RM d.d. 16 febr 2021 Stand van Zaken VANG Z-2-131000 Oegstgeest

onderwerp zaaknummer portefeuillehouder team opgesteld door datum voorstel

Stand van Zaken VANG 2021 Z/20/131000/278450 P. Glasbeek Beheer en Onderhoud I.Kocas 16 februari 2021

*Z024580600B*

Raadsmededeling

Geachte raad, mededeling

ln november 2019 heeft de gemeenteraad het uitgangspuntenplan van het programma VANG vastgesteld. Om de ambitie van de raad voor 2023 te realiseren, namelijk: minimaal 75% van het restafval van de huishoudens in Oegstgeest gescheiden inzamelen en de hoeveelheid restafval verminderen tot maximaal 100 kg per inwoner per jaar, is een pakket van zeven maatregelen voorgesteld. Deze zeven maatregelen zijn: 1. Overgaan naar nascheiding PMD; 2. Algemene communicatiecampagne; 3. Stimuleren GFT-scheiding; 4. Introductie Ja-Ja Sticker; 5. lnzameling luiers en incontinentiemateriaal; 6. invoering van statiegeld op kleine plasticflesjes door de Rijksoverheid; 7. Nieuwe aanbesteding restafval Aan uw raad is toegezegd u regelmatig te informeren over de stand van zaken van de uit te voeren stappen. In deze raadsmededeling informeren we u tevens over de resultaten van het afgelopen jaar over de ingezamelde en gescheiden afvalstromen in Oegstgeest. Dit vergelijken we met 2019. Daarnaast blikken we vooruit op de twee nieuwe projecten GFT/GFE en Vernieuwing Afvalvoorzieningen. Tenslotte geven we een update over een aantal andere ontwikkelingen. De afvalresultaten in 2020 Zoals we u eerder lieten weten in de raadsmededeling van week 51, hebben we in 2020 twee sorteeranalyses uitgevoerd om de samenstelling van het huishoudelijk afval in beeld te brengen.

De eerste analyse dit jaar is uitgevoerd voor de start van PMD-nascheiding. De tweede analyse is uitgevoerd in november. De betrouwbaarheid van de eerste analyse was zoals in de raadsinformatiebrief aangegeven laag, hierdoor zijn de resultaten destijds niet met u gedeeld. De resultaten van de steekproef op de sorteeranalyse die in november 2020 is uitgevoerd zijn met u gedeeld. Naar aanleiding van onze interne afvalmonitor zijn de volgende resultaten bekend. Fijn huishoudelijk restafval Over 2020 is per inwoner 172 kg fijn huishoudelijk restafval ingezameld. Dit is een stijging ten opzichte van 2019, waarin 166 kg restafval per inwoner werd ingezameld. Deze stijging is toe te schrijven aan de coronacrisis. Een groot deel van de inwoners van Oegstgeest werkte thuis

waardoor er meer afval werd geproduceerd. De in 2020 uitgevoerde sorteeranalyse geeft een beeld van de verdeling van herbruikbare afvalstromen in het fijne restafval. De onderstaande grafiek laat de verdeling van het restafval zien (figuur 1.).

2020 Fijn restafval per inwoner per jaar 200

Gewicht in KG

180 160

19

140

22

120

6 8 19

100

26

80

15

60 40

57 20 0 172 KG GFT

Papier

PMD

Luiers en hygiënisch papier

Glas

Textiel

Overig

Restafval

Figuur 1 Sorteeranalyse fijn restafval 2020

Gescheiden afvalstromen - Groente-, fruit en tuinafval (gft) In 2020 is aan huis per inwoner 83 kg GFT ingezameld. Dit is een toename ten opzichte van 2019 toen 78 kg per inwoner werd ingezameld. In 2020 is 59% van het GFT gescheiden ingezameld. Naar verwachting zal het project GFT/GFE Pilot dat in Q1 start een belangrijke bijdrage leveren aan het verhogen van de scheidingspercentage van deze afvalstroom. We komen hier later in het stuk op terug. Gescheiden afvalstromen - Oud papier en karton (OPK) In 2020 is per inwoner 50 kg OPK gescheiden ingezameld. Dit is een afname ten opzichte van 2019, toen werd er 59 kg OPK per inwoner ingezameld. In het restafval bevindt zich nog 15 kg OPK per inwoner. Dit betekent dat 77% van het OPK wordt gescheiden. De afname van gescheiden ingezameld OPK is mogelijk te verklaren doordat de inzameling van OPK door een vereniging aan huis is stopgezet in verband met coronamaatregelen. Op het moment kunnen inwoners van Oegstgeest hun OPK brengen naar de reeds bekende inzamelpunten. Gescheiden afvalstromen - Plastic, metalen en drankverpakkingen (PMD) Gemeente Oegstgeest is in april 2020 overgestapt op PMD-nascheiding. Om deze reden is geen sprake meer van gescheiden PMD in de sorteeranalyse. Omdat er sprake is van een andere manier van inzameling valt er geen valide vergelijking te maken met voorgaande jaren. Tot april 2020 werd

2

in de VANG doelstelling het gehele gewicht van PMD, als bij de bronscheiding ingezameld, meegeteld. Dit totaal vertekende het beeld, o.m. doordat deze fractie sterk vervuild was. Door de huidige nascheiding blijft er een schonere fractie en een beter recyclebare fractie gescheiden PMD over. Van het PMD dat zich in het restafval bevindt wordt door AVR nu ca 50% gescheiden. Daarmee wordt enerzijds aanmerkelijk meer PMD gescheiden dan in de situatie van voorscheiding het geval was, maar ligt het scheidingspercentage nog steeds aanmerkelijk lager dan de door AVR bij aanvang ervan toegezegde 70% gescheiden. Wij zijn in gesprek met AVR hierover. Momenteel onderzoekt AVR welke factoren beïnvloedbaar zijn om dit verschil weg te nemen. Gescheiden afvalstromen - Glas Glas is een relatief kleine fractie in het restafval en wordt in Oegstgeest goed gescheiden. In 2020 is per inwoner 33 kg glas gescheiden ingezameld. Dit is een toename van 5 kg ten opzichte van 2019. In het restafval bevindt zich gemiddeld nog 8 kg glas per inwoner. Het scheidingspercentage van glas is 80%. Gescheiden afvalstromen - Textiel Textiel is een relatief kleine fractie in het restafval van Oegstgeest. In 2020 is per inwoner 6 kg textiel gescheiden ingezameld. Dit is 1 kg meer ten opzicht van 2019. Het scheidingspercentage van textiel is 48%.

Scheidingspercentages fijn en grof restafval De scheidingspercentages per afvalstroom en voor de totalen van fijn en grof huishoudelijk afval zijn af te lezen in tabel 1. Het scheidingspercentage van fijn huishoudelijk afval in 2020 is 51%. In 2019 was dit 53%. Deze daling heeft te maken met de nascheiding van PMD en vermoedelijk de daling van het gescheiden ingezamelde OPK. Grof restafval wordt zowel op de milieustraat als aan huis ingezameld. In 2020 is per inwoner totaal 22 kg grof restafval ingezameld. Dit is een stijging van 4kg per inwoner ten opzichte van 2019. Het scheidingspercentage van grof huishoudelijk afval is 78%. Alhoewel in 2020 meer grofvuil aan huis is ingezameld i.v.m. corona is het scheidingspercentage gelijk gebleven ten opzicht van 2019. In totaal, fijn en grof huishoudelijk afval gecombineerd, wordt 59% van het afval in Oegstgeest gescheiden ingezameld. Dit scheidingspercentage is gelijk gebleven ten opzicht van 2019. Tabel 1 Scheidingspercentages fijn en grof huishoudelijk afval.

GFT

Kg in restafval (per inwoner in 2020) 57

Papier

15

77%

PMD

26

Nascheiding

Afvalstroom

Luiers en hygiënisch papier

Scheidingspercentage 59%

19 -

Glas

8

80%

Textiel

6

48%

Overig

22

-

Restafval

19

-

Totaal - fijn restafval

172

51%

Grof restafval

22

78%

Totaal - fijn en grof restafval

194 59%

3

Conclusie De hoeveelheid fijn huishoudelijk restafval is in 2020 toegenomen naar 172 kg per inwoner ten opzicht van 166 kg per inwoner in 2019. Dit komt vermoedelijk doordat een groot deel van de inwoners thuiswerkte en scholen deels gesloten waren in 2020. Het totaal (fijn en grof) restafval per inwoner komt daarmee in 2020 op 194 kg. Het scheidingspercentage is gedaald van 53% naar 51%. Het scheidingspercentage van grof huishoudelijk afval ingezameld op de milieustraat is gelijk gebleven ten opzichte van 2019. Ook het totaalpercentage gescheiden afval, 59%, is gelijk gebleven. Stimulering scheiding van GFT-afval Aan u is in het zeven maatregelenpakket toegezegd inwoners kosteloos te voorzien van keukenbakjes voor groente-, fruit- en etensresten in combinatie met een flankerende communicatiecampagne. Het doel was op deze wijze een gedragsverandering bij inwoners te realiseren. Momenteel worden landelijk pilots gedraaid om vast te stellen wat effectieve manieren zijn om gft te scheiden. Bij consultatie in de regio blijkt dat de gemeente Leiden wat betreft gft-scheiding ook een pilot is gestart. Om ervoor te zorgen dat onze maatregelen zoveel mogelijk aansluiten op wat inwoners nodig hebben om meer gft te scheiden, willen we hen hierbij betrekken. Hiermee willen we een beter beeld krijgen op de effectiviteit van de bakjes op scheiding, alvorens we starten met de uitrol.

Dit project start in het eerste kwartaal van 2021 en heet GFT/GFE Pilot. Deze pilot is nodig om in beeld te krijgen welke voorziening het meest zal bijdragen aan het halen van de doelstelling om het GFT/GFE-afval te scheiden. In de pilot wordt in een vroeg stadium participatie van inwoners geborgd waarmee direct wordt begonnen met het vergroten van de bewustwording over gft scheiding. Om als gemeente te weten te komen wat in de verschillende woonstijlen (hoog- en laagbouw) een geaccepteerde scheiding van GFE/GFT is, is het nodig dat wij in samenwerking met de gebruikers de juiste voorzieningen kiezen. Dit realiseren we door gebruik te maken van de informatie uit de leefstijlmonitor. Deze leefstijlmonitor vertelt ons meer over de motivatie van verschillende typen inwoners om afval te scheiden en maakt het zo mogelijk om communicatie en participatie op maat in te richten. Waar dat nodig en passend is, maken we gebruik van het nieuwe digitale participatieplatform Doe Mee. De volgende planning wordt aangehouden in dit project: - Fase1 Opdracht initiatiefase (februari /maart 2021) In deze fase wordt afstemming gezocht met de betrokken partijen over het bevorderen en scheiden van GFT/GFE afval. Ook wordt het plan van aanpak uitwerkt.

- Fase 2 Onderzoeksfase maart 2021 (maart / april 2021) In deze fase worden inzamelsystemen onderzocht, de haalbaarheid van inzameling wordt getoetst en er worden gesprekken gevoerd met belanghebbenden. - Fase 3 Voorbereidingsfase (april / mei 2021) De informatie uit participatie en onderzoeken wordt geanalyseerd en op haalbaarheid getoetst. Hieruit wordt een rapport uitgewerkt en aanbevelingen gedaan over welke inzamelsysteem/systemen ingezet kunnen worden voor welke type huishouden of type woning. De uitgewerkte aanpak wordt ter besluitvorming aan het college voorgelegd. Uw raad zal middels een raadsinformatiebrief van de gekozen aanpak op de hoogte gesteld worden. - Fase 4 april – (september / oktober 2021) De afstemming uit voorgaande stappen met belanghebbenden en besluitvorming door het college hebben geleid tot een keuze voor (een) voorziening(en). Deze kunnen – na gunning van de raamovereenkomst geplaatst worden. Dit project heeft tevens een relatie met en loopt simultaan aan het project Vernieuwing Afvalvoorzieningen. Hierover volgt later in het stuk meer informatie.

Project Vernieuwing Afvalvoorzieningen

4

In de gemeente zijn een aantal inzamelcontainers toe aan vervanging. Uit de laatste inspectie bleek dat de veiligheid van deze containers niet veel langer gegarandeerd kan worden. Daarnaast wordt in het kader van de VANG-doelstellingen gewerkt aan een betere scheiding van de afvalfracties. Hiervoor is het nodig dat de afvalvoorzieningen in Oegstgeest worden geoptimaliseerd. In de uitwerking van het raamcontract worden de benodigde voorzieningen voor het scheiden van deze fractie opgenomen. Deze vervanging/vernieuwing leidt tot: - Verhogen van de voorscheiding van GFT-afval; -

Vervangen van bestaande ondergrondse afvalcontainers (glas en papier); Verbetering van het straatbeeld door vervanging en bovengrondse verzamelcontainers; Een toekomstbestendig toegangssysteem in te richten voor voorzieningen en hiermee misbruik door afvaltoerisme te voorkomen.

Algemene communicatiecampagne Na de start van het project VANG, zijn we gestart met een bijbehorende communicatiecampagne. Deze campagne was enerzijds gericht op het vergroten van de bewustwording over afvalscheiding en anderzijds op informatievoorziening en gedragsverandering bij de nascheiding van PMD. We verleggen nu de focus naar de scheiding van gfe/gft. We informeren inwoners, betrekken hen bij de aanpak, vergroten het bewustzijn en motiveren met goede voorbeelden, praktische tips en concrete acties. De communicatiecampagne heeft tot doel een blijvende gedragsverandering te realiseren. Project Optimaliseren Milieustraat We zijn momenteel bezig met het in kaart brengen hoe een optimalisatie van de milieustraat en de gemeentewerf gerealiseerd kan worden. Het doel is om het serviceniveau voor de inwoners van Oegstgeest te verhogen, de werf te verduurzamen en de VANG-doelstelling te bereiken. In dit plan wordt naar een veelvoud aan onderwerpen gekeken. Zo wordt onderzoek gedaan naar een manier waarop inwoners op afspraak de milieustraat kunnen bezoeken. Daarnaast kijken we naar een betere inrichting van de werf en milieustraat, een verduurzaming van het wagenpark en de een verhoging van de efficiëntie van afvalopslag en vervoer. In 2019 is de motie Pas op de Milieustraat aangenomen.

We kunnen uit de steekproeven concluderen dat slechts een verwaarloosbaar aandeel van de bezoekers niet uit Oegstgeest komt. Wat ook uit de steekproef is gebleken is dat de milieustraat vermoedelijk bezocht wordt door ondernemers die hier hun bedrijfsafval deponeren. Deze informatie wordt meegenomen in het project. Momenteel is dit project in planvorming. Uw raad wordt op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen. Invoeren Ja-Ja sticker Het uitrollen van het opt-in-systeem (de Ja-Ja sticker) start op grond van de Afvalstoffenverordening 2021 per 1 september 2021. Dat is bepaald in artikel 26, tweede lid, van de verordening. Dit vloeide voort uit de wetenschap dat bij juridische procedures hierover van andere gemeenten door de rechter een overgangstermijn van 20 maanden tussen besluitvorming over de invoering en de feitelijke invoering als redelijke termijn voor belanghebbenden werd geoordeeld. Voor Oegstgeest betekent dit, nadat de raad heeft uitgesproken het opt-in-systeem te zullen opnemen in de verordening, dat de Ja-Ja sticker in het derde kwartaal van 2021 actief gebruikt kan worden. Wij hebben aan u in een vorige raadsmededeling aangegeven dat juridische ontwikkelingen ten aanzien van implementatie van de sticker in andere gemeenten van invloed kunnen zijn op deze planning.

De benoemde termijn van 20 maanden in Rotterdam is vanwege een nieuwe rechtelijke uitspraak toch weer van de baan. Er is daar begonnen met de uitrol. In een Amsterdamse zaak wordt in het najaar van 2021 een arrest van de Hoge Raad verwacht. Nu in Oegstgeest de nieuwe afvalstoffenverordening al een invoeringsdatum is vastgesteld behoeft het eerder in werking stellen van de Ja-Ja sticker een raadsbesluit. De verordening – die pas onlangs op 25 december 2020 in

5

werking is getreden – moet daarvoor worden gewijzigd door middel van een verordening tot wijziging van de Afvalstoffenverordening 2021 gemeente Oegstgeest. Gezien de voorbereidingen gestart zijn voor de Ja-Ja sticker is het niet raadzaam om af te wijken van de planning zoals deze is vastgesteld. Hiermee blijft de uitrol van de sticker in het derde kwartaal. Inzameling luiers en incontinentiemateriaal De techniek van recycling van luiers is in ontwikkeling. Opvallend is dat in de Leids regio Zoeterwoude stopt met de inzameling en Leiderdorp in januari van dit jaar gestart is met een pilot bij een kinderdagverblijf. Critici zijn van mening dat het milieurendement van luierrecycling laag is. Tevens zijn de kosten voor inzameling hoog. Verwacht wordt dat de inzameling van luiers op jaarbasis zo’n €70.000 aan extra kosten met zich meebrengt. Dit bedrag is gebaseerd op de kosten van inzameling aan kinderdagverblijven en zorginstellingen, transport en verwerking door de verwerkingsinstallatie ARN. Daarnaast speelt de discussie of deze afvalstroom, ingezameld door derde partijen, valt onder bedrijfsafval of particulier afval. In het 7-stappenplan was beoogd om in 2022 te starten met luierinzameling. Het jaar 2021 wordt gebruikt om de markt op ontwikkelingen te monitoren voor een goed voorbereide start in 2022.

Europese richtlijn wegwerpplastic, SUP (Single-Used-Plastic) en invoering van statiegeld op kleine plasticflesjes en blik door de Rijksoverheid e In 2021 treden de eerste bepalingen van de Single-used-plastic (SUP)-richtlijn in werking. Het doel van deze Europese richtlijn is minder zwerfafval en minder impact van zwerfafval op het milieu. Dit wordt o.a. bereikt door stengere wetgeving en verboden op wegwerpproducten. Producten die hierdoor worden geraakt zijn bijvoorbeeld: wattenstaafjes, ballonnen, tabaksproducten, drankverpakkingen, drinkbekers, voedselverpakkingen, lichte plastic draagtassen en vochtige doekjes. Voor Nederland betekent dit in ieder geval dat vanaf 1 juli 2021 statiegeld op kleine plastic flesjes wordt ingevoerd. Het bedrijfsleven krijgt 14 maanden de tijd om een statiegeldsysteem in te voeren waarmee alle flessen van minder dan drie liter bij 12.000 punten kunnen worden ingenomen. Middels de algemene communicatiecampagne wordt hier nadrukkelijk aandacht aan besteed. Recentelijk is besloten om ook op blik statiegeld in te voeren vanaf januari 2022. Verwacht wordt dat deze maatregel bijdraagt aan de vermindering van zowel restafval als zwerfafval. Volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zal de invoering van statiegeld de hoeveelheid blikjes en flesjes met 70 tot 90 procent verminderen.

Nieuwe aanbesteding restafvalverwerking De huidige opdracht met AVR voor de verwerking van restafval eindigt van rechtswege op 31 januari 2022. De uiterlijke einddatum van deze overeenkomst inclusief alle verlengingsopties is 3112-2026. Een nieuwe aanbesteding zal in collectief verband en onder aansturing van SP71 worden voorbereid en uitgevoerd. Eén van de aandachtspunten bij deze aanbesteding is de – op termijn – beoogde gescheiden inzameling en recycling van luiers, die binnen de voorwaarden van het restafvalcontract mogelijk moet zijn. Herzien tariefstructuur Als gevolg van de introductie van nascheiding PMD was het logisch om de huidige tariefstructuur van de afvalstoffenheffing onder de loep te nemen. Hierover heeft u in december 2020 een besluit kunnen nemen. De nieuwe tariefstructuur is hiermee vastgelegd in de Verordening Afvalstoffenheffing. In de nieuwe tariefstructuur betalen meerpersoonshuishoudens met een extra container een plustarief van een eenpersoonshuishouden. Eind 2021 wordt de balans opgemaakt en gekeken naar alle instrumenten die ingezet kunnen worden alvorens het inzetten van prijsprikkels. Afvaleducatie Als uitgangspunt is in het coalitieakkoord Groen, Sterk en betrokken benoemd dat we extra willen investeren in bewustwording op scholen. Bij dit middel is de wens om een educatieprogramma rondom de thema’s van VANG en zwerfafval te organiseren.

Het doel hiervan is om de bewustwording rondom het belang van juiste afvalscheiding en een schone openbare ruimte te stimuleren bij de jongere generaties. Concreet betekent dit dat gemeente Oegstgeest aan alle scholen voor het primair (9) en voortgezet onderwijs (6) een gecombineerd educatieprogramma

6

over afvalpreventie, afval scheiden en zwerfafval aanbiedt. De randvoorwaarden voor het programma zijn laagdrempelige deelname, volledige ontzorging van de betrokken docenten en, het bereiken van zo veel mogelijk leerlingen. De uitvoering zal plaatsvinden in 2021. Daarnaast is de wens om binnen de gemeente media aandacht te genereren voor dit programma, om zo bij een bredere doelgroep de bewustwording rondom dit thema te vergroten. COVID-19 Ondanks Covid-19 hebben we hebben de ambitie om de hiervoor genoemde vervolgstappen volgens planning te uit te voeren. De maatregelen die de Rijksoverheid in verband met het COVID-19 virus heeft getroffen, kunnen de planning echter beïnvloeden.

bijlage(n)

Burgemeester en wethouders van Oegstgeest

de secretaris J. Versluis

de burgemeester E.R. Jaensch

7