21-60B- Vaststellen Transitievisie Warmte gemeente Oisterwijk- raadsvoorstel geamendeerd aanvaard

Raadsvoorstel Onderwerp: Vaststellen Transitievisie Warmte gemeente Oisterwijk

Zaaknummer: 93905

Raadsvergadering d.d. 16 december 2021

Raadsvoorstelnr: 21-60B

Afdeling

Contactpersoon/email

Ruimte

Maurice van de Sande/ maurice.vande.sande@oisterwijk.nl

Voorstel Wij stellen u voor: 1. de Transitievisie Warmte gemeente Oisterwijk vast te stellen

Inleiding In het landelijke Klimaatakkoord is afgesproken dat de CO2-uitstoot in 2030 met 49% moet zijn afgenomen en in 2050 met 95% (t.o.v. 1990). Het landelijke Klimaatakkoord is de Nederlandse uitwerking van het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015. Doel van het Parijsakkoord is dat we de wereldwijde opwarming van de aarde in 2050 tot maximaal twee graden hebben weten te beperken. Eén van de vervolgafspraken in het landelijke Klimaatakkoord is dat alle gemeenten uiterlijk eind 2021 een Transitievisie Warmte (hierna: TvW) moeten vaststellen. In de TvW leggen gemeenten vast hoe en volgens welk tijdspad de overstap plaatsvindt naar een aardgasvrij en duurzaam warmtesysteem voor de gebouwde omgeving. Na vaststelling van de TvW worden concrete plannen gemaakt om uitvoering te geven aan de warmtetransitie. Het uiteindelijke doel is dat alle woningen en gebouwen in ons land in 2050 aardgasvrij zijn. U bent als raad vanaf de start betrokken bij het opstellen van de TvW. Tijdens de raadsinformatieavond van 24 februari 2021 vond de aftrap plaats van het proces om te komen tot de TvW. In de raadsontmoeting op 16 september j.l. hebben wij met u aan de hand van een discussienotitie van gedachten gewisseld over de richting en het ambitieniveau van de TvW en over welke warmtetransitie-aanpak we in onze gemeente kiezen.

De input die we tijdens de raadsontmoeting hebben verzameld hebben we meegenomen in de TvW die nu ter vaststelling voorligt.

Argumenten 1.1

Hiermee geeft de gemeente Oisterwijk uitvoering aan de afspraken uit het landelijke Klimaatakkoord In het landelijke Klimaatakkoord is vastgelegd dat gemeenten uiterlijk eind 2021 een TvW moeten vaststellen. Gemeenten hebben hiermee van het rijk de regiorol gekregen over de

1

lokale warmtetransitie. Achterliggende gedachte hierbij is dat gemeenten met hun kennis van lokale kansen en obstakels een goede positie hebben om met de stakeholders die zijn betrokken bij de warmtetransitie in gesprek te gaan en afspraken te maken. Belangrijk hierbij is dat de transitie niet alleen een technisch-economische opgave is, maar ook een sociale opgave. De TvW is daarom opgebouwd uit beide sporen. 1.2

De TvW is de nadere uitwerking van de Regionale Structuur Warmte uit de Regionale Energie- en Klimaatstrategie Op 3 juni jl. heeft uw raad de Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant (REKS) vastgesteld. Een onderdeel van de REKS is de Regionale Structuur Warmte. In de Regionale Structuur Warmte staat o.a. hoeveel warmte we in de regio nodig hebben, in hoeverre we de warmtevraag kunnen terugdringen (bijv. door isolatie) en welke duurzame warmtebronnen er binnen de regio beschikbaar zijn. De uitwerking van de Regionale Structuur Warmte op lokaal niveau is opgenomen in de voorliggende TvW voor de gemeente Oisterwijk. 1.3

De TvW is tot stand gekomen in samenwerking met alle betrokken stakeholders en geeft een eerste houvast voor woning- en gebouweigenaren De overgang naar aardgasvrij wonen en werken heeft grote gevolgen voor onze inwoners en ondernemers. Draagvlak voor de warmtetransitie is daarom erg belangrijk. Om deze reden hebben wij onze inwoners en ondernemers vanaf de start nadrukkelijk meegenomen in het proces om te komen tot de TvW. Naast gesprekken met individuele inwoners en wijk- en dorpsraden hebben wij in het voor- en najaar ook informatieavonden gehouden (resp. op 28 april en 5 oktober). Tijdens deze avonden werden onze inwoners en ondernemers geïnformeerd over het proces van de TvW en konden zij meedenken, meediscussiëren en aangeven wat zij belangrijk vinden in het kader van de warmtetransitie. Behalve onze inwoners hebben wij ook andere stakeholders (door middel van meerdere stakeholderssessies) betrokken bij het opstellen van de TvW, waaronder de woningcorporaties, energiecoöperaties, ondernemersverenigingen, ContourdeTwern, onderwijs, waterschap, ZLTO en netbeheerder Enexis. De input die we hebben opgehaald tijdens de gehouden gesprekken en werksessies hebben we meegenomen bij het opstellen van de TvW.

1.4 De TvW is een route voor een geleidelijke overgang naar een aardgasvrije gemeente In de TvW schetsen we een route voor de geleidelijke overgang naar een aardgasvrij Oisterwijk. Per wijk/ buurt hebben we een inschatting gemaakt van welke aardgasvrije manieren van verwarmen kansrijk zijn. Het doel is dat alle woningen en gebouwen in ons land in 2050 aardgasvrij zijn. Maar de aardgasvrije oplossingen voor de diverse wijken en buurten staan nog niet vast. En ook de exacte planning nog niet. De TvW is een eerste verkennende stap. Elke vijf jaar maken we een geactualiseerde versie (dit is vastgelegd in het Klimaatakkoord). 1.5

De keuze van zogenaamde ‘kansrijke wijken en buurten’ in de TvW is gebaseerd op een multi-criteria analyse In samenspraak met de stakeholders is een zogenaamde multi-criteria analyse uitgevoerd om een rationele keuze te kunnen maken van welke wijken en buurten in onze gemeente het meest kansrijk zijn in het kader van de warmtetransitie. Hierbij is onder andere gekeken naar de aanwezigheid van duurzame warmtebronnen, natuurlijke momenten (bijv. geplande infrastructurele werkzaamheden in een wijk), het woningbezit van de woningcorporaties, de technische staat van woningen en gebouwen, de kosten en betaalbaarheid van de maatregelen en eventuele lopende duurzaamheidsinitiatieven in wijken en buurten.

2

Uit de analyse komt naar voren dat wijken/ buurten in de omgeving Klompven/Eikenven, Europalaan/Hondsbergselaan, Bunders, Dotterplein/Wildemanstraat en de kernen Moergestel en Haaren het meest geschikt zijn om de warmtetransitie te starten (de zogenaamde kansrijke wijken en buurten). Specifiek in deze wijken en buurten gaan we na vaststelling van de TvW in gesprek met de inwoners en ondernemers en onderzoeken we of er voldoende draagvlak is (en wat er nodig is) om stappen te gaan zetten richting aardgasvrij. 1.6

In de TvW zijn de acties vastgelegd die wij de komende jaren in het kader van de warmtetransitie willen uitvoeren Concreet houdt de opdracht vanuit het Klimaatakkoord voor de gemeente Oisterwijk in dat vóór 2030 5,5 miljoen m3 aardgas moet worden verminderd in de gebouwde omgeving (dit zijn woningen, bedrijven en instellingen) in Oisterwijk. In de TvW is vastgelegd dat wij, om deze opdracht te kunnen realiseren, in de periode tot 2030 de volgende acties willen uitvoeren: Allereerst gaan we in gesprek met de inwoners en ondernemers van de kansrijke wijken en buurten. Hierbij betrekken wij ook alle overige relevante stakeholders. Samen met alle betrokken partijen onderzoeken we of er voldoende draagvlak is om de eerste stappen te gaan zetten richting een aardgasvrije wijk. In wijken waar dat het geval is starten we met het opstellen van een wijkuitvoeringsplan. Daarin wordt verder uitgewerkt hoe de transitie daadwerkelijk gaat plaatsvinden. Ook dit doen we uiteraard samen met de stakeholders. Op basis van de ervaringen in de eerste wijken kunnen vervolgens ook in de overige kansrijke wijken en buurten wijkuitvoeringsplannen worden opgesteld. Daarnaast ontwikkelen we een collectieve, gemeentebrede aanpak voor alle woningen en gebouwen in onze gemeente, die is gericht op de ‘geen spijt maatregelen', zoals isoleren, plaatsen van zonnepanelen, etc.

Immers: alle energie die niet wordt gebruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt. Deze collectieve aanpak kan zowel op het niveau van de gehele gemeente worden uitgewerkt, maar ook op clusterniveau, waarin in gebieden met dezelfde bebouwing bijv. collectieve inkoopacties worden georganiseerd, een gerichte informatievoorziening wordt opgezet of een voorbeeldwoning wordt gerealiseerd. Tenslotte is het nodig om verder onderzoek te (laten) doen naar kansrijke warmtetechnieken voor een warmtenet, zoals aquathermie uit de Voorste Stroom en thermische energie uit afvalwater uit de RWZI in Haaren. Dit zijn warmtebronnen die vanuit de uitgevoerde analyses als kansrijk worden gezien.

Kanttekeningen 2.1 Er bestaat onzekerheid over betaalbaarheid en toekomstige ontwikkelingen De oplossingen om woningen en gebouwen aardgasvrij te maken brengen kosten met zich mee. Investeringen in gebouwen, infrastructuur, warmtebronnen, etc. moeten door eigenaren worden gedragen. Hoe die kosten worden verdeeld en hoe we ervoor kunnen zorgen dat de warmtetransitie voor iedereen haalbaar en betaalbaar is, zijn vraagstukken die voor een groot deel op landelijk niveau moeten worden opgelost. Belangrijk daarbij is dat we alles op alles zetten om energiearmoede te voorkomen. Daarnaast zijn er nog veel onzekerheden en onvoorspelbaarheden die samenhangen met de overgang van aardgas naar andere duurzame energietechnieken. Zo weten we nog niet welke bruikbare nieuwe technieken de komende jaren ontwikkeld gaan worden.

3

2.2 De wettelijke instrumenten voor gemeenten zijn nog niet toereikend We staan aan het begin van een lang traject. Als gemeente hebben we op dit moment geen bevoegdheid om voor bestaande bouw te besluiten dat er geen aardgas meer wordt gebruikt, noch dat gebouweigenaren kunnen worden verplicht om op een warmtenet aan te sluiten. Hiervoor wordt op landelijk niveau gewerkt aan een nieuwe Warmtewet, waarmee warmtenetten beter worden gereguleerd en waarin gemeenten nieuwe bevoegdheden krijgen rondom het aansluiten op warmtenetten en belangen van inwoners worden beschermd. 2.3

De ambities in het kader van de warmtetransitie en de daarmee gepaard gaande uitvoeringskosten zijn groot Na vaststelling van de TvW begint ‘het echte werk’ en gaan we samen met alle betrokken stakeholders aan de slag met het uitvoeren van de in de TvW opgenomen acties. De ambities in het kader van de warmtetransitie zijn groot. Voor het realiseren hiervan zijn we sterk afhankelijk van financiële middelen van het rijk en/of subsidies. Zie hiervoor het kopje Financiën.

Samenwerking Omdat de gemeenten Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk op hetzelfde moment voor eenzelfde opdracht staan, is besloten om het proces van het opstellen van de TvW zoveel mogelijk in GHO-verband op te pakken. Op deze manier kon kennis op dit onderwerp worden gedeeld en konden taken waar mogelijk efficiënter in gezamenlijkheid worden uitgevoerd. Uitgangspunt daarbij was dat iedere gemeenteraad zijn eigen lokale TvW vaststelt. De TvW is tot stand gekomen in samenwerking met alle betrokken stakeholders; inwoners, ondernemers, woningcorporaties, energiecoöperaties, ContourdeTwern, onderwijs, waterschap, ZLTO en netbeheerder Enexis.

Financiën Het vaststellen van de TvW heeft geen directe financiële consequenties. Echter, de regierol die onze gemeente in het kader van de warmtetransitie heeft bij de uitvoering van de TvW, zal de komende jaren wel een capaciteits- en middelenvraagstuk met zich meebrengen. Wij zijn hierbij sterk afhankelijk van financiële middelen van het rijk. Op dit moment is nog niet duidelijk hoeveel geld het rijk de komende jaren aan onze gemeente beschikbaar stelt om deze regierol te kunnen vervullen. In de Septembercirculaire 2021 heeft het rijk bepaald dat aan gemeenten en mede-overheden in 2022 incidenteel een totaalbedrag van € 72,5 miljoen beschikbaar wordt gesteld voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. Dit om te voorkomen dat de uitvoering van het Klimaatakkoord stil komt te vallen. Een deel van dit bedrag zal via de gemeenten lopen. Besluitvorming over de uitkeringsvorm en de verdeelsystematiek vindt later dit jaar plaats. Het is aan een nieuw kabinet om een besluit te nemen over de totale uitvoeringskosten voor de periode na 2022. Mocht bij de berap 2022 bekend zijn welke verdeelsystematiek wordt gehanteerd voor gemeenten, dan zullen de financiële consequenties hierin worden verwerkt.

Daarnaast bereidt het programmabureau Regio Hart van Brabant op dit moment, in samenwerking met de woningcorporaties in de regio, een Europese subsidieaanvraag (ELENAsubsidie) voor ten behoeve van de uitvoering van de warmtetransitie. Hiermee hoopt de regio enkele miljoenen aan onderzoeks- en ontwikkelsubsidie te verwerven.

4

Communicatie De warmtetransitie is niet alleen een technisch-economische opgave, maar ook een sociale opgave. Het is een complex traject met een lange adem, waarbij onze inwoners en ondernemers nadrukkelijk betrokken moeten worden. De gebouwen kunnen technisch nog zo geschikt zijn om aardgasvrij te worden, wanneer iemand niet wil of niet kan meedoen, zal er niets gebeuren. Vanaf de start hebben we daarom alle betrokken stakeholders intensief meegenomen in het proces om te komen tot de TvW. Deze stakeholders worden –na vaststelling van de TvWuiteraard ook betrokken bij de uitvoering van de visie, het opstellen van concrete wijkuitvoeringsplannen, etc. Belangrijk is dat voor het uitvoeren van de TvW een gerichte communicatie- en participatieaanpak wordt gevolgd. Via deze aanpak, die per wijkuitvoeringsplan wordt bepaald, betrekken we inwoners en andere gebouweigenaren en motiveren we ze om stappen te zetten in het verduurzamen van hun woning/gebouw. In deze aanpak zal ook het Oisterwijkse energieloket een belangrijke rol gaan vervullen (informeren en adviseren).

Vervolg/ uitvoering Starten met de uitvoering van de TvW betekent zeker niet meteen ‘met de schop in de grond’. Zoals hierboven reeds is aangegeven gaan we –samengevat- na vaststelling van de TvW eerst met onze inwoners, ondernemers en overige stakeholders in de verschillende kansrijke wijken en buurten in gesprek, om samen met hen te onderzoeken of er voldoende draagvlak is om stappen te gaan zetten richting een aardgasvrije wijk. In wijken waar voldoende draagvlak is starten we met het (gezamenlijk) opstellen van een wijkuitvoeringsplan. Daarnaast ontwikkelen we een collectieve aanpak voor de gehele gemeente Oisterwijk die is gericht op het nemen van ‘geen spijt maatregelen’ (zoals isoleren, plaatsen van zonnepanelen, etc.) en onderzoeken we de kansen voor de aanleg van warmtenetten binnen de gemeente.

Evaluatie In het landelijke Klimaatakkoord is vastgelegd dat de TvW iedere vijf jaar moet worden geëvalueerd en geactualiseerd, aangezien de technologische ontwikkelingen en innovaties op het gebied van de warmtetransitie snel gaan. Hierdoor is het mogelijk periodiek de voortgang te volgen en op tijd bij te sturen als blijkt dat het einddoel of de tussendoelen buiten beeld raken of wellicht effectiever gerealiseerd kunnen worden. In onze jaarlijkse ‘voortgangsrapportage Duurzaamheidsagenda’ zullen wij u telkens rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de TvW.

Bijlagen

-

Transitievisie Warmte gemeente Oisterwijk

5

Ter inzage gelegde stukken N.v.t.

Oisterwijk 2 november 2021, Het college, de secretaris,

de burgemeester,

Coen Boode

Hans Janssen

6

Raadsbesluit Voorstel tot vaststelling van de Transitievisie Warmte gemeente Oisterwijk

De raad van de gemeente Oisterwijk, gelezen het voorstel van het college d.d. 2 november 2021, afdeling Ruimte, raadsvoorstel nr. 21-60B;

gelet op het landelijke Klimaatakkoord, de REKS en de Duurzaamheidsagenda gemeente Oisterwijk;

Besluit: de Transitievisie Warmte gemeente Oisterwijk vast te stellen, met inachtneming van de volgende wijzigingen (amendement): In de tekst van de TransitieVisie Warmte Gemeente Oisterwijk, 1. In hoofdstuk 5 op pagina 24 de volgende paragraaf toe te voegen: 5.7 Woningbouwcorporaties Met de woningbouwcorporaties gaan we bespreken en onderzoeken op welke wijze zij bij kunnen dragen aan de CO2-emissievermindering en gasloos wonen in hun woningenbestand, en op welke manier de gemeentelijke overheid daar een bijdrage aan kan leveren, financieel, in lobby of in regelgeving. Daarin betrekken we, wijkonafhankelijk, het hele woningenbestand van de corporaties in de hele gemeente. Door met de woningbouwcorporaties samen op te trekken bereiken we met een beperkt aantal opdrachtgevers toch veel inwoners, waaronder veel met lagere inkomens. Daarmee zetten we ook een belangrijke stap in het voorkomen van energiearmoede. Omdat woningbouwcorporaties aangeven weinig middelen tot investeren beschikbaar te hebben, zullen we met hen kijken naar alternatieve financieringsoplossingen en terugverdienmodellen. Denk daarbij aan derden die de last van de groene investering van een corporatie overnemen, maar daar wel een vergoeding voor terugverlangen. Voorwaarde is wel dat voor de huurders een eventuele huurverhoging meer dan gecompenseerd wordt door de lagere energierekening. 2.

In de samenvatting op pagina 3 in de paragraaf Globale Planning na de woorden ‘waaronder de woningcorporaties, energiecoöperaties en de netbeheerder.’ de volgende alinea toe te voegen: Met de woningcorporaties onderzoeken we sowieso op welke wijze zij bij kunnen dragen aan de CO2-emissievermindering en gasloos wonen in hun hele woningenbestand in onze gemeente, en op welke manier wij daar als gemeente een bijdrage aan kunnen leveren.

7

3. En de paragraafnummering dienovereenkomstig aan te passen. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Oisterwijk op 16 december 2021. de griffier,

de voorzitter,

Daniëlle Robijns

Hans Janssen

8