Afval- en Grondstoffennota 2024-2030

Titel document | 1

Samenvatting Dit document betreft de Afval- en Grondstoffennota 2024-2030 van de gemeente Oisterwijk. Dit document beschrijft de visie, doelstellingen en financiële kaders van het afvalbeheer van de gemeente Oisterwijk.

Volgende stappen naar een circulair afvalbeheer Met de Afval- en Grondstoffennota wil de gemeente verdere stappen zetten om te komen tot een circulaire economie. De gemeente doet het al goed op het gebied van afval. Er liggen wel kansen voor verdere verbetering: uit sorteeranalyses blijkt dat 80% van het restafval bestaat uit recyclebare afvalstromen, vooral GFTe, PMD en textiel. Ook wil de gemeente stappen zetten in het voorkomen van afval en het hergebruiken en repareren van oude producten, want daarmee verkleinen we onze impact op het klimaat en het milieu.

Aan de slag met vier thema’s De gemeente gaat aan de slag met vier samenhangende thema’s. Voor ieder thema beschrijft deze Afval- en Grondstoffennota de doelstellingen en de bijbehorende financiële kaders. De thema’s zijn: 1. 2. 3. 4.

Preventie: we voorkomen het ontstaan van afval We scheiden en hergebruiken meer afval en grondstoffen We verbeteren onze dienstverlening aan inwoners We hebben meer aandacht voor afval van bedrijven.

Het College werkt in een Uitvoeringsprogramma uit welke activiteiten zij wilt inzetten om deze doelstellingen te bereiken.

Zeven doelstellingen voor een circulaire afvalketen in 2030 De gemeente beschrijft met de Afval- en Grondstoffennota de ambities en kaders voor het afvalbeheer tot en met 2030. In 2030 wil de gemeente de volgende doelstellingen hebben bereikt: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Minder (voedsel)verspilling t.o.v. 2025; 30% meer inwoners maken gebruik van kringloopbedrijven en Repair Cafés t.o.v. 2025; Maximaal 70 kg restafval per inwoner; 80% van de inwoners zijn tevreden over het afvalbeleid; Meer inwoners (ver)bouwen met biobased/gerecyclede materialen t.o.v. 2025; Hoeveelheid afval van de gemeentelijke organisatie is verminderd t.o.v. 2025; Meer bedrijven en maatschappelijke organisaties voeren actief duurzaam afvalbeheer.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 2

Voorwoord van het College Voor u ligt de Afval- en Grondstoffennota. Hiermee wil de gemeente Oisterwijk een bijdrage leveren aan het realiseren van het verduurzamen van de afvalketen, duurzaam consumptiegedrag en het bestrijden van klimaatverandering. We beschouwen het jaar 2030 als belangrijk mijlpaal in het circulaire afval- en grondstoffenbeleid omdat dit dan gelijk op gaat met een aantal belangrijke Sustainable Development Goals (Duurzame Ontwikkelingsdoelen) gericht op duurzame consumptie en het bestrijden van klimaatverandering. Verder biedt de periode voldoende gelegenheid om de transitie naar een lokale circulaire afval- en grondstoffenketen te bevorderen en toekomstbestendige systemen op te bouwen.

Figuur 1 De Sustainable Development Goals waar het College aan bijdraagt met deze Afval- en Grondstoffennota

We zijn in onze gemeente met het scheiden van ons afval en grondstoffen al op de goede weg. Van Moergestel tot Haaren en van Heukelom tot Oisterwijk. De gemeente Oisterwijk doet het goed. 78% van de recyclebare afvalstromen wordt in onze gemeente gescheiden. Het overige deel belandt nog in het restafval. De daling van de hoeveelheid restafval per inwoner lijkt sinds 2018 niet significant door te zetten. Uit sorteeranalyses blijkt dat nog 80% van het restafval bestaat uit herbruikbare grondstoffen, vooral GFTe en PMD. Deze grondstoffen gaan door afvalverbranding verloren. We zetten graag met onze inwoners de volgende stap om dit te verbeteren. We maken inwoners bewust dat voorkomen (consuminderen) het allerbeste manier is om het milieu te sparen. Het is ook belangrijk om mensen bewust te maken van de mogelijkheid om spullen een tweede leven te geven. Mensen kunnen kleding apart inleveren, zodat het opnieuw gedragen kan worden of verwerkt kan worden in nieuwe kledingstukken. We houden daarbij rekening met de R-ladder van circulariteit. De R-ladder heeft 6 treden die strategieën van circulariteit weergeven. Strategieën hoger op de ladder, besparen meer grondstoffen. Hoe hoger een strategie, hoe meer circulair de strategie is.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 3

Figuur 2 De R-ladder van circulariteit

Meubels kunnen naar een kringloopwinkel worden gebracht in plaats van bij het grof afval te worden gedumpt. In Repair cafés zorgen vrijwilligers ervoor dat kapotte spullen niet weggegooid hoeven te worden. We streven ernaar om het mensen gemakkelijk te maken om spullen een 'tweede leven' te geven. Via recycling, hergebruik en reparatie van producten verkleinen we onze impact op het klimaat en het milieu. Daarom is het nodig dat we ervoor zorgen dat afval beter wordt gescheiden, want alleen dan kunnen we het hergebruiken. Ook bedrijven dienen een bijdrage te leveren aan de circulaire economie. De gemeente wil daarom ook lokale bedrijven en maatschappelijke voorzieningen ondersteunen met informatievoorziening hoe zij hier zelf aan de slag kunnen gaan om stappen te kunnen zetten richting de circulaire economie. Het College

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 4

1. Doel Afval- en Grondstoffennota De gemeente Oisterwijk wil de transitie maken naar een circulaire economie. Effectief omgaan met schaarse grondstoffen is essentieel voor een circulaire economie. Een logisch aanknopingspunt voor de gemeente om stappen te zetten naar een circulaire economie is het gemeentelijke afvalbeheer. Dat vormt de kaders van deze Afval- en Grondstoffennota.

1.1.

Kansen binnen de Afval- en Grondstoffennota

Met deze nota wil het College voortborduren op eigen ambities en op Europese en landelijke kaders. Op het vlak van afvalbeheer ziet de gemeente de volgende kansen:

1. Preventie: we voorkomen het ontstaan van afval Afvalbeleid begint met het verminderen van de totale hoeveelheid afval. Hiervoor is het nodig dat de gemeente haar inwoners helpt bewuster te consumeren en minder te verspillen. 2. We scheiden en hergebruiken meer afval en grondstoffen Een volgende belangrijke stap is afvalscheiding. Afvalscheiding is een belangrijke randvoorwaarde voor een circulaire economie. Zonder afvalscheiding kunnen afgedankte producten en materialen namelijk niet opnieuw in kringloop worden gebracht. 3. We verbeteren onze dienstverlening aan inwoners Verder wil de gemeente een prettige dienstverlening bieden en ruimte geven aan inwonersinitiatieven. Samen met de inwoners optrekken is van grote waarde voor de transitie naar een circulaire economie. 4. We hebben meer aandacht voor afval van bedrijven Uiteindelijk moeten bedrijven ook bijdragen aan de circulaire economie. Huishoudelijk afval is een zorgplicht voor gemeenten, afval van bedrijven is dat niet. Bedrijfsafval heeft een eigen wet- en regelgeving en inzamelstructuur. De gemeente heeft hier geen verantwoordelijkheid. Toch wil de gemeente kleine stappen zetten om ook lokale bedrijven en maatschappelijke voorzieningen een handje te helpen. Om deze kansen te kunnen verzilveren, zijn kaders nodig. In deze nota worden de mogelijkheden geschetst om daar invulling aan te geven.

1 Preventie: voorkomen van het ontstaan van afval 2 Meer en hoogwaardig scheiden en hergebruiken van afval en grondstoffen

4 Meer aandacht voor afval van bedrijven 3 Verbeteren dienstverlening aan inwoners

Figuur 3 De vier thema’s van de Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 5

1.2.

Proces om te komen tot het Afval- en Grondstoffennota

In verschillende werksessies is uitgewerkt welke instrumenten de gemeente binnen de visie van de Afval- en Grondstoffennota wel en niet kan inzetten, tot welke interventies dit voor de gemeente gaat leiden en welke rol daarbij past. Deze instrumenten vormen de bouwstenen voor deze nota. Het College heeft input van inwoners gevraagd voor de realisatie van de nota. Via het Burgerpanel is inwoners gevraagd naar de huidige waardering van het gemeentelijk afvalbeheer en welke ideeën zij hebben voor de toekomst. Vanuit verschillende beleidsvelden en stakeholders is input opgehaald aangaande prioriteiten voor gemeente Oisterwijk en wat keuzemogelijkheden en benodigde randvoorwaarden zijn. Zo zijn bijvoorbeeld kringloopbedrijven, de Koploperstafel en de Afvalstoffendienst ’s-Hertogenbosch meegenomen in het proces en de stappen die daarin genomen gaan worden. De aanpak zorgt voor een breed gedragen scala aan passende instrumenten (maatregelen/projecten). Dit zijn de beleidsinstrumenten die de gemeente de komende jaren kan inzetten om ambities en doelen binnen de Afval- en Grondstoffennota te realiseren.

1.3.

Ambitieniveau Oisterwijk

In het coalitieakkoord ‘Gezamenlijk perspectief over grenzen heen’ onderschrijft de coalitie van de gemeente Oisterwijk het belang voor verregaande aandacht voor afval en grondstoffen. Concreet is aandacht gevestigd op de inzet op preventie van afval en circulatie van grondstoffen. Dit doet het College bijvoorbeeld door te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om hergebruik van textiel te faciliteren en om vrijwillige zwerfafvalpakkers (ZAP’ers) te steunen. Daarnaast verkent de gemeente Oisterwijk momenteel oplossingsrichtingen voor milieustraten, waarbij een lokaal collectief van circulaire partners, onderwijs en sociaal domein wordt nagestreefd. Het College maakt daarmee actief werk van de transitie ‘van afval naar grondstof’. In de Duurzaamheidsagenda 2019-2022 beschrijft de gemeente Oisterwijk verder beleidsuitgangspunten en -doelstellingen van de gemeente ten aanzien van duurzaamheid. Deze agenda is in 2022 geactualiseerd en loopt door tot en met 2026. Er is veel raakvlak met afval- en grondstofbeheer; de Duurzaamheidsagenda onderstreept onder meer de noodzaak van minder afval: minder afval is nog beter voor het milieu dan afval recyclen, het bespaart grondstoffen, energie en dus het klimaat.

De Duurzaamheidsagenda schetst verder het belang van samenwerken, met ondernemers, inwoners, regionaal onderwijs, omliggende gemeenten en afvalinzamelaars maar ook met (beleids)medewerkers binnen de gemeentelijke organisatie die in hun dagelijkse werk te maken hebben met duurzaamheid. Samenwerken is de basis van de Duurzaamheidsagenda. Dat geldt ook voor de Afval- en Grondstoffennota: alleen dan kunnen we de afval- en grondstoffenketen verduurzamen.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 6

2. Huidige situatie Tot en met 2020 had de gemeente Oisterwijk het streefdoel om de gemiddelde hoeveelheid restafval per inwoner terug te brengen tot onder de 100 kilo. Daar zijn we goed mee aan de slag gegaan en dat leidde al tot veel minder restafval. De gemeente Oisterwijk wil nu de volgende stap zetten naar de transitie maken naar een circulaire economie. Om de volgende stap te zetten is het belangrijk om te weten wat de huidige situatie is. Dit hoofdstuk beschrijft daarom hoe de gemeente er momenteel voor staan en welke kansen er liggen voor verdere verbetering.

2.1.

Inzamelsystemen voor fijn huishoudelijk restafval

Voor het fijn huishoudelijk afval biedt Oisterwijk de volgende service: Tabel 1 Inzamelsystemen in Oisterwijk

Afvalstroom

Inzamelmiddel en frequentie

Restafval

Laagbouw: 140 of 240L rolcontainer, iedere 4 weken ophalen Hoogbouw: (ondergrondse) verzamelcontainers

GFTe-afval

Laagbouw: 140 of 240L rolcontainer, iedere 2 weken ophalen Hoogbouw: deels losse rolcontainers of 240L rolcontainer in behuizingen; het is echter nog geen dekkend systeem.

Papier/karton

Laagbouw: 140 of 240L rolcontainer, iedere 4 weken ophalen Hoogbouw: (ondergrondse) verzamelcontainers

PMD

Laagbouw: Zakken (ophangen aan kroonringen of los aanbieden), iedere 2 weken ophalen Hoogbouw: Zakken, iedere week ophalen

Glas

Containers in de wijk

Textiel

Containers in de wijk

Luiers

Containers in de wijk

Bladafval

Bladkorven (in het najaar)

KCA

Chemokar op vaste standplaatsen en milieustraten

2.2.

Inzamelsystemen voor grof huishoudelijk restafval

Inwoners kunnen grof huishoudelijke afvalstromen inleveren op milieustraten in Oisterwijk of Haaren. Milieustraat Oisterwijk is geopend op woensdag, vrijdag en zaterdag. Milieustraat Haaren op woensdagmiddag en zaterdag. Voor sommige afvalstromen moet apart worden betaald. Dit zijn afvalstromen die duurder en/of moeilijk zijn om te verwerken. Dit geldt voor: • Grof huishoudelijk afval • Grond • Bouw- en sloopafval • Puin • Sloophout • Vloerbedekking • Dakleer • Vuilniszak huishoudelijk afval • Gips

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 7

Grof huishoudelijk afval kan ook thuis worden opgehaald, hiervoor moeten inwoners een bedrag betalen. Tenslotte kunnen inwoners grof tuinafval (takken, snoeiafval) negen keer per jaar (gratis) wegbrengen naar een particuliere aannemer in Moergestel.

2.3.

Inzamelsystemen voor kringloopgoederen

Herbruikbare goederen kunnen bij de Kringlooplijn aan de Veldweg in Oisterwijk of naar Kringloopwinkel Re-Use aan het Sprendlingenpark in Oisterwijk worden gebracht.

2.4.

Oisterwijkers zijn op de goede weg met afval scheiden

Gemeente Oisterwijk voerde een aantal jaar geleden een systeem in van tariefdifferentiatie, ook wel diftar genoemd. Huishoudens betalen naar rato het aantal keer dat restafval wordt aangeboden. Oisterwijkers hebben daarmee een financiële prikkel om goed afval te scheiden. Dit blijkt te werken: in 2022 en 2023 werd 104 kilogram huishoudelijk restafval per inwoner ingezameld – zoals weergegeven in Figuur 4. Gemeenten van vergelijkbare grootte en met beperkte mate van stedelijkheid blijven nog steken op gemiddeld 112 kilogram per inwoner. Recyclebare afvalstromen, zoals glas, papier, luiers en GFTe-afval worden in Oisterwijk goed gescheiden: 78% ervan wordt apart gehouden. De scheidingsprestaties van de recyclebare afvalstromen is weergegeven in Figuur 5.

2.5.

Verbetering mogelijk in hoeveelheid restafval en kwaliteit ingezamelde recyclebare afvalstromen

Ondanks de behaalde goede resultaten van de periode, zijn er ook zorgen en aandachtspunten. De daling van de hoeveelheid restafval per inwoner lijkt sinds 2018 niet verder door te zetten. En uit sorteeranalyses blijkt dat nog wel 80% van het restafval bestaat uit recyclebare afvalstromen, vooral GFTe, PMD en textiel. Deze grondstoffen worden niet hergebruikt en gaan door afvalverbranding verloren. Er is verder nog regelmatig sprake van vervuiling van recyclebare afvalstromen. Er zit bijvoorbeeld plastic bij

200 180

176

179

160 140

121 120

111

100

119

117 104

104

2022

2023

Introductie diftar

80 2016

2017

2018

2019

2020

2021

Figuur 4 Hoeveelheid afval in 2021 in kilogram per inwoner

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 8

het oud papier en GFTe. Of voedselresten die zich nog in de verpakkingen bevinden worden bij het PMD aangeboden. En dat is zonde, want iedere vervuiling beperkt de mogelijkheden tot hergebruik.

gescheiden

127

60

ongescheiden

45

6

Gft-afval

Papier karton

31 11

PMD

28

5

4

3

4

5

Glas

Luiers

Textiel

Figuur 5 Ontwikkeling kilogram restafval per inwoner in Oisterwijk

2.6.

Milieukosten per afvalstroom zijn hoog

Milieukosten zijn kengetallen die de maatschappelijke waarde van milieuvervuiling door afvalverwerking berekenen en uitdrukken in euro’s (zie Figuur 6). Deze maatschappelijke waarde heeft betrekking op de verspreiding van emissies in het milieu en de impact die deze hebben op mens en dier. Deze kosten zijn ‘verborgen’, en de last wordt doorgeschoven naar de volgende generatie. We merken dat de milieukosten van niet-gescheiden PMD hoog oplopen tot € 260.000 per jaar. Ondanks dat we in Oisterwijk al 75% van het PMD scheiden, verbranden we het resterende deel in afvalverbrandingsinstallaties, wat leidt tot een grote uitstoot van schadelijke stoffen. Textiel springt eruit als een andere vervuilende afvalstroom. Hoewel we ‘slechts’ 5 kilogram textiel per inwoner niet scheiden, zijn de milieukosten door het verlies van grondstoffen bij verbranding enorm. Bij recycling van textiel zijn milieukosten echter minimaal. € 450.000 € 400.000 € 350.000 € 300.000 € 250.000 € 200.000 € 150.000 € 100.000 € 50.000 €-

Gft-afval

Papier karton

PMD

Glas

Luiers

Textiel

€ 49.730

€ 54.995

€ 260.284

€ 9.653

€ 1.469

€ 201.194

recycling per afvalstroom € 20.639 € 189.167 € 177.336 FiguurMilieukosten 6 Milieukosten bij verbranding en recycling€ 11.831

€ 1.540

€ 8.581

Milieukosten verbranding

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 9

2.7.

Kansen om het ontstaan van afval te beperken

Een duurzaam afval- en grondstoffenbeleid begint met het verminderen van de totale hoeveelheid afval. Hiervoor is het nodig dat de gemeente haar inwoners helpt bewuster te consumeren en minder te verspillen. Er liggen voor de gemeente Oisterwijk nog veel kansen om activiteiten uit te voeren die afvalpreventie stimuleren.

2.8.

Nog geen beleid omtrent bedrijfsafval

De gemeente heeft geen zorgplicht voor bedrijfsafval. De gemeente heeft daarom op dit moment geen beleidsdoelen met betrekking tot het afval van bedrijven en maatschappelijke voorzieningen. Er liggen kansen voor de komende jaren om hier verbeteringen in aan te brengen.

2.9.

Bestaande projecten en successen

Voorbeeldproject 1: E-waste race In 2023 vond de e-waste race plaats. Basisschoolleerlingen zamelen dan 4 weken lang elektronisch afval in. Buurtbewoners kunnen oude elektronische apparaten - van citruspers tot dvdspeler en van haardroger tot keyboard - aan leerlingen meegeven. Alle apparaten die zijn ingezameld door de kinderen worden hergebruikt of gerecycled. Op deze manier draagt de race bij aan een duurzame kringloop van de kostbare grondstoffen die in oude elektronica zitten.

Voorbeeldproject 2: Festival Futura In de gemeente wordt jaarlijks het Festival Futura georganiseerd. Dit event op De Lind is bedoeld om inwoners te interesseren en motiveren om minder broeikasgas uit te stoten, bijvoorbeeld door duurzamer te consumeren en meer en beter afval te scheiden. Duurzame organisaties uit de regio laten op ludieke en laagdrempelige wijze zien wat je zelf, thuis, makkelijk kunt doen – bijvoorbeeld op het gebied van afvalscheiding en het voorkomen van voedselverspilling. Zo wordt ‘duurzaam leven’ geen moeilijke opgave, maar krijgen bezoekers handvatten hoe ze hun manier van leven kunnen aanpassen. Het Festival Futura draagt bij aan bewuster gedrag.

2.10. Wat vinden de inwoners van Oisterwijk zelf? In de november 2023 zijn vragen voorgelegd aan de leden van het Burgerpanel Oisterwijk. Hen is gevraagd wat zij vinden van de huidige afvalinzameling en wat zij belangrijk vinden op het gebied van afval. De afvalinzameling wordt overwegend positief beoordeeld en er zijn goede suggesties binnengekomen om de dienstverlening verder te verbeteren.

De huidige afvalinzameling wordt goed beoordeeld Een ruime meerderheid van de inwoners is tevreden over de frequentie waarin afval nu wordt opgehaald en is tevreden met de inzamelvoorzieningen in de gemeente. De tevredenheid is lager bij minder voorkomende afvalstromen. Zo is 28% ontevreden over de mogelijkheden om chemisch afval aan te bieden en 22% ontevreden over de mogelijkheid om bruikbare spullen in te leveren via milieustraten of kringloopwinkels.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 10

De meeste Oisterwijkers vinden dat ze hun afval al goed scheiden De meeste mensen (meer dan 60%) geven aan hun recyclebare afvalstromen al goed te scheiden. 4 op de 10 inwoners geeft dan ook aan geen behoefte te hebben aan (meer) informatie over afval scheiden. Toch geeft nog 28% aan wel behoefte te hebben aan informatie over het goed scheiden van afval. Een kwart wil beter geïnformeerd worden over wat er precies met gescheiden afval gebeurt. Tenslotte wil 22% informatie ontvangen over hoe ze kunnen voorkomen dat het afval gaat stinken. Inwoners zetten zich in om afval te voorkomen We vroegen welke dingen inwoners doen of bereid zijn om te doen om afval te verminderen. Hieruit blijkt dat al meer dan de helft aangeeft voedselverspilling tegen te gaan en spullen langer te gebruiken. Minder dan 10% is niet bereid om afval te verminderen door minder spullen te kopen of om herbruikbare producten (zoals herbruikbare bekers of wasbare luiers) te kopen. Oisterwijkers niet altijd bekend met alle initiatieven in de gemeente We vroegen aan de panelleden of zij bekend zijn met verschillende lokale initiatieven die zich inzetten om de hoeveelheid afval te verminderen. De Kringlooplijn Oisterwijk en Kringloopwinkel Re-Use zijn het meest bekende en ook meest gebruikte initiatieven, gevolgd door verschillende reparatiewinkels.

Andere initiatieven (Stichting Sociaal Huis Oisterwijk, Repairshop Moergestel, Repair Café Pannenschuur) zijn bij de helft of meer van de inwoners niet bekend. Ideeën voor een beter en duurzamer afvalbeleid De panelleden spraken zich ook uit over de prioriteiten van de gemeente. 30% vindt dat de gemeente zich moet inzetten om tweedehandswinkels, ruilwinkels en reparatiepunten makkelijker bereikbaar, zichtbaarder en financieel aantrekkelijker te maken. Ook zien zij heil in het faciliteren van initiatieven zoals een `kleding- of speelgoedbibliotheek’ of een platform waarbij spullen (zoals grasmaaiers, boormachines, trappen, statafels, hogedrukreinigers) kunnen worden gedeeld. Opvallend genoeg is dat een kwart aangeeft dat de gemeente strenger moet handhaven tegen inwoners die hun afval niet goed scheiden. Inwoners over het algemeen content met contact met gemeente, maar zien ook verbeterpunten Van de respondenten die onlangs contact met de gemeente hadden over afvalzaken geeft 43% aan tevreden te zijn over de communicatie. Respondenten die tevreden waren zijn content met de Fixi-app om meldingen te doen over bijvoorbeeld zwerfafval in de openbare ruimte en over de afhandeling van meldingen over bijvoorbeeld een volle glasbak, afvalbak of kledingcontainer. Tegelijkertijd is 15% ontevreden over het contact. Zij gaven diverse oorzaken aan.

Sommige gaan over trage afhandeling van de gemeente na een melding of het ontbreken van terugkoppeling op een klacht of melding. Andere opmerkingen gaan over zwerfafval dat onvoldoende opgeruimd zou worden.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 11

Enkele reacties op open vragen van Burgerpanelonderzoek (november 2023) Vraag: Wat heb je nodig om PMD afval (nog beter) te scheiden? • •

“Betere voorlichting: soms tegenstrijdige informatie wat wel en niet bij PMD hoort.” “Container in plaats van zakken (minder plastic)”

Vraag: “Wat heb je nodig om GFTe afval (nog beter) te scheiden?” • “Ik zou inwoners ook stimuleren om hun eigen GFTe afval te composteren.” • “Als hij in de zomer vaker wordt geleegd.”

Vraag: “Waar vind jij dat de gemeente haar prioriteit(en) zou moeten leggen?” • “Aan inwoners duidelijk maken hoe afval stromen lopen, hoe deze verwerkt worden, en wat de impact is (periodiek laten zien betreffende hoeveelheden en trends)” • “Financieel aantrekkelijker maken om afval in te leveren bij de milieustraat, zodat het daar goed gescheiden kan worden i.p.v. nu thuis bij het restafval.” Vraag: ”In hoeverre ben je tevreden of ontevreden over de informatie die de gemeente aan inwoners geeft om afval te verminderen of om te recyclen?” • “Kan echt veel beter en duidelijker, zeker ook eens handhaven en aanspreken van de burgers.”; “Ik zie weinig tot geen informatie voorbijkomen over wat de gemeente doet, of de bewoners informeert.” • “Er staan soms artikelen in de krant. Maar er zijn zoveel mensen die het niet lezen. Dus dat moet op meer plekken.” • “De gemeente doet goed haar best om genoeg informatie te geven. Maar het kan altijd beter. Als je ziet hoeveel PMD zakken er aangeboden worden! Hier ligt natuurlijk ook verantwoordelijkheid bij andere partijen, zoals de landelijke politiek en het bedrijfsleven.”

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 12

3. Beleidskaders om rekening mee te houden Er ligt een goede basis voor de volgende stap richting een meer circulair afvalbeheer. Volgende stappen zijn bovendien nodig als Oisterwijk wil inspelen op opgefriste, hogere ambities vanuit Europa en het Rijksbrede programma Circulaire Economie.

3.1.

Beleidskaders vanuit Europa De EU heeft een ambitieuze strategie en uitvoering met betrekking tot de circulaire economie. In het Actieplan voor de Circulaire Economie en de Kaderrichtlijn Afvalstoffen staan onder meer de volgende doelen:

• • •

Halvering voedselverspilling per hoofd bevolking in 2030. Verpakkingen moeten in 2030 volledig recyclebaar zijn. 55 procent recycling van stedelijk afval in 2025, 60 procent in 2030.

De ambities leiden tot verplichte acties voor alle lidstaten. Zo moet GFTe-afval bij alle huishoudens per 2024 verplicht gescheiden worden ingezameld en moet in 2025 al het textielafval gescheiden gaan worden. Tenslotte wil het EP het Recht op Reparatie versterken door middel van regels ter bevordering van de reparatie van goederen.

3.2.

Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid

We zien verder de effecten van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV). Dit houdt in dat producenten de verantwoordelijkheid dragen voor het beheer én de afvalfase van de producten die zij op de markt brengen. Zij zijn verantwoordelijk voor het behalen van ambitieuze doelstellingen voor het afdanken en recyclen van verschillende producten: • • • • •

Elektrische en elektronische apparatuur: vanaf 2019 dient ≥ 65% van de op de markt gebrachte apparatuur te worden ingezameld. Matrassen: ≥ 75% van de matrassen wordt in 2028 gerecycled. Textiel: In 2030 dient ≥ 50% van het ingezamelde, herbruikbare textiel te worden gerecycled; Verpakkingen: In 2025 dient ≥ 74% van de gebruikte verpakkingen te worden hergebruikt of gerecycled Wegwerpplastic: het gebruik van plastic bekers en voedselverpakkingen voor eenmalig gebruik zijn in 2026 met ≥ 40% verminderd.

Als consument merken we dit doordat we aangemoedigd worden deze producten gescheiden in te leveren. Ook gebruiken we steeds meer producten die gemakkelijker kunnen worden gerecycled of hergebruikt. Producten waarbij dit niet kan worden in de ban gedaan.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 13

3.3.

Beleidskaders vanuit de Rijksoverheid In Nederland is in het Uitvoeringsprogramma Van Afval Naar Grondstoffen beleid geformuleerd voor huishoudelijk afval. Het streven is om met goede afvalscheiding hoogwaardige recycling te realiseren en het accent ligt op hoogwaardigere (kwalitatief betere) ingezamelde stromen. Ook voor het afval van bedrijven bestaat beleid: Via Van Afval Naar Grondstoffen Buitenshuis zet het Rijk zich in om 50% reductie restafval van openbare ruimten, kantoren, winkels en (publieke) diensten te behalen.

Het Rijk wil de transitie maken naar een circulaire economie. In het Nationaal Programma Circulaire Economie stelt het Rijk de doelen: • • • •

Halvering van het gebruik van grondstoffen. Levensduurverlenging van producten en materialen. Substitutie van (fossiele) grondstoffen (voor duurzaam alternatief). Toename van hoogwaardige verwerking

De transitie komt steeds dichterbij voor gemeenten. Vertegenwoordigers van overheden en het bedrijfsleven stelden bijvoorbeeld de Transitieagenda Bouw op en hierin is een strategie geformuleerd om vanaf 2030 alle overheidsaanbestedingen circulair te laten plaatsvinden

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 14

4. Doelstellingen en kader per thema De gemeente richt zich op vier onderling verbonden thema’s. Voor elk van deze thema’s zijn specifieke doelstellingen en kaders beschreven die zullen bijdragen aan het verwezenlijken de ambities.

4.1.

Thema 1: Preventie, we voorkomen het ontstaan van afval

Een circulair afvalbeleid begint met het verminderen van de totale hoeveelheid afval. Hiervoor is het nodig dat de gemeente haar inwoners helpt bewuster te consumeren en minder te verspillen. De gemeente stelt hiervoor de volgende doelen: Doelstelling in 2030

Indicator

Hoe meten we dit?

1

Minder (voedsel)verspilling t.o.v. 2025

kg (voedsel)verspilling per inwoner

Sorteeranalyse samenstelling afval

2

30 % meer inwoners maken gebruik van kringloopbedrijven en Repair Cafés t.o.v. 2025

bezoeken per inwoner

Jaarverslagen Repair cafés en kringloopbedrijven.

De gemeente Oisterwijk ziet verschillende mogelijkheden om inwoners te helpen en aan te moedigen om het ontstaan van afval te voorkomen. De meeste inwoners lijken ook bereid om dingen anders te doen om afval en het gebruik van grondstoffen te verminderen. Daarom wil de gemeente investeren in verschillende activiteiten. We kijken daarbij ook naar onze eigen bedrijfsvoering en het gemeentehuis. We willen namelijk het goede voorbeeld geven aan onze inwoners.

4.2.

Thema 2: We scheiden en hergebruiken meer afval en grondstoffen

De volgende belangrijke stap is afvalscheiding. Zonder afvalscheiding kunnen afgedankte producten en materialen namelijk niet opnieuw in kringloop worden gebracht. De gemeente stelt hierop de volgende doelen: Doelstelling in 2030

Indicator

Hoe meten we dit?

Max. 70 kg restafval per inwoner

kg restafval per inwoner

Inzamelstatistieken en sorteeranalyse samenstelling afval

Oisterwijkers laten al zien dat ze goed bezig zijn met het scheiden van hun afval. Toch belanden er nog steeds recyclebare materialen in het restafval. We willen daarom zorgen dat er 35% minder recyclebare stromen in het restafval belandt, zodat we in Oisterwijk in 2030 maximaal 70 kilogram restafval per inwoner overhoudt. Dit is goed mogelijk: in 2022 is dit 104 kilogram per inwoner en uit sorteeranalyses blijkt dat 80% van ons restafval nog bestaat uit herbruikbare grondstoffen zoals luiers, GFTe, PMD en textiel. We gaan ons inzamelsysteem voor GFTe van hoogbouw uitbreiden zodat het een meer dekkend systeem wordt. Wij verhogen de variabele tarieven van het restafval om afvalscheiding aan te moedigen. De variabele kosten betreffen de ledigingen, inwerpkosten in ondergrondse containers en poorttarieven. Door de variabele tarief te verhogen stimuleren we onze inwoners om spullen eerder te repareren of beter te scheiden.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 15

Bovendien hebben recyclebare afvalstromen zoals PMD en GFTe soms vervuiling. Om de afvalscheiding verder te verbeteren, hebben inwoners aangegeven dat ze meer informatie willen ontvangen over hoe ze hun afval beter kunnen scheiden. Anderen hebben juist de behoefte aan info over wat er precies met het gescheiden afval gebeurt, of ze willen tips ontvangen over het voorkomen van nare geurtjes bij het afval. De gemeente Oisterwijk wil inwoners daarom helpen en aanmoedigen om nog beter hun afval te scheiden. Gezien de diverse verbeterpunten en uiteenlopende behoeften van inwoners, richt de gemeente zich op een breed scala aan activiteiten.

4.3.

Thema 3: We verbeteren onze dienstverlening aan inwoners

De gemeente wil een betrouwbare dienstverlening bieden. Communicatie met inwoners moet prettig en duidelijk zijn. Ook wil de gemeente ruimte bieden aan inwonersinitiatieven. Samen met de inwoners optrekken is van grote waarde voor de transitie naar een circulaire economie. We hebben voor dit thema de volgende doelen: Doelstelling in 2030

Indicator

Hoe meten we dit?

1

80% van de inwoners zijn tevreden over het afvalbeleid

% tevreden of zeer tevreden inwoners

(Twee)jaarlijkse inwonersenquête

2

Meer inwoners (ver)bouwen met biobased/gerecyclede materialen t.o.v. 2025

verbouwingen met biobased/gerecyclede materialen

(Twee)jaarlijkse inwonersenquête

Inwoners zijn tevreden over hoe vaak het afval nu opgehaald wordt en over mogelijkheden om afvalsoorten aan te bieden, blijkt uit het burgerpanelonderzoek. Deze waardering houden we graag vast. Er bestaan ook zorgen onder inwoners over afvalzaken, bijvoorbeeld als er sprake is van afvaldumping of volle afvalbakken in de openbare ruimte. Inwoners hebben goede ideeën om de omgeving schoon en afvalvrij te houden. De gemeente waardeert dit en gaat graag met de inwoners aan de slag met de volgende activiteiten.

4.4.

Thema 4: We hebben meer aandacht voor afval van bedrijven

Gemeente Oisterwijk vestigt haar aandacht niet alleen op inwoners op weg naar een circulair afvalen grondstoffenbeleid. Uiteindelijk moet de circulaire economie ook worden geleverd door bedrijven. Het afval dat vrijkomt bij bedrijven valt echter niet onder de zorgplicht van de gemeente. Toch wil de gemeente kijken of zij de lokale bedrijven en maatschappelijke voorzieningen een handje kan helpen. Doelstelling in 2030

Indicator

Hoe meten we dit?

1

Hoeveelheid afval van de gemeentelijke organisatie is verminderd t.o.v. 2025

kg afval per jaar

inzamelstatistieken

2

Meer bedrijven en maatschappelijke organisaties voeren actief duurzaam afvalbeheer

% bedrijven met plan voor duurzaam afvalbeheer

(twee)jaarlijkse ondernemersenquête

Gemeente Oisterwijk benadrukt het belang van samenwerken met ondernemers, scholen en maatschappelijke organisaties zoals jeugdopvang, welzijnsinstellingen en verenigingsleven.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 16

Samenwerken is de basis van de circulaire economie. Dat geldt ook voor deze nota: alleen dan kunnen we de grondstoffenketen verduurzamen. De gemeente produceert zelf ook afval. We geven daarom zelf het goede voorbeeld door het ontstaan van afval op gemeente-locaties te voorkomen en afval wat ontstaat goed te scheiden zodat het gerecycled of hergebruikt kan worden.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 17

5. Financiën 5.1.

Proces

De uitvoering en monitoring van de Afval- en Grondstoffennota sluit aan bij de P&C cyclus. De verwachte kosten worden in de perspectiefnota en begrotingsrondes meegenomen. De voortgang en uitvoering zal jaarlijks door middel van de begrotingsrapportage en jaarrekening met de gemeenteraad worden gedeeld.

5.2.

Onderbouwing opbrengsten door recycling

Meer en betere afvalscheiding leidt tot meer recycling. En dat is financieel ook interessant. Het verbranden van afval is duur; recyclen levert in veel gevallen geld op. Verhoogde recyclingscijfers, als gevolg van de doelstelling van maximaal 70 kilogram restafval per inwoner, kan de gemeente naar schatting 20.000 euro per jaar besparen, zie Figuur 7. Dit is gebaseerd op huidige verwerkingsprijzen en verwachte vergoedingen (specifiek die voor de inzameling en verwerking van luierafval). Het is hierbij belangrijk op te tekenen dat de verwerking van restafval in de toekomst duurder kan worden als gevolg van de geplande CO2-heffing voor het verbranden van afval vanaf 2028. € 990.000 Aanvang vergoeding

Aanvang CO2-heffing voor

luiers (verwacht)

afvalverbranding (verwacht)

€ 980.000

€ 970.000

€ 960.000

€ 950.000 2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Figuur 7 Afvalverwerkingskosten per jaar bij betere afvalscheiding

5.3.

Verwachte kosten en dekking

Ondanks de extra opbrengsten leiden de activiteiten die volgen uit de afval- en grondstoffennota uiteindelijk tot meerkosten. Dit is tot en met 2030 gemiddeld 84.000 euro per jaar. De meerkosten ten gevolge van de afval- en grondstoffennota worden opgenomen in de afvalstoffenheffing. Omdat preventie (voorkomen van het ontstaan van afval) en verbetering van de afvalscheiding twee belangrijke pijlers zijn binnen de afval- en grondstoffennota wordt in de afvalstoffenheffing gekozen om een financiële prikkel aan te brengen voor bewoners die goed hun afval scheiden. We verhogen daarom de variabele tarieven op restafval en het poorttarief bij de milieustraten. Hiermee wordt afvalscheiding aangemoedigd en het aanbieden van restafval ontmoedigd. Het principe van deze financiële prikkel is eenvoudig: wanneer een inwoner goed afval scheidt, en zodoende minder restafval overhoudt, betaalt de inwoner minder afvalstoffenheffing.

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 18

5.4.

Reductie van milieukosten

Relevant is het effect van meer recycling op de milieukosten. Milieukosten zijn kengetallen die de maatschappelijke waarde van uitdrukken in euro’s (zie meer hierover in § 2.6). Milieukosten zullen als gevolg van meer recycling van afvalstoffen meer dan 150.000 euro per jaar dalen. De milieuprijzen per afvalstroom en per verwerkingsroute zijn gebaseerd op de verkenning naar milieuprijzen voor afval, door CE Delft. Let op: milieukosten betreffen geen werkelijke kosten. Ze hebben geen effect op de financiën van de gemeente. Het doel van het weergeven van deze milieukosten is om, naast financiële effecten, ook milieueffecten weer te geven. Milieueffecten kunnen dan worden vergeleken met financiële grootheden.

€ 2.600.000

€ 2.500.000

€ 2.400.000

€ 2.300.000

€ 2.200.000 2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Figuur 8 Milieukosten per jaar bij betere afvalscheiding (en recycling)

Afval- en Grondstoffennota Oisterwijk 2024-2030 | 19