4a.3 Kadernota 2026-2029

Kadernota 2026-2029

1

Kadernota 2026 – 2029

Voorwoord .......................................................................................................................................... 3 1. Inleiding........................................................................................................................................... 4 2. Ambities en speerpunten voor 2026 .............................................................................................. 6 2.1 Transformatie & ontwikkelingen in het sociaal domein ........................................................... 6 2.2 Leefbaarheid, veiligheid en infrastructuur................................................................................ 9 2.3 Binnenstad .............................................................................................................................. 12 2.4 Wonen en duurzaamheid........................................................................................................ 12 2.5 Economie en werkgelegenheid ............................................................................................... 13 3. Bedrijfsvoering .............................................................................................................................. 15 4. Financieel perspectief ................................................................................................................... 17 5.

Middelen nodig om onze ambities en speerpunten 2025 te verwezenlijken .............................. 19

2

Voorwoord Kadernota 2026-2029 Met deze laatste kadernota van het huidige college kijken we terug én vooruit. In de afgelopen jaren hebben we samen met inwoners, partners én u als gemeenteraad mooie resultaten bereikt. In de inleiding van de jaarrekening 2024 stonden we al stil bij die inzet: op het gebied van armoedebestrijding, veiligheid, wonen, duurzaamheid, werk en de ontwikkeling van onze organisatie. Ook nu is onze boodschap: Oldambt is in beweging, samen met inwoners. Tegelijk staan we met deze kadernota aan de vooravond van de laatste fase van deze bestuursperiode. U als raad bepaalt met dit document de plannen en doelen voor de komende jaren en geeft richting aan de investeringen en keuzes die daarbij horen. Daarbij horen ook keuzes over enkele wettelijke verplichtingen die niet kunnen wachten. Het verwachte ravijnjaar is door landelijke afspraken verschoven van 2026 naar 2028. Dat geeft ruimte, maar vraagt ook om scherpe keuzes. Wij nemen hierin onze verantwoordelijkheid, maar laten nadrukkelijk ruimte aan een nieuw college en raad. Wel willen we samen met u en onze inwoners koers blijven houden richting een toekomstbestendig Oldambt. Zorg en preventie We blijven inzetten op bestaanszekerheid via o.a. schuldhulpverlening en het project Vroeg erop Af. Willen we de gezondheid (en veerkracht) van onze inwoners verbeteren.

Ondersteunen we onze vrijwilligers en mantelzorgers. En helpen we Oldambtsters richting studie of werk. Wonen Een veilige, duurzame en prettige woonomgeving is essentieel. Samen met u en onze partners werken we aan voldoende en betaalbare woningen via het Volkshuisvestingsprogramma en de Woonzorgvisie. Programma’s als Kans voor Schans versterken buurten en dorpen, met ook aandacht voor biodiversiteit en de openbare ruimte. Veiligheid speelt daarbij een grote rol: van aardbevingsbestendige woningen tot leefbare en veilige straten. Duurzaamheid We zetten concrete stappen richting een aardgasvrij Oldambt in 2050. Met de uitvoering van de transitievisie warmte, een nieuwe energie-agenda en de isolatieaanpak via Nij Begun maken we onze gemeente duurzamer. Regionale samenwerking binnen de RES en met inwoners en bedrijven blijft onmisbaar. Ondernemen en ontwikkelen Met de economische agenda en Nij Begun versterken we werkgelegenheid, onderwijs en ondernemerschap. Initiatieven als Leven Lang Ontwikkelen, WinCity en investeringen in toerisme, cultuur en bedrijventerreinen dragen bij aan een sterke en toekomstgerichte regio. Bestuur en organisatie We blijven bouwen aan een wendbare en moderne organisatie. Datagedreven werken, beter opdrachtgeverschap en investeren in digitalisering helpen ons daarbij. Inwonersparticipatie en samenwerking staan centraal.

Samen met u als raad willen we verder bouwen aan een gemeente die klaar is voor de uitdagingen van morgen. Tot slot We realiseren ons dat niet alle ambities al zijn ingevuld. Maar we hebben samen met u veel in gang gezet. De komende jaren staan nog belangrijke keuzes op de agenda. Het ravijnjaar, dat twee jaar naar achteren geschoven is, vraagt om duidelijke prioriteiten. Met vertrouwen dragen wij het stokje over. Oldambt is en blijft in beweging. Samen met u en onze inwoners bouwen we verder aan een krachtige en toekomstbestendige gemeente. Oldambt in beweging, samen met inwoners, Het college van burgemeester en wethouders van Oldambt

3

1. Inleiding Koersen op de lange termijn De komende jaren zullen de gevolgen van het herzien van de Rijksbijdrage aan lokale overheden – het ravijnjaar – voelbaar zijn. Dit vraagt om het maken van scherpe keuzes waar de gemeente de komende jaren geld aan uitgeeft. Echter; zonder duidelijk perspectief voor de langere termijn is er een risico dat financiële keuzes enkel worden gebaseerd op de urgentie van de korte termijn. Het is daarom belangrijk bij het maken van deze financiële keuzes voor 2026 en later ook het perspectief voor de lange termijn te betrekken. Vooral nu er voor Groningen als geheel – en daarmee ook voor Oldambt – langjarig veel extra geld beschikbaar is, waarbij voor sommige onderdelen (zoals de economische agenda van Nij Begun) cofinanciering nodig is. We hebben en ontwikkelen daarom ook visies voor de langere termijn, zoals het Koersdocument Transformatie Sociaal Domein, de omgevingsvisie en de economische visie. Dit lange termijn perspectief laat zich niet één-op-één vertalen in financiële consequenties voor de komende jaren, maar is wel van wezenlijk belang voor de toekomst van Oldambt en zou daarom mede bepalend moeten zijn voor de nu te maken keuzes.

Regionale programma’s en incidentele financiering Naast het ontwikkelen van onze eigen visie op de lange termijn, wordt er ook op nationaal en regionaal niveau nagedacht over de toekomst van onze regio en daarmee ook van onze gemeente. Rijksprogramma’s zoals Nationaal Programma Groningen, het Nationaal Programma Vitale Regio’s en Nij Begun geven richting aan de ontwikkeling van onze regio. Vanuit deze programma’s worden honderden miljoenen beschikbaar gesteld. Het gaat weliswaar om incidentele middelen, maar veelal met een lange looptijd, tot aan dertig jaar. Het gaat hier om financiering voor thema’s die aansluiten bij onze opgaven en ambities op het gebied van de brede welvaart: leefbaarheid, economie, werk, gezondheid, duurzaamheid, bestaanszekerheid. Om aanspraak te kunnen maken op de incidentele middelen uit deze Rijksprogramma’s moeten we – juist ook in het ravijnjaar – beleid ontwikkelen, plannen maken en zichtbaar zijn. Dat vraagt om capaciteit en om middelen. Op de korte termijn gezien zijn dat kosten, op de langere termijn levert het effecten en resultaten op. Het multiply-effect van de inzet die we nu plegen, is groot. Andersom geredeneerd: niets doen is achteruit boeren en dat zou, met oog op de opgave die voor ons ligt, zeer onverstandig zijn. Als wij uitsluitend naar structurele middelen kijken, dan lijkt het alsof wij minder kunnen doen.

Vanuit de incidentele middelen ontstaat echter juist ruimte om meer te doen, om te ontwikkelen. Het is aan ons om strategisch om te gaan met een bezuiniging aan de ene kant en de potentie om te ontwikkelen aan de andere kant. Het ontwikkelen van visie en van plannen is niet alleen nodig om aanspraak te kunnen maken op incidentele overheidsmiddelen, maar ook om marktkansen te verzilveren. Kansen op nieuwe bedrijvigheid, op werkgelegenheid en op extra inkomsten (zoals via de onroerendezaakbelasting) die juist nu nodig zijn om financiële tekorten op te vangen. Blijft deze ontwikkeling uit, dan groeit de druk op het sociaal domein, nemen de structurele uitgaven toe en wordt het ravijnjaar een structurele uitdaging.

4

Maatschappelijke kosten en baten Naast dat het nodig is om nu te blijven investeren in het ontwikkelen van plannen en beleid, om incidentele (rijks)financiering aan te trekken, is het ook nodig om te investeren in beleid en ontwikkelingen die op termijn een besparing zullen opleveren. Met name op het gebied van leefbaarheid en sociaal domein heeft het investeren in preventieve interventies een maatschappelijk én financieel rendement op de langere termijn. Om dit aantoonbaar te maken en op te kunnen sturen, zullen we moeten blijven investeren in monitoring en databeheer. We willen dit beter gaan inrichten, bijvoorbeeld in de vorm van maatschappelijke kosten-baten analyses.

5

2. Ambities en speerpunten voor 2026 Dit hoofdstuk is, net als vorig jaar, opgebouwd aan de hand van vijf thema's. In dit hoofdstuk geven we aan welke (concrete) ontwikkelingen we nu al zien voor 2026 en verder. Hierbij maken we per thema onderscheid in ontwikkelingen die behoren tot: • • • •

Wettelijke taken (hierbij gaat het ook om keuzes die er zijn voor de uitvoering van de wettelijke taken) Voortvloeien uit het coalitieakkoord ”zaaien en oogsten” Die ”boven de markt hangen” (betreffen ontwikkelingen die al in gang zijn gezet, in een onderzoeksfase zitten, uitvoering naderen, enz.) Overige ontwikkelingen die niet bij de andere categorieën zijn onder te brengen.

2.1 Transformatie & ontwikkelingen in het sociaal domein Ontwikkelingen op het gebied van wettelijke taken Housing first Er wordt gewerkt aan een voorstel om woningzoekenden in (acute) schrijnende situaties snel en duurzaam te huisvesten, in samenwerking met Beschermd Wonen (BW) en Maatschappelijk Opvang (MO) van Groninger gemeenten. Dak- en thuisloosheid neemt toe, en de Maatschappelijke opvang kampt met ruimtegebrek, waardoor doorstroom stagneert. Zonder alternatieven lopen de gemeentelijke kosten op. Daarom wordt er ingezet op het principe Wonen Eerst, waarbij gebruik wordt gemaakt van bestaande BW- en MO-middelen. Op termijn kan dit leiden tot kostenbesparing door snellere en structurele huisvesting. Lokaal Actieplan Dakloosheid Ook wordt er gewerkt aan een Lokaal Actieplan Dakloosheid, gebaseerd op de zes leidende principes van het Nationaal Actieplan 'Eerst een Thuis'. Dit wordt vertaald naar regionale ambities, gesteund door tien Groninger gemeenten. Een route van dakloosheid naar onderdak in Oldambt is een belangrijk onderdeel. Dak- en thuisloosheid groeit en heeft meer aandacht. De aanpak gebeurt domein overstijgend met verschillende partners en wordt afgestemd op lopend beleid. Laaggeletterdheid De inzet op basisvaardigheden, met focus op lees-, schrijf- en digitale vaardigheden, omvat enerzijds de zorgplicht voor bibliotheken waarvoor het een wettelijke taak is.

Maar vraagt ook visie en beleid van Oldambt. Het percentage laaggeletterden in Oldambt is hoog en de inzet op basisvaardigheden versterkt gelijke kansen en veerkracht. Basisvaardigheden raken onderwijs, armoedebeleid en werk, dus een integrale aanpak is noodzakelijk. De middelen hiervoor komen uit het bibliotheekbudget en extra zorgplichtmiddelen. Vrijwilligers en mantelzorgers Binnen de WMO is er specifieke aandacht voor de cruciale rol van vrijwilligers en mantelzorgers. Het versterken en uitbreiden van het basisaanbod helpt bij het vroegtijdig signaleren van hulpvragen en voorkomt zwaardere vormen van ondersteuning. Een goede ondersteuning en waardering van vrijwilligers en mantelzorgers is daarbij onmisbaar. Hervormingsagenda Jeugd In het kader van de hervormingsagenda jeugd is er een businesscase Hoogspecialistische Jeugdzorg (HSJ) opgesteld, de besluitvorming hiervoor loopt nog. Het betreft een regionale aanpak waarbij iedere gemeente een financiële bijdrage levert op basis van een vooraf vastgestelde verdeelsleutel. Er wordt al gewerkt aan een aanbesteding waarbij gekoerst wordt op 2026. In de implementatiefase zullen de kosten eerst oplopen, waarna bezuinigingen volgen. Het is nog onzeker of/welke extra middelen beschikbaar komen via de openeinderegeling (Commissie van Ark).

6

Schuldhulpverlening Het huidige beleidsplan schuldhulpverlening is met een jaar verlengd, een volledig herzien plan wordt eind 2025 verwacht. Op 21 maart 2024 werd een landelijk versterkingsplan ondertekend om schuldhulp toegankelijker en uniformer te maken. De impact hiervan op Oldambt is nog onduidelijk, maar aanscherpingen binnen diensten van de VKB zijn waarschijnlijk nodig. Ondertussen werpt de, in 2024 versterkte Vroegsignaleringsaanpak zijn vruchten af, wat ondermeer blijkt uit een toenemend aantal inwoners dat hulp vraagt aan de VKB. Al doende wordt duidelijk waar verdere doorontwikkeling mogelijk is of waar aanvulling of versterking wenselijk is, om de vroegsignaleringsaanpak nog effectiever te laten zijn. Participatiewet in balans De participatiewet zal op 1 januari 2026 op 21 punten fundamenteel wijzigen. Onder de titel ‘Participatie in balans’ staan de menselijke maat en het vertrouwen centraal. Dit vraagt een cultuuromslag in de uitvoering binnen Oldambt en aanpassing van bestaand beleid en werkwijzen. We verwachten dat dit tot een uitbreiding van de capaciteit van de uitvoering zal leiden. Hoe dit er precies uit zal zien is nog niet bekend, omdat de besluitvorming steeds wordt uitgesteld.

Talent In Zich(t) (voorheen actielijn 'Arbeid en participatie’ uit het Corona Perspectiefplan) Het bijstandsbestand in de gemeente Oldambt kent een groot aandeel bijstandsgerechtigden met een zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dit betreft de klanten op trede 1 en 2 op de participatieladder en klanten die langdurig op een hogere trede zitten, maar niet uitstromen. Omdat we ervan uitgaan dat elke inwoner (eventueel nader te ontwikkelen) mogelijkheden en talenten heeft, is het project Talent in Zich(t) gestart. Het doel van het project is om de ondersteuningsbehoeften van de inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt in beeld te brengen zodat we de dienstverlening hier optimaal op af kunnen stemmen. Verwachting is dat het uitvoeringsplan in 2026 gereed is en dat er meer capaciteit nodig is omdat de nieuwe werkwijze meer maatwerk zal zijn. Arbeidsmarktinfrastructuur Het Rijk is voornemens om de arbeidsmarktinfrastructuur te herzien. Waar deze infrastructuur nu vooral vorm krijgt via de bestaande arbeidsmarktregio’s (zoals Werk in Zicht in Groningen), wordt toegewerkt naar de ontwikkeling van regionale werkcentra. Deze centra worden dé centrale toegangspoort voor zowel werkzoekenden als werkgevers en bieden ondersteuning op maat. Uitgangspunt hierbij is het ‘no wrong door’-principe: elke inwoner krijgt passende hulp, ongeacht het loket waar hij of zij zich meldt.

De precieze gevolgen van deze hervorming zijn nog niet volledig in beeld, maar het ligt voor de hand dat dit gevolgen heeft voor de inrichting en werkwijze van onder meer de werkgeversservicepunten, het Leerwerkloket en andere samenwerkingsverbanden. Nieuwe wetgeving (proactieve dienstverlening, maatregelenbesluit, handhaving) De komende tijd worden diverse wetswijzigingen verwacht met gevolgen voor de uitvoering in het sociaal domein: • Proactieve dienstverlening: maakt het mogelijk om inwoners actief te benaderen voor ondersteuning. Inwerkingtreding wordt medio 2025 verwacht. • Participatiewet in balans: beoogt meer duidelijkheid, eenvoud en ruimte voor maatwerk in de bijstand. Beoogde inwerkingtreding: 1 januari 2026. • Vereenvoudiging banenafspraak: vereenvoudigt de regels voor het aannemen van mensen met een arbeidsbeperking. Inwerkingtreding nog niet bekend. Deze ontwikkelingen vragen om voorbereiding in beleid en uitvoering en uitbreiding in capaciteit. We volgen de voortgang en stemmen onze aanpak hierop af.

Ontwikkelingen voortvloeiend uit het coalitieakkoord Sluitende aanpak risico jongeren (rapport van Molendrift) Het rapport van Molendrift bevat een groot aantal aanbevelingen, onder andere op het gebied van jongerenhuisvesting, vakantiewerk, talentontwikkeling, aansluiting bij zorgteams op school, Europese uitwisselingen VMBO, digitale jongerenraad. Een deel hiervan wordt al uitgevoerd, maar niet alles kan worden gefinancierd. Voor interventies is de schatting dat de gemeente hiervoor een bedrag van € 500k nodig heeft, waarbij gekeken wordt welke projecten onder de Sociale Agenda kunnen vallen. Het gaat hierbij om de doelgroep van minderjarige jongeren. Om de projecten uit te kunnen voeren is extra capaciteit nodig.

7

Minimabeleid De minimaregelingen in Oldambt is door bezuinigingen van 2019 behoorlijk versoberd. Dit botst met de in 2024 vastgestelde visie op bestaanszekerheid, waardoor een herijking wenselijk is. Doel is bestaanszekerheid voor alle inwoners. Hiervoor zullen financiële middelen beschikbaar moeten worden gesteld.

Ontwikkelingen ‘wat al boven de markt hangt’ Jongeren aan Zet Jongeren aan Zet helpt jongeren in de doelgroep van 18 – 24 jaar (wordt verhoogd naar 27 jaar) die maatschappelijk zijn uitgevallen, zonder opleiding, werk of perspectief. Het programma biedt maatwerkbehandeling en begeleiding, wat bijdraagt aan herstel en zelfstandigheid. 85% van de deelnemers keerde terug naar school, werk of vrijwilligerswerk. De aanpak vormt een sluitende keten van zorg, waarbij GGZ-instellingen en begeleidingsorganisaties samenwerken. Vanaf 2027 vervallen de projectgelden, waardoor jaarlijks 20 kwetsbare jongeren zonder hulp kunnen komen te zitten. De kosten voor extra begeleiding door de GGZ bedragen €1.500 per jongere, oftewel €30.000 per jaar. Dit kan op termijn besparingen opleveren door het voorkomen van hulpverlening in jeugdzorg, schuldhulp en bijstand. Financiële educatie nieuwkomers De gemeente is verantwoordelijk voor inburgering en biedt ondersteuning aan nieuwkomers. Onderzoek toont aan dat veel nieuwkomers financieel niet zelfredzaam zijn, wat is meegenomen in de Oldambtster visie op bestaanszekerheid (mei 2024). Na de financiële ontzorging de eerste zes maanden via de VKB, er is nog geen voorziening voor financiële educatie. Dit is essentieel is om schuldenproblematiek en een groeiende afhankelijkheid van vrijwilligersorganisaties te voorkomen.

Op dit moment is nog geen inschatting te maken over de kosten. Structurele middelen voor het wegwerken van de wachtlijst beschut werk Gemeenten krijgen jaarlijks een taakstelling van de overheid voor het creëren van beschut werk, bedoeld voor mensen met een arbeidsbeperking die niet in reguliere banen kunnen werken. In de gemeente Oldambt voert Afeer deze taakstelling uit. De taakstelling wordt structureel aan het begin van het jaar behaald, en hierdoor ontstaat er jaarlijks een wachtlijst. Met name onder jongeren uit praktijkonderwijs (Pro) en voortgezet speciaal onderwijs (VSO), die vaak te maken hebben met multiproblematiek. Dit vergroot hun afstand tot de arbeidsmarkt en verhoogt de kans op langdurige afhankelijkheid van uitkeringen. Om deze wachtlijsten te verkleinen, wordt voorgesteld om structureel extra financiële middelen beschikbaar te stellen, zodat Afeer jaarlijks ongeveer 15 extra kandidaten kan begeleiden en bemiddelen. Sport en gezondheid We investeren de afgelopen jaren in de preventie van zorgkosten binnen het sociaal domein door het programma Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en op betaalbare en toegankelijke zorg via middelen uit het Integraal Zorgakkoord (IZA). Beide regelingen lopen eind 2026 af. Vanaf 2027 wordt IZA gewijzigd in AZWA (Aanvullende Zorg en Welzijn Akkoord) en de middelen voor GALA zullen waarschijnlijk via het gemeentefonds gaan lopen.

Eind 2026 beogen we een integrale gezondheid & preventienota met de onderdelen preventieve gezondheid, publieke gezondheid, ketenaanpakken, mentale gezondheid en gezonde leefomgeving. Hierbij kijken we naar koppelkansen met Nijbegun, waarbij preventieve gezondheid een rol speelt in zowel de sociale als economische agenda. Dit kan leiden tot zowel cofinancieringen als besparingen.

8

2.2 Leefbaarheid, veiligheid en infrastructuur Ontwikkelingen op het gebied van wettelijke taken Veiligheid en ondermijning De aanpak van de veiligheidsproblematiek en ondermijning stelt steeds hogere eisen aan de overheid. Er ligt extra druk op onder meer regionale ontwikkelingen. Zo zullen we uitvoering moeten geven aan de thema’s die in het Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord Nederland 2024-2027 (hierna: RBP) zijn opgenomen. Deze zijn: • Maatschappelijke ongenoegen, polarisatie en radicalisering: dit vraagt om een stevige inzet op ordeverstoorders en aanjagers en op radicalisering, via de drie sporen bewustwording, preventie en omgaan met ongenoegen en incidenten. • (Georganiseerde) ondermijnende criminaliteit: een aanpak waarbij de focus ligt op informatiepositie, Groningse norm, bewustwording en organisatie, regelgeving, beleid en handhaving en een weerbare overheid. • Cyberveiligheid: met focus op ‘eigen huis op orde’, cyberincidenten en -crisis, cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit, cyberscans en online aangejaagde ordeverstoringen. • Veiligheid & Zorg: Het verbinden van beide domeinen heeft de grootste prioriteit, door beleid integraal te maken voordat er sprake is van implementeren.

Voorbeelden van aanpak zijn Actieplan Onbegrepen Gedrag, Geweld in Afhankelijkheidsrelaties en Deskundigheidsbevordering Veiligheid De hierboven genoemde regionale afspraken hebben als gevolg dat we ook vergunningverlening, toezicht en handhaving zullen moeten intensiveren. Dat zal gedeeltelijk al gebeuren door de implementatie van de Groningse Norm de komende twee jaren. Ook zal veiligheid bij grotere en/of risicovolle evenementen extra aandacht vragen. We zijn gestart met een nieuw proces, bestaande uit een drietal fases, waarbij fase 1 het vergunningsproces inmiddels wordt gehanteerd en de fasen 2 advisering en 3. toezicht & handhaving nog verder vormgegeven dienen te worden. In het kader van leefbaarheid en criminaliteitspreventie verdient ook (preventie van) woonoverlast aandacht, bijvoorbeeld door het inzetten van buurtbemiddeling.

Ontwikkelingen voortvloeiend uit het coalitieakkoord Gebiedsgericht werken en wijk- en dorpsagenda’s We kijken per dorp, wijk of buurt naar wat nodig is om het gebied te versterken. Dankzij gebiedsregisseurs en gebiedswethouders kunnen we snel inspelen op lokale behoeften. Investeringen in Drieborg en het lint Nieuwolda – Nieuw Scheemda – ’t Waar omvatten niet alleen wegen, maar ook veiligheid, ontmoetingsplekken en groen, samen met bewoners. De komende jaren werken we toe naar wijk- en dorpsagenda’s, waarin gemeentelijke en bewonersprioriteiten worden gecombineerd. Dit helpt om slim keuzes te maken voor toekomstige projecten en bewoners beter te betrekken. Zo verbeteren we de organisatie en benutten we kansen gemeentebreed. Doorzetten Kans voor Schans en wijkaanpak Winschoten Zuid Dankzij het Volkshuisvestingsfonds zijn er middelen beschikbaar voor onderhoud en woningverbetering van particuliere woningen. Het lopende programma “Kans voor Schans” heeft sinds 2022 al 140 eigenaren geholpen met verduurzaming. Met de nieuwe middelen van Nij Begun en VHF wordt dit voortgezet en uitgebreid met onderhoud. In samenwerking met Acantus en Dorpsbelangen Bad Nieuweschans wordt gewerkt aan een integrale gebiedsgerichte aanpak op sociaal gebied, infrastructuur en wonen.

Voor de financiering naast de beschikbare middelen vanuit het Volkshuisvestingsfonds (starten voor 31-12-2025) zal gezocht worden naar een combinatie met de isolatiemaatregel. Daarnaast kan ook gekeken worden of opschaling naar wijkaanpak openbare ruimte (Maatregel 14) mogelijk is. En/of mogelijkheden van het continueren van de dorpsaanpak. Een knelpunt kan zijn de beschikbaarheid van een projectleider. Ook voor het gebied Winschoten Zuid zijn deze middelen beschikbaar voor onderhoud en woningverbetering van particuliere woningen, als aanvulling op bestaande verduurzamingsregelingen. Acantus gaat haar sociale huurwoningen gefaseerd verduurzamen, wat een brede aanpak mogelijk maakt.

9

Ontwikkelingen ‘wat al boven de markt hangt’ • Aanpak droogteschade De afgelopen jaren is fors ingezet op de aanpak van de droogteschade. Eerder is berekend dat in totaal een bedrag van circa 30 miljoen benodigd is om de droogteschade aan te pakken. Inmiddels is een bedrag van 10 miljoen vrijgemaakt. Hierdoor zijn meerdere wegen veel beter begaanbaar en veiliger geworden. De komende jaren willen we opnieuw geld vrijmaken om een ander deel van de droogteschade aan te pakken. • Doortrekken Oudlandseweg te Midwolda Vanuit het dorp wordt al heel lang de wens geuit om de Oudlandseweg aan te laten sluiten op de N362 (de Gereweg), Met deze aansluiting wordt een forse verbetering van de leefbaarheid bereikt voor de dorpen Midwolda, Nieuwolda en Oostwold. De totale investering is € 6 miljoen. Hierbij is de nadrukkelijke verwachting dat er bijdragen van derden mogelijk zijn (bijv. provinciale bijdrage). • Hoofdweg Midwolda De Hoofdweg in Midwolda is 15 jaar geleden “cosmetisch gereconstrueerd’. Er heeft destijds echter geen constructieve reconstructie plaatsgevonden. De nieuwe weg is op oude funderingen gelegd, met als gevolg dat er ongelijke zettingen hebben plaatsgevonden en aan rehabilitatie toe is. Met de normale onderhoudsmiddelen en -technieken is herstel nauwelijks meer mogelijk.

De constructie moet weer voldoen aan de door de wet hieraan gestelde eisen, zodat deze weer duurzaam onderhouden kan worden en veilig is te gebruiken. Door de huidige kwaliteit zal er veel onderhoudsbudget niet doelmatig worden ingezet, wat ten koste gaat van andere wegen en paden (kapitaalsvernietiging). Hiervoor is een budget nodig van € 6 miljoen voor de periode 2026/2027.

• Reconstructie St. Vitusholt te Winschoten (fase II) incl. riolering De constructie moet weer voldoen aan de door de wet hieraan gestelde eisen, zodat deze weer duurzaam onderhouden kan worden en veilig is te gebruiken. Ook hiervoor geldt dat vanwege de huidige kwaliteit veel onderhoudsbudget niet doelmatig wordt ingezet, wat ten koste gaat van andere wegen en paden. Hiervoor is een budget nodig van € 7,5 miljoen in 2028. Kinderboerderij Winschoten Voor de sloop en nieuwbouw van de kinderboerderij in Winschoten en de herontwikkeling van het terrein is €1,2 miljoen geraamd. De huidige bebouwing is in slechte staat en moet worden vernieuwd. Dit is nodig om een toekomstbestendige locatie te creëren die beter aansluit bij de behoeften van inwoners, bezoekers en organisaties zoals Cosis en Afeer. Een deel van de kosten wordt gedekt door een provinciale subsidie. De herontwikkeling maakt ook deel uit van het Masterplan Regiocentra en draagt bij aan de bredere gebiedsontwikkeling in de gemeente. Daarnaast zal een eigen (co)financiering nodig zijn ad 850.000,-. Sportvoorzieningen en onderwijshuisvesting Het zwembad De Watertoren in Winschoten en de sporthal aan de Stikkerlaan zijn verouderd en voldoen niet aan moderne standaarden, waardoor gebruik en beheer inefficiënt zijn.

Flexibiliteit ontbreekt door vaste structuren, en zonder ingrijpende maatregelen blijven functionele problemen bestaan, zelfs na renovatie. Daarnaast zorgen de beperkte afmetingen voor onveilige situaties bij sportactiviteiten. Op dit moment wordt er gewerkt aan een haalbaarheidsonderzoek in combinatie met de huisvesting van het voorgezet onderwijs. Deze huisvesting voldoet namelijk ook niet meer aan de hedendaagse standaard en al helemaal niet aan de uitgangspunten 2030 en 2050. Locatie Pontis Dollard college kent verschillende bouwkundige uitdagingen. De isolatiewaarde is laag en er is te weinig ruimte voor het plaatsen van zonnepanelen. Voor de renovatie of nieuwbouw zijn de volgende bedragen geraamd: Nieuwbouw sporthal Stikkerlaan en zwembad de Watertoren € 40.500.000 Renovatie sporthal Stikkerlaan en zwembad de Watertoren € 17.500.000 excl. uitbreiding, incl. uitbreiding € 23.000.000 Nieuwbouw voortgezet onderwijs € 27.400.000 Renovatie voortgezet onderwijs € 21.000.000 met daarbij eenmalige investeringen voor vervangende huisvesting ad € 10.000.000,-

10

Financieringsmiddelen hiervoor zullen nog nader bekeken moeten worden. Er zijn subsidies beschikbaar voor maatschappelijk vastgoed, zoals de DuMaVa-regeling voor verduurzaming. Voor sport zijn BOSA en SPUK interessant, en specifiek voor Groningen zijn er meerdere regionale regelingen, waaronder INPG, LEADEROGEU en Nij Begun. Zwembad de Watertoren In 2024 is er budget toegekend voor het vergroten van de bedrijfszekerheid van de warmte opwekking van de Watertoren. Omdat meer aanpassingen aan de cv-installatie noodzakelijk zijn is het toegekende budget niet toereikend. Momenteel draait de ketel op hoge temperatuur en vol vermogen, wat inefficiënt is. Zonder snelle aanpassingen kan een kleine storing leiden tot sluiting van het zwembad. Een extra budget van €40.000 is nodig om de installatie goed in te regelen, zodat warmte efficiënt verdeeld wordt, de ketel met lager vermogen functioneert en gas bespaard wordt. Onderwijshuisvesting primair onderwijs De raad heeft eerder een besluit genomen op het integraal huisvestingsplan primair onderwijs (IHP PO), waarin de scholen van Heiligerlee (CBS Mons Sinaï en OBS Heiligerlee) en Winschoten (CBS Vossenburcht en OBS De Kleine Dollard) zijn opgenomen. Destijds zijn er bedragen geraamd maar vanwege de toegenomen bouwkosten zijn die niet meer kloppend.

De raming voor bovengenoemde scholen bedragen op dit moment bij nieuwbouw voor Heiligerlee € 5,8 miljoen en voor Winschoten € 9,1 miljoen. Dekking hiervoor is nog niet gevonden. Onderwijshuisvesting de Flint (obv IHP VO) De Flint, een school voor praktijkonderwijs en pro-vmbo te Winschoten, heeft naast de reguliere bouw ook semipermanente huisvesting en kent een stabiel leerlingenaantal. Voor De Flint geldt een renovatie- en een uitbreidingsopgave door nieuwbouw. Het huidige ruimteaanbod minus het semipermanente deel is echter onvoldoende om in de ruimtebehoefte te kunnen voorzien. De gebouwschil van het schoolgebouw is in slechte staat. Omdat er geïnvesteerd dient te worden om op de locatie de komende jaren goed onderwijs te kunnen blijven geven, is het advies om ook uitbreiding van de locatie hierin mee te nemen, waarmee de semipermanente huisvesting afgestoten kan worden. Verbeteren leefbaarheid Bomenbuurt Winschoten fase 3 In 2024 werden de eerste stappen (fase 1) gezet om de leefbaarheid in de (oude) Bomenbuurt in Winschoten te verbeteren. Met name de oude bomen zijn in slechte conditie die ook veel schade toebrengen aan de verharding. De oude parkeernorm van minder dan 1 auto per woning is niet meer toereikend zodat samen met de bewoners, het wijkplatform en de school werd gekeken naar oplossingen. Deze fase concentreerde zich op en rond de Beukenlaan.

Ook voor fase 2,Lindelaan en Eikenlaan zijn inmiddels middelen beschikbaar gesteld. Wat hierop volgt is fase 3 Esdoornlaan, Gouden Regenlaan en de Prunuslaan. In een later stadium zullen dan de fasen 4 (Elzenlaan en Iepenlaan) en 5 (Hazelaarstraat en Kastanjelaan) moeten worden aangepakt. Rehabilitatie Oudewerfslaan Winschoten De huidige rijbaan van de Oudewerfslaan is gerealiseerd in de jaren 80 en heeft inmiddels een leeftijd van circa 35 à 40 jaar bereikt. Door temperatuurschommelingen en oxidatie van de fundering (bestaande uit hoogovenslakken) vertoont de rijbaan ongelijkmatige zettingen, wat zorgt voor hinderlijk oneffenheden die trillingen veroorzaken. Omwonenden klagen over geluid en trillingsoverlast.. Hoewel plaatselijke reparaties mogelijk zijn, nemen de kosten en frequentie ervan toe, waardoor incidenteel herstel niet langer opweegt tegen een volledige vervanging van de weg. (deel) Vervanging Civieltechnische kunstwerken Houten fietsbruggen zijn in slechte staat en kunnen binnen afzienbare tijd een veiligheidsrisico vormen. Inspectierapporten tonen de huidige staat, maar de voorgestelde aanpak richt zich op deelvervanging om de levensduur te verlengen. Dit is noodzakelijk om te voldoen aan wet- en regelgeving en veilig gebruik te garanderen. De geraamde kosten hiervoor bedragen € 300.000

11

Herstel kademuur Termunterzijldiep Het herstel van de kademuur bij Termunterzijldiep is essentieel voor veiligheid. Onderwaterinspecties tonen aan dat de urgentie hoog is, met uitvoering gepland voor 2027/2028. De geraamde kosten hiervoor bedragen € 700.000. Aanpassingen verlichtingen en technische installatie de Stuwe De huidige verlichting van meerdere gemeentelijke objecten moet worden vervangen door LED, omdat vervanging bij uitval niet meer mogelijk is. Dit verhoogt de bedrijfszekerheid en bespaart circa 70% op stroomverbruik. Hiervoor is een totale investering van € 170.000 nodig. Daarnaast zorgt verouderde ventilatie op de 1ste verdieping van de Stuwe voor veel klachten en hoog ziekteverzuim. Het aanpassen van de ventilatie in 10 lokalen zal voldoen aan de nieuwste wetgeving voor luchtbehandeling volgens het frisse scholen concept. Dit vergt een investering van €300.000, zonder energiebesparing. Extra tractie voor extra strooiroute i.v.m. uitbreiding areaal Door gebiedsuitbreiding, inclusief Blauwestad en bredere fietspaden, ontstaat binnenkort een tekort aan strooimiddelen en tractie. Dit brengt de veiligheid van onze inwoners bij slecht weersomstandigheden in gevaar. Hiervoor is een uitbreiding van onze strooiroutes (van 9 naar 10) noodzakelijk en dit vraagt een investering van €100.000 (strooiauto een nieuwe strooier).

2.3 Binnenstad Ontwikkelingen voortvloeiend uit het coalitieakkoord De aanpak van de binnenstad zetten we voortvarend door. De centrumontwikkeling van Winschoten krijgt vorm, met investeringen in winkelgebieden, woningen en het nieuwe gemeentehuis. Ook worden het voormalig ziekenhuisterrein en de Blaauwlocatie aangepakt en wordt onderzocht hoe water teruggebracht kan worden in de binnenstad. De ambitie is om, voortbouwend op de rijke historie, een aantrekkelijk, dynamisch, duurzaam en toekomstbestendig centrum te realiseren met een stevige regionale functie als tweede koopstad in de provincie waarin de essentiële centrumfuncties als detailhandel, wonen, werken en stedelijke voorzieningen samengaan met een ruimtelijke structuur en inrichting die tot verblijven en ontmoeten uitnodigen. Investeringen in het centrum zijn van wezenlijk belang wil Winschoten zijn positie als tweede koopstad van de provincie kunnen behouden. Voor deze ontwikkeling is voor de eerste vijf jaar €32 miljoen nodig. De financiering hiervan is ingestoken op 50% gemeentelijk geld en 50% subsidie. Deels is dit gerealiseerd, maar er zijn nog wel extra middelen nodig. Aan de hand van het ambitiedocument vragen we subsidies aan en per deelproject worden kredietaanvragen voorgelegd. Als onvoldoende middelen beschikbaar komen, kan de uitvoering vertraagd worden.

2.4 Wonen en duurzaamheid Ontwikkelingen op het gebied van wettelijke taken Wet versterking regie volkshuisvesting In de loop van 2025 treedt naar verwachting de Wet versterking regie volkshuisvesting in werking. Een belangrijk onderdeel daarvan is de introductie in de Omgevingswet van een verplicht Volkshuisvestingsprogramma. Een verplicht integraal onderdeel daarvan is de Woonzorgvisie. In dat programma moet onder andere beleid worden opgenomen dat gericht is op voldoende betaalbare huur- en koopwoningen en moet een visie worden opgenomen op voorzieningen voor wonen en zorg. Aan dat programma wordt inmiddels gewerkt. Dit programma moet voor eind 2025 worden vastgesteld. Voor 2026 en daarna brengt de uitvoering van dit programma extra inzet van menskracht met zich mee. Zowel op het gebied van te maken afspraken met corporaties en andere

12

initiatiefnemers, de uitvoering van de woonzorgvisie en de monitoring van de voortgang van het programma. De huidige capaciteit aan beleidsadviseurs wonen is daar niet op ingericht.

Ontwikkelingen ‘wat al boven de markt hangt’ Energie en klimaat Oldambt heeft nog geen overkoepelende agenda energie en klimaat. Op onderdelen is er wel beleid, zoals bijvoorbeeld de transitievisiewarmte (2021) en de regionale energiestrategie (2021). Om te komen tot een overkoepelende agenda wordt er op dit moment (april 2025) gewerkt aan een programma energie en klimaat. Het Rijk stelt voor een belangrijke deel hiervoor de middelen beschikbaar (in ieder geval tot 2030). Eind 2026 komt het warmteprogramma in de Raad. Dit is een wettelijke verplichting, vanuit de omgevingswet. Het warmteprogramma is nieuw beleid, als vervolg op de transitievisiewarmte. In dit programma moet duidelijk worden welke stappen Oldambt neemt om in 2050 aardgas vrij te zijn. De isolatieaanpak vanuit Nij Begun (maatregel 29) is een belangrijke pijler voor het behalen van dit doel en zal vooruitlopend op vaststelling van het warmteprogramma operationeel zijn in 2025. Ook hiervoor is financiering beschikbaar vanuit het Rijk en Nij Begun. Energietransitie woningen. Voor de energietransitie woningen is in de begroting van 2024 een krediet van €100k beschikbaar gesteld. We hebben ruim € 10 mln aan Rijksmiddelen ontvangen met hetzelfde doel. Deze middelen moeten voor 2029 worden uitgegeven. Het eerder toegekende krediet van € 100k is hiermee overbodig en levert een besparing op.

2.5 Economie en werkgelegenheid Ontwikkelingen op het gebied van wettelijke taken Levens Lang Ontwikkelen (LLO)/Talent De Economische Agenda Nij Begun benadrukt onderwijs en arbeidsmarkt als essentiële factoren voor brede welvaart, aansluitend op de sterktes en behoeftes van Oldambt. Campussen verbinden onderwijs, ondernemerschap en arbeidsmarkt en vormen de kern van het Masterplan Campussen. Door talentvolle mensen aan te trekken en te behouden, willen we demografische uitdagingen beperken. Daarnaast zorgt Levens Lang Ontwikkelen (LLO) ervoor dat talenten hun waarde op de arbeidsmarkt behouden. Vaarrecreatie / Campertoerisme / toeristische infrastructuur Toerisme speelt een sleutelrol in de ontwikkeling en profilering van de regio. Het bevordert zowel de aantrekkelijkheid voor bezoekers als de leefbaarheid voor bewoners, met verbindingen tussen toerisme, cultuur en erfgoed. Naast fietsroutes richten we ons op de groei van vaarrecreatie en campertoerisme. Voor branding, regiomarketing, samenwerking en onderzoek zijn gereserveerd vanuit verschillende provinciale programma’s. Voor een plan hiervoor te schrijven zal expertise moeten worden aangetrokken. Cultuur Cultuur is een essentiële pijler voor de toekomst van Oldambt en draagt bij aan welzijn, sociale samenhang en aantrekkelijkheid.

De gemeente beschikt over een diverse culturele infrastructuur en stimuleert verdere ontwikkeling, met aandacht voor erfgoed, toerisme en economie. Er wordt ingezet op culturele broedplaatsen voor jongeren, waar zij hun talenten kunnen ontdekken en samenwerken. Cultuureducatie is belangrijk, zodat ieder kind zowel op school als daarbuiten met cultuur in aanraking komt. Dit versterkt sociale, creatieve en toekomstgerichte vaardigheden. Oldambt investeert in cultuur als middel voor ontwikkeling, participatie en verbinding, zowel nu als voor toekomstige generaties. Ook in de sociale agenda van Nij Begun is hier aandacht voor

13

Vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie speelt een belangrijke rol in de Economische Agenda Nij Begun en versterkt de regio via cultuur, landschap, historie en ondernemerschap. Hoewel de sector al van betekenis is, blijft veel potentie onbenut, vooral op het gebied van werkgelegenheid, samenwerking en professionalisering. Net als bij WinCity wordt ingezet op monitoring, profilering en verdere ontwikkeling. WinCity WinCity is een project gericht op het versterken van de dynamiek in de binnenstad van Winschoten, met focus op ondernemerschap, doelgroep benadering, monitoring en identiteit. Dit draagt bij aan een bruisende, veerkrachtige stad met een sterke regiofunctie. De gemeente Oldambt werkt samen met diverse stakeholders en er moeten middelen gereserveerd worden voor ambtelijke inzet, onderzoeken en een samenwerkingsplatform.

Ontwikkelingen ‘wat al boven de markt hangt’ Ondernemersperspectief Betere organisatie van het bedrijfsleven versterkt samenwerking, synergie en belangenbehartiging. Dit maakt het voor de gemeente toegankelijker en een gelijkwaardige gesprekspartner. Een hogere organisatiegraad vergroot het draagvlak voor projecten. Ondernemers die moeite hebben, krijgen diverse vormen van laagdrempelige ondersteuning, zoals energie-advies en digitalisering. De geraamde kosten hiervan verdeeld bedragen € 500k voor de komende vier jaren. Rensel/Revitalisering bedrijventerrein De verouderde infrastructuur en beperkte uitbreidingsruimte van bedrijventerrein De Rensel beperken groei en verduurzaming. Door herontwikkeling en betere kavelstructuren wordt het terrein efficiënter benut. Dankzij de gunstige ligging draagt De Rensel bij aan de economische versterking van Oldambt, met focus op openbare ruimte, duurzaamheid, kavelstructuur en samenwerking binnen het bedrijfsleven. In september 2024 is een inventarisatietraject gestart om een breed gedragen uitvoeringsplan te ontwikkelen dat dient als basis voor een NPG-aanvraag, geraamd op € 1,5 mln. Molens Oldambt Afgelopen jaar zijn er middelen beschikbaar gesteld om de Molen Edens weer in werking te krijgen. Met deze middelen kunnen we ook Molen Ganzedijk weer draaiende krijgen.

Om de molens Berg en Dijkstra in werking te krijgen zijn extra middelen nodig (resp. € 100k en € 150k). Stilstand van de molens tast de kwaliteit aan en verhoogt de toekomstige herstelkosten. Het is een mooie bijdrage aan het cultureel erfgoed van de gemeente.

14

3. Bedrijfsvoering Sturen op basis van data In tijden waarin het noodzakelijk is om scherp aan de wind te zeilen is het cruciaal dat iedereen over de juiste (stuur-)informatie beschikt. Vooral in een wereld waarin steeds meer processen gedigitaliseerd en geautomatiseerd worden is het van belang dat ook de informatie voorziening goed geregeld wordt. Vooral inzicht in wachttijden, werkvoorraden, doorlooptijden en snelheid en kwaliteit van onze dienstverlening aan onze burgers is informatie onontbeerlijk. Het voor iedereen kunnen beschikken over goede management- en stuurinformatie vraagt een investering. We verwachten dat we in de komende jaren met een structurele investering in personele capaciteit, opleiding & training en software van oplopend naar € 500k per jaar, we circa € 2 miljoen vroegtijdig kunnen elimineren uit budgetten. We zien dat we de afgelopen jaren in begroting onnodig veel ruimte in budgetten hebben en uiteindelijk forse financiële voordelen hebben. Dat willen we met meer investeren in datagestuurd werken voorkomen. Professionalisering van onze rol als opdrachtgever Een groot deel van onze taken laten we door derden, professionals uitvoeren. Waar we dat al jaren doen in het vooral fysieke domein, zien we dat we ook steeds meer van onze taken in het sociale domein door derden uit laten voeren.

Om er voor te zorgen dat deze partijen de goede dingen doen en ze goed doen, is het van groot belang dat we onze rol als opdrachtgever professioneel oppakken. We hebben hierin in de afgelopen jaren al mooie stappen gemaakt, zoals de rol van opdrachtgever bij het inkopen van dienstverlening voor jeugd en de WMO. Maar we zien dat we dit in de volle breedte van het sociale domein verder moeten ontwikkelen. We geloven erin dat de investeringen die we daar in moeten doen, terug zien in een hogere kwaliteit van de dienstverlening aan onze inwoners, maar ook in lagere kosten. De verwachting is dat hier €390K voor nodig is. We huren op dit vakgebied nu veel in hetgeen ook tot aanzienlijk hoge kosten leidt. We hebben de uitdrukkelijke wens om dit meer en meer met mensen in dienst te doen. Inkopen en aanbesteden is in de diverse domeinen waarin we als gemeente handelen één van de grootste en daarmee een erg belangrijk instrument. Juist vanwege het grote belang dat we hechten aan doorlopende kwaliteit van inkopen en de toenemende omvang en complexiteit van inkopen, willen we hier meer zelf aan het roer zitten. We gaan dan ook onderzoeken hoe we met de bestaande financiële middelen binnen inkoop en contractmanagement dit efficiënter in kunnen zetten.

Daarnaast dienen we ook na te denken over een betere samenwerking met de andere gemeenten waarbij goede afspraken over bijvoorbeeld roulatie van penvoerderschap belangrijk is. Daarnaast gaan we ook kijken of we door gezamenlijke grotere volumes in te kopen we én voordeliger én efficiënter kunnen inkopen. We kijken hierbij niet alleen naar het sociale domein maar ook op het terrein van de ondersteuning en bedrijfsvoering. Digitalisering Tegenwoordig zien, horen en lezen we overal dat digitalisering, robotisering, AI en alle ontwikkelingen op dat vakgebied steeds sneller lijken te gaan. Ook wij zullen er als gemeente niet aan ontkomen. We verwachten dat dit grote impact zal hebben, zowel met positieve als minder positieve effecten. We zullen ons de komende tijd dan ook verder gaan verdiepen in wat het ons kan bieden en hoe wij onder ander onze dienstverlening aan inwoners, maar ook de onderliggende bedrijfsvoering, hierop aan moeten passen. We verwachten dat dit in de komende jaren nog forse investeringen gaat vragen. Vooral omdat we zien dat een groot deel van ons huidig IT landschap sterk verouderd is. Met de transformatie van de GRID zetten we hiermee de eerste stappen om de technische basis op peil te brengen. Ondertussen zijn we volop aan het onderzoeken hoe ons informatielandschap er uit moet gaan zien en welke investeringen we hier in de komende jaren moeten doen.

We hebben daar nu nog geen beeld van, maar zullen de komende jaren hier meer aandacht aan gaan schenken. Toenemende eisen vanuit wet- en regelgeving We zien de laatste jaren een sterke toename in de diverse wet- en regelgeving die op ons af komt als organisatie. Kijk alleen al maar naar eisen rond privacy, (cyber-)veiligheid, openbaarheid, etc.. We verwachten dat we de komende jaren in combinatie met alle ontwikkeling nog veel maatregelen moeten treffen en dat ook dit kosten met zich mee zal brengen.

15

De Omgevingswet en de Wet versterking participatie vragen om actieve en inclusieve betrokkenheid van bewoners en belanghebbenden bij het omgevingsbeleid. Dat is een ambitie die we ook als gemeente hebben. Dit vergroot het draagvlak en zorgt voor betere aansluiting bij de behoeften van de gemeenschap. De participatieverordening vervangt de inspraakverordening en biedt duidelijke kaders voor participatie. Initiatiefnemers krijgen handvatten in de Omgevingsvisie en worden aangemoedigd om tijdig met omwonenden in gesprek te gaan en hierover verslag uit te brengen.

16

4. Financieel perspectief Na vele intensieve gesprekken tussen het Rijk en medeoverheden heeft het Rijk in hun voorjaarsnota 2025 aangegeven dat er tot en met 2030 een bedrag van totaal circa € 3 miljard beschikbaar komt voor gemeenten. Deze extra middelen zijn bedoeld voor goede en beheersbare jeugdzorg en voor de terugval in het Gemeentefonds vanaf 2026. Dit betekent ook dat vanaf 2028 aanvullende maatregelen van de Hervormingsagenda Jeugd moeten worden uitgewerkt en gaat het Rijk hierover afspraken maken met gemeenten. Daarbij wordt van gemeenten een adequate en doelmatige uitvoering van de Jeugdwet verwacht. De definitieve effecten voor de gemeente Oldambt hiervan zullen pas in de meicirculaire bekend zijn. Wel hebben we alvast zicht op de voorlopige effecten hiervan die invloed hebben op onze begroting 2025 en verder. Bij het opstellen van de begroting 2026 zullen de definitieve effecten verwerkt kunnen worden. De voorlopige effecten voor de gemeente Oldambt zijn als volgt: Prognose Voorjaarsnota 2025 VJN: Jeugd VJN: Algemeen Totaal Prognose Voorjaarsnota 2025

2025 1.200.000 -290.000 910.000

2026 3.000.000 900.000 3.900.000

2027 2.800.000 1.000.000 3.800.000

2028 -1.000.000 1.000.000 0

Naast de effecten uit de voorjaarsnota van het Rijk hebben ook de ontwikkelingen en mutaties in 2025, zoals opgenomen in de 1e BBR 2025, structurele invloed op onze begrotingssaldi en meerjarenraming. Onderstaande tabel geeft dit de volgende begrotingssaldo. 2026

2027

2028

Primitief 2025 Mutatie 1e BBR 2025 Saldo na 1e BBR

-€ 2.985.000 -€ 613.000 -€ 3.598.000

-€ 3.101.000 -€ 481.000 -€ 3.582.000

-€ 3.899.000 -€ 535.000 -€ 4.434.000

Prognose Voorjaarsnota 2025 Saldo na voorjaarsnota 2025

€ 3.900.000 € 302.000

€ 3.800.000 € 218.000

€0 -€ 4.434.000

Eerder werd gesproken over het ravijnjaar vanaf 2026. We zien hiervan nu een verschuiving naar 2028. Het ravijnjaar is dus niet gedempt maar opgeschoven. Financiële strategie In de voorbereiding op het ravijnjaar 2026 zijn we al een traject gestart waarbij we gezocht hebben naar oplossingen die zowel organisatorisch, technisch als politiek van aard zijn. Bij organisatorische oplossingen kan gedacht worden aan de basis op orde (betere inzichten in data en budgetten, betere sturing hierop, binden en boeien personeel, minder inhuur, enz.) in lijn met Nijambt. Bij technische oplossingen gaat het om doorberekenen van overheadkosten in financieringen van projecten door derden en kosten aan incidentele middelen door te berekenen Maar ook de toename van OZB inkomsten door Google en door de areaaluitbreiding. Wij stellen dan ook voor om deze oplossingen verder uit te werken en te verwerken in de begroting 2026 ev. Bij politieke oplossingen kunnen keuzes gemaakt worden om OZB-tarieven te verhogen (zie hoofdstuk 5) en/of de vrije ruimte voor nieuw beleid te verminderen. Deze keuzes zijn nu nog niet gemaakt en dus ook niet verwerkt in onderstaande tabel. Financiële Strategie Organisatie en techniek (basis op orde in lijn met Nijambt) Deels techniek, deels politiek (OZB-Google en areaaluitbreiding) Totaal besparingen

17

2026

2027

2028

€ 150.000 € 1.100.000 € 1.250.000

€ 550.000 € 1.200.000 € 1.750.000

€ 1.500.000 € 1.400.000 € 2.900.000

De verwerking van de financiële strategie geeft het volgende resultaat: 2026

2027

2028

Primitief 2025 Mutatie 1e BBR 2025 Saldo na 1e BBR

-€ 2.985.000 -€ 613.000 -€ 3.598.000

-€ 3.101.000 -€ 481.000 -€ 3.582.000

-€ 3.899.000 -€ 535.000 -€ 4.434.000

Prognose Voorjaarsnota 2025 Saldo na voorjaarsnota 2025

€ 3.900.000 € 302.000

€ 3.800.000 € 218.000

€0 -€ 4.434.000

Mutaties financiële strategie Saldo na 1e BBR, Voorjaarsnota 2025 en financiële strategie

€ 1.250.000 € 1.552.000

€ 1.750.000 € 1.968.000

€ 2.900.000 -€ 1.534.000

Ook met de mutaties vanuit de financiële strategie kunnen we concluderen dat we in 2028 nog steeds een ravijnjaar naderen met een negatief resultaat van € 1,5 mln. Dit vraagt nog steeds om keuzes te maken hoe we onze middelen zo goed mogelijk inzetten. Incidentele middelen Parallel aan het ravijnjaar worden via (Rijks)programma’s zoals Nationaal Programma Groningen, het Nationaal Programma Vitale Regio’s en Nij Begun honderden miljoenen aan incidentele middelen beschikbaar gesteld. Hoewel incidenteel, gaat het vaak om programma's met een lange looptijd, tot aan dertig jaar. Om aanspraak te kunnen maken op deze incidentele financiering moeten we - juist ook met het ravijnjaar in zicht - beleid ontwikkelen, plannen maken en zichtbaar zijn. Dat vraagt om capaciteit, om middelen en om investeringsruimte. Op de korte termijn gezien zijn dat kosten, op de langere termijn levert het effecten en resultaten op. Als wij uitsluitend naar structurele middelen kijken, dan lijkt het alsof er minder mogelijkheden zijn voor (nieuwe) ontwikkelingen. Vanuit de incidentele middelen ontstaat echter juist ruimte om dit wel op te kunnen pakken. Het is aan ons om strategisch om te gaan met een bezuiniging aan de ene kant en de potentie om te ontwikkelen aan de andere kant.

18

5. Middelen nodig om onze ambities en speerpunten 2025 te verwezenlijken Om onze ambities en speerpunten te verwezenlijken zijn extra middelen nodig, onder andere om onze wettelijke taken uit te kunnen voeren. In onderstaande tabel hiervoor de benodigde bedragen: Verhoging van (jaarlijkse) budgetten ivm wettelijke taken Hervormingsagenda Jeugd Veiligheid en ondermijnen Veiligheid, uitvoering thema's RBP Veiligheid, (preventie) woonoverlast Wet versterking regie volkshuisvesting Energietranisatie woningen, besparing Projecten economie en werkgelegenheid (LLO, recreatie, cultuur, vrijetijdseconomie, WinCity) uitvoering Dividend Enexis , extra inkomsten Totaal verhoging (jaarlijkse) budgetten ivm wettelijke taken Kapitaallasten investeringen ivm wettelijke taken nvt Totaal kapitaallasten investeringen

2026 80.000 10.000 90.000 15.000 100.000 -100.000

2027 150.000 10.000 90.000 15.000 100.000

2028 150.000 10.000 90.000 15.000 100.000

2029 75.000 10.000 90.000 15.000 100.000

100.000 -75.000 220.000

200.000 -75.000 490.000

200.000 -75.000 490.000

200.000 -75.000 415.000

0 0

0 0

0 0

0 0

Zoals eerder aangegeven zien we een verschuiving van het verwachte ravijnjaar van 2026 naar 2028. Dit vraagt om scherpe keuzes. Daarbij willen we ruimte laten voor het nieuwe college en raad en zetten de beschikbare vrije beleidsruimte in de begroting van jaarlijks € 500k nu niet in. Wel willen we, aanvullend op de in de vorige tabel opgenomen middelen voor wettelijke taken, middelen beschikbaar stellen voor ontwikkelingen voortvloeiend uit het coalitieakkoord. Dit zijn de volgende: Verhoging van (jaarlijkse) budgetten uit coalitieakkoord Minimabeleid Sluitende aanpak risico jongeren (rapport van Molendrift) Interventies sluitende aanpak risico jongeren Totaal verhoging (jaarlijkse) budgetten ivm wettelijke taken

2026 75.000 100.000 250.000 425.000

2027 125.000 100.000 250.000 475.000

2028 150.000 100.000 250.000 500.000

2029 150.000 100.000 250.000 500.000

Kapitaallasten investeringen uit coalitieakkoord Binnenstad, jaarlijkse reservering Totaal kapitaallasten investeringen

129.000 129.000

129.000 129.000

129.000 129.000

129.000 129.000

OZB verhoging De afgelopen jaren zijn we veelvuldig geconfronteerd met indexeringen. De compensatie hiervan in het gemeentefonds dekt dit niet (volledig). Om dit tekort op indexaties enigszins op te kunnen vangen stellen we in deze kadernota voor een OZB verhoging van 2% door te voeren in 2026. Voor inwoners betekent dit bij een WOZ-waarde van bijvoorbeeld € 260k een verhoging van € 8,32 vanaf 2026. Voor de begroting betekent dit in totaal een jaarlijks bedrag van ongeveer € 300k. Bovenstaande betekent voor het saldo het volgende:

Saldo na 1e BBR, Voorjaarsnota 2025 en financiële strategie Totaal verhoging (jaarlijkse) budgetten i.v.m. wettelijke taken Totaal verhoging (jaarlijkse) budgetten uit coalitieakkoord Totaal kapitaallasten investeringen uit coalitieakkoord OZB verhoging 2% in 2026 Verwacht begrotingsresultaat

19

2026 € 1.552.000 -€ 220.000 -€ 425.000 -€ 129.000 € 300.000 € 1.078.000

2027 € 1.968.000 -€ 490.000 -€ 475.000 -€ 129.000 € 300.000 € 1.174.000

2028 -€ 1.534.000 -€ 490.000 -€ 500.000 -€ 129.000 € 300.000 -€ 2.353.000

Samenvattend betekent dit dat in de jaren 2026 en 2027 nog middelen beschikbaar zijn voor nieuw beleid en/of investeringen. Daarnaast is binnen de begroting nog een bedrag van € 500k vrije beleidsruimte beschikbaar, die jaarlijks al is opgenomen. Dit geeft het nieuwe college en raad ruimte, waarbij wel geanticipeerd moet worden op het naderend ravijnjaar 2028. In hoofdstuk 2 van deze kadernota zijn meer ambities en speerpunten opgenomen, waarover nu geen keuzes zijn gemaakt. Dit betreffen ambities en speerpunten van ontwikkelingen ‘die al boven de markt hangen’ en ‘overige’. In onderstaand overzicht een totaal beeld hiervan. Verhoging van (jaarlijkse) budgetten overige Jongeren aan Zet Structurele middelen voor het wegwerken van de wachtlijst beschut werk Ondernemersperspectief Inkoop en contractmagement

2026

2027 30.000

2028 30.000

2029 30.000

Totaal verhoging (jaarlijkse) budgetten overige

70.000 100.000 390.000 560.000

70.000 150.000 390.000 640.000

70.000 150.000 390.000 640.000

70.000 100.000 390.000 590.000

Kapitaallasten investeringen overige Herstel droogteschade Doortrekken Oudlandseweg te Midwolda Hoofdweg Midwolda

322.500 0 387.000

645.000 297.000 387.000

967.500 297.000 387.000

1.290.000 297.000 387.000

Kinderboerderij Winschoten Sportvoorzieningen, aanpassing verwarmingsinstallatie zwembad Nieuwbouw sporthal Stikkerlaan en zwembad de Watertoren Onderwijshuisvesting- primair onderwijs Nieuwbouw voortgezet onderwijs (2030) Onderwijshuisvesting - De Flint (obv IHP VO) Verbeteren leefbaarheid Bomenbuurt Winschoten fase 3 Rehabilitatie Oudewerfslaan Winschoten (deel) Vervanging Civieltechnische kunstwerken Herstel kademuur Termuntenzijldiep Aanpassingen verlichtingen Technische installatie De Stuwe Extra tractie strooiroute Molens Oldambt Totaal kapitaallasten investeringen

0 59.400 3.647 0 346.500 0 0 38.700 86.625 19.350 0 15.498 27.350 12.450 22.350 1.341.370

0 59.400 3.647 2.227.500 792.000 0 346.500 38.700 86.625 19.350 45.150 15.498 27.350 12.450 22.350 5.025.520

247.500 59.400 3.647 2.227.500 792.000 0 346.500 38.700 86.625 19.350 45.150 15.498 27.350 12.450 22.350 5.595.520

247.500 59.400 3.647 2.227.500 792.000 0 346.500 38.700 86.625 19.350 45.150 15.498 27.350 12.450 22.350 5.918.020

Incidentele onderuitputting kapitaallasten agv bouwtermijn: Nieuwbouw sporthal Stikkerlaan en zwembad de Watertoren Nieuwbouw voortgezet onderwijs Totaal jaarlijkse kapitaallasten

0 -2.213.750 -1.663.750 -1.058.750 0 0 0 0 1.341.370 2.811.770 3.931.770 4.859.270

Reconstructie St. Vitusholt te Winschoten (fase II) rehabilitatie weg

Hieronder volgen de toelichtingen op de budgetverhogingen en investeringen:

Op het gebied van wettelijke taken Hervormingsagenda Jeugd In de businesscase Hoogspecialistische Jeugdzorg is een inschatting gemaakt van de totale kosten voor de regio; een bedrag van € 5,7 miljoen. Op basis van een verdeelsleutel zal de bijdrage voor de gemeente Oldambt € 456k bedragen. Het exacte bedrag zal duidelijk worden als de aanbestedingsprocedure is afgerond. Op dit moment is nog onduidelijk op welk moment de investering zal moeten worden gedaan, maar de verwachting is dat de nadruk in 2027/2028 zal liggen.

20

Veiligheid en ondermijning Voor de uitvoering aan de thema’s uit het Regionale Aanpak Ondermijning, zullen extra middelen beschikbaar moeten komen. Deels komt dit nu nog uit het programma Regionale Aanpak Ondermijning, maar deels zal dit ook door de eigen organisatie beschikbaar moeten worden gesteld. Het gaat vooral om: coördinatie voor de uitvoering van bijvoorbeeld Bibob- en Damocles-beleid, het ontwikkelen van dashboards voor de data-informatie, geven van trainingen m.b.t. bewustwording in de organisatie, beschikbaar stellen van BOA’s, e.d. De kosten hiervoor bedragen € 15k per jaar Veiligheid en Regionaal Beleidsplan De uitvoering van de thema’s Ondermijning en Cyber, zoals opgenomen in het Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord Nederland 2024-2027, heeft als gevolg dat we ook vergunningverlening, toezicht en handhaving zullen moeten intensiveren. Zowel de raad als het college hebben gelet op de huidige maatschappelijke ontwikkelingen, met name op het thema’s Ondermijning en Cyber meer aandacht dient te krijgen. Gevolg daarvan is dat er extra werkzaamheden mee gemoeid zijn. Hiervoor zal extra capaciteit nodig zijn. Kosten per jaar € 90k. Veiligheid, (preventie) Buurtbemiddeling & Woonoverlast In het kader van leefbaarheid en criminaliteitspreventie verdient ook (preventie van) woonoverlast aandacht, bijvoorbeeld door het inzetten van buurtbemiddeling.

Voor buurtbemiddeling is jaarlijks een bedrag van 15.000,- beschikbaar. Dat bedrag is toereikend. Echter, we maken de laatste jaren meer kosten met betrekking tot de wettelijke aanpak van woonoverlast. Hieronder vallen kosten zoals het ter beschikking stellen van afvalcontainers en de daarmee gepaard gaande opruimingskosten. Kosten per jaar € 10k. Wet versterking regie volkshuisvesting Het Volkshuisvestingsprogramma brengt voor de uitvoering vanaf 2026 extra capaciteit met zich mee. Zowel op het gebied van te maken afspraken met corporaties en andere initiatiefnemers. Naar verwachting zal er zeker één beleidsadviseur (1 fte) extra noodzakelijk zijn, jaarlijkse kosten € 100k. Energietransitie woningen Door het beschikbaar komen hiervoor van Rijksmiddelen is het eerder toegekende krediet van € 100 overbodig en levert een besparing op. Levens Lang Ontwikkelen - € 500k Vaarrecreatie / Campertoerisme / toeristische infrastructuur - € 500k Cultuur - € 500k Vrijetijdseconomie - € 500k WinCity - € 500k Bovenstaande onderwerpen zijn onderwerpen die in Nij Begun zijn opgenomen. Voor de uitvoeringskosten zal waarschijnlijk hier een beroep op kunnen worden gedaan in de komende jaren. De gemeente zal echter wel capaciteit beschikbaar moeten stellen voor de ontwikkeling van plannen en begeleiding in de uitvoering. Daarbij gaan we uit van 1 fte vanaf 2026 en 1 fte vanaf 2027.