatregelen uit ter bevordering van de beweegvriendelijkheid van het Stadspark in Winschoten 5: We zetten onze buurtsportcoaches gebiedsgericht in en benutten daarvoor o.a. de Sociale Agenda van Nij Begun 6: We doen een haalbaarheidsonderzoek naar de combinatie broedplaats en urban loods 7: We gaan meer samenwerken binnen cultuur, erfgoed en vrijetijdseconomie en pakken dit samen met partners op 8: We leveren we een bijdrage aan het bidbook voor Groningen Culturele Hoofdstad 2033 2.1.5 Zorg en veiligheid Wat willen we bereiken We willen dat onze inwoners zich veilig voelen en zorg en ondersteuning kunnen krijgen als dat nodig is. Aanpak op hoofdlijnen • We versterken de verbinding tussen zorg en veiligheid door integrale samenwerking, heldere afspraken en een integrale aanpak.

• We zetten in op preventie, vroegsignalering, passende ondersteuning en nazorg. • Samen met lokale en regionale partners, het gezondheidsbeleid en maatregel 16 van Nij Begun, werken we aan een samenhangende aanpak. 19 Acties 1: We ontwikkelen een lokale aanpak voor omgaan met onbegrepen gedrag 2: We versterken de lokale invulling van de aanpak Geweld in Afhankelijkheidsrelaties, passend bij de lokale uitvoeringspraktijk 3: We vertalen relevante ontwikkelingen en inzichten, waaronder de uitkomsten van de flitspeilingen, naar beleid en passende vervolgstappen 4: We zoeken actief de verbinding met het onderwijs in het kader van de Sociale Agenda van Nij Begun en verkennen kansen voor samenwerking op het gebied van sociale veiligheid 5: We bereiden de lokale opvolging van landelijke ontwikkelingen binnen het zorg - en veiligheidsdomein voor, waaronder het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming 2.1.6 Toekomstbestendige Wmo Wat willen we bereiken Oldambt beschikt over een toekomstbestendige Wmo die inwoners ook in de toekomst passende ondersteuning biedt. Uitgangspunt is dat inwoners waar mogelijk zelf de regie voeren over hun leven en zo zelfstandig mogelijk functioneren. Wanneer dit (tijdelijk) niet meer lukt op eigen kracht, wordt passende hulp ingezet om de zelfredzaamheid en participatie te bevorderen.

Daarbij staat de hulpvraag van de inwoner centraal: inwoners worden passend en effectief ondersteund, zolang dat nodig is. Waar mogelijk wordt gebruikgemaakt van een algemene voorziening of algemeen gebruikelijke oplossing. Wanneer deze niet beschikbaar of passend is, kan een maatwerkvoorziening worden ingezet. Aanpak op hoofdlijnen • We geven uitvoering aan de Wmo-visie en de bijbehorende uitvoeringsagenda en stellen hiervoor voldoende structurele middelen beschikbaar. • We versterken de sociale basis, zelfredzaamheid en samenredzaamheid en benutten sociale netwerken en dorps- en wijkgerichte samenwerking (mede via de Sociale Agenda van Nij Begun). • We ontwikkelen het voorliggend veld en algemene voorzieningen verder, zodat inwoners waar mogelijk zonder maatwerkvoorziening passende ondersteuning krijgen. • We zetten in op de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis, waarbij ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen woonomgeving wordt geboden en inwoners zo zelfstandig mogelijk kunnen wonen. • Met de woonzorgvisie zetten we in op noaberschap, een passend woonzorgaanbod en voorzieningenniveau. • We blijven inzetten op het voorkomen en doorbreken van dak- en thuisloosheid.

20 Acties 1: We werken aan aanpakken voor mantelzorg, voor vrijwilligers en tegen eenzaamheid 2: We stellen vanuit gebiedsgericht werken beleid op voor toekomstbestendige ontmoetingsruimten 3: We starten met de doorontwikkeling van Welzijn op Recept met behulp van de Sociale Agenda van Nij Begun 4: We verkennen de mogelijkheden voor een algemene voorziening 5: We actualiseren de inkoop- en aanbestedingsprocessen binnen de Wmo 6: We geven uitvoering aan de woonzorgvisie 7: We stellen een Uitvoeringsagenda Beschermd Wonen op en voeren deze uit 8: Werken we onze inclusieagenda en LHBTIQ+- agenda verder uit 9: We stellen een actieplan Dakloosheid op en zetten in op pilots die invulling geven aan de pijler ‘Wonen Eerst’ Baten en lasten van Programma 1 Een zorgzame en veerkrachtige samenleving Zoals in de leeswijzer aangegeven is in elk programma nu een uitgebreidere financiële tabel opgenomen waarbij ook de lasten en baten van de subdoelen zijn opgenomen. Ook is in de leeswijzer aangegeven dat dit niet voor elk subdoel geldt. Alle onderliggende budgetten in de begroting zijn toegedeeld aan wettelijk voorgeschreven taakvelden. Een overzicht van deze taakvelden is bij de bijlagen van deze begroting opgenomen. Om de middelen per subdoel inzichtelijk te maken zijn de taakvelden toegekend aan de subdoelen. Een taakveld kan echter altijd maar aan 1 subdoel worden toegekend.

Bij een aantal subdoelen in de programma's is sprake van enige overlap. In dat geval is ervoor gekozen om het taakveld toe te kennen aan het subdoel wat daarmee de meeste overkomste | n heeft. Voor dit programma ziet u om die reden in de tabel geen lasten en baten voor subdoel 2.1.5 Zorg en veiligheid. Voor het aspect Zorg geldt dat deze middelen onderdeel zijn van 2.1.1 en 2.1.2. Voor het aspect veiligheid zijn de betreffende taakvelden ('crisisbeheersing en brandweer' en 'openbare orde en veiligheid') toegekend aan 2.4.1 Veilige dorpen en wijken (programma 4). Bedragen x €1.000 Baten en lasten van | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting Programma 1 Een | 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 zorgzame en | 2027 veerkrachtige samenleving Lasten Perspectief voor de | 24.406 | 26.962 | 28.294 | 28.247 | 28.172 | 28.172 jeugd Positieve | 1.832 | 2.006 | 2.035 | 1.976 | 1.976 | 1.984 gezondheid Bestaanszekerheid | 28.559 | 29.523 | 29.737 | 30.236 | 30.745 | 31.229 en gelijke kansen Sport, gezondheid | 9.599 | 10.242 | 7.626 | 7.505 | 7.507 | 7.507 en cultuur Toekomstbestendige | 21.994 | 24.453 | 25.618 | 25.109 | 24.563 | 19.190 Wmo Totaal Lasten | 86.390 | 93.185 | 93.311 | 93.073 | 92.963 | 88.082 Baten Perspectief voor de | 71 | 79 | 0 | 0 | 0 | 0 jeugd Positieve | 3 | 119 | 60 | 0 | 0 | 0

gezondheid Bestaanszekerheid | 23.557 | 24.434 | 24.242 | 24.884 | 25.587 | 26.032 en gelijke kansen Sport, gezondheid | 1.805 | 1.220 | 1.016 | 1.016 | 1.016 | 1.016 en cultuur Toekomstbestendige | 5.110 | 5.203 | 5.422 | 5.422 | 5.152 | 5.152 Wmo Totaal Baten | 30.546 | 31.055 | 30.739 | 31.321 | 31.755 | 32.200 Gerealiseerd saldo | 55.844 | 62.130 | 62.572 | 61.751 | 61.208 | 55.883 van baten en lasten Stortingen Reservemutaties | 1.590 | 0 | 226 | 226 | 226 | 226 programma 1 Totaal Stortingen | 1.590 | 0 | 226 | 226 | 226 | 226 Onttrekkingen Reservemutaties | 397 | 365 | 638 | 100 | 100 | 100 programma 1 Totaal Onttrekkingen | 397 | 365 | 638 | 100 | 100 | 100 Mutaties reserves | 1.193 | -365 | -412 | 126 | 126 | 126 Totaal | 57.037 | 61.765 | 62.160 | 61.878 | 61.335 | 56.009 21 Beleidsindicatoren van Programma 1 Een zorgzame en veerkrachtige samenleving Indicator | Eenheid | Bron | Periode | Oldambt | Nederland | Opmerking Het aantal leer- of kwalificatieplichtige jongeren dat absoluut verzuimer is Absoluut verzuim | per 1.000 | DUO/Ingrado | 2024 | 2,3 | 6,7 (geweest) gedurende het schooljaar: leerlingen | de jongere is niet ingeschreven bij een onderwijsinstelling en beschikt niet over een vrijstelling.

Het aantal leer- of kwalificatieplichtige per 1.000 | leerlingen (per 1.000 leerlingen) Relatief verzuim | leerlingen | DUO/Ingrado | 2024 | 20 | 28 waarbij sprake is van meer dan 16 uur ongeoorloofd verzuim gedurende 4 opeenvolgende lesweken. Vsv’ers zijn jongeren van 12 tot 23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten. Een Voortijdige schoolverlaters | startkwalificatie is een havo of vwo zonder startkwalificatie | % | DUO/Ingrado | 2024 | 3,4 | 2,3 diploma of minimaal een mbo-2 (vsv-ers) | diploma. Het vsv | -percentage staat voor het aantal vsv’ers als percentage van het aantal ond | erwijsdeelnemers die aan het begin van het schooljaar ingeschreven staan. Gezondheidsmonitor | Het percentage niet-wekelijkse volwassenen (en | sporters t.o.v. de bevolking van 19 jaar Niet-sporters | % | ouderen), GGD’en, | 2024 | 54,7 | 42,5 en ouder. Bevolking van 19 jaar en CBS en RIVM | ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet. CBS - | Het aantal personen van 0 tot 20 jaar Demografische druk | % | Bevolkingsstatistiek | 2026 | 80,8 | 71,3 én 65 jaar of ouder per honderd - bewerking ABF | personen van 20 tot 65 jaar. Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter Jongeren met een delict | is verschenen.

Tot en met 2015 zijn de voor de rechter | % | CBS - Jeugdmonitor | 2023 | 1 | 1 cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Bijstandshuishouden is een huishouden waarvan minimaal één lid een bijstandsuitkering ontvangt. Onder bijstand wordt hier uitkeringen aan Achterstand onder jeugd - | huishoudens op grond van de Wet Kinderen in uitkeringsgezin | % | CBS - Jeugdmonitor | 2024 | 8 | 6 werk en bijstand (WWB, tot 2015) en de Participatiewet (vanaf 2015) en het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (Bbz) verstaan. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey- Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. 22 Indicator | Eenheid | Bron | Periode | Oldambt | Nederland | Opmerking In percentage van alle jongeren tot 18 jaar, per 1 januari. Hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014), en in natura door de zorgaanbieder is % van alle | CBS - Indicatoren | geleverd. PGB gefinancierde hulp en Jongeren met jeugdhulp | jongeren | jeugdzorg in natura | 2025 | 14,7 | 13,7 zorg valt hier dus buiten.

Het betreft tot 18 jaar | hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. In percentage van alle jongeren tot 18 jaar, per 1 januari. Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat Jongeren met | % | CBS - Indicatoren | 2025 | 2,1 | 1,0 gebeurt als een gezonde en veilige jeugdbescherming | jeugdzorg in natura | ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan 'onder toezicht gesteld' of ‘onder voogdij geplaatst’. In percentage van alle jongeren in de leeftijd van 12 tot 23 jaar, per 1 januari. Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie of leerplichtambtenaar in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder de overtreding of het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld Jongeren met | CBS - Indicatoren | bij jongvolwassenen met een jeugdreclassering | % | jeugdzorg in natura | 2025 | 0,6 | 0,4 verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 22 jaar.

De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie. Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een CBS - | maatwerkvoorziening is een vorm van Cliënten met een | per 10.000 | Gemeentelijke | 2025 | 1.110 | 720 specialistische ondersteuning binnen maatwerkvoorziening Wmo | inwoners | Monitor Sociaal | het kader van de Wmo. Voor de Wmo- Domein Wmo | gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten. De gegevens die in deze tabel zijn opgenomen zijn afkomstig van: Waar staat je gemeente.nl geraadpleegd op 19-08-2026, van https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/besluit | -begroting-en-verantwoording--bbv- 23 24 2.2 Programma 2 Goed wonen in een prettige leefomgeving Inleiding Fijn wonen begint met een goede woning in een prettige omgeving. Daarom werken we aan voldoende passende en betaalbare woningen, sterke dorpen en wijken, een aantrekkelijke openbare ruimte en een goede bereikbaarheid. Daarbij koesteren we de kwaliteiten di e Oldambt bijzonder maken: ons landschap, ons erfgoed en onze gemeenschappen.

Zo bouwen we aan een leefomgeving waarin inwoners zich thuis voelen en waar ruimte is voor huidige én toekomstige generaties. 2.2.1 Fijn wonen is ons uitgangspunt Wat willen we bereiken Iedereen in Oldambt heeft recht op een fijne woonplek. Er zijn voldoende betaalbare koop - en huurwoningen en het liefst hebben mensen een keuze. Aanpak op hoofdlijnen • We zetten in op voldoende betaalbare huur- en koopwoningen volgens de 30% sociale huur en 2/3 betaalbaarheid verdeling en houden daarbij rekening met de behoefte van verschillende doelgroepen. • We zorgen voor een evenwichtige verdeling van woningbouw over de gemeente. • We ondersteunen inwoners waar dat nodig is bij het verbeteren of verduurzamen van hun woning. • We continueren de starterslening. • We versterken de leefbaarheid van dorpen en wijken door samen met inwoners en ondernemers te investeren in een veilige, groene en toekomstbestendige leefomgeving, met respect voor het eigen karakter van iedere kern.

Acties 1: We stellen het Volkshuisvestingsprogramma vast en herijken daarin de woningbouwopgave 2: We zetten ons in voor het behalen van 30% sociale huur en voeren hierover actief overleg met de woningcorporaties 3: Het Volkshuisvestingsfonds blijft ook in 2027 beschikbaar en we informeren onze inwoners over de mogelijkheden 4: We monitoren de starterslening en herijken die waar nodig 2.2.2 We bouwen sneller en slimmer Wat willen we bereiken Oldambt heeft voldoende woningen en een woningmarkt die in beweging komt. Woningbouw sluit aan bij de behoeften van dorpen en wijken en lange termijn ontwikkelingen. Aanpak op hoofdlijnen • We creëren ruimte voor grote en kleinschalige woningbouwinitiatieven en initiatieven van inwoners en ondernemers. 25 • We benutten de bestaande woningvoorraad en locaties beter en bieden ruimte aan nieuwe woonvormen en herbestemming. • We versnellen woningbouw door procedures te vereenvoudigen, initiatieven te ondersteunen en waar nodig een actievere gemeentelijke rol te nemen. • We sluiten aan bij de huidige en toekomstige woonbehoefte en houden overzicht op woningbouwontwikkelingen.

Acties 1: We werken ook in 2027 aan een definitief Omgevingsplan dat ruimte en flexibiliteit biedt om woningbouw en andere initiatieven te faciliteren op verschillende locaties in de gemeente 2: We starten een herziening van het gemeentelijk welstandsbeleid dat vervolgens wordt vertaald in het Omgevingsplan 3: We gaan door met de professionalisering van gebiedsontwikkeling binnen Oldambt om bij te dragen aan het versnellen van woningbouw 4: We starten in 2027 met de procedure om een nieuw woongebied in Scheemda te ontwikkelen voor circa 100 woningen 5: We werken samen met de provincie Groningen als gebiedsontwikkelaar verder aan het realiseren van woningen in Blauwestad 2.2.3 We gaan voor een goed bereikbaar Oldambt Wat willen we bereiken Oldambt is goed bereikbaar en inwoners kunnen zich veilig, zelfstandig en gemakkelijk verplaatsen binnen en buiten de gemeenten. Verschillende vormen van vervoer vullen elkaar aan en de openbare ruimte is toegankelijk voor iedereen. Aanpak op hoofdlijnen • We voeren het mobiliteitsprogramma uit, met focus op gezonde vormen van vervoer. • We zorgen voor een goede balans tussen bereikbaarheid, verkeersveiligheid en een prettige leefomgeving. • We erkennen dat de auto voor veel inwoners belangrijk blijft en zorgen voor voldoende en kosteloze parkeergelegenheid.

• We kijken naar mogelijkheden om openbaar vervoer nog beter op elkaar (bus en trein) te laten aansluiten. • We stimuleren initiatieven zoals vervoer door vrijwilligers en het opbouwen van lokale netwerken. • We zorgen voor voldoende voorzieningen voor elektrisch vervoer. 26 Acties 1: We werken aan uitvoeringsprogramma’s op basis van het Mobiliteitsprogramma 2: We geven uitvoering aan de nog te verschijnen nota Parkeernormen 3: We herstellen de Kademuur aan het Termunterzijldiep en starten met het vervangen van bruggen in Nieuw Scheemda, Nieuwolda en ’t Waar 2.2.4 We koesteren ons erfgoed Aanpak op hoofdlijnen We behouden, versterken en benutten het erfgoed van Oldambt, zodat de rijke geschiedenis en identiteit van onze gemeente zichtbaar blijven en bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving, leefbaarheid, toerisme en toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Wat willen we bereiken • We beschermen en benutten gebouwd en immaterieel erfgoed als onderdeel van onze identiteit en leefomgeving. • We zetten het boerderijenprogramma, boerderijenloket en de Erfgoed Deal voort. • We betrekken erfgoed en gebiedskenmerken vroegtijdig bij ruimtelijke ontwikkelingen en stimuleren herbestemming en multifunctioneel gebruik. • We benutten erfgoed voor toerisme en de vrijetijdseconomie.

Acties 1: We gaan door met restaureren en herbestemmen Graansilo in Bad Nieuweschans 2: We zetten het Oldambtster erfgoed provinciaal en landelijk beter op de kaart 2.2.5 We koesteren ons landschap Wat willen we bereiken Oldambt heeft een landschap waarin economie, recreatie en natuur elkaar versterken. De landbouw levert hieraan een belangrijke bijdrage en draagt bij aan de ontwikkeling en kwaliteit van het landschap en de economie. Aanpak op hoofdlijnen • We bieden agrarische ondernemers ruimte voor een toekomstbestendige en duurzame bedrijfsvoering. • We stimuleren duurzame, regionale en eerlijke voedselproductie. • We houden bij ontwikkelingen rekening met de karakteristieken van het gebied. • We hebben aandacht voor natuurherstel, vruchtbare gezonde bodems, biodiversiteit en eerlijke inkomens voor boeren. 27 Acties 1: We ontwikkelen beleid voor hoe we omgaan met de balans tussen landbouw en andere belangen zoals natuur, landschap en cultuurhistorie 2: Bij het uitwerken van nieuwe groenstructuren en natuur gaan we zorgvuldig om met het uitbreiden van groen en natuur in ons buitengebied 3: We verkennen de mogelijkheden voor beperkte woningbouw aan de randen van het buitengebied die de provincie in de toekomst lijkt te bieden 2.2.6 Werken aan perspectief en brede welvaart Wat willen we bereiken Veiligheid, versterking en herstel zijn de basis.

Van daaruit werken we aan perspectief en brede welvaart. Dat doen we via programma’s als NPG, Nij Begun en de Regio Deal Oost-Groningen II. Aanpak op hoofdlijnen • We werken aan perspectief met onze inzet via Nij Begun en de onderliggende agenda’s. Naast Herstel en Isolatie-aanpak gaat dit met name ook over de Sociale Agenda en de Economische Agenda. • We investeren in de brede welvaart in Oldambt via Nationaal Programma Groningen. Acties 1: We voeren onze herstel-agenda uit 2: We voeren onze lokale isolatie-aanpak (met maatregel 29 van Nij Begun) uit via het Programma Energie en Klimaat en het project Oldambt Verwarmt 3: We brengen focus aan in onze inzet voor de Economische Agenda. Daarbij zetten we in elk geval in op concretisering van de plannen rond de Masterplannen (Regiocentra en Campussen) en het ontwikkelprogramma Ruimte voor Vrijetijd 4: We werken verder aan de uitvoering van het lokale programma NPG en alle projecten die hiervoor zijn goedgekeurd 5: We dienen de laatste NPG-aanvragen in voor beoordeling en besluitvorming 6: We geven uitvoering aan de Regio Deal Oost-Groningen II Toelichting: voor meer informatie en een beschrijving van de plannen voor 2027 binnen de programma’s Nij Begun en NPG verwijzen we naar paragraaf 3.9 in de begroting. Verder komen onderdelen of maatregelen vanuit Nij Begun ook op andere plekken in de begro ting terug.

7: We voeren de maatregelen van de Sociale Agenda uit en leveren een bijdrage aan de verdere inrichting van de governance Baten en lasten van Programma 2 Goed wonen in een prettige leefomgeving Bedragen x €1.000 Baten en lasten | Realisatie | Geactualiseerde | Primaire | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting | Meerjarenbegroting van Programma 2 | 2025 | Begroting 2026 | Begroting | 2028 | 2029 | 2030 Goed wonen in | 2027 een prettige leefomgeving Lasten Fijn wonen is | 7.247 | 57.599 | 11.715 | 5.274 | 5.699 | 5.326 ons uitgangspunt We bouwen | 9.579 | 16.858 | 1.736 | 1.938 | 1.807 | 1.765 sneller en slimmer We gaan voor | 6.791 | 7.269 | 7.165 | 7.533 | 7.539 | 7.539 een goed bereikbaar Oldambt We koesteren | 826 | 2.534 | 758 | 630 | 630 | 630 ons erfgoed We koesteren | 4.106 | 5.155 | 4.783 | 4.842 | 4.845 | 4.845 ons landschap Totaal Lasten | 28.549 | 89.414 | 26.156 | 20.216 | 20.520 | 20.106 Baten Fijn wonen is | 6.065 | 54.163 | 9.282 | 3.482 | 3.906 | 3.533 ons uitgangspunt We bouwen | 6.540 | 16.046 | 1.310 | 1.206 | 1.063 | 917 sneller en slimmer We gaan voor | 299 | 130 | 57 | 57 | 57 | 57 een goed bereikbaar Oldambt We koesteren | 139 | 997 | 30 | 30 | 30 | 30 ons erfgoed We koesteren | 132 | 134 | 104 | 104 | 104 | 104 ons landschap Totaal Baten | 13.175 | 71.470 | 10.783 | 4.880 | 5.160 | 4.641 Gerealiseerd | 15.374 | 17.944 | 15.373 | 15.337 | 15.361 | 15.465

saldo van baten en lasten Stortingen Reservemutaties | 4.372 | 3.750 | 0 | 0 | 0 | 0 programma 2 Totaal | 4.372 | 3.750 | 0 | 0 | 0 | 0 Stortingen Onttrekkingen Reservemutaties | 5.749 | 1.396 | 1.235 | 932 | 932 | 932 programma 2 Totaal | 5.749 | 1.396 | 1.235 | 932 | 932 | 932 Onttrekkingen Mutaties | -1.376 | 2.354 | -1.235 | -932 | -932 | -932 reserves Totaal | 13.998 | 20.298 | 14.137 | 14.405 | 14.429 | 14.533 28 29 Beleidsindicatoren van Programma 2 Goed wonen in een prettige leefomgeving Indicator Eenheid Bron Periode Oldambt Nederland Opmerking Nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen Basisregistraties adressen en gebouwen - bewerking ABF Research 2024 4,6 8,4 Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties. De gegevens die in deze tabel zijn opgenomen zijn afkomstig van: Waar staat je gemeente.nl geraadpleegd op 19-08-2026, van https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/besluit-begroting-en-verantwoording--bbv- 2.3 Programma 3 Ruimte voor leren, werken en ontwikkelen Inleiding Een sterke gemeente leunt op kennis, ondernemerschap en meedoen. Daarom investeren we in goed onderwijs, ontwikkelkansen, digitalisering en een sterke economie. Door onderwijs, bedrijfsleven en overheid beter te verbinden, versterken we de arbeidsmarkt en benutten we de kansen van onze strategische ligging.

Zo bouwen we aan een toekomstbestendig Oldambt, waar talent ruimte krijgt, ondernemers kunnen groeien en iedereen mee kan doen. 2.3.1 Onderwijs voor iedereen Wat willen we bereiken Oldambt heeft een toegankelijk, divers en toekomstbestendig onderwijsaanbod dat aansluit bij de behoeften van inwoners en de arbeidsmarkt. Aanpak op hoofdlijnen • We stimuleren campusontwikkeling en samenwerking met andere (onderwijs)initiatieven. • We versterken de samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid om te zorgen voor een passend en toekomstgericht onderwijsaanbod. • We investeren in passende en toekomstbestendige accommodaties voor onderwijs en samenwerking met het bedrijfsleven. • We streven naar een vestiging van hoger onderwijs in onze gemeente. 30 Acties 1: We ontwikkelen het campusinitiatief RUBY verder met onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven en sluiten daarmee aan op het Masterplan Campussen en de Economische Agenda van Nij Begun 2: We maken met onderwijsinstellingen en werkgevers afspraken over onderwijs dat aansluit bij de regionale arbeidsmarkt en de ontwikkelbehoeften van inwoners 2.3.2 Een leven lang ontwikkelen Wat willen we bereiken Inwoners kunnen zich hun hele leven blijven ontwikkelen en beschikken over vaardigheden die passen bij hun talenten en de veranderende arbeidsmarkt.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://oldambt.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/2a9ff2fd-49f8-4ea2-a8f2-14219d5e642f?agendaItemId=d0bbad67-e9a9-4405-8dbf-0c5b14e52d68