Bijlage 5 Beleidskaders

Bijlage 5 Beleidskaders De taken, rollen en verantwoordelijkheden voor erfgoedzorg zijn belegd op verschillende schaalniveaus, zowel internationaal als nationaal. Hieronder volgt een overzicht van de wettelijke kaders, het vigerende beleid en de relevante uitvoeringsprogramma’s. Dit overzicht dient tot doel inzichtelijk te maken van welke wetten, beleidsstukken en regelgeving er is op de verschillende niveau’s. Internationaal Davos Declaration on Baukultur

Dit verdrag is ondertekend door alle Europese ministers van Cultuur en organisaties als UNESCO, de Architects Council of Europe (ACE), Europa Nostra en ICOMOS. Namens minister van Engelshoven werd de handtekening gezet door directeur-generaal Cultuur Barbera Wolfensberger. Baukultur is in de verklaring een begrip dat alle menselijke activiteit omvat waarmee de gebouwde omgeving wordt veranderd. Tot de bouwcultuur behoren zowel bestaande gebouwen, waaronder monumenten en andere cultuurhistorische elementen, als het ontwerp en de bouw van hedendaagse gebouwen, infrastructuur, openbare ruimten en landschappen. De ondertekenaars zijn van mening dat een goed ontworpen gebouwde omgeving bijdraagt aan sociale cohesie en aan de gezondheid en het welzijn van iedereen. Daarbij is cultuur en cultureel erfgoed een essentieel onderdeel van die kwalitatief hoogstaande bouwcultuur. Met de Verklaring van Davos verplichten de ondertekenaars zich de principes van een hoogwaardige bouwcultuur bij alle belanghebbenden binnen en buiten de overheid te promoten, en om beter beleid op dit onderwerp te ontwikkelen.

Global Goals Uitvoeren van de Kerkenvisie van de gemeente Oisterwijk betekent ook bijdragen aan de Global Goals. De SDG, Sustainable Development Goals of Duurzame Ontwikkelingsdoelen, zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. Ze zijn een mondiaal kompas voor uitdagingen als armoede, onderwijs en de klimaatcrisis. Er wordt maar liefst aan 9 Duurzame Ontwikkelingsdoelen (4,7,8,9,10,11,13,15 en 17 ) bijgedragen tijdens het uitvoeren van Erfgoedagenda die gekoppeld is aan de bouwstenen van deze Erfgoedvisie.

1

Nationaal De Rijksoverheid, gemeenten, provincies en eigenaren zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de zorg voor ons cultureel erfgoed. Het Rijk Rol: De Rijksoverheid ondersteunt eigenaren bijvoorbeeld met subsidies en leningen voor rijksmonumenten en zorgt voor wetgeving en uitvoeringsprogramma’s. Het wettelijke kader: Omgevingswet en de Erfgoedwet Op dit moment wordt er gewerkt aan de toekomstige Omgevingswet, invoering naar verwachting 1 januari 2023. In deze wet wordt een brede definitie van cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving gehanteerd. Het gaat om gebouwde en aangelegde monumenten, archeologische monumenten, stads- en dorpsgezichten én cultuurlandschappen. In de Omgevingswet worden onder meer de volgende zaken ondergebracht: • vergunningen aangaande (archeologische) rijksmonumenten; • (aanwijzen) stads- en dorpsgezichten; • aanstellen van een commissie omgevingskwaliteit; • rekening houden met cultureel erfgoed bij een omgevingsplan; • het aanwijzen van provinciale en gemeentelijke monumenten. In de Erfgoedwet is vastgelegd hoe met ons erfgoed wordt omgegaan, wie welke verantwoordelijkheden daarbij heeft en hoe het toezicht daarop wordt uitgeoefend. De minister van OCW monitort de werking van de wet met de Digitale Erfgoedmonitor en Erfgoedbalans. Inspectie: De Rijksoverheid heeft een controlerende taak op de naleving van de Erfgoedwet.

Deze wordt uitgevoerd door de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed, en valt onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De inspectie richt zich op verschillende onderwerpen. Deze zijn terug te vinden op deze pagina: https://www.inspectieoe.nl/onderwerpen Het beleidskader De nota ‘Kiezen voor karakter: Visie erfgoed en ruimte’ omvat het meest recente rijksbeleid voor erfgoed. Kern van het beleid is erfgoed onderdeel maken van ruimtelijke ontwikkelingen door het in gebiedsopgaven een volwaardige plaats te geven. Hiermee breidt het rijk de erfgoedzorg nadrukkelijk uit van een objectgerichte naar een gebiedsgerichte benadering.

Beleidsbrief Cultuur in een open samenleving en beleidsbrief Erfgoed Telt Naast de visie op erfgoed en ruimte schetst het kabinet in de beleidsbrief Erfgoed Telt de ontwikkelingen voor de komende jaren in de Nederlandse Erfgoedzorg. Erfgoed telt is een uitwerking van de beleidsbrief Cultuur in een open samenleving. Daarin wordt gesproken over het belang van cultuur en erfgoed om onze veranderende samenleving en leefomgeving leefbaar, gezond en herkenbaar te houden. Erfgoed laat zien waar we vandaan komen, wat ons heden is en hoe we ons ontwikkelen. Erfgoed is een mooi voorbeeld van hoe cultuur een verbindende kracht in onze samenleving kan zijn en deze mede vorm geeft. Erfgoed heeft intrinsieke waarde, eigen kracht en schoonheid, en vertelt ons verhalen. Erfgoed speelt een essentiële rol bij het kwalitatief vormgeven van

2

de actuele opgaven vanwege de traditie van vernuft, creativiteit, karakter en kwaliteit die het erfgoed laat zien. Cultureel Erfgoed zorgt voor een omgeving met karakter. De nadruk in de beleidsbrief ligt op instandhouding en herbestemming, de leefomgeving en de verbindende kracht van erfgoed. Er is € 325 miljoen extra beschikbaar. Er wordt aandacht besteed aan de zichtbaarheid van religieus erfgoed, agrarische-, groene-, en archeologische monumenten. Een ander thema zijn de op stapel staande ruimtelijke opgaven in een veranderende leefomgeving, zoals energietransitie, klimaatadaptatie, bereikbaarheid en de bouw van nieuwe woningen. Verder is er aandacht voor de toegankelijkheid van monumenten, voor immaterieel erfgoed en de rol van vrijwilligers. Ten slotte wordt de fiscale aftrek voor het onderhoud aan rijksmonumentenpanden per 1 januari 2019 omgezet in een subsidieregeling. Faro programma Het Europese Verdrag van Faro benadrukt de maatschappelijke en verbindende waarde van erfgoed en het belang van deelname door de samenleving. In nauwe samenwerking met erfgoedorganisaties onderzoekt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) daarom de komende jaren hoe burgerinitiatief en -participatie het beste kunnen worden gestimuleerd en gefaciliteerd. De erfgoedgemeenschap en erfgoedparticipatie staan hierbij centraal.

Het Verdrag van Faro benoemt een beweging in de erfgoedsector die steeds sterker wordt: cultureel erfgoed als middel om maatschappelijke doelen te verwezenlijken. Het kabinet heeft in de brief Cultuur in een open samenleving aangekondigd een onderzoek naar de ratificatie van het Faro-verdrag te starten. Uitgangspunt van dit verdrag van de Raad van Europa is de sociale waarde van erfgoed. Het kabinet laat een inventarisatie maken van voorbeelden van de Faro-werkwijze en ondersteunt projecten waarbij de maatschappelijke deelname aan erfgoed centraal staat. Er is een Faro programma opgezet en er zijn subsidiemiddelen bij het Fonds voor Cultuurparticipatie beschikbaar voor het ontwikkelen van tools en methoden die erfgoedparticipatie moeten gaan bevorderen. De Provincie Rol: De provincie is onder andere verantwoordelijk voor restauratiesubsidies en het toezicht op de gemeentelijke monumententaken. Het beleidskader De provincie Noord-Brabant ziet het Brabantse erfgoed als belangrijk onderdeel van haar identiteit en wil het een plaats geven in de verdere ontwikkeling van Brabant. Daarom heeft ze haar ruimtelijk erfgoed opgenomen op de Cultuurhistorische Waardenkaart (CHW). De CHW kaart dateert uit 2010 en is herzien in 2016.

Deze kaart geeft de meest recente erfgoedinformatie over historische bouwkunst, historische stedenbouw, historische geografie (lijnen en vlakken), historische groenstructuren, historische zichtrelaties, archeologische monumenten en indicatieve archeologische waarden. Het provinciaal belang is beperkt tot het landelijk gebied, waar de provincie haar belangrijkste taak heeft. De kaartlagen ‘cultuurhistorische vlakken’ en ‘complexen van cultuurhistorisch belang’ zijn ook opgenomen in de Verordening ruimte Noord-Brabant. Voor gebieden die door de provincie zijn aangewezen als waardevol of van cultuurhistorisch belang, zijn regels opgenomen, waar de gemeente rekening mee moet houden. Daarnaast voert de provincie een aantal wettelijke en autonome taken uit op het gebied van archeologie. Zo is de provincie bijvoorbeeld wettelijk verplicht een archeologisch depot in stand te houden. Daarnaast ondersteunt de provincie gemeenten bij taken op het terrein van archeologie. Om de doorwerking van het provinciaal beleid ten aanzien van erfgoed zeker te stellen, heeft de provincie een ontgrondingenverordening

3

opgesteld, wat betekent dat een vergunning moet worden aangevraagd voor eventuele ontgrondingen in gebieden die op de CHW als archeologisch waardevol staan vermeld. Het beleidsprogramma De provincie Noord-Brabant werkt vanuit het beleidskader ‘De (verbeeldings)kracht van erfgoed'. Dit beleidskader 2016-2020 wordt onder het nieuwe beleidskader ‘Vrije tijd, Cultuur en Sport’ verlengd voor de periode 2021-2022. Intussen wordt er toegewerkt naar een beleidskader 2030. Het beleidskader erfgoed werkt met vier verhaallijnen. Vanuit deze verhaallijnen kiest de provincie waar kansen liggen. Niet alleen vanuit erfgoed, maar ook in relatie tot sociale veerkracht en de ruimtelijke en economische ontwikkelingen van Brabant. Bevochten Brabant De vele forten, kazernes en waterlinies illustreren een geschiedenis waarin Brabant regelmatig het strijdtoneel vormde. De provincie focust zich binnen deze verhaallijn op de Zuiderwaterlinie, de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Tweede Wereldoorlog. Innovatief Brabant Brabant staat bekend om producten als textiel, leer, suiker en tabak. Grote iconen voor deze verhaallijn zijn Strijp-S in Eindhoven, CHV in Veghel en KVL in Oisterwijk. Bestuurlijk Brabant De vele kastelen, stadspaleizen en landgoederen laten een verleden zien van de rijke bestuurlijke elite in Brabant.

Hierin draagt de provincie structureel bij aan de topmonumenten Markiezenhof en Kasteel Heeswijk. Religieus Brabant Brabanders zoeken al eeuwenlang naar de diepere zin van het bestaan, met gemeenschapszin en rituelen als belangrijke thema’s. In deze verhaallijn focussen we ons daarom voornamelijk op kloosters en parochiecentra in de provincie. De Gemeentelijke Overheid Rol: De gemeente is bevoegd gezag en onder andere verantwoordelijk voor vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van archeologie en monumentenzorg. De gemeente is de belangrijkste speler als het gaat om de ruimtelijke verankering en bescherming van het cultureel erfgoed. Wettelijke taken: • De gemeente is op grond van de Omgevingswet het bevoegd gezag voor het verlenen van alle monumentenvergunningen voor gebouwd erfgoed (rijks-, provinciaal en gemeentelijk), beschermde historische buitenplaatsen en voor archeologisch erfgoed (voor zover niet rijksbeschermd). • De gemeente is op grond van de Erfgoedwet gehouden een deskundige adviescommissie op het gebied van erfgoed in te stellen; • De gemeente is op grond van de Erfgoedwet gehouden voor haar van rijkswege aangewezen beschermde stads- en dorpsgezichten een beschermend bestemmingsplan in te stellen.

• De gemeente is op grond van het Besluit ruimtelijke ordening bij al haar ruimtelijke planvorming gehouden een analyse te maken van het aanwezige erfgoed op en in de bodem en gemotiveerd aan te geven hoe hiermee in ruimtelijk opzicht zal worden omgegaan.

4

Het vingerende beleid van de gemeente Oisterwijk De gemeente Oisterwijk heeft haar wettelijke taken uitgewerkt en vastgelegd in de onderstaande beleidsinstrumenten. Deze wettelijke taken volgen uit de Erfgoedwet, en de nieuwe Omgevingswet. • • • • •

Archeologiebeleid (2018) Erfgoedvisie Oisterwijk 2021-2026 Cultuurhistorische Waardenkaart in concept 2024 Erfgoedverordening (2023) Gemeentelijk adviescommissie Erfgoed en Omgevingskwaliteit

Cultuurhistorische waardenkaart in concept De cultuurhistorische waardenkaart brengt alle cultuurhistorische waarden binnen het grondgebied van de gemeente Oisterwijk in beeld. Hierop staat het bovengrondse erfgoed, waaronder historische bouwkunst, historische stedenbouw, historische geografie en historisch groen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen is het nuttig om de cultuurhistoriekaart te raadplegen. In bestemmingsplannen/ omgevingsplannen moet de cultuurhistoriekaart meegenomen worden. Erfgoedverordening In de erfgoedverordening staan voorschriften en regels met betrekking tot cultureel erfgoed, zowel voor monumenten, archeologie als het cultuurlandschap. De regels over het aanwijzen van gemeentelijke monumenten en weigeringsgronden voor het afgeven van een omgevingsvergunning zijn ook opgenomen in de erfgoedverordening. Gemeentelijke adviescommissie Erfgoed en Omgevingskwaliteit Met ingang van 1 januari 2024 heet als gevolg van de invoering van de Omgevingswet onze Monumentencommissie voortaan: Gemeentelijk adviescommissie Erfgoed en Omgevingskwaliteit. De leden zijn herbenoemd, de bezetting en de werkwijze van de commissie is ongewijzigd. De Gemeentelijk adviescommissie Erfgoed en Omgevingskwaliteit is een onafhankelijk adviesorgaan dat ons advies geeft over gemeentelijke monumenten, rijksmonumenten en het beschermde stads- en dorpsgezicht.

Zij adviseren bij aangevraagde omgevingsvergunningen. Ook bij het aanwijzen van een gemeentelijk monument of beschermd dorpsgezicht is het advies van de Gemeentelijk adviescommissie Erfgoed en Omgevingskwaliteit belangrijk. Monumenten en beschermd dorpsgezicht In de gemeente Oisterwijk staan 57 rijksmonumenten, 247 gemeentelijke monumenten en 4 beschermde dorpsgezichten. Voor een overzicht van de Rijks- en gemeentelijke monumenten raadpleeg de lijsten: gemeentelijke monumentenlijst en de rijksmonumentenlijst

5