21-66D - Visie buitengebied - inbreng Brabantse milieufederatie TOEGEVOEGD OP 26-09-2022

Tilburg, 23 september 2022

Aan: Gemeente Oisterwijk t.a.v. Gemeenteraad Postbus 10101 5060 GA Oisterwijk

Kenmerk: Ow 13-2122-hg Onderwerp: zienswijze visie omgevingsvisie Oisterwijk Buitengebied Geachte Raad, Wij hebben met belangstelling kennisgenomen van de ter inzage gelegde omgevingsvisie Oisterwijk Buitengebied. De Brabantse Milieufederatie (BMF) wil hierbij graag een zienswijze inbrengen. Wij zijn verheugd te kunnen constateren dat een aantal van de in 2016 door ons ingebrachte zienswijzen zijn overgenomen. Oisterwijk heeft een mooi buitengebied met op een aantal plaatsen natuurwetenschappelijke en landschappelijke waarde. Dat mag ook duidelijk naar voren komen in de omgevingsvisie. Uitgangspunt in de omgevingsvisie zou de lagenbenadering moeten zijn, oftewel de juiste functie op de juiste plek. De aanwezige waarden en kwaliteiten van de gebieden dienen de kaders te bieden voor de omgevingsvisie. Als gebieden met bijzondere waarden verloren gaan, is dit verlies in de meeste gevallen onomkeerbaar. Water en de zogenaamde lagenbenadering zijn op grond van de Interim omgevingsverordening Brabant (Iov) sturend voor ontwikkelingen en bescherming. Lelijke plekken kunnen mooi gemaakt worden. Ontwikkelingen kunnen gepaard gaan met kwaliteitsverbetering, waardoor er een fraaier landschap ontstaat. Gesproken wordt over een schil rond Natura 2000-gebieden, waarin maatregelen worden genomen ter bescherming van natuur.

Het lijkt ons een goed idee om deze zones duidelijk aan te geven en alleen functies toe te staan die natuur en de ecologische randvoorwaarden versterken. Goed dat u aandacht heeft voor bodem, water en watersysteem, met het oog op klimaatverandering. Er zou een beschermingszone om (verdroogde) natuurgebieden moeten komen. Compact bouwen en ruimte houden voor groen en water is nodig om klimaatproblemen te mitigeren. In het kader van de klimaatadaptatie is het behoud van open en onbebouwde gebieden voor de toekomst noodzakelijk. Deze gebieden kunnen van belang zijn als bufferzone en ter voorkoming van hitte-eilanden. Reserveer zowel in het landelijk als in het stedelijk gebied, vooral op de lagergelegen gebieden, voldoende ruimte voor het vasthouden van (overtollige) neerslag voor tijden van grote droogte, in het kader van klimaatadaptatie. En zorg dat deze gebieden worden gevrijwaard van functies die lage grondwaterpeilen vragen. Het water moet zo veel mogelijk binnen het gebied worden vastgehouden en niet te snel worden afgevoerd. Bomen en groen spelen een belangrijke rol in het klimaat en dragen als stadsnatuur bij aan de biodiversiteit en een gezonde leefomgeving.

Naarmate het warmer wordt, wenden bomen en groen de hitte-eilanden af door schaduw en ook bij het vasthouden van regenwater zijn bomen en boomkeuzen belangrijk; boomrijke gebieden zijn minstens een paar graden koeler. Een goed groen- en landschapsbeleid hoort in een lokale omgevingsvisie; een bomen- en landschapsverordening hoort in het omgevingsplan. In de omgevingsvisie wordt aangegeven dat wordt ingezet op energie van zonnepanelen op daken. Wij onderschrijven dit uitgangspunt. Dit uitgangspunt zorgt ervoor dat er geen onnodig ruimtebeslag wordt gelegd op gronden in het buitengebied. Er is toch al een krapte bij het combineren van de Stichting Brabantse Milieufederatie | Heuvelring 92 | 5038 CL Tilburg 013-535 6225 | bmf@brabantsemilieufederatie.nl | www.brabantsemilieufederatie.nl KVK 41095498 | BTW NL003011823B01 | IBAN NL22TRIO0212497251

verschillende functies. Ook vragen wij aandacht voor het fenomeen warmtekoppeling vanuit kassen. Zowel Haaren als Oisterwijk hebben een aantal gebieden waarin kassen zijn gesitueerd. Door gebruikmaking van warmtekoppeling zouden nabijgelegen woonwijken kunnen worden verwarmd. Wat we missen is de ambitie voor energiebesparing, want wat je bespaart hoef je ook niet op te wekken. Onder het thema Wonen en bedrijvigheid worden 8 bebouwingsconcentraties aangegeven waar u mogelijkheden ziet voor Ruimte voor Ruimte-woningen. Ten aanzien van de locatie Belversestraat te Haaren hebben wij hierbij grote bedenkingen. De Belversestraat grenst aan het cultuurhistorisch gebied Belverse Akkers waar nog restanten van bollende akkers te vinden zijn. Verdere verstening van dit gebied zou ernstig afbreuk doen aan de cultuurhistorische waarden in dit gebied, terwijl ook de openheid van het gebied verloren zal gaan. Ook met de bebouwingslocatie Holleneind te Haaren dient voorzichtig te worden omgegaan om verdere verstening te voorkomen. De Ruimte voor Ruimte-wijk aan de Kantstraat Holleneind is naar onze mening een voorbeeld van hoe het niet moet. Deze locatie doet fors afbreuk aan het aanliggende landgoed Haarendael. Ten aanzien van de bebouwingslocatie Hoog Heukelom dient ook zeker rekening te worden gehouden met het inzijggebied voor de Voorste Stroom en de Centrale Slenk.

Een bebouwingsconcentratie op deze plek kan afbreuk doen aan de hydrologie in dit gebied. Zijdelings wordt de huisvesting van arbeidsmigranten als belangrijk thema bij wonen in het buitengebied genoemd. Dit feodaal stelsel van huisvesting van arbeidsmigranten past niet meer in deze tijd. Wij gaan ervan uit dat huisvesting van deze mensen binnen de kernen wordt opgelost, dan wel in bestaande bebouwing. Ten aanzien van landgoederenontwikkeling dienen strenge voorwaarden te worden gesteld. Behalve de landgoederenregels uit de Iov, dient hiervoor ook de lagenbenadering te worden toegepast voor de ruimtelijke kwaliteit. Zorgen baren ons de recente ontwikkelingen in het Reuseldal, maar ook de ontwikkelingen in het Lot te Oisterwijk en in het Beekdal van de Achterste Stroom. Bij veel landgoedontwikkeling zien we dat natuurontwikkeling ondergeschikt is aan het bouwen van luxe villa’s. Onder het thema Recreatie en Toerisme geeft u in de omgevingsvisie een aantal zoekgebieden aan waarin hoog intensieve recreatie zou kunnen worden ontwikkeld. Passend bij een dergelijke aanpak vinden wij een uitplaatsingsbeleid voor bestaande hoog intensieve recreatie nabij Natura 2000-gebieden. Wij denken hierbij met name aan de ontwikkelingen op de Scheibaan in Oisterwijk. Een dergelijk beleid zou ook de verbinding tussen Kampina en Oisterwijkse Vennen kunnen versterken.

Tevens zou een concentratie van de recreatieve voorzieningen in de aangewezen zoekgebieden een versterking betekenen van deze functie in het Buitengebied. In de omgevingsvisie zou moeten worden vastgelegd in welke gebieden welk soort evenementen zijn toegestaan, om geluid- en lichtoverlast van deze evenementen op de natuur te voorkomen. Evenementen zijn voor mensen. Zeker de evenementen met lawaai en licht horen in principe niet thuis in of dichtbij natuur en landschap. In een omgevingsvisie moet aandacht zijn voor de locaties of zones waar evenementen kunnen plaatsvinden. Dat zal doorgaans in de kernen, of eventueel in de kernrandzone zijn. In de broedtijd dient er extra voorzichtigheid betracht te worden om te voorkomen dat evenementen schade of hinder kunnen veroorzaken voor broedvogels en wild. Door (hard en zwaar) geluid en licht kunnen dieren worden opgeschrikt of blijvend verstoord. Wij bevelen aan om strikte normen te stellen aan de geluidsbelasting aan de bron van de geluidsinstallaties en aan de beperking van de geluidsemissie van de evenementen naar de omgeving. Ten aanzien van vrijkomende agrarische gebouwen (VAB’s) in het buitengebied vragen wij aandacht voor ongewenste ontwikkelingen. Voorkomen moet worden dat zich in deze gebouwen bedrijven vestigen die een grote milieu impact hebben op het buitengebied.

Daarbij speelt niet alleen de milieu impact van het bedrijf op zich, maar ook die van het verkeer (aan- en afvoerbeweging). Samen met initiatiefnemers kan worden gezocht naar in de omgeving passende functies, die qua aard en schaal aansluiten bij de waarden van het omliggende gebied. Om te bevorderen dat er meer ruimtelijke kwaliteit wordt toegevoegd en voor klimaatadaptatie is een goede afweging van de hervestigingsmogelijkheden voor (nieuwe) functies nodig. Het gaat dan juist niet om het bieden van Stichting Brabantse Milieufederatie | Heuvelring 92 | 5038 CL Tilburg 013-535 6225 | bmf@brabantsemilieufederatie.nl | www.brabantsemilieufederatie.nl KVK 41095498 | BTW NL003011823B01 | IBAN NL22TRIO0212497251

meer en flexibele mogelijkheden, maar om een (nieuwe) functie van een VAB afhankelijk te maken van ligging in buitengebied c.q. van de aanwezige waarden en potenties. Denk bijvoorbeeld aan het ontwikkelen van ‘boerderij- Ruimte-voor-Ruimte-woningen’ binnen het bouwvlak met voldoende landschapsontwikkeling eromheen, zoals in Drenthe. Deze functieveranderingen zouden gepaard kunnen gaan met een aantal voorwaarden voor verbetering van de ruimtelijke kwaliteit, zoals sloop van stallen, minimaal percentage aan groen en landschap toevoegen, klimaatadaptatie, waterbuffers, energiedaken, (veel) minder bebouwing, beperkte tuin, open/onbebouwd houden (voormalige) agrarische gronden en dergelijke. Met het vaststellen van een geurverordening voor de gehele gemeente kunnen wij instemmen. Op deze wijze wordt ook aan het aspect leefbaarheid in het buitengebied recht gedaan. Onder het kopje visie landbouw geeft u aan dat het boomteeltgebied langs de N65 verder wordt ontwikkeld binnen het coulissenlandschap. Wij maken ons zorgen over de hydrologische consequenties van deze ontwikkelingen, mede gelet op de nabijgelegen ligging van het Natura 2000gebied Loonse en Drunense Duinen, Brand en Leemputten. Verder kan het gebruik van bestrijdingsmiddelen in deze sector van grote invloed zijn op de biodiversiteit binnen dit Natura 2000-gebied.

Ten aanzien van de ontwikkeling van boomteelt rondom de Ruysbossche Waterloop en de Raamse Loop vragen wij ons af of dit niet strijdig is met het uitgangspunt dat u hanteert ten aanzien van beekdalen. Beide waterlopen behoren tot de ecologische verbindingszone en dienen in dat kader strikt te worden beschermd. Boomteelt en intensieve teelten staan op gespannen voet met de waarden van beekdalen, natte natuurparels, open gebieden en gebieden waar de cultuurhistorische, aardkundige en archeologische waarden en natuurwaarden bescherming behoeven. Intensieve teelten hebben negatieve effecten op waterkwaliteit en -kwantiteit. Bovendien leiden grote oppervlakten boomteelt en aaneengesloten teeltondersteunende voorzieningen (TOV) tot flinke barrières voor planten- en diersoorten. Intensieve teelten kunnen, door het dichtzetten van de bodem, leiden tot effecten voor de bodem en hydrologie. In het thema Landbouw geeft u aan dat in de jonge heideontginning Moergestel en Molenakker er sprake is van primaire landbouwfunctie. Wij wijzen erop dat uit de kaart landbouw blijkt dat een aantal intensieve veehouderijbedrijven in dit gebied gelegen is binnen geringe afstand van de in de gemeente gelegen Natura 2000-gebieden. Ook hier zou het uitgangspunt moeten gelden dat deze bedrijven worden uitgeplaatst naar een locatie verder gelegen van de Natura 2000-gebieden.

Wij zijn verheugd dat u In de omgevingsvisie aandacht schenkt aan het behoud van zandpaden, in het kader van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Deze zandpaden zijn belangrijk voor de flora en fauna in het buitengebied. Een strikte bescherming hiervan tegen ongewenste ontwikkelingen achten wij dan ook noodzakelijk. Verdere uitwerking hiervan in het kader van de omgevingsvisie zien wij graag tegemoet. Stilte en duisternis zijn als omgevingskwaliteit van belang voor veel natuurwaarden. Deze waarden behoeven voldoende aandacht in de omgevingsvisie. Duistere en stille gebieden in Brabant worden steeds schaarser. De Kampina, de Logt en het Banisveld zijn aangewezen als stiltegebied. Ook de Oisterwijkse Vennen, het beekdal van de Reusel en de Kerkeindse Heide zijn stillere gebieden en kennen nog een vrijwel ongestoorde donkerte. Behoud en bescherm de stille en donkere gebieden tegen aantasting van die omgevingskwaliteiten, die een randvoorwaarde zijn voor de ecologie. Wij bevelen u aan om een kaart te maken van de stillere en donkere gebieden en voorwaarden op te nemen om duisternis en stilte te garanderen in deze gebieden. Met belangstelling zien wij de definitieve omgevingsvisie tegemoet. Met duurzame groet,

Femke Dingemans, directeur Brabantse Milieufederatie Stichting Brabantse Milieufederatie | Heuvelring 92 | 5038 CL Tilburg 013-535 6225 | bmf@brabantsemilieufederatie.nl | www.brabantsemilieufederatie.nl KVK 41095498 | BTW NL003011823B01 | IBAN NL22TRIO0212497251