Bijlage 3- Samenvatting Gebiedsvisie Ruysbossche Loop

Gebiedsvisie Januari 2025 Samenvatting

Ruysbossche Loop

Samenvatting Gebiedsvisie Ruysbossche Loop januari 2025

Opdrachtgevers:

Opdrachtnemer:

In samenwerking met:

Gemeente Oisterwijk

Van Tuijn stedenbouw

Frank van Irsel Van Helvoirt Groen

Dit document betreft een samenvatting van Gebiedsvisie Ruysbossche Loop (januari 2025). Voor gebruikte bronnen is getracht de bron te vermelden en auteursrechten te respecteren. Mocht in dit document iets niet juist zijn vermeld, dan kunt u dat ons laten weten, zodat alsnog de juiste bronvermelding kan worden opgenomen. De informatie in dit document is met zorgvuldigheid samengesteld. Aan de inhoud hiervan kunnen geen rechten worden ontleend. Let op: de getoonde kaarten zijn illustratief en doen geen uitspraken over exacte percelen.

Samenvatting DE VISIE VOOR DE RUYSBOSSCHE LOOP

Aanleiding en doel

- zie Hoofdstuk 1 Gebiedsvisie -

De gebiedsvisie van de Ruysbossche Loop onderzoekt woningbouw met respect voor het beekdal en om kansen van het beekdal optimaal te benutten. - Koersdocument Oostflank -

Aan de Ruysbossche Loop, grenzend aan het dorpshart Haaren, liggen een aantal (ruimtelijke) initiatieven die om een bredere afweging vragen dan enkel kijken naar de locaties zelf. Een toetsingskader is nodig om deze initiateven binnen de grotere ruimtelijke context te kunnen beoordelen en spelregels mee te geven voor de individuele planontwikkelingen. Gebiedsvisie Ruysbossche Loop is een beantwoording op deze behoefte vanuit gemeente en provincie. De visie is overkoepelend en koppelt kwaliteiten, kansen en opgaves aan elkaar. Parallel aan de visie lopen de werkzaamheden van de gemeente en het Waterschap de Dommel om de Ecologische Verbindingszone (EVZ) van de Ruysbossche Loop te versterken. De beoogde doelen en middelen van het Waterschap gaan samen op met de Gebiedsvisie Ruysbossche Loop. Daarnaast is de gebiedsvisie een beantwoording op de opdracht in het vastgestelde Koersdocument

Oostflank, waarin wordt beschreven dat de kansen van het beekdal optimaal benut dienen te worden en woningbouw met respect voor het beekdal onderzocht dient te worden. Het onderzoeksgebied van de visie betreft de beekdalvormige laagte van de Ruysbossche Loop, ten oosten van Haaren. De relatie met de omliggende gebieden, zoals de kern en aangrenzende landschappen, worden ook beschreven. De begrenzing wordt gevormd door de omringende linten en ‘t Eind.

Conclusies analyse

- zie Hoofdstuk 3 en 4 Gebiedsvisie -

In het gebied van de Ruysbossche Loop zijn een heel aantal aantrekkelijke en gewaardeerde elementen aanwezig, zoals restanten uit het verleden middels kerkepaden, oude linten, broekbosjes, singels en poeltjes. In de huidige tijd hebben betrokken bewoners hier bovendien een bijdrage aan geleverd door de aanleg en het beheer van Park Ruijbosch. Er zijn echter ook een aantal uitdagingen. De transformatie naar grootschalige akkers in het gebied van de Ruysbossche Loop betekende het verdwijnen van veel kleinschalig cultuurlandschap. Door deze intensivering van de landbouw is het landschap opener en eentoniger geworden en daarmee ook gevoeliger voor extremen in het weer. De sponswerking van het dal is verslechterd, door het kanaliseren van de beek, het toepassen van steile oevers en het monofunctionele agrarische gebruik. De klimaatrobuustheid van het dal staat onder druk en daarmee ook een duurzame toekomst. Hoewel de Nederlandse landbouwsector wereldwijd toonaangevend is, dreigt de bodem uitgeput te raken, is de stikstof uitstoot te hoog, is er een ongekend verlies aan biodiversiteit in het buitengebied en dwingt klimaatverandering tot transformatie van de inrichting en het gebruik.

Bovendien is er over de tijd flink bijgebouwd aan de linten waardoor - ondanks de bijzondere ligging van de kern naast het dal - de Ruysbossche Loop maar beperkt beleefbaar en bereikbaar is vanaf het centrum van Haaren. Dit dichtslibben van de linten wordt verder aangewakkerd door de grote bouwopgave waar Haaren voor staat. De vraag is waar de nieuwe woningen dienen te landen. In het Koersdocument Oostflank is de beekdalvormige laagte van de Ruysbossche Loop aangewezen als zoekgebied voor kleinschalige vormen van woningbouw. Bij het zoeken naar locaties voor nieuwe ontwikkelingen dient de afweging gestoeld te zijn op het bodem- en watersysteem. Spelregels voor de kleinschalige kansen voor woningbouw in en aan het dal zijn bovendien gewenst, om te voorkomen dat de doorkijk naar het achterliggende dal en de kenmerkende openheid van het landschap verdwijnen. Al met al zijn er in het gebied van de Ruysbossche loop een heel aantal uitdagingen die bij elkaar komen en die integraal afgewogen dienen te worden. Het inzetten van de gebiedsvisie biedt ook kansen, om ontwikkelingen in te zetten om de beleefbaarheid en bereikbaarheid van dit bijzondere landschap te versterken en te sturen op een klimaatrobuust watersysteem en een verhoogde ecologische prestatie.

Deze vraagstukken oppakken werkt het beste in samenhang, door de onderlinge verbinding te zoeken tussen natuur en cultuur. Waar kan welk ruimtegebruik worden gecombineerd, waar kunnen functies elkaar versterken en waar moeten onderlinge risico’s worden vermeden? Denk aan de relatie tussen water- en bodemgesteldheid en wat we bovengronds willen doen, maar ook hoe verblijven en verplaatsen in samenhang kunnen bijdragen aan een aantrekkelijke omgeving. Het raamwerk van de gebiedsvisie brengt de verschillende principes en spelregels integraal samen, waarbij het bodem- en watersysteem als fundament fungeert.

Deze vraagstukken oppakken werkt het beste in samenhang, door de onderlinge verbinding te zoeken tussen natuur en cultuur

Conclusiekaart Analyse

Let op, deze kaart is illustratief en doet geen uitspraken over exacte percelen.

Legenda

park Ruysbosch productie landschap

water bergen

oorspronkelijke meandering

droogte (GLG >180cm)

attentiezone

agrarische bedrijven

bomenrijen

overstort retentie

watersysteem

geurhinder

waterhuishouding

gewenst ommetje

zichtlijnen

bossages en singels

initiatief waterberging

akkerbouw

leiding

verharding

OV-netwerk

bedrijvigheid/ industrie

NNB (aankopen? 25m)

particulier

agrarisch groen

relief: laagtes

auto-netwerk

oude bebouwing (<1945)

duiker

steile oevers

water op straat

essen landschap (hoog gelegen)

frankische driehoeken

kerkepad

initiatief pluk/gedenkbos

afvoerrichting

historische akkers (hoog) aanduiding geomorfologie

fietsroutes

orientatiepunten

wandelroutes

veevoerproductie

Principes en spelregels van het raamwerk - zie Hoofdstuk 5 en 6 Gebiedsvisie -

Bodem en water Een belangrijke voorwaarde voor het natuurlijk functioneren van de beek en het dal zijn het herstel van de bodem om water langer vast te houden. Een natuurlijke methodiek maakt gebruik van de sponswerking, dit betekent water langer vasthouden zodat de grondwatervoorraad wordt aangevuld, beboste bufferstroken, het bieden van ruimte voor oeverplanten en meer ruimte voor de beek om te fluctueren. Dit alles vraagt om enige ruimte of verandering in landgebruik. Door de beek echter meer ruimte te geven draagt ze bij aan het klimaatadaptief maken van het gebied. Op de hogere gronden van de kern van Haaren ligt de focus op het infiltreren van water, naarmate je meer naar de flanken en de beek beweegt verschuiven de maatregelen geleidelijk naar water bergen en vertraagd afvoeren.

We maken gebruik van de natuurlijke sponswerking van het dal Landbouw Voor de toekomst van de landbouw zijn de kaders en eisen al vastgelegd in het Koersdocument Oostflank. De onderdelen op het gebied van landbouw in deze gebiedsvisie zijn bedoeld als inspiratie om de kansen en consequenties van de transitie in dit gebied inzichtelijk te ma-

ken. Op de agrarische gronden vraagt deze transitie om vormen die passen bij de draagkracht van het bodem- en watersysteem. Dit vraagt soms om verandering in teelt, of het toepassen van bufferstroken op de oevers. Binnen het gebied van de Ruysbossche Loop betekent dit dat er kansen liggen voor extensieve vormen van landbouw, biobased teelt en natuurbeheer. De enkeergronden van de aanliggende Belverse Akkers zijn zeer vructhbare gronden, die beschikbaar moeten blijven voor grondgebonden landbouw voor voedselproductie. Woningbouw De afweging waar wel en niet gebouwd mag worden dient eveneens gestoeld te zijn op de bodem en het water. Het westelijk deel van Haaren is het meest geschikt voor verdere verstedelijking. Het gebied van de Ruysbossche Loop is ‘beperkt geschikt’, dit betekent dat er mogelijk extra bodemonderzoek en technische investeringen nodig zijn om duurzame verstedelijking hier mogelijk te maken. Wel is er de kans om een nieuw type woonmilieu te introduceren van ‘nat wonen’, waar architectuur van lokale, biobased materialen ingezet kan worden. De integrale afweging voor woningbouw is in de visie gedaan middels het gebruik van een zonering: •

•

Zone A, de randen van het beekdal en de overgang van dorp naar buitengebied zijn gelegen op dekzandruggen en dekzandvlaktes. Deze bodem is geschikt voor woningbouw. Zone B: ligt binnen de beekdalvormige laagte op de beekdalbodem en helling. Deze zone is in principe niet

geschikt voor woningbouw, maar er zijn een aantal plekken (B*) waar de grondwaterstand minder hoog staat door aanpassingen over de tijd. Hier kan ‘nat wonen’ onderzocht worden. •

Zone C, de beek van de Ruysbossche Loop , de oevers en een overgangszone van 25 meter is ongeschikt voor verstedelijking en dient bebouwing-vrij te blijven.

Binnen de visie maken de spelregels voor woningbouw nog een onderscheid in: •

• •

de (cultuurhistorische en recreatieve) kenmerken van de dorsprand en het agrarische lint extra eisen m.b.t. het watersysteem indien nodig primaire en secundaire zoekgebieden. Primaire zoekgebieden liggen in de nabijheid van voorzieningen en zijn geen verdere bedreiging voor de openheid van het landschap. Secundaire zoekgebieden liggen ver (750-1000 m) van de voorzieningen en vragen extra aandacht m.b.t. de openheid van het landschap.

tuur Netwerk Brabant. In samenwerking met het Waterschap wordt een strategie ingezet van een natte poelen-parelketting. Dit betekent het vernatten van de grond van het dal, het toevoegen van natte natuur in de vorm van poelen en plasdraszones en aanpassingen in het beheer en vormgeving van de oevers. Daarnaast worden een aantal oorspronkelijke landschappelijke elementen teruggebracht. De parelketting zorgt niet alleen voor een versterking van de biodiversiteit, maar maakt het dal ook weerbaarder tegen klimaatextremen en voegt aantrekkelijke natte natuur toe om te beleven.

Een natte poelenparelketting wordt ingezet als ecologische verbinding

Het gebied van de Ruysbossche Loop is beperkt geschikt voor verstedelijking

Cultuurhistorie. Door intensiveren en opschaling van de landbouw zijn een aantal oorspronkelijke landschappelijke elementen verloren gegaan. In de visie wordt gestuurd op het terugbrengen van elementen zoals broekbosjes, singels, hagen en hakhout, die de identiteit van het gebied weer herkenbaar maken. Bovendien verhogen ze de biodiversiteitswaarde en bieden een aantrekkelijk landschap om recreatieve routes langs te leggen.

Biodiversiteit Het raamwerk stuurt op het versterken van de ecologische verbinding van de Ruysbossche Loop tussen de noordelijk- en zuidelijk gelegen delen van Na-

Naast het toevoegen van nieuwe elementen worden ook bestaande kwaliteiten gewaardeerd, zoals de typische openheid, orientatiepunt van de kerk, Frankische driehoeken, zichtlijnen en doorzichten, typering

van de linten en de oorspronkelijke kerkepaden. Deze elementen dienen beschermd en waar mogelijk uitgebreid te worden. Recreatie Hoe mensen kunnen verblijven en bewegen door het gebied krijgt binnen het raamwerk vorm als onderdeel van de herkenbare identiteit van het gebied. Er wordt ingezet op langzame routes voor wandelaars om de beleefbaarheid van de beek vanaf de kern te versterken. Deze routes worden vormgegeven als ommetjes, die zoveel als mogelijk aantakken op bestaande recreatieve netwerken en/ of cultuurhistorisch waardevolle paden. Er zijn kleinschalige initiateven voor recreatie mogelijk, aan de randen van het dal. De bestaande agrarische erven aan het lint worden hierin aangeduid als potentiegebied, in de vorm van de transformatie en verkleuring van de erfbebouwing en terreinen. Erftransformaties zijn een wenkend perspectief voor stoppende agrarische bedrijven. De opgaves in het landelijk gebied zijn groot, veel agrariers zullen de bedrijfsvoering moeten aanpassen. Het is nodig om perspectief te bieden voor deze bedrijven, zodat zij op hun gronden nieuwe levensvatbare activiteiten kunnen ontplooien.

Begeleidende stukken

De conclusiekaart van de analyse, de raamwerkkaart en de samenvatting van de spelregels per zone zijn aan deze samenvatting bijgevoegd. Voor uitgebreidere uitleg en uitwerking van deze onderdelen wordt verwezen naar de gebiedsvisie.

Raamwerkkaart Zonering Noenes Zone A Dekzandrug + dekzandvlakte

A*

Zone A* Let op, door wijzigingen over de tijd zijn er plekken waar het hoge grondwater toch wat overlast zou kunnen veroorzaken Zone B Beekdalhelling + beekdalbodem

B*

Zone B* Let op, door wijzigingen over de tijd zijn er plekken waar het hoge grondwater hier toch maar beperkt aanwezig is Zone C Beek & oevers + overgangszone

Let op, deze kaart is illustratief en doet geen uitspraken over exacte percelen.

Legenda Beekdalbodem Beekdalhelling

Watersysteem Beek + oevers

Dekzandvlakte

Natte parel

Dekzandrug

Hoog grondwater

Duurzame agrarische transformatie

Persleiding

Nieuwe bossages

Overstort

Nieuwe singels

Dorpsrand

Bestaand groen

Openheid landschap

Oriëntatiepunt

Natuur Netwerk Brabant Geurcirkel

Zichtlijn gewenst

Voorzieningenzone

Zichtlijn behouden

500m voorzieningen

Duiker Hotspots Frankische driehoek

!

R

Recreatieve routes

Verdichting wonen

Bestaande recreatie

Zoekgebied erftransformatie Primair zoekgebied wonen Secundair zoekgebied wonen

Samenvatting van spelregels per zone

A B

C A

WATER EN KLIMAAT

LANDBOUW

WONINGBOUW

BIODIVERSITEIT

CULTUURHISTORIE

RECREATIE

ZONE A - RAND OP DEKZANDRUG/ DEKZANDVLAKTE

ZONE B BEEKDALBODEM EN BEEKDALHELLING

ZONE C - BEEK + OEVERS

rand van het beekdal, overgang dorp/ buitengebied

de beekdalvormige laagte met hoge grondwaterstanden

huidige ligging van de beek, oevers en overgangszone

- inzetten op infiltratie van water in de bodem - ontharden en vergroenen - overstort: gescheiden stelsel

- inzetten op waterberging - vernatting, vergroten van de sponswerking - stuwen in haakse sloten

- meer ruimte geven aan het water, afvlakken van oevers - inzetten op vertraagd afvoeren

- geschikt voor het telen van bouwmateriaal - west dorpsrand: kleinschalige vormen van voedselproductie - oost agrarisch lint: extensieve veehouderij, droogteresistente soorten - gewasrotatie en strokenteelt

geschikt voor het telen van bouwmateriaal - natte teelt voor voedselproductie, grondstoffen of voedergewassen - voedselbos

- geschikt voor het telen van bouwmateriaal middels natte teelt middels oevervegetatie - overgangszone tussen de beek en het agrarische land

- bodem is geschikt voor woningbouw (primair /secundair) - kleinschalig en landschappelijk - transformatie van bedrijvigheid aan lint naar wonen - extra woningen op het erf of net achter het lint - erftransformatie: bijzondere woonvormen - bij fluctuerend hoge grondwaterstand zone A*: ‘nat wonen’ - niet bouwen boven persleiding

- bodem is niet geschikt voor woningbouw, te onderzoeken op zone B*, waar de grondwaterstand nu nog beperkt overlast veroorzaakt: ‘nat wonen’ - wonen in voedselbos - niet bouwen boven persleiding

- bodem is niet geschikt voor woningbouw - vrijlaten van elke vorm van bebouwing

- toevoegen van singels, houtwallen en hakhout - heggen en wallen inzetten als natuurlijke erfafscheiding - struweelbeplanting

- natte natuur ontwikkeling - toevoegen van poelen, wadi’s, broekbosjes, singels en hakhout - versterken bestaand Natuur Netwerk Brabant

- extensief oeverbeheer, - afvlakken van oeverhellingen - toevoegen van singels - maatregelen t.b.v. ecoduiker - natte parelketting als EVZ - plasdras zones in bochten

- landschappelijke elementen van het oorspronkelijke cultuurlandschap terugbrengen, zoals laanbeplanting, broekbosjes, singels en hakhout

- landschappelijke elementen van het oorspronkelijke cultuurlandschap terugbrengen - zichtlijnen op de beek behouden en/of toevoegen

- wandelroutes in de vorm van oversteken en ommetjes maken het beekdal beleefbaarder

- wandelroutes in de vorm van oversteken en ommetjes maken het beekdal beleefbaarder

- behouden van zichtlijnen vanaf het dorp op het beekdal - waar mogelijk toevoegen van nieuwe zichtlijnen - openheid van Frankische driehoek behouden - afwisseling open/gesloten van erven behouden - inzetten op wandelroutes en fietspaden om beleefbaarheid vanaf de kern op de beek te versterken, koppelen aan bestaande routes - transformatie en verkleuring van boerenerven - kleinschalige initiatieven