Tekst Inspreken op de Erfgoednota Oegstgeest - comm. Burger 15 april 2021

Werkgroep : ArcheoHotspot Oegstgeest in de Bilbliotheek Notitie aan

: De Gemeenteraad van Oegstgeest

Datum

: 15 april 2021

Inspreken bij de Gemeenteraad op de concept Erfgoednota Oegstgeest Dank voor de uitnodiging om te kunnen inspreken op de Erfgoednota Oegstgeest 2021, die nu voorligt aan onze gemeenteraad. Het gaat ons vooral om het hoofdstuk dat over ons bodemarchief, de archeologie gaat. Graag wil ik vanuit twee organisaties(twee petten) hier enige kanttekeningen plaatsen. Vooreerst over het nog vrij nieuwe fenomeen van “ArcheoHotspots” in Nederland en inmiddels ook al startend in het andere Europese landen. Ten tweede over de “AWN-Nederlandse Archeologievereniging”, die dit jaar haar 70 jarige jubileum gevierd zou hebben. Eerst dus onze ArcheoHotspot in Oegstgeest in oprichting. Het is de eerste ArcheoHotspot in Zuid-Holland en de eerste in Nederland die gehuisvest wordt in een lokale bibliotheek. Dus niet een lokatie waar continu professionele archeologische expertise aanwezig is als achterwacht, maar wel vrijwilligers die zich daarin willen bekwamen. Het is een werkplaats naast alle boeken en tijdschriften, en wel met uitzicht op onze replica van de Middeleeuwse Burcht, de Oudenhof. Iedereen is op zijn minst een beetje geïnteresseerd in de geschiedenis van zijn woonplaats. De plek waar je je meer dan gemiddeld mee verbonden voelt. Historische bronnen vertellen ons veel over Oegstgeest, maar er zijn nog altijd openstaande vraagstukken.

Die zouden door de archeologie beantwoord kunnen worden en onze mede Oegstgeestenaren kunnen daarbij meehelpen. En wel door zelf oude scherven schoon te maken, te sorteren en te determineren, zelfs restaureren van schalen en potten behoort tot de mogelijkheden. De archeologische geschiedenis van Oegstgeest ligt nu grotendeels ingepakt in dozen in het Provinciaal Depôt, een oude loods in Alphen aan den Rijn. Van de meeste dozen weten we eigenlijk alleen maar globaal wat er in zit: aardewerkscherven, metalen resten, hout en soms botten. Maar wat het precies geweest is, waarvoor het diende of hoe oud het is, moeten we nog uitzoeken. Om vervolgens misschien zelf ons historisch verhaal van Oegstgeest of regio nader te kunnen beschrijven. Deze vrijwilligers kunnen daar bij helpen, door voor korte of langere tijd vrijwillige archeoloog te zijn. Eén krantenartikel in onze Oegstgeester Courant, op de laatste pagina, leverde al 10 vrijwilligers op. Terwijl we voorlopig nog niet fysiek kunnen starten in onze Biep. Maar zodra corona het toestaat gaan wij, de gemeente Oegstgeest, de Bibliotheek Bollenstreek, de Stichting ArcheoHotspots Nederland en de AWN Nederlandse Archeologievereniging onze eigen ArcheoHotspot in de bibliotheek aan de Lange Voort openen. Deze werkplaats is een laagdrempelige plek waar je gratis zelf kennis kunt maken met archeologie.

Ons gemeentebestuur is zo genereus geweest om enige financiële ondersteuning te verlenen voor de 2 glazen beschermkappen op de werktafels, die nodig zijn als de AHS tafels met scherven niet bemand worden. Waarvoor hartelijk dank! En dan nu de relatie met de voorliggende Erfgoednota Oegstgeest. Ik citeer: “….. Om de bewustwording van dit en vooral het onzichtbaar gebleven archeologisch erfgoed te vergroten, voor iedereen bereikbaar te maken en het te kunnen beleven, faciliteert de gemeente publicaties hierover, in schriftelijke en digitale vorm. In het bijzonder zullen, na de verschijning van de wetenschappelijke analyse van de opgraving van Overdorp, stappen worden gezet voor het samenstellen van een ook digitaal te raadplegen publieksboek over dit dorp en de opgraving daarvan. Daarnaast zal de zichtbaarheid van de opgravingen worden bevorderd. Omdat dit in letterlijke zin niet mogelijk is, zullen, in overleg met partners, andere wegen

AWN, Nederlandse Archeologievereniging

1

www.awn-archeologie.nl

moeten worden gezocht. Gedacht kan worden aan informatieborden, lesmappen voor het onderwijs en beeldende kunst. Wat dit laatste betreft kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het van stalen buizen vervaardigen van een Merovingisch woonstalhuis dat tevens dient als speelwerktuig voor kinderen.” Nou……, wat een toeval dat er passend op dit voor mij nog onbekende beleidsvoornemen een ArcheoHotspot in een door iedereen gratis te bezoeken laagdrempelige instelling als onze bibliotheek kan worden opgericht. De bibliotheek had al het voornemen om community’s op te richten van groepen dorpelingen met een bepaalde interesse. Graag dus blijvende ondersteuning van dit initiatief vanuit de gemeente. Dan nu mijn tweede pet op, en die van landelijk bestuurder van de AWN-Nederlandse Archeologievereniging. De erfgoednota is de aanzet tot het herzien van de beleidsnota archeologie voor eind 2021. Begreep ik van de Erfgoed beleidsambtenaar over de planning van de gemeente voor de herziening van het Erfgoedbeleid. Hiervoor wil de gemeente als eerste stap de archeologische waarden en verwachtingskaart wederom periodiek actualiseren. Om vervolgens neem ik aan, in het traject van Omgevingsvisie naar Omgevingsplan in de komende Omgevingswet bedding te vinden. Het belangrijkste doel van mijn inspraak is heel simpel.

En wel dat de gemeente in relatie tot de belangenbehartiging van ons bodemarchief, de eigen regelgeving omtrent het verantwoord omgaan met ons bodemarchief echt handhaaft. En deze in de te verlenen Omgevingsvergunningen ook vastlegt voor alle ruimtelijke ordeningsprojecten of relevante voorgenomen initiatieven tot het bouwen. En wel ruim aan de voorkant in de planning, om de realisatie van de projecten niet in de weg te zitten. Het doet mij goed als Nederlandse Archeologievereniging dat ik lees in uw beleidsvoornemen, ik citeer: “………Voor het vergunnings-, toezicht- en handhavingsproces rond monumenten, dorpsgezichten en archeologie is gespecialiseerde kennis vereist. Daarom wordt tijdens het vergunningsproces voor de beoordeling van archeologische onderzoeken gebruik gemaakt van de gespecialiseerde archeologische kennis van Erfgoed Leiden en omgeving”. Wij zouden het wenselijk vinden als bij heel moeilijke vragen ook wij zeer incidenteel, gebruik kunnen maken van de expertise van Erfgoed Leiden e.o.. Tot slot: Onze ArcheoHotspot is er voor alle partijen. Voor de Oegstgeestenaar, die in archeologie geïnteresseerd is, of iemand die een zelf gevonden scherf wil laten determineren. Maar ook voor de gemeente, die voorstander is van meer lokale identiteit door kennisontwikkeling over erfgoed, die door iedereen beleefd kan worden.

Voor de bibliotheek die, naast de uitleen van boeken ook een plek wil zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. En voor de AWN en stichting ArcheoHotspot, die blij zijn met meer draagvlak voor de archeologie, want dat vergroot de kans dat we het verhaal van het verleden aan nieuwe generaties kunnen doorgeven. Aan interessante opgravingen en vondsten in ons dorp ligt het in ieder geval niet. Lang geleden reikte het grondgebied van Oegstgeest immers nog van de Leidse winkelstraat, de Haarlemmerstraat tot en met Rijnsburg. En als kroon op al die vondsten mag toch genoemd worden, de nog maar enkele jaren geleden, in 2013 ontdekte, inmiddels internationaal iconisch geworden ‘Schaal van Oegstgeest’. Nu te zien in het Rijksmuseum van Oudheden en uit de grond gekomen bij een opgraving naast het Corpus museumgebouw. Daar lag een Merovingische, 6e-7e-eeuwse nederzetting, die behalve kadewerken aan de Oude Rijn minstens twintig huizen en dertig bijgebouwen omvatte. Vorige week verscheen de eerste ruim 700 pagina’s tellende publicatie over de uitwerking van dit meer dan 8 jaar durende archeologische veldwerk onderzoek. Ik was daar als AWN vrijwilliger al vanaf 2004 bij betrokken. Maar Oegstgeest bestond daarvóór al en daarna natuurlijk ook. We hebben een van de oudste kerken uit de streek, een oud mottekasteel (De OudenHof) en tal van buitenplaatsen.

Maar de gewone Oegstgeestenaar, boer of ambachtsman, woonde er ook en zijn leven is minstens zo interessant. Het is fijn als je als vrijwilliger in de ArcheoHotspot iets afweet van archeologie, maar het hoeft niet, want je krijgt daarvoor een korte training, verzorgd door de landelijke stichting ArcheoHotspot. En de Nederlandse Archeologievereniging, afdeling 6, AWN-Rijnstreek, wij leveren deskundige hulp en kennis als achtervang. Eén van de taken is de geïnteresseerden gastvrij te ontvangen en begeleiden om misschien ook vrijwilliger te worden.

AWN, Nederlandse Archeologievereniging

2

www.awn-archeologie.nl