21-38A- Startnotitie Toekomstbestendige milieustraat gemeente Oisterwijk - bijlage Startnotitie

Startnotitie Toekomstbestendige milieustraat gemeente Oisterwijk April 2021

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

4.

Inleiding .......................................................................................................................................................... 3 1.1

Aanleiding .............................................................................................................................................. 3

1.2

Opgave ................................................................................................................................................... 4

Huidige situatie............................................................................................................................................... 5 2.1

Milieustraten en inzamelpunt ............................................................................................................... 5

2.2

Kringloopactiviteiten ............................................................................................................................. 5

2.3

Regionale afspraken regionalisatie milieustraten ................................................................................. 5

Stappenplan ................................................................................................................................................... 6 3.1

Inleiding ................................................................................................................................................. 6

3.2

Werkstappen ......................................................................................................................................... 7

Organisatie en financiën ................................................................................................................................. 9 4.1

Participatie............................................................................................................................................. 9

4.2

Tijdplanning ........................................................................................................................................... 9

4.3

Besluitvorming ....................................................................................................................................... 9

4.4

Benodigde financiële middelen ............................................................................................................. 9

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding

Landelijke kaders Gemeenten zijn wettelijk belast met taken omtrent huishoudelijk afval. De Wet milieubeheer is het belangrijkste juridische instrument voor afvalbeheer. Gemeenten hebben de taak om te zorgen dat het huishoudelijke afval wordt ingezameld en verwerkt. Hierbij dient de volgende prioriteitsvolgorde uit art. 10.4 van de Wet milieubeheer te worden gehanteerd:  preventie;  voorbereiding voor hergebruik;  recycling;  andere nuttige toepassing, waaronder energieterugwinning;  veilige verwijdering. Dit vertaalt zich in concrete landelijke VANG (Van Afval Naar Grondstof) doelstellingen:  2020: Maximaal 100 KG (fijn en grof) huishoudelijk afval p.i.p.j., 75% scheidingspercentage;  2025: Maximaal 30 KG (fijn en grof) huishoudelijk afval p.i.p.j., maximaal scheidingspercentage;  2050: Geen huishoudelijk restafval, alles wordt gescheiden ingeleverd en kan hergebruikt worden.

Een ambitie in kilogram restafval maakt beter inzichtelijk hoeveel grondstoffen en materialen in de keten blijven. In 2050 is de ambitie dat grondstoffen de economie niet meer verlaten, maar hergebruikt blijven worden. Gemeente Oisterwijk staat aan de vooravond om keuzes te maken om het doel volledig circulair in 2050 te gaan realiseren. In 2020 heeft gemeente Oisterwijk met 117 kilo huishoudelijk afval per inwoner per jaar (p.i.p.j.) de landelijke VANG doelstellingen niet gehaald. De coronacrisis heeft hier zeker invloed op gehad. Om aan de landelijke normen te voldoen is dus een extra inspanning noodzakelijk. Per 1 januari 2021 is de kern Haaren aan de gemeente Oisterwijk toegevoegd en hiermee ook de milieustraat in Haaren. De komst van de milieustraat in Haaren zorgt voor zowel kansen als uitdagingen om de landelijke VANG doelstellingen te kunnen halen in 2025 en verder. Sinds 2021 wordt gewerkt met twee verschillende wijzen van afrekenen op de milieustraten. Op de milieustraat Haaren wordt gewerkt met een tarief per kilogram en op de milieustraat Oisterwijk met een tarief per m3. Deze verschillende wijze van afrekenen leiden tot grote verschillen bij de “zwaardere” afvalstromen. In de praktijk kan dit leiden tot “afvaltoerisme” waarbij inwoners met zware afvalstromen naar de milieustraat in Oisterwijk gaan.

1.2

Opgave

De huidige milieustraten zijn niet voldoende ingericht om de landelijke ambities (VANG doelstellingen) te behalen. Dat betekent dat er aanpassingen van de milieustraten noodzakelijk zijn om te komen tot een Toekomstbestendige milieustraat van de gemeente Oisterwijk. Daarnaast is een harmonisatie van de tarieven noodzakelijk. Dit betekent dat de volgende vragen beantwoord moeten worden: Welke stappen moeten de komende jaren gezet worden om aan landelijke ambitie van 100% circulair in 2050 te kunnen voldoen? Hoe moet de toekomstbestendige milieustraat van de gemeente Oisterwijk er dan uitzien? Op welke manier kunnen de tarieven voor het aanbieden van afval op de milieustraten op korte termijn geharmoniseerd worden?

2.

Huidige situatie

2.1

Milieustraten en inzamelpunt

Gemeente Oisterwijk heeft sinds 1 januari 2021 twee milieustraten en inzamelpunten voor verschillende grondstoffen binnen de gemeentegrenzen. De locaties liggen verdeeld over Oisterwijk, Haaren en Moergestel, waarbij de grootste milieustraat in Haaren is gevestigd. Beide milieustraten zijn ingedeeld vanuit de gedachte dat het locaties zijn waar inwoners gescheiden grondstoffen en grof huishoudelijk afval kunnen afgeven. De locaties zijn niet ingericht om te komen tot 50% minder gebruik van nieuwe grondstoffen in 2030 en 100% circulair in 2050. In de praktijk wordt tussen de 80 en 85% van de aangeboden hoeveelheid huishoudelijk afval gerecycled. Er blijft nog +/- 24 kg grof huishoudelijk afval per inwoner per jaar overig dat niet gescheiden aangeboden werd. Deze afvalstroom wordt nog gedeeltelijk middels nascheiding gerecycled. Het overige gedeelte wordt ter verbranding aangeboden. Op de milieustraat Oisterwijk is het bezoekersaantal sinds 2014 met 30% toegenomen, zonder dat er uitbreiding heeft plaatsgevonden. Wekelijks had de milieustraat te maken met wachtrijen voor de ingang. Binnen de huidige milieuvergunning is er nog geen ruimte voor de fysieke uitbreiding zoals eerder gepland. De huidige milieuvergunning biedt wel de mogelijkheid om de openingsdagen- en tijden te verruimen. Momenteel is er voor gekozen om de openingstijden te verruimen op woensdag en vrijdag.

Tevens is in december 2020 een valbeveiliging aangebracht voor de verbetering van de veiligheid voor de medewerkers en bezoekers bij de milieustraat Oisterwijk. Er zijn er ook nieuwe borden met de soorten afval ontworpen om eenduidigheid in communicatie naar de inwoners te creëren. De milieustraat in Haaren is momenteel toegankelijk voor inwoners van de gemeente Oisterwijk en, zeker tot eind 2022, ook door inwoners van de gemeente Vught. Mogelijk wordt de samenwerking met Vught nog voortgezet. In 2019 is voor de milieustraat Haaren een uitbreidingsvergunning voor de verwerkingscapaciteit aangevraagd en verleend. Door deze wijziging kunnen er in 2021 meer grondstoffen en afvalstromen bij de milieustraat worden aangeboden. Deze wijziging is echter nog niet toereikend om eventueel alle stromen van de gemeente Oisterwijk en deels van de stromen van de gemeente Vught te kunnen innemen. Naast de bovengenoemde milieustraten kunnen inwoners 4 x per jaar op zaterdag grof tuinafval aanbieden bij het inzamelpunt in Moergestel. Verder staat 8 x per jaar in de avond een mobiele KCA-wagen op een standplaats bij 3 supermarkten in de gemeente. Inwoners kunnen hier naast KCA, ook luiers en harde kunststoffen kwijt.

2.2

Kringloopactiviteiten

Binnen de gemeente Oisterwijk is het concept samenwerking kringloop- en milieustraatactiviteiten van kracht. De milieustraat gevestigd aan de Veldweg 8 in Oisterwijk verkoopt bruikbare goederen die bij de kringloopwinkel of milieustraat worden afgegeven of door het kringloopbedrijf bij inwoners thuis worden opgehaald. Vanaf 2021 faciliteert zij ook de mogelijkheid om bruikbare goederen af te geven bij milieustraat Haaren.

2.3

Regionale afspraken regionalisatie milieustraten

Binnen de regio Hart van Brabant is er een verdiepingsonderzoek1 uitgevoerd naar de milieustraat van de toekomst. In het onderzoek is de nut van een regionaal netwerk van milieustraten en een circulair ambachtscentrum binnen de gemeente verkend. Gemeenten zoeken naar intensieve samenwerking met gemeenten binnen of buiten de regio of starten zelf pilots. Het opzetten van een “circulair collectief” is binnen het onderzoek de stip aan de horizon waar naar toe gewerkt wordt. Het doel van een circulair collectief is om (inter-)regionale netwerk van circulaire ambachtscentra te creëren. Binnen dit verkenningstraject zijn er natuurlijke schakelmomenten waar gemeenten de kans/keuze krijgen om intensiever te gaan samenwerken.

1 Rapport Toekomst milieustraten, verdiepingsonderzoek van stort naar trots

3.

Stappenplan

3.1

Inleiding

In het onderstaande schema staan de stappen van het plan van aanpak weergegeven. In de volgende paragraaf worden zij nader toegelicht. 1.Startnotitie

2. Vaststellen uitgangspunten en randvoorwaarden

3. Voorstel harmonisatie tarieven

4. Opstellen programma van eisen

5. Uitvoeren locatieverkenning

6. Uitvoeren verkenning organisatie en bedrijfsvoering

7. Opstellen en beoordelen varianten

8. Opstellen advies voorkeursvariant

9. Bestuurlijke besluitvorming

3.2

Werkstappen

Stap 1: Start De startnotitie wordt tijdens het Raadsplein van 20 mei 2021 besproken en wordt in de raadsvergadering van 3 juni 2021 behandeld. Dit is het vertrekpunt voor de vervolguitwerking. Stap 2: Vaststellen uitgangspunten en randvoorwaarden In deze werkstap worden de uitgangspunten en randvoorwaarden samen met de Raad en verschillende stakeholders zoals inwoners en andere betrokkenen (intern en extern) vastgelegd. Het betreft hierbij uitgangspunten en randvoorwaarden met betrekking tot:  De milieustraten en gemeentewerf;  De inzamelpunten;  De afvalstromen;  De tarieven;  Het serviceniveau;  Toegangscontrole (invoering pasjessysteem);  De reistijd;  Het milieu (mogelijkheden en vergunningen);  Ruimtelijk procedures;  De samenwerking met partners;  De (inter-)regionale samenwerking. De uitgangspunten en randvoorwaarden worden vastgelegd in een uitgangspuntennotitie. Deze wordt in Q32021 aan uw raad voorgelegd. Stap 3: Voorstel harmonisatie tarieven Los van de plannen voor een aangepaste of nieuwe milieustraat moeten de tarieven geharmoniseerd worden. In het Q2-2021 informeert het College de Raad wat het effect is van de prijsverschillen en op welke wijze zij in de toekomst de tarieven gaan harmoniseren. Voor 2022 worden de afvaltarieven geharmoniseerd. Hiervoor wordt een beknopte notitie opgesteld.

Stap 4: Opstellen Programma van Eisen Op basis van de uitgangspunten en randvoorwaarden wordt voor de toekomstbestendige milieustraat een programma van eisen opgesteld. In dit programma van eisen wordt beschreven over welke voorzieningen de milieustraat eventueel in combinatie met de gemeentewerf moet beschikken. Stap 5: Uitvoeren locatieverkenning In deze stap worden de mogelijke locaties voor de toekomstbestendige milieustraat in beeld gebracht. Vragen bij deze locatieverkenning zijn:  Is aanpassing/uitbreiding van (één van) de milieustraten kostenefficiënt?  Is een combinatie met de gemeentewerf een kansrijke oplossing?  Is een centrale milieustraat met satellietvoorzieningen een kansrijke oplossing? Zo ja, wat is de meest gewenste locatie voor de centrale milieustraat?  Is een combinatie met andere activiteiten (bv. kringloopwinkel, reparatie/demontage locaties) mogelijk? Stap 6: Uitvoeren verkenning organisatie en bedrijfsvoering In deze stap wordt in beeld gebracht hoe de organisatie en bedrijfsvoering van de toekomstbestendige milieustraat/gemeentewerf kan worden vormgegeven. Het gaat hierbij om de volgende vragen:  Exploitatie en beheer door de gemeente of een externe partner;  De samenwerking met partners als o.a. de kringloop;  De samenwerking binnen regioverband.

Stap 7: Opstellen en beoordelen varianten Op basis van de uitkomsten van de vorige werkstappen worden varianten voor de toekomstbestendige milieustraat opgesteld. Deze varianten kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op de locatie, het

dienstverleningsniveau, de voorzieningen, de samenhang met de gemeentewerf. De varianten worden vervolgens beoordeeld op basis van criteria die worden opgesteld aan de hand van de uitgangspunten en randvoorwaarden. Op deze wijze wordt per variant duidelijk wat de voor- en nadelen zijn ten opzichte van elkaar. Hiervoor wordt een afwegingsmatrix gemaakt, waarbij wegingsfactoren worden toegekend aan de diverse criteria. Deze afwegingsmatrix wordt getoetst aan de uitgangspunten en randvoorwaarden van de uitgangspuntennotitie. De uitkomsten hiervan worden middels een discussienota in Q1-2022 aan uw raad voorgelegd. Stap 8: Opstellen advies voorkeursvariant Door de beoordeling van de varianten in de vorige werkstap wordt gekomen tot een beargumenteerde keuze voor een voorkeursvariant. Deze voorkeursvariant wordt vervolgens op hoofdlijnen verder uitgewerkt. Deze uitwerking bestaat uit een beschrijving, een vlekkenplan en een raming van de investeringskosten. Hier wordt ook gekeken naar de beschikbare kredieten. Ook wordt in beeld gebracht welke trajecten voor het verkrijgen van ruimtelijke en milieuvergunningen doorlopen moeten worden. Stap 9: Bestuurlijke besluitvorming De uitkomsten van het onderzoek worden vertaald in een nota die bedoeld is voor bestuurlijke besluitvorming. Deze nota wordt in het Q2-2022 aan uw raad voorgelegd.

In deze nota wordt het vervolgproces en tijdspad inzichtelijk gemaakt.

4.

Organisatie en financiën

4.1

Participatie

Bewoners zijn een belangrijke spil in de realisatie en het succes van de milieustraat van de toekomst. Voorgesteld wordt om het burgerpanel hierbij te betrekken. De wijze waarop wordt tijdens het raadsplein van 20 mei 2021 gezamenlijk ingevuld. Daarnaast worden de huidige exploitanten van de milieustraten en het kringloopbedrijf meegenomen in het proces en de stappen die daarin genomen gaan worden.

4.2

Tijdsplanning

De doorlooptijd voor het totale onderzoek naar de toekomstbestendige milieustraat bedraagt circa 9 maanden. Er wordt nog intern afgestemd hoe de raad voorzien kan worden van voorbeelden van o.a. circulaire ambachtscentra in andere gemeenten.

4.3

Besluitvorming

Na behandeling van deze startnotitie tijdens de raadsvergadering van 3 juni 2021 is besluitvorming door de gemeenteraad voorzien op drie momenten:  Q3-2021: over de harmonisatie van de tarieven van milieustraten;  Q1-2022: discussienota over de voorkeursvariant van de toekomstbestendige milieustraat;  Q2-2022: raadsbesluit toekomstbestendige milieustraat.

4.4

Benodigde financiële middelen

De uitvoering van het onderzoek naar de toekomstbestendige milieustraat wordt deels uitgevoerd door de gemeentelijke organisatie met ondersteuning van een advies- en onderzoeksbureau. Het advies en ondersteuning van het adviesbureau wordt geraamd op € 30.000,-. Deze kosten worden betaald uit het afvalbudget. Voor de uitwerking van het programma van eisen en de vertaling daarvan in de voorkeursvariant wordt een adviesbureau ingehuurd. De kosten hiervan worden geraamd op € 45.000. Resterend budget zal gebruikt worden voor verdere voorbereidende werkzaamheden. Indien uw raad akkoord gaat om het krediet “herinrichting milieustraat” af te sluiten en om te zetten naar “toekomstbestendig milieustraat” hoeven er geen nieuwe middelen hiervoor beschikbaar te worden gesteld. Nadat definitief is besloten welke scenario uitgevoerd gaat worden kunnen de realisatiekosten gedekt worden uit de afvalstoffenheffing.