21-50 Startnotitie woonzorgvisie gemeente Oisterwijk 2021 - bijlage 1 Startnotitie Woonzorgvisie gemeente Oisterwijk 2021

Startnotitie Woonzorgvisie gemeente Oisterwijk april 2021

1. Aanleiding

Gemeente Oisterwijk heeft een Woonvisie uit 2011 (geactualiseerd in 2016). In deze Woonvisie komen actuele thema’s zoals wonen & zorg, jongeren, statushouders, arbeidsmigranten, woonwagens, etc. niet aan bod. Ook is er nog niets opgenomen over de kern Haaren, die per 1 januari 2021 aan Oisterwijk is toegevoegd. Een visie op en doelen voor actuele thema’s ontbreken en woningbehoeften zijn onvoldoende in beeld. Dit maakt het momenteel dan ook lastig om te sturen op gewenste ontwikkelingen. Dit geldt voor het maken van Prestatieafspraken met woningcorporaties, maar ook voor het sturen op initiatieven uit de markt. Gemeente Oisterwijk beschikt ook nog niet over een visie op wonen in combinatie met wonen en zorg: een Woonzorgvisie. Vraag en aanbod op wonen in relatie tot zorg zijn onvoldoende in beeld, waardoor het moeilijk is om te kunnen beoordelen of initiatieven juist een bijdrage leveren aan de ontwikkelingen in onze gemeente, of juist niet. Wij als college, willen daarom een proces opzetten om te komen tot een nieuwe Woonzorgvisie. Dit is conform wat is opgenomen in het bestuursakkoord. In dit proces laten wij ons ondersteunen door een advies- en onderzoeksbureau. De startnotitie beschrijft de route om te komen tot een Woonzorgvisie.

Ze gaat in op het doel, het beschrijven van de huidige situatie (onderzoeksfase), het komen tot een visie en vervolgens tot een uitvoeringsprogramma. Tevens besteedt de notitie aandacht aan het proces en de planning. Aan uw raad vragen we in te stemmen met de voorgestelde route en de aangegeven kaders en randvoorwaarden zoals benoemd in deze startnotitie.

2. Doel Het college wil graag een integrale Woonzorgvisie laten opstellen in 2021. Deze visie moet een combinatie zijn tussen wonen en wonen in relatie tot zorg: een Woonzorgvisie. Voor ons zijn deze thema’s in elkaar vervlochten. We willen daarmee een toekomstbestendig document, dat tenminste voor de duur van deze raadsperiode (gestart 1 januari 2021, tot de gemeenteraadsverkiezingen over 5,5 jaar) gebruikt kan worden. De Woonzorgvisie is voor ons een visiedocument dat we kunnen gebruiken om de stip op de horizon te bepalen. Dit in samenwerking met stakeholders. De visie helpt ons focus aan te brengen. Het beantwoordt de vraag ‘Wat voor gemeente willen wij zijn en hoe willen we daar komen?’. We willen hiermee keuzes maken in de richting die we op willen gaan en daarvoor kaders aanbrengen. De Woonzorgvisie is inspirerend en nodigt partijen uit om een bijdrage te leveren aan de gemeentelijke doelstellingen.

1

3. Drie componenten Het proces om te komen tot een Woonzorgvisie bestaat voor ons uit verschillende componenten: een behoefteonderzoek om de huidige situatie in beeld te brengen, het komen tot een visie en het opstellen van een uitvoeringsprogramma. Onderstaand lichten we deze componenten toe.

3.1 Behoefte onderzoek Als basis voor de Woonzorgvisie willen we in kaart brengen wat de huidige stand van zaken is rondom vraag en aanbod naar wonen en wonen in relatie tot zorg in onze gemeente. Als je wilt bepalen waar je naar toe wilt, moet je immers weten waar je vandaan komt. We willen een gezamenlijk vertrekpunt hebben, om vervolgens samen met stakeholders het juiste gesprek te kunnen voeren over waar we als gemeente heen willen (de stip op de horizon). Onderdelen die in beeld worden gebracht zijn (niet uitputtend):  Inzicht in huidige opbouw van de bevolking en te verwachten trends en ontwikkelingen (tweedeling in de samenleving, veranderde bevolkingssamenstelling, langer thuis wonen etc.);  Inzicht in de huidige woningvoorraad: o Inzicht in verschillende type woningen (grondgebonden/gestapeld, koop/huur) o Inzicht in prijscategorieën o Inzicht in specifieke woonvormen  Geclusterd wonen: groepswonen/instellingszorg/24/7 zorg aanwezig  Geclusterd wonen: zorg oproepbaar  Gespikkeld wonen: begeleid wonen o Inzicht in bestaand aanbod van geschikte woningen voor specifieke doelgroepen o Inzicht in aantallen vrijkomende woningen per soort (particulier, sociaal en zorggeschikt) o Inzicht in duurzaamheidsopgave voor bestaande woningen  Inzicht in verschillende doelgroepen, waarbij speciale aandacht voor:  Senioren (naar relevante leeftijdscohorten) o Ouderen met zorg-

of ondersteuningsvraag (Wmo) o Ouderen met Psychogeriatrische zorgvraag naar zorgzwaarte (WLZ/ZVW) o Ouderen met een Somatische zorgvraag naar zorgzwaarte (WLZ/ZVW)  Jongeren o Reguliere starters o Kwetsbare jongeren die uitstromen uit Jeugdzorg  Cliënten en uitstroom Beschermd Wonen  Cliënten en uitstroom Maatschappelijke Opvang  Mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking (LG en VG)  Vergunninghouders, Arbeidsmigranten, Woonwagenbewoners  Inzicht in slaagkansen van de verschillende doelgroepen op de woningmarkt  Inzicht in behoefte aan verschillende type woningen: o Onderverdeling zowel in type woning, prijscategorie als woonvorm in relatie tot de doelgroepen o Inzicht in toekomstwaarde en geschiktheid van beschikbare woningaanbod i.r.t. de verwachte ontwikkelingen o Inzicht in mogelijke knelpunten in de match van vraag en aanbod aan passende woningen nu en op termijn (2021, 2025, 2030, 2040);

2







Informatie op wijk/buurt/kern niveau. Waaruit blijkt wat voor wijk het is, welke mensen er wonen, welke voorzieningen er zijn, welke problemen er zich voor doen. Dus o.a.:  Demografie  Leefbaarheid  Voorzieningen (ontmoeten, dagbesteding, winkels, gezondheidszorg)  Sociale en financiële draagkracht (leefbaarheid) Inzicht in trends en ontwikkelingen op het gebied van zorg en welzijn, o.a.:  Van Beschermd Wonen naar weer thuis  Langer zelfstandig thuis blijven wonen  Korting op financiering vanuit het Rijk op gemeentelijke budgetten  Andere landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen Inzicht in zorginstellingen in gemeente Oisterwijk (aantallen, typen en financieringsvorm)

De onderzoeksfase levert een document op (behoefte onderzoek), dat gepresenteerd kan worden aan uw raad en aan de betrokken partners (via een stakeholdersanalyse worden de diverse stakeholders in beeld gebracht, waarbij ook de rol van de stakeholders wordt bepaald) en hier vervolgens het gesprek over aan te gaan. Hierbij willen we graag overeenstemming bereiken over de data die we hanteren als startpunt.

3.2 Woonzorgvisie In de Woonzorgvisie wordt bepaald wat onze visie is voor ten minste de komende raadsperiode, met een doorkijk naar de langere termijn. We doen dit door ambities te stellen voor de toekomst. Deze ambities kunnen thematisch zijn (bijvoorbeeld duurzaamheid/biodiversiteit/klimaatadaptatie), maar ook gebiedsgericht. Met het stellen van deze ambities bepalen we onze focus. De Woonzorgvisie vormt zo een koers gevend document op het gebied van wonen en woonzorg. Er moet een doorkijk op hoofdlijnen worden gemaakt over hoe we deze ambities willen bereiken. De Woonzorgvisie fungeert ook als de paraplu van ons woon- en woonzorgbeleid. De Woonzorgvisie is het overkoepelende document, waar andere deeluitwerkingen 1 onder gehangen kunnen worden. Het vormt ook de basis voor instrumenten die we kunnen inzetten om onze doelen te bereiken2. We onderscheiden in onze gemeente vier verschillende kernen (Oisterwijk, Moergestel, Haaren en Heukelom) en een groot buitengebied, waarbij binnen grotere kernen ook nog verschillende wijken/buurten te onderscheiden zijn. Ieder gebied heeft een andere identiteit, andere kansen en mogelijkheden. De ambities per gebied brengen we graag in beeld, wat is waar nodig (denk aan een combinatie van het welzijn, de zorg en de woningen in de buurt).

We verwachten van de Woonzorgvisie ten minste het volgende:  Een realistische visie die haalbaar is binnen de looptijd (ten minste de raadsperiode);  Op visie-niveau, het bepalen van de ambities voor gemeente Oisterwijk;  Inzicht in de koers die nodig is om de ambities te realiseren; 1

In regionaal (Hart van Brabant) verband werken we op dit moment aan het opstellen van beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten en aan een beleidskader over woonwagenbewoners. 2 De raad heeft een Integraal Afwegingskader Woningbouwinitiatieven vastgesteld in 2020. Dit afwegingskader zou op basis van de nieuwe Woonzorgvisie geactualiseerd moeten worden en ingezet worden om te bepalen aan welke initiatieven we medewerking zullen verlenen.

3

 

Commitment en realisatiekracht achter het behalen van de ambities, mede eigenaarschap van stakeholders zoals woningcorporaties en zorgpartijen; Uitwerkingen zowel thematisch als gebiedsgericht.

3.3 Uitvoeringsagenda (woonagenda) In onze nieuwe Woonzorgvisie houden we de uitvoering graag gescheiden van het visiedocument3. Op die manier is het duidelijk wanneer het om kaders gaat (de visie) en wanneer het gaat om de uitvoering (de uitvoeringsagenda). Op basis van de Woonzorgvisie wordt dan ook een Uitvoeringsagenda opgesteld die we periodiek actualiseren. In de Uitvoeringsagenda benoemen we wie waarvoor aan de lat staat. Indien het proces om te komen tot de Woonzorgvisie goed is doorlopen met de stakeholders, zullen zij eigenaarschap vertonen en (vanzelfsprekend) bijdragen in de uitvoering. Ook willen we in de Uitvoeringsagenda concrete acties per wijk/buurt/kern benoemd zien. Deze acties zorgen er samen voor, dat de ambitie, uit het visiedocument voor de desbetreffende wijk/buurt/kern wordt behaald.

We verwachten ten minste het volgende ten aanzien van de uitvoeringsagenda:  Proces wordt doorlopen samen met de stakeholders, waarbij we gaan voor commitment en eigenaarschap op de acties;  Elke wijk/buurt/kern heeft zijn eigen set met acties, waarbij aandacht is voor de identiteit van het desbetreffende gebied;  Haalbare en realistische acties met duidelijk inzicht over wat, wanneer en door wie;  Helderheid over de gewenste prioritering;  Heldere link tussen de acties uit de uitvoeringsagenda met de Woonzorgvisie;  Dat waar mogelijk de voorbereidingen voor het opstellen van de uitvoeringsagenda, tegelijkertijd worden uitgevoerd met het opstellen van de Woonzorgvisie.

4. Proces 4.1

Behoefte onderzoek

Het proces wordt gestart met de uitvoering van het behoefte onderzoek zoals omschreven in § 3.1. In deze fase wordt ook een stakeholdersanalyse uitgevoerd, waarbij de stakeholders in kaart worden gebracht en waarbij ook wordt bepaald welke rol zij innemen in het proces.

4.2.

Woonzorgvisie

Het proces om te komen tot de Woonzorgvisie richten we graag in volgens de BOB-systematiek. Dit wil zeggen in drie fases: Beeldvorming, Oordeelsvorming, Besluitvorming.

1.

Beeldvormende fase

De eerste fase, de Beeldvormende fase is bedoeld om één gezamenlijk vertrekpunt te bepalen. Als het behoefte onderzoek (voldoende) is afgerond om de relevante inzichten te kunnen presenteren, starten de beeldvormende sessies met diverse stakeholders. In deze sessies wordt 3

Onze huidige Woonvisie is een combinatie van een visie met Uitvoeringsagenda. In onze nieuwe Woonzorgvisie houden we de uitvoering liever gescheiden van het visiedocument. Hierdoor ontstaat een separate Uitvoeringsagenda die periodiek geactualiseerd kan worden. Deze vervangt de Woonagenda 2019-2023.

4

besproken welke opgaven we zien in onze gemeente. De sessies worden (ten minste) gehouden met:  Gemeenteraad  Woningcorporaties en hun huurdersverenigingen  Zorg- en welzijnsinstellingen  Adviesraad sociaal domein  Marktpartijen: makelaars, ontwikkelaars, beleggers  Inwoners, dorps- en wijkraden, seniorenverenigingen, jongeren4, etc. Er is ten minste één beeldvormende sessie met de gemeenteraad nodig (tijdens een raadsontmoeting), daarnaast ten minste één beeldvormende sessie over wonen in brede zin en één beeldvormende sessie over wonen in relatie tot zorg. We willen ook graag met bewoners in gesprek5. We werken nog nader uit hoe dit ingericht wordt.

2. Oordeelsvormende fase In de beeldvormende fase is een beeld geschetst van de huidige situatie en van de verwachte toekomstige situatie aan de hand van trends en ontwikkelingen. Ook is opgehaald welke opgaven de verschillende stakeholders zien voor de toekomst. De volgende stap is om deze beelden en opgaven om te zetten in verschillende scenario’s. Er zijn namelijk verschillende opties mogelijk om te werken aan de opgaven en de gemeente die we willen zijn. Per scenario wordt weergegeven welke voor- en nadelen er zijn. Wij zien in ieder geval voor ons dat er scenario’s uitgewerkt worden voor gemeente Oisterwijk, maar ook op buurt/wijk/kern niveau. De scenario’s worden uitgewerkt op visieniveau. Er worden in deze fase opnieuw sessies gehouden met de stakeholders. In deze sessies worden er standpunten bepaald t.a.v. de scenario’s. Er vindt ten minste één sessie plaats met de gemeenteraad tijdens een raadsontmoeting. De invulling van de sessies zal afhankelijk zijn van de verschillende scenario’s (we laten het aan het adviesbureau om een voorstel te doen over de sessies die nodig zijn). We vinden het belangrijk dat er een gedragen visie komt. Tijdens de sessies moet er ook aandacht zijn voor eigenaarschap en de rol van de verschillende stakeholders bij de verschillende scenario’s.

De standpunten die tijdens de sessies bepaald worden vormen de basis voor de uiteindelijke Woonzorgvisie.

3. Besluitvormende fase In de besluitvormende fase ligt er een concept Woonzorgvisie voor ter vaststelling aan de gemeenteraad. Hiervoor wordt ook een advies gevraagd aan de Adviesraad Sociaal Domein Oisterwijk. Ter voorbereiding op het besluit wordt in het raadsplein de Woonzorgvisie besproken, eventueel met stakeholders en bewoners. Vervolgens wordt het besluit over de vaststelling genomen in een raadsvergadering.

4

Jongeren zijn voor consultatie nog niet goed georganiseerd in onze gemeente. We denken nog na over hoe we hen aan tafel krijgen op een manier die hen aanspreekt. 5 Binnen gemeente Oisterwijk loopt in 2021 ook het traject om te komen tot een actualisering van de omgevingsvisie. Om te voorkomen dat te veel gevraagd wordt van bewonersparticipatie proberen we deze beide trajecten te combineren. Dat wil zeggen dat in sessies met/of uitvragen aan bewoners ook vragen gesteld kunnen worden ten behoeve van de omgevingsvisie. Afstemming daarover is noodzakelijk.

5

4.3

Uitvoeringsagenda

Na de vaststelling van de Woonzorgvisie, is bepaald wat de visie van gemeente Oisterwijk is op het gebied van wonen en wonen in relatie tot zorg, voor ten minste deze bestuursperiode (5,5 jaar). De koers over hoe daar te komen is daarmee ook bepaald. Deze koers dient echter nog concreet uitgewerkt te worden. Dit gebeurt in de Uitvoeringsagenda. We verwachten dat er al tijdens het opstellen van de Woonzorgvisie gewerkt wordt aan het opstellen van de Uitvoeringsagenda. Want informatie die tijdens de voorbereiding van de Woonzorgvisie wordt opgehaald, kan benut worden voor de Uitvoeringsagenda. In de Uitvoeringsagenda wordt per ambitie (gebiedsgericht of thematisch) bepaald welke activiteiten de komende jaren door het college worden uitgevoerd. Omdat we verwachten dat er ook eigenaarschap is van de verschillende stakeholders dient dit ook met hen afgestemd te worden. De vaststelling van de Uitvoeringsagenda vindt plaats door het college van burgemeester en wethouders.

5. Middelen De financiële middelen voor de woonzorgvisie zijn reeds beschikbaar gesteld in de begroting 2021 (€ 50.000 uit frictiebudget Haaren). Daarnaast worden middelen gebruikt die de gemeenteraad bij de PPN 2019-2022 beschikbaar heeft gesteld om de woon en zorg behoefte in beeld te brengen (€ 80.000: kostenplaats 6040316, grootboeknummer 4351000).

6.

Planning6

Het college legt een startnotitie aan de gemeenteraad voor. De behandeling daarvan vindt plaats op 8 april tijdens het raadsplein (bespreektafel) en hierover wordt besloten tijdens de raadsvergadering op 22 april. Ons streven is om de Woonzorgvisie door uw gemeenteraad vast te laten stellen op 16 december 2021. De Uitvoeringsagenda wordt later in 2022 vastgesteld door het college. Om daar te komen hebben we de volgende bestuurlijke planning opgesteld. Voor het consulteren van de stakeholders stellen we nog een aparte planning op. 1. Beeldvorming (analyse cijfers + ophalen opgaven):  Raadsontmoeting: 10 juni 2021 2. Oordeelsvorming (bespreken scenario’s en standpunten):  Raadsontmoeting: 16 september 3.   

Besluitvorming (vaststellen Woonzorgvisie): Collegevergadering: 9 november 2021 Raadsplein: 2 december 2021 Raadsvergadering: 16 december 2021

4. Uitvoeringsagenda  De Uitvoeringsagenda wordt na vaststelling van de Woonzorgvisie vastgesteld door het college. De streefdatum voor vaststellen door het college is 1 maart 2022.

6

De planning stemmen we nog nader af op haalbaarheid met het adviesbureau.

6

7. Interne organisatie Kernteam Het opstellen van de Woonzorgvisie vindt plaats in samenwerking met het ambtelijk kernteam. Het kernteam bestaat uit adviseurs van de afdeling ruimte en de afdeling samenleving zodat wonen en zorg goed worden verbonden. Interne klankbordgroep Daarnaast is het mogelijk om gebruik te maken van de expertise van andere adviseurs binnen de organisatie. Zij worden geraadpleegd in de vorm van een klankbordgroep. Het gaat dan onder andere om expertises op het gebied van: grondzaken, duurzaamheid, vergunninghouders, zorg (Wmo/WlZ/Jeugd), huisvesting arbeidsmigranten, Veiligheid en wijkgericht werken. Bestuurlijke opdrachtgevers: De wethouders die bestuurlijk verantwoordelijk zijn voor de Woonzorgvisie zijn  Eric Logister, wethouder wonen, duurzaamheid, ruimtelijke ontwikkeling  Dion Dankers, wethouder sociaal domein

7