21-97A Scenario's de Leye- bijlage 8- Notitie ontwikkelingen wonen en zorg van Thebe

Bijlage bij raadsvoorstel Concept Beekdal Park en scenario’s De Leye WOONZORGLANDSCHAP Zorg, wonen en ouderen. Ze staan voor de groei van het aantal ouderen, de stijging van de zorgvraag, het tekort aan zorgpersoneel en de behoefte aan nieuwe woonzorgvormen voor ouderen. De huidige situatie en de toekomstige ontwikkelingen zijn dermate ingrijpend dat nu de juiste keuzes en stappen genomen moeten worden.

Landelijke ontwikkelingen1 Met de vergrijzing neemt het aantal (kwetsbare) ouderen sterk toe. In 2040 zijn er 4,8 miljoen 65-plussers, 2,5 miljoen 75-plussers en 340.000 90-plussers. Daarnaast stijgt het aantal alleenstaande ouderen en is er sprake van meer dementie en eenzaamheid. Met al deze ontwikkelingen neemt de vraag naar zorg sterk toe. Een andere uitdaging is de arbeidsmarkt. Het aantal werkenden neemt af en de vraag naar zorgpersoneel is enorm. Naast de arbeidsmarkt staat ook het aantal mantelzorgers onder druk. Met deze demografische ontwikkelingen is oog voor verbinding van diverse beleidsdoelstellingen essentieel, zoals het verbinden van verduurzaming en een levensloopbestendige woningvoorraad. Aantal ouderen thuis verdubbelt Zowel het aantal thuiswonenden als het aantal ouderen in verpleeghuizen stijgt de komende jaren. In 2040 wonen er naar verwachting 2,5 miljoen ouderen thuis, een verdubbeling ten opzichte van 2015, en circa 150.000 tot 200.000 ouderen in een verpleeghuis. Met de toename van de (zware) zorgvraag, de groei van het aantal thuiswonende 85- en 95-plussers, de hoge aanpassingskosten van veel woningen en de toename van de wachttijd voor een plek in het verpleeghuis, is de tijd rijp voor alternatieve woonvormen waarin wonen, zorg en welzijn worden gecombineerd.

Grenzen thuis en bij het verpleeghuis We voelen op dit moment de knelpunten van het huidige woonzorglandschap. Het aantal mensen met een indicatie voor verpleeghuiszorg verdubbelt tussen nu en 20402. De huidige verpleeghuissector heeft bij lange na niet de capaciteit om dat op te vangen; niet in locaties en niet

1 2

Witboek Ouderen, zorg en wonen ActiZ juni 2020 TNO onderzoek, 2019 Pagina 1 van 7

in personeel. Daarnaast is er een groot tekort aan woningen. Dat geldt niet alleen, maar zeker ook voor ouderen3. Er zijn dus dringend andere woon-zorgvormen nodig.

Regionale en lokale aanpak, waar knelt het? Goed wonen in leefbare wijken vraagt om het combineren van sociale maatregelen en fysieke ingrepen. Wonen, zorg, welzijn, veiligheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk met elkaar en met leefbaarheid verbonden. Mensen krijgen meer perspectief als ze in een draagkrachtige omgeving wonen met een goede sociale en fysieke infrastructuur en als ze voldoende mogelijkheden hebben tot laagdrempelige participatie. Dit geldt bij uitstek voor mensen die kwetsbaar zijn of een zorgbehoefte hebben. Zo maken we wijken leefbaar, bevorderen we sociale cohesie en voorkomen we veel zorg- en hulpvragen. In veel wijken vraagt leefbaarheid extra aandacht. Wonen en zorg horen steeds vaker onlosmakelijk bij elkaar. Gemeenten, woningcorporaties en zorg- en welzijnsinstellingen nemen samen de verantwoordelijkheid om voldoende en passende woningen beschikbaar te stellen voor kwetsbare inwoners. Daar hoort het faciliteren van de zorg en ondersteuning aan huis voor mensen die dat nodig hebben bij. Een gezamenlijke aanpak brengt met zich mee dat er op de hele woningmarkt wat gebeurt. In samenhang. Met meer samenwerking van instanties, zorgprofessionals en vrijwilligers in kwetsbare wijken. Meer mogelijkheden om woonwensen te realiseren4.

3 4

Monitor ouderenhuisvesting 2020 Samen werken aan goed wonen, Actieagenda Wonen, 17 februari 2021 Pagina 2 van 7

Ontwikkelen en bouwen vanuit woon- en leefbehoeften Volgens ANBO willen ouderen vooral zelfstandig wonen. Er komt een nieuwe generatie ouderen aan met andere wensen en behoeften. De diversiteit in de groep ouderen neemt toe. Daarnaast komt er steeds meer diversiteit in migratie-achtergrond; dat vraagt om cultuurspecifieke en cultuur intensieve zorg. Dit alles vraagt om meer diversiteit in woon-zorgverlening. Neem de woonen leefbehoeften van de ouderen en kwetsbaren mee en ga van daaruit ontwikkelen en bouwen waar de zorgbehoeften een plek krijgen.

Passende woonvormen Er moeten meer passende woonvormen tussen thuis en het verpleeghuis gecreëerd worden. Naast nieuwbouw zijn daarvoor ook kansen in bestaand vastgoed. Ook zijn er meer tijdelijke oplossingen op lokaal niveau nodig, zoals kortdurend verblijf.

Pagina 3 van 7

ONTWIKKELINGEN NOORD-BRABANT Trends en ontwikkelingen5 De Brabantse bevolking vergrijst: er komen steeds meer ouderen, die bovendien steeds ouder worden. Het aantal 80-plussers verdubbelt bijna tussen nu en 2040 en blijft ook daarna nog toenemen. En veel van die ouderen krijgen vroeg of laat te maken met mobiliteitsbeperkingen of aandoeningen als dementie. De komende jaren zal er daarom veel aandacht moeten zijn voor het ‘wonen met zorg en welzijn’. Kernpunt bij dit alles is, dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig (willen) blijven wonen. Deze ontwikkelingen leiden ertoe, dat (lichtere vormen van) zorg en welzijn meer en meer in de woning of in de directe woonomgeving moeten worden geboden. Inmiddels is een groot deel van de verzorgingshuiszorg geëxtramuraliseerd, waarmee tegelijkertijd een behoefte is ontstaan aan woonvormen tussen thuis en het verpleeghuis. Het gaat dan om woonvormen waarbij zorg aan huis, sociale activiteiten, omzien naar elkaar en meer of minder zelfstandig wonen in diverse combinaties voorkomen. Vooral mensen die zwaardere zorg thuis ontvangen hebben behoefte aan dergelijke woonvormen, maar ook eenzame ouderen kiezen vaker voor een vorm van groepswonen. Binnen de bestaande woningvoorraad is nu vaak geen geschikt alternatief beschikbaar. De diversiteit van vormen van wonen en zorg tussen thuis en verpleeghuis blijft achter.

5

https://bevolkingsprognose.brabant.nl/hoofdstuk/wonen-met-zorg-en-welzijn Pagina 4 van 7

Met name onder invloed van de vergrijzing zal de vraag naar beschermd en beschut wonen de komende jaren sterk toenemen. Deze vraag kan ingevuld worden door nieuwe instellingsplaatsen te realiseren, maar met het VPT kan deze zorg (deels) ook in zelfstandige woningen, waaronder geclusterde woonvormen voor ouderen, geleverd worden. Daarmee kan tegemoet worden gekomen aan de wens van veel ouderen om thuis of in hun vertrouwde omgeving te kunnen blijven wonen. Dat vraagt er hoogstwaarschijnlijk wel om, de zorg kleinschaliger, in de buurt te organiseren. Naast de grote vraag naar nultredenwoningen en aangepaste ouderenwoningen, is er in de koopsector een kleine, maar wel groeiende vraag naar geclusterde ouderenwoningen. Bij een verhuizing naar een geclusterde ouderenwoning wordt echter veeleer gekozen voor een huurwoning. De geclusterde ouderenwoningen vullen een gat in, dat door het verdwijnen van de verzorgingshuizen is achtergelaten. Ze zorgen voor ontmoetingsmogelijkheden en stimuleren samenredzaamheid. De vraag naar deze vorm van wonen en ook naar groepswoningen voor ouderen neemt toe. Opgaven voor de woningmarkt6 Geschikt wonen voor ouderen Tussen 2018 en 2045 neemt het aantal huishoudens in Brabant nog met ca. 197.000 toe. Het aantal 75+ huishoudens groeit in deze periode met ruim 166.000. Daarnaast komen er bijna 18.000 huishoudens bij met een leeftijd van 65-75 jaar.

Het aantal huishoudens met een leeftijd onder de 65 jaar neemt slechts toe met een kleine 13.000. Daarmee bestaat de huishoudensgroei voor bijna 85% uit 75+-huishoudens. Om ertoe bij te dragen dat er juist ook voor deze (doel)groepen van ouder wordende huishoudens meer geschikt aanbod wordt gecreëerd heeft de provincie het ‘Actieprogramma Nieuwe Woonvormen en Zelfbouw’ opgesteld (maart 2020). Een van de belangrijke doelen van dit actieprogramma is om ertoe bij te dragen, dat het (meer en beter) voorzien in de woonvraag van ouderen – o.a. via nieuwe (geclusterde) woonvormen, soms ook in combinatie met zorg en welzijn – een plek krijgt, meer ‘in het hart van onze ‘woon-opgaven’. Voor gemeenten is het belangrijk om de lokale woningbehoefte goed in beeld te brengen, zodat de goede woningtypen gebouwd worden op de juiste locaties en ouderen, die dat graag willen ook kunnen verhuizen. Bij de bouw van woningen voor ouderen moet ook gelet worden op de aanwezigheid van voorzieningen, de inrichting van wijken en looproutes. Door concreet en doelgericht woonzorgbeleid te maken, kunnen gemeenten inzichtelijk maken wat er moet gebeuren en de juiste partijen verbinden, zoals ontwikkelaars, corporaties, zorginstellingen en de verschillende betrokken afdelingen van de gemeente.

Ook de behoefte aan beschermd, beschut en thuis wonen vanuit de GGZ en de nodige zorg en begeleiding die daarbij komt kijken, kan in dit beleid worden meegenomen. Om langer thuis te kunnen wonen is ook een samenhangende infrastructuur van zorg en welzijn in wijken en dorpen nodig. Het is de komende jaren een belangrijke taak van gemeenten om dit te realiseren.

6

https://bevolkingsprognose.brabant.nl/hoofdstuk/wonen-met-zorg-en-welzijn Pagina 5 van 7

ONTWIKKELINGEN MIDDEN-BRABANT Regionale capaciteit Door de zorgkantoren is in de regionale capaciteitsplannen een compleet beeld van de huidige en benodigde capaciteit van verpleegzorg uitgewerkt7. Voor de regio Midden-Brabant zijn onderstaande kenmerken in beeld gebracht.

Huidige vraagontwikkeling In onderstaand figuur wordt inzichtelijk hoeveel procent van de Wlz-klanten zorg geclusterd (intramuraal en geclusterd VPT en geclusterd PGB) ontvangen en hoeveel procent van de Wlz-klanten zorg in een thuissituatie ontvangt (MPT en ongeclusterd VPT).

7

https://www.zn.nl/zorgkantoren/regionale-capaciteitsplannen-2020-verpleegzorg Pagina 6 van 7

Regionale zorgaanbod In onderstaand figuur laten de zorgkantoren zien op welke wijze het zorgaanbod zich moet ontwikkelen willen we alle toekomstige Wlz-klanten van zorg voorzien. Hierbij is uitgegaan van gelijkblijvende overige omstandigheden.

TOEKOMSTIGE UITDAGINGEN Verpleeghuiszorg in de wijk De uitdaging voor de toekomst is verpleeghuiszorg buiten het verpleeghuis aan te gaan bieden en te faciliteren dat ouderen langer zelfstandig thuis kunnen wonen. Door het creëren van een inclusieve wijk met passende woonvormen, kunnen ouderen in hun wijk blijven wonen en naar behoefte gebruikmaken van diverse (zorg)voorzieningen. Een veilige en prettige leefomgeving draagt in hoge mate bij aan het welzijn van ouderen. Een prettige leefomgeving wordt ondersteund door een passende woonomgeving. Voor ouderen en kwetsbaren zijn voorzieningen in de nabijheid van belang. Deze dragen namelijk bij aan het welzijn waarmee de zorgvraag afneemt en daarmee ook de kosten. Uit onderzoek van de Radboud Universiteit (onder leiding van hoogleraar George de Kam) is gekeken naar de tevredenheid van ouderen in Woonservicegebieden. Dat zijn buurten, wijken of dorpen waar zorg, welzijn en wonen aan elkaar gekoppeld zijn. Ouderen wonen daar over het algemeen langer zelfstandig, gaan beter met eventuele problemen om en hun welbevinden gaat minder snel achteruit. Co-creatie Als partners binnen het woonzorglandschap (gemeenten, zorgorganisaties, woningbouwcoöperaties, verzekeraars etc.) de handen ineenslaan, kunnen we samen werken aan een samenleving waarin ouderen en kwetsbaren als mens onder de mensen blijven.

Pagina 7 van 7