Beheerplan Wegen - Bijlage 1 Oplegnotitie beheerplan

Fysieke Leefomgeving

Oplegnotitie Beheerplan Wegen Mei 2023 Team ORVV Vakgroep Wegen

Inleiding De gemeente Oisterwijk heeft behoefte aan inzicht in de actuele kosten om haar wegareaal op het gewenste beheerniveau in stand te houden. Dit is belangrijk om grip te houden op kosten zoals die in de PPN en begroting zijn opgenomen en die via de jaarrekening verantwoord moeten worden. Dit komt tevens voort uit de eisen die vanuit de Provincie worden gesteld met betrekking tot een begroting die structureel en reëel in evenwicht is (Gemeentewet). De provincie stuurde hierover op 22 december 2022 een brief aan de gemeenteraad met daarin onder andere de nadrukkelijke aanbeveling het realiteitsgehalte van de opgenomen taakstellingen en financiële vertaling van de beleidskaders voor het onderhoud van de kapitaalgoederen te actualiseren in een beheerplan Wegen. In deze oplegnotitie en bijbehorende rapportage is deze onderbouwing opgenomen.

Beheerprincipe Openbare Ruimte In Nederland kennen we geen specifieke wet die bepaalt hoe de openbare ruimte moet worden beheerd. We kennen wel een zorgplicht en hebben we te maken met wet- en regelgeving vanuit het Rijk en Provincie. De zorgplicht is vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek en stelt daarmee eisen aan technische veiligheid. Ook artikel 16 van de Wegenwet verplicht ons de weg in goede staat te houden en verantwoord te beheren. Dit betekent dat de wegbeheerder moet kunnen aantonen dat regelmatig onderhoud wordt uitgevoerd en de staat van de openbare ruimte wordt geïnspecteerd om de veiligheid te waarborgen. Kan dit niet of onvoldoende worden aangetoond dan kan de wegbeheerder (de gemeente) aansprakelijk worden gesteld voor nalatigheid. Vanuit de wet worden geen eisen gesteld aan een beeldkwaliteit, dit is een afgeleide van beleid in uitvoering door de betreffende wegbeheerder. Verder zijn diverse andere wetten van toepassing op verantwoord beheer, zoals onder andere de Grondwet, de Wegenverkeerswet, het Burgerlijk Wetboek en de Gemeentewet.

Het principe van een onderhoudscyclus in relatie tot beeldkwaliteit en levensduur.

Titel document | 1

Beheerprincipe binnen de gemeente Oisterwijk De gemeente Oisterwijk inspecteert als nagenoeg iedere gemeente in Nederland conform de CROW-systematiek. Iedere 2-3 jaar wordt het gehele wegareaal visueel geïnspecteerd op schadebeelden. Deze inspectie laten wij uitvoeren door een gespecialiseerd adviesbureau (TBH). Een weginspecteur bekijkt alle verhardingen per wegvak en bepaalt het aantal en soort schades. Deze combinatie van de aard van de schades, de hoeveelheid en de ernst geeft de staat van het wegvak aan, aangeduid vanuit de klasse A+ (Zeer Goed, als nieuw) tot D (Slecht, achterstallig). Binnen de gemeente Oisterwijk beheren wij op kwaliteitsniveau B. Een B-kwaliteit geeft aan dat er lichte schadebeelden zijn, maar pas in 3-5 jaar (planmatig) onderhoud nodig is. Conform de CROW-systematiek is kwaliteit C ‘onvoldoende’ en dient hier binnen 2-3 jaar onderhoud op plaats te vinden; kwaliteit D is feitelijk ‘slecht’ en dient binnen 1-2 jaar onderhoud te krijgen. De Provincie schrijft ons voor dat wij onze kapitaalgoederen in stand dienen te houden en wijst ons er op dat wij geen tot een beperkte hoeveelheid (richtgetal ca. 5%) kwaliteit C en D areaal mogen bezitten. Beeldkwaliteit is hier (nog) niet in meegenomen. Een oude straat kan bij een inspectie op kwaliteit A worden beoordeeld terwijl alle materialen ruimschoots zijn afgeschreven of versleten.

Dit bepaalt beleidsmatig hoe we omgaan met ons planmatig onderhoud of vervangingen.

De stand van ons wegareaal Ons areaal bestaat uit ca. 313 lengtekilometers aan wegen; ongeveer 161 km hiervan is asfalt, 129 km elementen, 1 km beton en ca. 22 km is on/halfverhard. Naar schatting 65% van het areaal is aangelegd cq vervangen tussen 1970 en 2000, en daarmee gemiddeld 25-50 jaar oud is. Het huidige beheerplan is gebaseerd op de weginspectie van 2022. Hieruit kwamen de volgende constateringen naar voren: -

-

-

Opgeteld is ongeveer 69% van het areaal in een goede staat (kwaliteit A-A+), hierop behoeft nog geen onderhoud te worden uitgevoerd. Ongeveer 21% is op kwaliteitsniveau B; dit houdt in dat de kwaliteit nog afdoende is, maar deels in deze, deels in de volgende beheerperiode onderhoud behoeft. Het percentage ‘onvoldoende’ (C en D kwaliteit) bedraagt ca. 10%; deze hoeveelheid dient binnen afzienbare tijd (1-3) jaar te worden hersteld.

Conclusie van bovenstaande feiten betekent dat ongeveer 1/3e van het areaal in de nabije toekomst (1-5 jaar) (groot) onderhoud behoeft.

Oplegnotitie Beheerplan Wegen | 2

Beheerkeuzes Zoals eerder genoemd bepaalt de soort, de ernst en de hoeveelheid schade de urgentie in onderhoud. Op bovenstaand voorbeeld is te zien welke wegvakken aangemerkt staan als C en D kwaliteit. Niet elk wegvak behoeft echter groot onderhoud of vervanging; soms is een schade door middel van relatief klein ingrijpen weer duurzaam te herstellen. We zien echter ook veel schades door boomwortelproblematieken; op die plaatsen in repareren vaak zinloos en zullen andere opties moeten worden overwogen willen we het probleem duurzaam oplossen. Dit sluit aan in wat we in de Visie Openbare Ruimte beschrijven. Bij de investeringen die we doen zetten we in op een zo gunstig mogelijke total cost of ownership en op de kansen om bestaande situaties eenduidig en doelmatig te versterken. Bij het plannen van onderhoud wegen daarom meerdere factoren mee als het gaat om de te nemen maatregel, zoals de leeftijd van de materialen en ondergrond. Ook kijken we of er nog andere beheervraagstukken spelen op het gebied van riolering/water, groen of verkeer, en of er op overzienbare termijn ruimtelijke ontwikkelingen spelen. We zoeken naar efficiënte combinaties, die liever meerdere vraagstukken oplossen. Deze locaties komen het eerst in aanmerking voor reconstructie of herinrichting.

Op kleinere schaal -bijvoorbeeld in wijken waar materialen nog niet zijn afgeschreven- willen we met lokale aanpassingen zoals vervangen of verplaatsen van groen hetzelfde bereiken. De overige locaties komen met name in aanmerking voor reparatie.

Maatregelen Beheerplan Wegen en investeringen In het Beheerplan Wegen is een inventarisatie gemaakt van de aanwezige schadebeelden. De adviseur bepaalt hier tevens de uitgangsmaatregel om de schade te herstellen vast, gekoppeld aan een normbedrag. Dit noemen we de basisplanning. Voor de periode 2023-2027 bedraagt het totaalbedrag ca. €9,63 M. Er is op basis van de schadebeelden integraal door de verschillende vakdisciplines gekeken naar welke locaties in aanmerking komen voor reconstructie. Hiervan wordt een projectenlijst gekoppeld aan een meerjarenplanning. Wanneer we de locaties van deze projecten uit de basisplanning filteren houden we het planmatig (in te lopen) onderhoud over om het areaal weer op het benodigde basisniveau B te krijgen. Het totaalbedrag voor deze onderhoudsopgave bedraagt €8,45 M. (tabel4.2) Er zit een verschil tussen het bedrag wat we investeren (ca. 3,63M) en het verschil in de afname van het schadebudget (€9,63M-€8,45=€1,18M). Dat komt omdat we op de locaties meer dan alleen schadebeelden oplossen; vaak richten we het projectgebied opnieuw in en vervangen we materialen. Een deel van deze onderhoudsopgave betreft ‘normaal’ (klein) onderhoud, en een deel valt toe te rekenen aan standaard planmatig onderhoud (niveau C); het beheren van het areaal is immers een doorlopend proces.

Jaarlijks wordt hier zo’n €0,95 M voor ingezet via regulier beschikbaar beheerbudget. Wanneer we de beschikbare middelen afzetten tegen het benodigde budget is er een tekort van €3,7 M. Vanuit de BBV is de gemeente verplicht om hier een voorziening voor te vormen, waarbij het achterstallig onderhoud op korte termijn moet worden weggewerkt. Om deze reden wordt er bij de jaarrekening 2022 een voorziening gevormd en valt (het restant van) de bestemmingsreserve wegen vrij.

Oplegnotitie Beheerplan Wegen | 3

Overzicht inzet financiële middelen Benodigd vanuit onderhoudsopgave

€9.637.163,00

Af: locaties investeringsprojecten MJP

-

Totaal benodigd planmatig onderhoud

=

Dekking beschikbaar budget ’23-‘27

5x

Benodigde dekking Voorziening

€1.149.048,00 €8.447.091,00

€950.000,00

= €4.750.000,00 =€3.697.910,00

De opgave die er ligt is complex en ambitieus. In de Visie Openbare Ruimte stellen we als ambitie dat de investeringen die we doen over de lange termijn rendabel moeten zijn (total cost of ownership). We zijn daarom kritisch als het gaat om het uitvoeren van reparaties, waarbij we ook buiten de reconstructieprojecten om goed kijken naar hoe we het beschikbare geld inzetten. Repareren op een wijze waarop we over een paar jaar opnieuw dezelfde schade aan het herstellen zijn willen we voorkomen. Veel van onze asfaltwegen vragen om groot onderhoud, de juiste keuzes en investeringen kunnen tot wel 20 jaar levensverlengend zijn. Op dit moment laten we ook extra onderzoek doen naar de staat van de wegconstructies om de restlevensduur beter in te kunnen schatten. Het uitvoeren van klein onderhoud voeren we op dit moment uit via een raamovereenkomst met een stratenmakersbedrijf. Groter onderhoud besteden we op dit moment aan, grotendeels via een asfaltonderhoudsbestek. Om de komende jaren efficiënt deze inhaalslag te kunnen uitvoeren gaan we op zoek naar een samenwerkingsverband met een adviesbureau, asfalt- en elementenaannemer om gericht en op maat de beste invulling hieraan te kunnen geven. De exacte invulling hiervan volgt later dit jaar.

Doorkijk 2027-2031 Het overgrote deel van de Nederlandse gemeenten heeft te kampen met een verouderende openbare ruimte. Na de Tweede Wereldoorlog groeide de bevolking sterk waardoor er veel gebouwd is, en er logischerwijs veel infrastructuur bij kwam. Hoewel er de afgelopen decennia continu is bijgebouwd zien we een piek in de jaren 60-90. Een groot deel van het areaal is dus 4060+ jaar oud. De gemiddelde levensduur van een weg is 50 jaar. Dit houdt in dat de komende jaren meer (grootschalig) onderhoud aan de openbare ruimte noodzakelijk wordt. In het beheerplan Wegen wordt tevens een doorkijk gemaakt over de komende 5-10 jaar. Dit is op basis van theorie; een weg kan op papier technisch ‘op’ zijn maar in de praktijk hoeft dit niet altijd te kloppen. Anderzijds zijn materialen en constructies op een bepaald moment dusdanig versleten dat repareren kapitaalvernietiging is. Op basis van de bekende areaalgegevens en de uitgangspunten van beheer zien we dat we ook in de periode na 2027 aanzienlijke investeringen verwacht worden in de openbare ruimte. De theoretische investering bedraagt voor de periode 2027-2031 ca. €22,9 M. Iedere 3-4 jaar laten wij het areaal opnieuw inspecteren waarna voor de aansluitende periode de benodigde korte termijn (0-4 jaar) en de middellange termijn (5-9 jaar) planning wordt geactualiseerd. De eerstvolgende keer zal dit rond 2025 zijn.

Uiteraard wordt elke keer de benodigde maatregelen en investering zorgvuldig afgewogen.

Dagelijkse beheerkosten

Oplegnotitie Beheerplan Wegen | 4

Naast het planmatige onderhoud voeren we dagelijks onderhoud uit aan onze wegen, zoals het schoonhouden en onkruidvrij maken, gladheidsbestrijding en het beheer van onverharde wegen. In deze begroting is daarvoor een totaalbedrag van ca. €500.000,- opgenomen. De afgelopen twee jaar is een slag gemaakt met het actualiseren van het areaal in het beheersysteem GBI. Ook vindt er door ontwikkelingen areaaluitbreiding plaats dat invloed heeft op de structurele (en planmatige) kosten. Ook is de markt onderhevig aan sterke prijswisselingen -voortkomend uit de instabiele energiemarkt- waardoor grondstoffen en uitvoering duurder worden. Ook de krapte op de arbeidsmarkt legt een druk op voorbereiding en uitvoering van werken. In de komende jaren kunnen wijzigingen in de dagelijkse beheerbegroting als gevolg van deze invloeden worden voorgesteld.

Oplegnotitie Beheerplan Wegen | 5

Overzicht in tabellen (de tabelnummers verwijzen naar de nummers in het beheerplan)

Colofon Gemeente Oisterwijk © Mei 2023. afdeling Fysieke Leefomgeving MFL/ORVV vakgroep Wegen

Oplegnotitie Beheerplan Wegen | 6