10a.1 Startnotitie Participatie

Startnotitie Participatie 1. Aanleiding We zien al langer dat het vertrouwen tussen inwoners en overheid onder druk staat. Het informeren, meedenken, adviseren of zelfs binnen kaders meebeslissen over beleid of projecten van de overheid door inwoners kan helpen om deze kloof te verkleinen. Bovendien verhoogt de betrokkenheid van inwoners bij beleid of projecten de kwaliteit ervan, omdat zo het beleid beter aansluit bij hun behoeften. Daarnaast hebben we als overheid ook verplichtingen die voortkomen uit de wet als het gaat om burgerparticipatie. Zo is er de Wet versterking participatie op decentraal niveau. En ook de Omgevingswet participatie schrijft in veel gevallen participatie voor. In Oldambt is daarnaast in het coalitieakkoord 2022–2026 vastgelegd dat de gemeente samen met inwoners, ondernemers en organisaties willen werken aan beleid, met als uitgangspunt: 'iedereen doet er toe, iedereen doet mee'. De Wet versterking Participatie op decentraal niveau schrijft voor dat gemeenten voor 1 januari 2027 een participatieverordening hebben vastgesteld. In 2021 is een Visie op Participatie vastgesteld door uw gemeenteraad. Er is afgesproken dat deze visie geëvalueerd wordt. De opbrengsten van de evaluatie van de Visie op Participatie vormen input voor de participatieverordening.

De praktijk vraagt om een participatieverordening die helderheid schept over wanneer, bij welk onderwerp, hoe en met welk doel inwoners betrokken worden. Tijdens de themasessie van 23 september 2025 heeft de raad uitgesproken niet zelf actief deel te willen nemen aan het participatieproces om te komen tot een participatieverordening, maar de handen vrij te willen houden om het uiteindelijke resultaat onafhankelijk te beoordelen. De raad kiest voor rolzuiverheid: kaderstellend en toetsend, niet uitvoerend. 2. Waarom Participatie? Participatie is, zoals hierboven ook aangehaald, een belangrijk middel om de kloof tussen inwoners en overheid te verkleinen. Participatie kan helpen om: • • • • •

Het vertrouwen van inwoners in de overheid te versterken. De betrokkenheid van inwoners bij beleid, projecten en verkiezingen te vergroten. Beter beleid te maken dat aansluit op lokale behoeften. Te voldoen aan wettelijke verplichtingen. Bij te dragen aan leefbaarheid, samenhang en democratische legitimiteit

3. Doel Met dit raadsvoorstel vragen wij de raad om kaders en richting mee te geven voor het proces om te komen tot een participatieverordening. Deze verordening moet: - duidelijk maken welke spelregels gelden voor inwoners, organisaties en gemeente; - transparantie bieden over de niveaus van participatie (participatieladder);

- ruimte geven voor maatwerk, maar ook consistentie borgen; - zorgen dat participatieprocessen in samenhang en met draagvlak plaatsvinden. 4. Kaders en uitgangspunten Voor het participatieproces rondom de evaluatie van de Visie op Participatie (2021) en de ontwikkeling van de Participatieverordening bepaalt uw raad de volgende uitgangspunten: • • • •

Rol raad: kaderstellend en toetsend; geen actieve deelname aan participatieproces. Participatiedoelen: nadruk op raadplegen en adviseren, met waar passend mogelijkheden voor coproductie. Samenhang: afstemming met andere participatietrajecten om participatiemoeheid te voorkomen. Inclusiviteit: specifieke aandacht voor doelgroepen die minder vanzelfsprekend hun stem laten horen (jongeren, ouderen, laaggeletterden, digitaal minder vaardigen).

Wettelijke kaders: Zoals hierboven benoemd, zijn er twee wetten belangrijk voor het opstellen van een participatieverordening: Wet versterking participatie op decentraal niveau • •

• •

•

Per 1-1-25 in werking getreden Burgers en maatschappelijke partijen krijgen structureler inspraak bij de voorbereiding, uitvoering én evaluatie van beleid bij gemeenten, provincies, waterschappen en openbare lichamen in Caribisch Nederland Overheden willen via participatie meer vertrouwen, betrokkenheid en aansluiting bij inwoners creëren en het politiek-bestuurlijk proces verlevendigen Participatieverordening: Overheden moeten hun bestaande inspraakverordening vervangen door een participatieverordening. Uiterlijk 1-1-2027 vastgesteld. Uitdaagrecht: De wet introduceert het uitdaagrecht, wat burgers en maatschappelijke partijen de mogelijkheid geeft om voorstellen in te dienen om (een deel van) overheidstaken zelf uit te voeren — al dan niet met bijbehorend budget (bijvoorbeeld het onderhoud van een park of buurthuis).

Omgevingswet • • • •

Per 1-1-24 in werking Participatie is verplicht, wél vormvrij Vroegtijdige betrokkenheid als kernprincipe Verantwoording (motivering) is verplicht Bij kerninstrumenten (zoals omgevingsvisie, -plan, programma) moet aangegeven worden hoe participatie is georganiseerd en wat de resultaten zijn

Daarnaast zijn in het coalitieakkoord 2022-2026 de volgende zaken opgenomen: • Nieuwe vormen van democratie om inwoners meer te betrekken • Vertrouwen opbouwen: inwoners ruimte geven om mee te denken en mee te doen • Initiatieven van inwoners ondersteunen, zonder hun verantwoordelijkheid over te nemen • Inwoners betrekken bij voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid • Transparant communiceren over afwegingen en besluiten (ook op papier voor minder digitaal vaardigen) • Leefwereld van inwoners centraal, niet de systeemwereld • Gebiedsgericht werken versterken • Omgevingsvisie opstellen met participatie en input vanuit samenleving • Belang van Inclusie • Bereiken van het “stille midden” 5. Participatieverordening De Wet versterking participatie op decentraal niveau schrijft voor dat er in een Participatieverordening in ieder geval aandacht moet zijn voor de volgende zaken: • • • • • • • • •

Doel en toepassing: Wanneer en waarvoor participatie wordt ingezet. Definitie: Wat participatie is en wie erbij betrokken worden. Toepassingssituaties: Bij welke plannen of besluiten participatie verplicht is. Vormen en niveaus: Hoe participatie vorm krijgt (zoals meedenken of meebeslissen). Verantwoordelijkheden: Wie binnen de gemeente of daarbuiten wat doet. Procesregels: Eisen aan transparantie, tijdigheid en terugkoppeling. Communicatie: Hoe inwoners worden geïnformeerd en betrokken. Evaluatie: Hoe de werking van participatie wordt gemonitord en verbeterd. Afstemming: Samenhang met andere regels, zoals de Omgevingswet

6. Participatieproces (uit te voeren door college) Het college voert het proces uit en koppelt periodiek terug aan de raad. Stappenplan en planning (zie voor nadere uitwerking bijlage Participatiecanvas): Stap 1. Evaluatie Visie op Participatie (jan–mrt 2026) • Vormen brede werkgroep: inwoners, ondernemers, ambtelijke organisatie • Start communicatie over traject en planning. • Evalueren hoe de huidige visie in praktijk werkt. • Ophalen ervaringen van inwoners, ambtelijke organisatie, raad en ambtenaren. • Formuleren leerpunten en aandachtspunten als input voor de nieuwe verordening. Stap 2. Verkenning & ophalen (mrt-apr 2026) • Gesprekken en bijeenkomsten met inwoners, organisaties en raad. • In kaart brengen van wensen, knelpunten en waarden voor participatie. • Terugkoppeling: wat is opgehaald en wat nemen we mee?

Stap 4. Ontwerp & uitwerking (mei–juli 2026) • Gezamenlijk formuleren van uitgangspunten en spelregels. • Conceptverordening opstellen o.b.v. input. • Toetsen concept binnen organisatie en met betrokkenen. Stap 5. Bestuurlijke besluitvorming (sep–okt 2026) • Begin september: behandeling in college. • Oktober: raadsbehandeling en vaststelling verordening. • Communicatie over uitkomst en vervolg (implementatie en borging). 7. Financiële paragraaf Voor de uitvoering van het participatieproces is een budget nodig voor: -

organisatie van bijeenkomsten (€ 20.000), communicatie en (online) participatie-instrumenten (€ 8.000) inhuur communicatieadviseur (10 maanden x 8 uur per week = 32.000,Totaal benodigd: € 60.000,- in 2026. Dit bedrag wordt gedekt uit de begroting NijAmbt.

8. Communicatie Uitgangspunten voor communicatie: • • • •

Transparantie: tijdig informeren van de gemeenteraad, inwoners en stakeholders over doelen en verwachtingen; Toegankelijkheid: communicatie via meerdere kanalen (online, print, bijeenkomsten). Bereiken van het ‘stille midden’: inzetten van gerichte wervingsmethoden om ook moeilijk bereikbare doelgroepen te betrekken. Terugkoppeling: actief laten zien hoe de inbreng is meegenomen ('u heeft gesproken, dit is ermee gedaan').

9. Beslispunten De gemeenteraad van Oldambt besluit: • • •

In te stemmen met de startnotitie voor de participatieverordening. De hierin opgenomen kaders en uitgangspunten vast te stellen. Het college opdracht te geven het participatieproces uit te voeren conform bijlage 1: participatieplan.