22-17 Conceptbestuursovereenkomst COA- Bijlage 2 Raadsinformatiebrief 9 november 'Centraal Orgaan Asielzoekers - evaluatie en bestuursovereenkomst'

Zaaknummer: 120222

Raadsinformatiebrief

Aan Van Behandeld in de collegevergadering d.d. Bijlage Onderwerp

: :

de gemeenteraad het college

: : :

9 november 2021 7 Centraal Orgaan Asielzoekers: evaluatie en bestuursovereenkomst Datum : 9 november 2021 Contactpersoon : Daniel Platje __________________________________________________________________________

Onderwerp: Centraal Orgaan Asielzoekers: evaluatie en bestuursovereenkomst

Inleiding In de gemeente Oisterwijk is een asielzoekerscentrum (AZC) gevestigd. Daarvoor zijn het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) en de gemeente Oisterwijk in 2020 een bestuursovereenkomst overeengekomen. Deze bestuursovereenkomst vervalt per juli 2022. In de bestuursovereenkomst is opgenomen, dat er in 2021 een evaluatie plaats vindt. Op basis van de evaluatie heeft het COA per brief (bijlage 1) aangegeven dat zij in overleg wil met de gemeente Oisterwijk met als doel een nieuwe bestuursovereenkomst overeen te komen betreffende het AZC. Vooruitlopend op besluitvorming over een nieuwe bestuursovereenkomst heeft het COA het initiatief genomen om na te denken over de toegevoegde waarde van het maatschappelijk vastgoed op locatie van het AZC. Op 28-10-2021 hebben wij daarover een visiedocument ontvangen (bijlage 2).

Kennisnemen van Samen met deze raadsinformatiebrief worden, naast de brief van het COA en het visiedocument over de toegevoegde waarde van maatschappelijk vastgoed, de volgende evaluatiedocumenten aangeboden:  Een onafhankelijke evaluatie van PON-Telos naar beleving van het AZC in de Oisterwijks samenleving en naar samenwerking van het AZC met (keten)partners (bijlage 3);  Een onafhankelijke tussenevaluatie van het Verwey Jonker Instituut over de pilot regioplaatsing (bijlage 4);  De gezamenlijke evaluatie van de gemeente Oisterwijk en het COA over de periode juni 2020 – juni 2021 zoals overeengekomen in de huidige bestuursovereenkomst (bijlage 5);

1

Deze evaluatiedocumenten worden nader toegelicht tijdens het werkbezoek aan het AZC in Grave op 19 november 2021. De evaluatiedocumenten, het visiedocument en de ontvangen brief van het COA zijn, in samenhang, onderlegger voor objectieve en gefundeerde besluitvorming over een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst tussen het COA en de gemeente Oisterwijk vanaf juli 2022. De evaluatie biedt voldoende aanknopingspunten voor het college om met een positieve grondhouding in te gaan op het verzoek van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) om in gesprek te gaan over een mogelijke nieuwe bestuursovereenkomst voor een langere periode. Met deze raadsinformatiebrief en de bijlagen wordt de gemeenteraad tijdig en volledig geïnformeerd. De betreffende bijlagen bevatten, in samenhang, alle informatie om wensen en bedenkingen te formuleren over een concept van een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst die naar verwachting in februari zal worden geagendeerd.

Informatie Hieronder wordt achtereenvolgens ingegaan op: 1. De brief van het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA); 2. De evaluatie van het AZC Oisterwijk – 2021 van PON-Telos; 3. Het Evaluatieonderzoek Pilot Regioplaatsing van het Verwey Jonker Instituut; 4. De evaluatie bestuursovereenkomst van het COA en de gemeente Oisterwijk; 5. Het visiedocument over maatschappelijk vastgoed van het COA. 1. Brief Centraal Orgaan Asielzoekers Het COA geeft in haar brief aan in gesprek te willen gaan over een nieuwe bestuursovereenkomst. Daarvoor geeft het COA enkele punten aan die overigens de kern raken van de conclusies en aanbevelingen van de verschillende evaluatiedocumenten. Deze punten worden hieronder kort toegelicht. Het COA wil inclusie van haar bewoners in de Oisterwijkse samenleving verder bevorderen. Om het AZC ook echt onderdeel van de Oisterwijkse samenleving te laten zijn, is ook langdurige samenwerking met betrokken lokale organisaties nodig. De landelijke TopXlijst wordt betrokken in het gesprek over een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst. De TopX-lijst bestaat uit namen van mensen die voor serieus overlast zorgen danwel crimineel gedrag hebben vertoond. De lijst is in beheer van de landelijke ketenmarinier. De landelijke TopXlijst wordt betrokken in het gesprek over een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst.

Het AZC breidt de modaliteit van een Regionale Opvang Locatie (ROL) verder uit Een ROL richt zich op opvang van statushouders die in de regio gehuisvest worden. De pilot regioplaatsing wordt geïntegreerd in de werkwijze van het COA en het AZC in Oisterwijk. Het COA wil, bij goede resultaten van de pilot, definitief kiezen voor de ROL modaliteit voor het AZC in Oisterwijk. Het COA wil maatschappelijke meerwaarde creëren met (de ontwikkeling) van vastgoed Het vastgoed van het COA zit dicht tegen het einde van de levensduur aan en moet worden vervangen. In de toekomst ziet het COA, veel meer dan nu het geval is, ook meerwaarde van

vastgoed voor bredere doeleinden en voor mogelijke huisvesting van andere doelgroepen. Daarvoor is echter wel een flinke investering benodigd en een daarbij horende investeringstermijn. De modaliteit van een ROL, sociale inclusie, doorstroming naar huisvesting in de regio en de ontwikkeling van maatschappelijke meerwaarde van het vastgoed vragen om een langdurige bestuursovereenkomst, ‘het liefst met een termijn van 25 jaar’. De begeleiding van AMV wordt geïntensiveerd Met begeleiding doelt het COA niet alleen op (zorg)ondersteuning en naleving van (huis)regels, maar ook op intensivering van sociale activiteiten, vrijwilligerswerk, school en sport en spel. E.e.a. wel onder voorbehoud van financiering van het Rijk. 2. Onafhankelijk onderzoek van beleving en samenwerking door het PON-Telos PON-Telos heeft onderzoek gedaan naar de beleving van het AZC onder alle betrokken stakeholders. Overall zijn de ervaringen van stakeholders met het azc positief, de samenwerking met het COA in de afgelopen jaren was goed en is op sommige punten zelfs geïntensiveerd. Wat opvalt is de geringe bekendheid met de communicatiekanalen van het COA. Daarnaast is er een discrepantie tussen de beleving van inwoners en wat er feitelijk gebeurt op het AZC. Het onderzoek van PON-Telos bestaat uit de volgende drie onderdelen: 1. Uitkomsten uit het burgerpanel; 2.

Uitkomsten uit een groepsgesprek met omwonenden; 3. Uitkomsten uit groepsgesprekken met betrokken partijen. De uitkomsten worden hieronder kort toegelicht. Ad. 1 Burgerpanel Eind juli heeft PON-Telos aan de panelleden van het Burgerpanel Oisterwijk gevraagd naar hun ervaringen met het AZC. In totaal werkten 502 van de 1.065 panelleden mee aan het onderzoek. (respons 47%).  Van de respondenten geeft 54% aan dat het een goede zaak is dat asielzoekers worden opgevangen in Nederland. 45% geeft aan dat het een goede zaak is dat het AZC in Oisterwijk asielzoekers opvangt.  Van de respondenten geeft 63% aan nooit overlast te hebben ervaren in de afgelopen 2 jaar. 21% een enkele keer, 13% regelmatig en 3% vaak.  Van de respondenten geeft 81% aan dat de overlast de afgelopen 2 jaar enigszins tot duidelijk is toegenomen 60% heeft zich nooit onveilig gevoeld, 25% een enkele keer, 10% regelmatig en 5% vaak.  55% geeft aan, dat het AZC in hun ogen geen deel uitmaakt van de Oisterwijkse samenleving. Ad 2. Groepsgesprek met omwonenden In augustus zijn direct omwonenden uitgenodigd voor een groepsgesprek. Enkele omwonenden gaven aan niet aanwezig te kunnen zijn. Deze zijn in de mogelijkheid gesteld om digitaal de ervaringen te delen met PON-Telos.

De belangrijkste uitkomsten zijn:  De meeste omwonenden zijn niet of nauwelijks op de hoogte van het reilen en zeilen op het AZC;  Er wordt niet of nauwelijks communicatie ervaren over het AZC;  Er is behoefte aan een vast aanspreekpunt;  Omwonenden hebben het gevoel dat er incidenten ‘onder de pet worden gehouden’ en dat politie en gemeente hier niet open in zijn;  Er wordt te weinig handhaving ervaren;



Er zouden meer initiatieven georganiseerd mogen worden op het gebied van ontmoeten en inclusie.

Ad 3. Groepsgesprekken met betrokken organisaties Er zijn twee groepsgesprekken georganiseerd door PON-Telos met in totaal 16 betrokken organisaties. Organisaties die niet aanwezig konden zijn, hebben een online vragenlijst ingevuld. De belangrijkste uitkomsten zijn:  De meeste organisaties hebben overwegend positieve ervaringen met het AZC en de bewoners daarvan;  De samenwerking met het AZC wordt als prettig ervaren;  Er worden positieve stappen ervaren van het AZC om de negatieve beeldvorming te doorbreken door periodieke nieuwsbrieven, inrichting van een meldpunt, activiteiten zoals de Meedoen balie en de pilot regioplaatsing;  Opgemerkt wordt, dat de schakel tussen arbeidspotentieel en ondernemers in Oisterwijk die medewerkers zoeken, ontbreekt;  In de verwijzing naar GGZ zit een grote vertraging;  Er is vaak negatieve berichtgeving over het AZC in lokale media;  Het AZC zou de communicatie naar inwoners moeten verbeteren;  De locatie van het AZC wordt als zeer gesloten en afgelegen ervaren;  De uitstroom uit het AZC stagneert;  Huisvesting en ook specifiek onderwijshuisvesting verdient prioriteit. ‘de gebouwen zijn hoognodig aan renovatie of vervanging toe’. 3. Evaluatieonderzoek Pilot Regioplaatsing Hart van Brabant (tussenrapportage) In september 2021 is door het Verwey Jonker Instituut, de tussenrapportage van de Pilot Regioplaatsing opgeleverd.

De voorlopige resultaten van de pilot zijn positief. In de pilot regioplaatsing worden vergunninghouders en kansrijke asielzoekers zo dicht mogelijk bij hun toekomstige woonplaats opgevangen. Dit is beter voor de inburgering en integratie. Zo kunnen statushouders vroegtijdig met de gemeente kennis maken, de toekomst verkennen, zich voorbereiden op huisvesting en al starten met inburgeren en participeren vanuit het AZC. Het AZC in Oisterwijk is de eerste Regionale Opvang Locatie (ROL) in Nederland. De tussenevaluatie van de pilot door het Verwey-Jonker instituut laat zien dat vroege integratie en participatie in de toekomstige woonomgeving positieve effecten sorteert. De koppeling van bewoners op het AZC in Oisterwijk aan (huisvesting in) de deelnemende gemeenten laat een stijging zien van 40%-60% in de periode januari-juni 2021 naar 75% in augustus. Op basis van deze rapportage hebben de betrokken gemeenten, het COA en het ministerie van Justitie & Veiligheid in oktober 2021 besloten om de pilot met een jaar te verlengen. Het ministerie heeft ingestemd met de financiering van deze verlenging. Het einddoel van de pilot is vroege integratie en participatie door het aanbieden van een doorlopende leerlijn aan vergunninghouders.

De daaraan gerelateerde hoofddoelen zijn:  Vergunninghouders die gekoppeld zijn aan de regio (in de toekomst ook kansrijke asielzoekers) worden opgevangen in de ROL te AZC Oisterwijk.  Tijdige huisvesting door de gemeenten in regio HvB (zoveel mogelijk binnen de vastgestelde termijnen). Regionale samenwerking kan leiden tot efficiency maar de werkelijkheid is ook weerbarstig en laat zien dat gemeenten op landelijk niveau worstelen met de taakstelling door krapte op de woningmarkt of omdat het niet duidelijk is wat er mogelijk is om vergunninghouders te koppelen aan een gemeente.

 

 

Een doorlopende leerlijn tussen het AZC en gemeente met een brede intake en een warme overdracht; Vergunninghouders maken vroegtijdig (terwijl ze nog in het AZC wonen) kennis met de gemeente en hebben de mogelijkheid om te starten met het inburgeringstraject van de gemeente. Vrijwilligerswerk in de gekoppelde gemeente kan als een katalysator werken; Experimenteren met de ROL en leren over/van de processen die nodig zijn een ROL te realiseren (nu en straks). Verbeteren van de samenwerking tussen COA en gemeenten, elkaar beter leren kennen.

4. Gezamenlijke evaluatie bestuursovereenkomst COA en gemeente Oisterwijk Naast het onafhankelijk onderzoek van PON-Telos en het Verwey-Jonker Instituut hebben het COA en de gemeente Oisterwijk ook zelf een evaluatie gedaan. Algemeen kan geconcludeerd worden, dat het COA voldoet aan het gestelde in de huidige bestuursovereenkomst en dat het AZC voldoet aan de opgenomen indicatoren en aanvullende afspraken. Opgemerkt wordt dat de evaluatie in een periode plaatsvond waarin we te maken hadden met de gevolgen en de maatregelen rondom Covid-19. De gezamenlijke evaluatie heeft zich meer gericht op feiten en cijfers en op beschrijving van organisatie aspecten. Er is bewust voor gekozen om hierin de elementen ‘ervaringen met en over het AZC’ en ‘samenwerkingsaspecten’ niet op te nemen en deze door een onafhankelijk en extern bureau te laten onderzoeken. Uit de evaluatie komen conclusies en aanbevelingen naar voren op het gebied van:  De organisatie van het AZC in Oisterwijk;  Veiligheid en veiligheidsbeleving;  Gezondheid en welzijn;  Onderwijs en onderwijshuisvesting  communicatie 5.

Visiedocument COA maatschappelijke waarde vastgoed op het AZC in Oisterwijk Het COA heeft, vooruitlopend op een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst, een visiedocument opgesteld met het doel om het vastgoed van het COA op locatie van het AZC in Oisterwijk duurzaam en met maatschappelijke meerwaarde voor de Oisterwijkse samenleving te (her)ontwikkelen. In het document gaat het COA in op het AZC en de omgeving en de potentiele kansen die deze omgeving biedt. Daarna wordt ingegaan op de strategische doelstellingen van het COA (menswaardig, samen, open en resultaatgericht)en de beleidspijlers van de gemeente Oisterwijk die het AZC raken om van daaruit te kijken naar kansen voor een toekomstige invulling van het AZC. Er wordt o.a. gekeken naar ‘flexibel wonen op het AZC’ (flexibele indeling / verplaatsbare gebouwen / indeling terrein / verschillende doelgroepen), ‘bedrijvigheid en levendigheid op het AZC’ en ‘AZC in het groen’. Naar aanleiding van deze kansen worden drie mogelijke toekomstscenario’s voorgelegd die zijn gekoppeld aan de invulling van een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst. De mogelijkheden die worden geschetst zijn afhankelijk van de overeen te komen termijn van de nieuwe bestuursovereenkomst waarbij het COA aangeeft dat een termijn van 25 jaar een voorkeursscenario mogelijk maakt.

Tot slot wordt in dit visiedocument ingegaan op de mogelijke vervolgstappen die volgen indien wordt besloten tot een nieuwe bestuursovereenkomst.

Vervolg De evaluatie biedt voldoende aanknopingspunten voor het college om met een positieve grondhouding in te gaan op het verzoek van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) om

in gesprek te gaan over een mogelijke nieuwe bestuursovereenkomst voor een langere periode. Het resultaat van dit gesprek zal, in de vorm van een concept van een mogelijk nieuwe bestuursovereenkomst in februari 2022, voor wensen en bedenkingen aan de gemeenteraad worden voorgelegd.

Communicatie   

De raadsinformatiebrief en bijlagen worden gedeeld met de direct betrokken organisaties. De evaluatie van PON-Telos zal worden toegestuurd aan de deelnemende inwoners en betrokken partijen aan deze evaluatie. Via de gemeentelijke communicatiekanalen en specifiek met een persbericht en een brief voor omwonenden zal aandacht besteed worden aan de evaluatie.

Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Brief Centraal Orgaan Asielzoekers; Visiedocument maatschappelijke meerwaarde vastgoed, Brink i.o.v. het COA; Evaluatie van het AZC Oisterwijk – 2021, PON-Telos; Evaluatieonderzoek Pilot Regioplaatsing Hart van Brabant (tussenrapportage), Verwey Jonker Instituut; Evaluatie Bestuursovereenkomst, gemeente Oisterwijk en Centraal Orgaan Asielzoekers; Huidige bestuursovereenkomst. Persbericht Brief voor omwonenden