21-39 Vaststellen REKS - raadsvoorstel - aanvaard

Raadsvoorstel Onderwerp: Vaststellen Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) Hart van Brabant

Zaaknummer: 103140

Raadsvergadering d.d. 3 juni 2021

Raadsvoorstelnr: 21-39

Afdeling

Contactpersoon/email

Ruimte

Maurice van de Sande/ maurice.vande.sande@oisterwijk.nl

Voorstel Voorgesteld wordt om de definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant vast te stellen.

Inleiding De afgelopen twee jaar is in de Regio Hart van Brabant hard gewerkt aan een Regionale Energieen Klimaatstrategie (hierna: REKS). Tussentijds is de concept REKS vastgesteld, waarin een ruimtelijk ontwikkelscenario voor grootschalige duurzame opwek, de regionale structuur warmte (inzicht in warmtevraag, -aanbod en scenario's voor warmtenetwerken), de doorrekening van Enexis van het elektriciteitssysteem en de aanpak voor klimaatadaptatie zijn opgenomen. In de definitieve REKS zijn al deze onderdelen verder uitgewerkt. Zo is bijvoorbeeld een strategische visie voor zonnevelden ontwikkeld, is er een maatschappelijke kostenbatenanalyse uitgevoerd naar de verschillende warmtescenario’s en zijn de gebiedsopgaven in het kader van de klimaatopgave geconcretiseerd. De betrokken wethouders uit het portefeuillehouders overleg Milieu en Afval van de Regio Hart van Brabant, de bestuurders van de drie waterschappen en de provincie Noord-Brabant hebben het definitief bod REKS op 4 maart 2021 vastgesteld. Dit betekent dat nu elke gemeenteraad, de algemene besturen van de waterschappen en Provinciale Staten een eigen besluit moeten nemen. De definitieve REKS moet uiterlijk op 1 juli 2021 worden aangeboden aan het Programmabureau van het Nationaal Programma RES. U bent als raad vanaf 2019 nauw betrokken geweest bij dit traject.

Middels meerdere radenavonden en andere bijeenkomsten bent u geïnformeerd, geraadpleegd en heeft u meegedacht. Dit heeft vorig jaar geleid tot een concept bod REKS. Het college heeft de concept REKS op 21 april 2020 vastgesteld en uw raad hierover uitgebreid geïnformeerd door middel van een raadsinformatiebrief.

1

Daarna is gewerkt aan het vervolg en zijn we nu aangekomen bij de fase tot het vaststellen van de definitieve REKS. Op 10 februari 2021 vond de kick-off van het besluitvormingstraject plaats tijdens een regionale radenavond in Hart van Brabant. Het voorstel dat nu voorligt is klaar voor besluitvorming.

Argumenten 1.1 Iedere regio moet voor 1 juli 2021 een definitieve RES indienen. Landelijk is afgesproken dat iedere regio voor 1 juli 2021 de definitieve RES moet indienen bij het Programmabureau van het Nationaal Programma RES. 1.2 De integrale aanpak van elektriciteit, warmte en klimaatadaptatie in de REKS sluit aan bij ambities van Oisterwijk. De REKS vormt de regionale vertaling van de nationale afspraken uit het Klimaatakkoord. Belangrijke onderdelen hierin zijn het ruimtelijk ontwikkelscenario voor grootschalige duurzame opwek, de regionale structuur warmte, de doorrekening van het elektriciteitssysteem en de aanpak voor klimaatadaptatie. Doel van de REKS is om zo veel mogelijk ruimtelijke kwaliteit te realiseren, energiesysteemefficiëntie na te streven en te zorgen dat plannen ruimtelijk vertaald kunnen worden naar zoekgebieden en locaties. Daarom zijn de onderwerpen zo veel mogelijk integraal benaderd. Als enige regio in Nederland heeft Hart van Brabant de klimaatopgave gekoppeld aan de energietransitie. Maatregelen voor klimaatadaptatie worden getroffen in hetzelfde landschap als dat voor de energietransitie, en in sommige gevallen kunnen maatregelen gecombineerd worden. Daardoor is een integrale benadering noodzakelijk. Dit biedt ook de mogelijkheid om eventuele opbrengsten van de energietransitie in te zetten voor maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie.

De aanpak van de duurzaamheidsthema’s van de REKS sluit aan bij de ambities uit de Duurzaamheidsagenda van onze gemeente en het bestuursakkoord van januari 2021. 1.3 Naar aanleiding van de concept REKS zijn op verschillende onderdelen nadere uitwerkingen gemaakt. In 2019 zijn we in de regio Hart van Brabant gestart met het opstellen van de concept REKS. Dit concept is in het voorjaar van 2020 door alle gemeentebesturen en de besturen van de waterschappen en de provincie vastgesteld. Op basis van de concept REKS zijn verschillende onderdelen verder uitgewerkt. De verschillen en overeenkomsten tussen het concept en de definitieve REKS zijn in onderstaande tabel weergegeven. Concept REKS

Definitieve REKS

Formuleren van de opgave van 1 terawattuur (TWh) duurzame opwek

Opgave van 1 TWh duurzame opwek is gehandhaafd.

Plan van aanpak energiebesparing

Het hoofdstuk energiebesparing is verder uitgewerkt en onderdelen hiervan worden nu voorbereid voor externe financiering.

Ontwikkelscenario voor grootschalige opwek, met hierin de energiehubs

Toegevoegd: -strategische visie voor grootschalige zon (>2ha) -paragraaf ontwikkeling wind boven bos

2

-paragraaf verankering in het omgevingsbeleid. Regionale structuur warmte met inventarisatie warmtebronnen en scenario’s warmteinfrastructuur

Toegevoegd: -maatschappelijke kosten-batenanalyse met doorrekening van de verschillende warmtescenario’s -conclusies om de verschillende warmtescenario’s verder te kunnen uitwerken.

Doorrekening netwerkimpact door Enexis

Er is een nieuwe impactstudie gemaakt, waarin ook de gegevens van de landelijke netbeheerder Tennet zijn meegenomen. Tevens zijn voorstellen gedaan voor netwerkinnovaties.

Benoemen van de zes grote gebiedsopgaven in de regio in het kader van de klimaatopgave

Toegevoegd: Voor elke gebiedsopgave is een plan van aanpak opgesteld, zijn omgevingsdialogen gevoerd en zijn samen met de betrokken partijen prioritaire klimaatprojecten gedefinieerd.

In de concept REKS is nog geen koppeling gelegd naar belangrijke maatschappelijke opgaven.

Er is een extra hoofdstuk toegevoegd om een koppeling te leggen naar belangrijke maatschappelijke opgaven zoals mobiliteit en arbeidsmarkt.

In de concept REKS is nog geen hoofdstuk opgenomen over innovaties of waterstof.

Er is een extra hoofdstuk innovaties opgenomen. Er wordt nader ingegaan op opslagmogelijkheden. Tevens maakt de waterstofstrategie voor de regio hier onderdeel van uit.

Hoofdstuk maatschappelijk bestuurlijk draagvlak, communicatie en ‘vragen aan het Rijk’

Deze hoofdstukken zijn geactualiseerd. Ten aanzien van het maatschappelijk draagvlak is een beschrijving toegevoegd op welke wijze invulling is gegeven aan het betrekken van de samenleving bij de definitieve REKS.

1.4 De inwoners uit de regio zijn zoveel als mogelijk betrokken bij de definitieve REKS. Ondanks alle coronabeperkingen is geprobeerd om zoveel mogelijk inwoners uit de regio te betrekken en te informeren over de REKS. Dit is gedaan door het organiseren van REKSwebinars, waaronder webinars specifiek gericht op de inwoners van de individuele gemeenten. Het webinar voor de inwoners van Oisterwijk vond plaats op 25 november 2020. Ook zijn er thematische webinars georganiseerd, waarbij werd ingegaan op belangrijke onderdelen van de REKS: windenergie, participatie, duurzame warmte, klimaat en zonne-energie. Al deze bijeenkomsten zijn terug te zien via het Youtube kanaal van de regio Hart van Brabant. De inwoners zijn op de hoogte gebracht van deze bijeenkomsten door advertenties in regionale bladen (o.a. Brabants Dagblad) en lokale huis-aan-huisbladen. Ook is via nieuwsbrieven en sociale media van de gemeenten en andere REKS-partners aandacht gegeven aan deze bijeenkomsten. Aan de webinars hebben in totaal enkele duizenden mensen deelgenomen. Daarnaast is er een regionale internetenquête gehouden waaraan meer dan 2.100 mensen hebben deelgenomen. In Oisterwijk is hiervoor ook het lokale burgerpanel ingezet.

3

Ook jongeren zijn betrokken bij de REKS. Circa 250 jongeren uit de regio hebben een enquête ingevuld en enkele tientallen jongeren hebben meegedaan aan gesprekken. Dit heeft geleid tot een manifest dat is overhandigd aan de stuurgroep REKS. Ook konden bewoners of andere geïnteresseerden zich aanmelden voor een nieuwsbrief. Inmiddels wordt deze nieuwsbrief om de 2 à 3 weken aan ca. 1.600 mensen toegestuurd. 1.5 De reacties die zijn ontvangen op basis van de concept REKS zijn verwerkt. De Regio Hart van Brabant heeft van verschillende partijen zoals gemeenten, waterschappen, provincie, natuurorganisaties en energiecoöperaties reacties ontvangen op de concept REKS. Deze reacties zijn verwerkt in de definitieve REKS. Enkele reacties waren bijvoorbeeld: Ontwikkel een strategische zonnevisie; Geef meer invulling aan het onderdeel wind boven bos; Leg vanuit de REKS ook de relatie naar onderdelen zoals mobiliteit en arbeidsmarkt; Betrek bewoners actief bij de uitwerking van de REKS. 1.6 De definitieve REKS is tot stand gekomen in samenwerking met een groot aantal maatschappelijke partijen. De projectorganisatie van de REKS kent een organisatiestructuur met een bestuurlijke stuurgroep, projectgroep en werkgroepen.

Vertegenwoordigers van gemeenten, provincie, waterschappen, natuurorganisaties, woningcorporaties, ZLTO en energiecoöperaties hebben deelgenomen in deze stuur-, project- en werkgroepen. Naast de reguliere overleggen zijn ook ambtelijke, bestuurlijke- en raadssessies gehouden waar ook andere stakeholders aan hebben deelgenomen. Er is intensief contact geweest met de jongerenorganisatie Jong RES en met een taskforce met bedrijven. 1.7 De definitieve REKS voldoet aan de landelijke vereisten en de analyse van het Planbureau voor de Leefomgeving van februari 2021 geeft geen reden tot wijziging van het bod. In de landelijke 'Handreiking Regionale Energie Strategie' is bepaald waaraan het RES-bod moet voldoen. Bijvoorbeeld het in kaart brengen van de concrete opgave voor elektriciteit, het inzichtelijk maken van warmtevraag en -aanbod in de regio en het doorrekenen van het bod op de energiesysteem-efficiency. Al deze onderdelen zijn in de definitieve REKS opgenomen. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft de dertig concept RES’sen geanalyseerd en hierover in februari 2021 een rapportage gepubliceerd. Allereerst is berekend of alle duurzame opwekprojecten samen optellen tot de landelijke ambitie van 35 TWh duurzame energie. Deze ambitie wordt landelijk gehaald. Dat betekent dat de RES’sen op dit moment geen extra projecten hoeven te benoemen.

Het Planbureau voor de Leefomgeving en het Nationaal Programma RES geven mee om, in het kader van systeemefficiency en kosten, de totale omvang duurzame opwek niet te organiseren door middel van hoofdzakelijk zon op land, maar ook nadrukkelijk met wind. De REKS voldoet hieraan, omdat we streven naar zoveel mogelijk zon op dak en omdat we zoveel mogelijk windprojecten combineren met zonnevelden in de energiehubs. 1.8 De definitieve REKS geeft invulling aan de regionale doelstelling om in 2050 energieneutraal te zijn. In maart 2018 is de eerste 'Regionale Energie Strategie -Energieneutraal in 2050- vanaf nu' en de daarbij behorende 'Green Deal Hart van Brabant energieneutraal' vastgesteld. De REKS sluit hierop aan en geeft concreet invulling aan de doelstellingen en ambities uit de eerdere Regionale Energie Strategie en Green Deal.

4

1.9 De concrete gevolgen van de REKS voor Oisterwijk worden op termijn duidelijk De projecten die in de REKS zijn opgenomen zullen op gemeentelijk niveau nog nader uitgewerkt worden. Dit zal de komende jaren zijn beslag krijgen. Voor Oisterwijk gaat het hierbij ondermeer over de invulling en de nadere uitwerking van de gebiedsvisies voor de energiehubs de Baars en Kattenberg en de plannen in het kader van de warmtetransitie (Transitievisie Warmte). Dit betekent dat de concrete gevolgen van de REKS voor Oisterwijk op termijn duidelijk zullen worden. 1.10 De stuurgroep REKS en het uitgebreid portefeuillehouders overleg Milieu en Afval hebben positief ingestemd met deze definitieve REKS. De stuurgroep REKS en het uitgebreid portefeuillehouders overleg Milieu en Afval van de Regio Hart van Brabant (de 9 Hart van Brabant gemeenten, de 3 waterschappen en de Provincie Noord Brabant) hebben de definitieve REKS en alle bijbehorende stukken vastgesteld en vrijgegeven voor besluitvorming door de individuele gemeenten, de waterschappen en de provincie Noord Brabant. 1.11 Een vertegenwoordiger namens de regio moet de definitieve REKS aanbieden aan het Programmabureau van het Nationaal Programma RES. Elke regio in Nederland levert één definitieve RES in namens de deelnemende organisaties.

In de regio Hart van Brabant is afgesproken dat de voorzitter van het portefeuillehouders overleg Milieu en Afval namens alle organisaties de definitieve REKS indient bij het Programmabureau van het Nationaal Programma RES.

Kanttekeningen 2.1 De ambities uit de REKS voor zowel de energie- als de klimaatopgave zijn groot. Voor de uitvoering van de REKS zijn we voor een belangrijk deel afhankelijk van financiële bijdragen van derden en (Europese) subsidies. Mochten deze middelen onverhoopt niet worden verworven, dan zal de REKS worden aangepast, danwel worden gefaseerd. 2.2 Ondanks het feit dat veel bewoners en stakeholders tijdens het proces zijn geconsulteerd en geïnformeerd zijn er maatschappelijke discussies over de energie- en warmtetransitie. De energietransitie heeft een grote maatschappelijke impact. Over onderwerpen als grootschalige opwek en het toepassen van duurzame warmtebronnen vinden de nodige maatschappelijke discussies plaats. Bij de verdere uitwerking van de REKS zal blijken of alle plannen haalbaar zijn. 2.3 Alle REKS-partners nemen individueel een besluit. De 9 gemeenteraden, de 3 algemene besturen van de waterschappen en Provinciale Staten nemen allemaal een zelfstandig besluit. Daarbij hoort ook de mogelijkheid van het indienen van moties en amendementen. Afhankelijk van (de aard van) eventuele moties en amendementen kan worden besloten dat er een aangepaste REKS wordt ingediend. Het kan ook zijn dat de moties en amendementen worden gevoegd bij de definitieve REKS en als ‘totaalset’ worden aangeboden aan het Programmabureau van het Nationaal Programma RES.

Mochten de moties en amendementen het ‘hart’ van de REKS raken dan zal het proces deels worden overgedaan, waarna een nieuw besluit wordt gevraagd.

5

Samenwerking De definitieve REKS is het resultaat van samenwerking in de regio Hart van Brabant.

Financiën De REKS kent een omvangrijk uitvoeringsprogramma. Belangrijke thema’s binnen de REKS zijn de ontwikkeling van de energiehubs in de regio en de opgaven in het kader van de warmtetransitie en klimaatadaptatie. De middelen die de regio voor 2021 ter beschikking heeft zijn onvoldoende om deze grote opgaven vorm te geven. Voor de periode 2022 en verder zijn op dit moment nog geen financiële middelen beschikbaar. Om extra middelen voor 2021 en volgende jaren te verwerven zijn de volgende acties in gang gezet: 1. De regiogemeenten onderzoeken de mogelijkheden om samen met de waterschappen en de provincie een regionale uitvoeringsorganisatie vorm te geven. Gedacht wordt aan een regionaal publiek ontwikkelbedrijf in combinatie met een omgevingsfonds. Dit ontwikkelbedrijf en omgevingsfonds zijn bedoeld voor de ontwikkeling van de energiehubs en de realisatie van de klimaatopgaven. In het omgevingsfonds kunnen subsidies en bijdragen van partijen terecht komen die worden aangevuld met revenuen uit het publieke ontwikkelbedrijf. In de loop van 2021 zouden de eerste (raads)besluiten hierover genomen moeten worden. 2. Het programmabureau Regio Hart van Brabant bereidt op dit moment in samenwerking met de woningcorporaties in de regio een Europese subsidieaanvraag (ELENA-subsidie) voor ten behoeve van de uitvoering van de warmtetransitie.

De doelstelling is om enkele miljoenen aan onderzoeks- en ontwikkelsubsidie te verwerven. 3. Ten behoeve van de uitvoering van het thema energiebesparing is een Europese subsidieaanvraag (REACT-EU subsidie) in voorbereiding. 4. Voor de gebiedsopgaven in de REKS wordt een uitvoeringssubsidie aangevraagd bij het rijk en de provincie. 5. In het kader van het artikel 2 onderzoek Klimaatakkoord is het rapport ‘Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 – 2030’ uitgebracht. Onlangs heeft de Raad van Openbaar Bestuur hierop een advies gegeven. Hieruit blijkt dat regio’s en gemeenten een substantiële bijdrage nodig hebben om de taken uit te voeren. Een onderdeel hiervan zijn de taken die behoren tot het uitvoeren van de REKS. De rapportage inclusief het advies van de Raad van Openbaar Bestuur maakt onderdeel uit van de kabinetsonderhandelingen. Ook op lokaal niveau zijn de komende jaren middelen nodig voor de uitvoering van de REKS. Deze worden naar verwachting door het Rijk opgenomen in de meicirculaire 2021 en zullen worden gelabeld voor het budget voor duurzaamheid.

Communicatie Vanuit de REKS zelf is en wordt in regionaal verband gecommuniceerd. Hiervoor is een aparte werkgroep communicatie geformeerd, waarin ook onze communicatieadviseur participeert. Het zwaartepunt van de communicatie over de REKS heeft zich in de afgelopen periode vooral gericht op het bereiken en informeren van inwoners, het ophalen van meningen van inwoners,

6

het informeren en betrekken van de gemeenteraden en de besturen van de waterschappen en de provincie. De afgelopen periode zijn er meerdere regionale radenavonden gehouden over de REKS en is er in iedere gemeente een REKS-roadshow georganiseerd. De roadshow voor de raad in Oisterwijk vond plaats op 21 januari j.l. Daarnaast zijn er informatieavonden (webinars) voor de inwoners van de gemeenten in Hart van Brabant georganiseerd en is een internetconsultatie onder de inwoners van de regio uitgevoerd. Meer hierover kunt u lezen onder het kopje Argumenten (argument 1.4).

Vervolg/ uitvoering De definitieve REKS wordt voor 1 juli 2021 aangeboden aan het Programmabureau van het Nationaal Programma RES en vormt daarmee het feitelijke startschot voor de uitvoering van de REKS. Echter, de daadwerkelijke uitvoering kan pas starten als er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn voor de komende jaren. Met de huidige financiële middelen worden in 2021 de volgende activiteiten in het kader van de REKS gestart/ vervolgd: 1. De gebiedsvisie voor energiehub De Baars (waaraan ook gemeente Oisterwijk deelneemt) wordt in 2021 afgerond. 2. Gemeente Waalwijk start de ontwikkeling van de energiehubs in haar gemeente op. 3. Voor de energiehubs De Spinder, Vossenberg/Kraaiven, De Baars en Kattenberg worden zaken met betrekking tot grondeigendommen, (doorrekeningen) defensieradar, laagvliegroutes, externe veiligheid, etc. nader uitgezocht. 4. Er wordt een programmeringstafel ingericht om regionale sturing te krijgen op de aansluiting van zonne- en windparken op het Enexis netwerk. 5. Voor de uitvoering van de REKS worden (Europese) subsidies aangevraagd (zie hierboven onder het kopje Financiën). 6. Er worden voorbereidingen getroffen om eind 2021 een regionale publieke ontwikkelorganisatie vorm te geven ten behoeve van de ontwikkeling van de energiehubs en de klimaatopgaven.

Hiervoor worden nog aparte voorstellen aan de raden in Hart van Brabant, de waterschappen en de provincie aangeboden.

Evaluatie Elke twee jaar wordt de REKS geëvalueerd en herijkt. De mogelijkheid bestaat dat de regio de komende jaren extra opgaven vanuit het Rijk krijgt opgelegd, bijvoorbeeld omdat meer duurzame energie nodig blijkt te zijn voor de warmtetransitie-opgave in de gebouwde omgeving en voor duurzame mobiliteit. Enexis zal elke twee jaar een doorrekening maken van het energiesysteem. De gemeenteraden moeten de herijkte REKS telkens opnieuw vaststellen.

Bijlagen

1. Definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant (REKS 1.0)

7

2. Bijlagen bij de REKS 1.0 Grootschalige duurzame opwek a. Ontwerpen aan het REKS bod b. Ruimtelijke kwaliteit van herkenbare landschappen Regionale Structuur Warmte c. Regionale Structuur Warmte Hart van Brabant. d. MKBA warmtetransitie West-Brabant en Hart van Brabant Doorrekening energiesysteem e. Netimpactrapportage Enexis f. Innovatieve netwerkstudie Innovatie g. Strategie Waterstof Klimaatopgave h. Handleiding voor de klimaatonderlegger Hart van Brabant; i. Klimaatonderlegger Hart van Brabant; j. Klimaatstresstest Hart van Brabant; Participatie k. Rapportage burgerparticipatiemodellen voor wind- en zonne-energie l. Internet enquête Deze bijlagen kunt u vinden op: https://www.regio-hartvanbrabant.nl/programmas/leefomgeving-enmilieu/klimaatneutraal-en-klimaatbestendig/regionale-energie-enklimaatstrategie/downloads

Ter inzage gelegde stukken N.v.t.

Oisterwijk 13 april 2021, Het college, de secretaris a.i.,

de burgemeester,

Marc Knaapen

Hans Janssen

8

Raadsbesluit Voorstel tot vaststelling van de Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant

De raad van de gemeente Oisterwijk, gelezen het voorstel van het college d.d. 13 april 2021, afdeling Ruimte), raadsvoorstel nr. 21-39;

gelet op de Duurzaamheidsagenda gemeente Oisterwijk en het bestuursakkoord van januari 2021;

Besluit: 1. de definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) Hart van Brabant vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Oisterwijk op 3 juni 2021.

de griffier,

de voorzitter,

Daniëlle Robijns

Hans Janssen

9