RM d.d. 1 december 2020 Evaluatie Retailvisie Z-20-139218 Oegstgeest

Gemeente

Oegstgeest * o m

o s o

raadsmededeling

-

onderwerp

Evaluatie Retailvisie

zaaknummer

z/20/139278/27s760

-- r4

portefeuil lehouder team

J. Nieuwenhuis

Ruimte

LJ O,

N

- o

opgesteld door

van de Weerdhof

N

datum voorstel

18 november 2O2O

*

Geachte raad, mededeling

Bij het vaststellen van de Retailvisie Leidse Regio 2025 is met u afgesproken dat na 3 jaar geëvalueerd wordt hoe de regio verder moet gaan met het retailbeleid. De stuurgroep Retailvisie EconomieOTl heeft een evaluatie laten maken en daarbij ook een eerste retailmonitor op laten stellen. Wij delen de uitkomsten van deze evaluatie met u tezamen met de eerste Retailmonitor Economie071.

Het sterker en toekomstbestendig maken van de winkelgebieden in de Leidse regio was de opdracht van EconomieOTl bij het opstellen van een regionale retailvisie. De visie inclusief uitvoeringsplan is in2076 vastgesteld in alle deelnemende gemeenten. ln2Ot7 is gestart met de uitvoering met voor elk winkelgebied een actieplan, plan van aanpak of ontwikkelingsstrategie. Zoals is afgesproken bij het vaststellen is eind 2OI9 gestart met een evaluatie. Ook is een plan opgesteld om in de toekomst de ontwikkelingen in de retail te blijven monitoren, via een zogenoemde Retailmonitor. Beide rapporten zijn dit voorjaar gereed gekomen en afgelopen zomer door de Stuurgroep Retailvisie vastgesteld als basis en doorgeleid naar de colleges van de deelnemende gemeenten. Daarbij is afgesproken ook de raden van de evaluatie kennis te laten nemen. De huidige inzichten van de evaluatie laten vooralsnog geen noodzaak tot bijstelling van het

retailbeleid zien. Wel zien wij dat van de drie beschreven actielijnen met name actielijn A (Sterker maken wat sterk is) de meeste aandacht krijgt. Nadrukkelijk moet worden gesteld dat de evaluatie is uitgevoerd vóórdat de coronacrisis in Nederland uitbrak. ln het voorwoord van het evaluatierapport is hier aandacht aan besteed. Daarmee verliezen beide documenten niet hun zeggingskracht, maar is

het verbinden van verregaande conclusies aan de uitkomsten uit beide documenten lastig zolang de coronapandemie nog voortduurt. Wel hebben we met de Retailmonitor EconomieOTT een staat van het retaillandschap pré corona en zal een volgende monitor de effecten van corona op de detailhandel in beeld brengen. Dat geeft ons handvatten voor het regionale retailbeleid in de

toekomst De Retailmonitor EconomieOTI laat zÍen dat het pré corona gemiddeld goed ging met de aankoopcentra in de regio. De economie trok aan en de bestedingen in de dagelijkse producten namen toe. Over de hele lijn namen de bestedingen in de niet-dagelijkse producten af. ln het vervolg van deze mededeling gaan wij nader in op de evaluatie van de retailvisie. Een regionale visie op retail De Leidse regio beschikt sinds 2OI7 over een regionale Retailvisie op initiatief van Economie071. Bínnen EconomieOTl werken gemeenten, onderwijs- en kennisinstellingen en ondernemersorganisaties aan het uitvoeren van projecten die de regionale economie versterken. De Retailvisie was destijds één van de eerste concrete resultaten die uit de samenwerking zijn voortgekomen. Op basis van de visÍe is begin 2018 een Uitvoeringsplan opgeleverd, met strategieën

en actieplannen voor de verschillende winkelgebieden De visie is gebaseerd op een analyse van trends en ontwikkelingen in de retail en een analyse van het bestaande winkelaanbod in de regio. Centraal in de visie staan de uitgangspunten:

-

De consument staat centraal Compactewinkelgebieden Samenwerken

Om vraag en aanbod in balans te brengen, werd in de visie aanbevolen tot het: 1. Schrappen van'zachte' plannen voor nieuwe vestigingen; 2. Terugbrengen van het aantalwinkelgebieden van 4Inaar 30 => Detailhandelsstructuur 2025; 3. Saneren van de vierkante meters in doelgerichte winkelgebieden (met grootschalige retail):; 4. Terugbrengen van de omvang van solitaire locaties. De toekomstbestendige winkelgebieden maken in de visie deel uit van de Detailhandelsstructuur

2025.Daarbinnen is onderscheid gemaakt tussen recreatieve winkelgebieden (zoals De Kempenaerstraat), boodschappenwinkelgebieden (zoals de Lange Voort) en doelgerichte winkelgebieden (zoals de Baanderij in Leiderdorp). Per type winkelgebied zijn beleidsuitgangspunten geformuleerd. ln de uitvoering is vervolgens gewerkt aan drie Actielijnen: Actielijn A: sterker maken wat sterk is (gebieden binnen de detailhandelsstructuu r 2025lr;

Actielijn B: mogelijkheden verkennen voor afname van winkelgebieden en solitaire winkelpanden buiten de structuur; Actielijn C: verminderen van het aantal vierkante meters op doelgerichte locaties. Voor nieuwe initiatieven (die niet passen in een bestemmingsplan) is in de visie een toetsingskader ontwikkeld, met een'stroomschema'als leidraad voor beslissingen. ln de stuurgroep Retailvisie is in voorkomende gevallen aan de hand van dit schema beoordeeld of vestigingen passen in de Detailhandelsstructuur 2025. De evaluatie

Zoals is afgesproken bij de vaststelling van de visie, komt na drie jaar van uitvoering een evaluatie. Hiertoe is een rapport opgesteld door het adviesbureau Blaauwberg. Voor de evaluatie ziin34 respondenten geraadpleegd, vanuit drie verschil lende achtergronden: Ambtelijke woordvoerders vanuit de zes gemeenten; Betrokken ondernemers, veelal voorzitters van winkeliersverenigingen en andere

7. 2.

ondernemersvertegenwoordigers:

3. Deverantwoordelijke portefeuillehouders. De resultaten van deze gesprekken zijn gecombineerd met rapporten, cijfermateriaal en de actieve

omgevingskennis van Blaauwberg. Tegelijk met deze evaluatie wordt de eerste Retailmonitor0Tl gepresenteerd. De Retailmonitor biedt cijfermatig inzicht in de ontwikkelingen van de winkelgebieden. Beide documenten zijn sterk aan elkaar gelinkt, maar hebben verschillende doelen. De evaluatie heeft de functie van een spiegel en biedt zicht op wat er is gedaan en met wat voor resultaat. De monitor kan worden gezien als de 'thermometer'die in beeld brengt hoe de winkelgebieden ervoor staan. Het doel is om de Retailmonitor0Tl periodiek uit te gaan brengen. ln de evaluatie is de balans opgemaakt aan de hand van drie vragen.

L Doen we de goede dingen? Kloppen de uitgangspunten? Ziin de trends en ontwikkelingen nog actueel?

2. Doen we de dingen goed? Wat is er in de afgelopen tijd aan werk verzet? Ziin de beschreven opgaven en taken uit het actieplan daadwerkelijk opgepakt?

3. Wat zijn de resultaten? We toetsen de belangrijkste resultaten aan de hand van recente 2

Locatus-data Doen we de goede dineen? De visie beoogt een betere balans tussen vraag en aanbod door het terugdringen van het aantal winkelmeters. Hoewel het economisch klimaat sinds de start van de visie is omgeslagen staat de analyse dat de consumentenvraag verandert en er minder vraag is naar winkelmeters in het nietdagelijkse segment nog steeds overeind. Van de beschreven trends in de Retailvisie heeft een aantal zich echt doorgezet. De toename van leegstand en online verkoop blijken achteraf te hoog ingeschat. Binnen de regio is Oegstgeest koploper wat betreft de online bestellingen van dagelijkse boodschappen. De analyse dat het winkelaanbod de vraag overtreft lijkt in grote lijnen nog steeds wel te kloppen. Maar niet in de matewaarin dat in2076 nogwerd gedacht. Het rapport stelt dat het daarmee de vraag is of het nu nog zinvol is een algemeen cijfer voor overcapaciteit van het aantal winkelmeters te hanteren (NB. De effecten van de coronacrisis hebben zich pas voorgedaan nadat deze conclusie was getrokken.)

Het rapport stelt vraagtekens bij de consumentvraag als leidend principe binnen de Retailvisie. Enerzijds vanwege de trendgevoeligheid, anderzijds omdat er andere publieke belangen in de ruimtelijke ordening zijn die zich niet altijd goed verdragen met trends in de consumentenvraag. Tenslotte wordt aanbevolen de ontwikkelingen in de retail nadrukkelijker te plaatsen in de meer algemene ambities en uitdagingen waar deze regio voor staat. Doen we de dingen goed?

Kort geformuleerd is Blaauwberg tot de volgende antwoorden gekomen: Actielijn A. sterker maken wat sterk is (winkelgebieden binnen de detoilhandelsstructuur 2025) ln een substantieel aantal gebieden heeft de visie bijgedragen aan dynamiek, organisatie en investeringen. De visie heeft een gevoel van urgentie weten op te wekken. En was in veel gevallen 'de vonk'waardoor een vorm van collectieve actie op gang is gekomen. De mate van actie is wel

onevenwichtig verdeeld over de gebieden. Lang niet overal heeft de visie bijgedragen aan actie. ln bijlage 3 van de evaluatie staan de plannen, realisatie en uitdagingen wat betreft De Kempenaerstraat en de Lange Voort beschreven. Voor De Kempenaerstraat werd bijvoorbeeld geadviseerd om de marketing en communicatie te verbeteren. Een website is ontwikkeld en er wordt samengewerkt met Dorpsmarketing Oegstgeest. Ook de aanbeveling dat De Kemp en de Lange Voort beter dienen samen te werken is goed opgepakt. Aandachtspunt blijft de openbare ruimte in beide winkelgebieden, hiervoor wordt momenteel in overleg een uitvoeringsplan opgesteld. Actielijn B. mogelijkheden verkennen voor afname van winkelgebieden en solitaire winkelponden buiten de

structuur Zeer beperkte voortgang door ontbreken van betrokkenheid en belangstelling bij zowel ondernemers als gemeenten. Een meerderheid van de geraadpleegde winkeliers blijkt geen interesse te hebben in relocatie. De politieke steun voor transformatie is in de praktijk ook fragiel gebleken. Feitelijk zijn slechts in twee gebieden echt vorderingen gemaakt: de Beatrixstraat in Leiden en de Oranjegalerij in Leiderdorp. Voor het Boerhaaveplein heeft uw raad besloten geen actieve inzet te plegen tot functiewijziging. Actielijn C. verminderen van het aantol vierkonte meters op doelgerichte locaties

Voor de oorspronkelijke inzet, het saneren van winkelmeters, is bestuurlijk weinig draagvlak gebleken. Daarmee is de aandacht verschoven naar marktpositionering van de doelgerichte locaties. Oegstgeest kent geen doelgerichte locatie. ln de regio zijn totaal vijf doelgerichte aankooplocaties, zoals de Baanderij en de Rijneke boulevard.

Beoordel en níeuw e i nitiati ev en

3

Ook het beoordelen van nieuwe initiatieven aan de hand van de visie (toepassen stroomschema) is meegenomen in de evaluatie. De ervaringen zijn wisselend. Aan de pluszijde is - onder andere - de meerwaarde genoemd van een gezamenlijk kader en vaste overlegstructuur. Plannen en dossiers kunnen beter regionaal worden afgestemd. Er is echter ook een minzijde te benoemen, die er voornamelijk uit bestaat dat - door het incidentele karakter van de Stuurgroep en de lokale eindbeslissing op de besluitvorming rondom retailontwikkelingen- het gevoel van echte regionale afstemming of saamhorigheid ontbreekt.

Wat ziin de resultaten? De resultaten tot aan het opmaken van de evaluatie zijn overzichtelijk weergegeven in de samenvatting (in Deel 1) van het Evaluatierapport. Daarin is onder meer te zien dat het aantal vierkante meters winkelruimte in absolute zin is gestegen, maar per inwoner is gedaald. Niet duidelijk is of deze ontwikkeling zich voortzet. Een aantal 'zachte' plannen is geschrapt. Het aantal bestaande winkelgebieden is afgenomen van 47 naar 39. ln het algemeen kan over de resultaten worden gezegd dat niet-voorspelde factoren een invloed hebben gehad, factoren die deels buiten de reikwijdte van de Retailvisie liggen. Er is een gesprek geweest met de Adviescommissie Detailhandel Zuid-Holland, die bestaat uit onafhankelijke deskundigen die provincie en gemeenten adviseren. De leden van de commissie zijn zeer positief over het feit dat de Leidse regio een visie op de retail heeft vastgesteld en stellen - op basis van ervaringen- dat een periode van drie jaar te kort is om alle gewenste resultaten binnen te

halen.

Coronacrisis ln het voorwoord van het evaluatierapport wordt benoemd, dat de evaluatie is uitgevoerd vóórdat de coronacrisis in Nederland uitbrak. Dat plaatst de resultaten en conclusies uiteraard in een ander licht. Het maakt de uitdaging waar partijen voor staan en het belang van samenwerking en

kennisdeling om tot een sterke detailhandelsstructuur te komen wellicht alleen maar groter. ln opdracht van EcnomieOTl heeft Blaauwberg twee rapporten uitgebracht waarin de economische gevolgen van de coronacrisis voor de Leidse regio worden behandeld. Deze rapporten dateren van april respectievelijk juni van dit jaar, toen de omvang en de implicaties van'de tweede golf' nog niet bekend waren. ln juni constateerde Blaauwberg met betrekking tot de detailhandel de volgende ontwikkelingen: Toename e-commerce: Een reeds bekende trend, die zich kan gaan versnellen, met name als

-

-

gevolgvan de coronacrisis en social distancing. Koop lokaal: Een trend die een tijdelijke vlucht heeft gekregen en die de potentie heeft zich verder te ontwikkelen. Dorpsmarketing Oegstgeest is de afgelopen periode lokaal én regionaal aanjager geweest om de fysieke winkels te steunen. Blurring en branchevervaging: Een trend die inspeelt op de wens naar sfeer en beleving en die zich heeft versterkt. Ook combinatie van retail met dienstverlenÍng en/of, werkplekken worden populairder. Verdwijnen van winkelformules: Een bekende trend, versneld in crisistijd.

Vervolg Naar aanleiding van de evaluatie heeft de stuurgroep geconcludeerd dat het opstellen van een nieuwe visie of het aanpassen van de retailvisie niet nodig is. De in de visie genoemde trends zijn grotendeels nog steeds relevant of nóg relevanter. De bevindingen in het rapport over de trends en ontwikkelingen kunnen worden meegenomen in het vervolg. Daarbijwordt uit de evaluatie meegenomen dat niet alle ontwikkelingen even voorspelbaar of maakbaar zijn. Daarnaast er zijn ook andere omstandigheden relevant dan uitsluitend retail-aspecten. Dat noopt tot een meer genuanceerde kijk op de detailhandelsstructuur. Daarnaast wordt nog eens bevestigd dat het uitvoeren van de actieplannen die zijn opgesteld vooral een zaak is van de ondernemers; de

gemeenten kunnen daarbij faciliteren. Bij voortzettingvan de samenwerking kunnen we niet om de gevolgen van de coronacrisis heen. De effecten hiervan zullen de komende tijd voor een belangrijk deel de agenda bepalen van de

Stuurgroep Retailvisie Leidse regio.

4

Met de erkenning dat de uitvoering van de actieplannen vooral een lokale aangelegenheid is, zal bij de samenwerking de nadruk liggen op kennisdelen en (waar nodig) onderlinge afstemming. De inhoudelijke besprekingen in de Stuurgroep beperkten zich tot nu toe vooral tot het toetsen van nieuwe vestigingen met gemeentegrens-overschrijdende effecten, zoals tuincentra en winkels op doelgerichte locaties; incidentele ontwikkelingen die nogal eens als conflicterend worden ervaren. De Stuurgroep wil de samenwerking nadrukkelijk gebruiken om te bespreken welke structurele veranderingen in het regionale retaillandschap wenselijk zijn en in welke vorm. Dit zal in EconomieOTl verband verder worden uitgewerkt.

Retailmonitor Bureau Blaauwberg stelt voor EconomieOTl jaarlijks de zogenaamde lndexO71 op, de economische monitor van de Leidse regio. Om die reden is aan Blaauwberg gevraagd ook een monitor voor de retail op te stellen, wat een onderdeel was van het Uitvoeringsplan van de visie.

Net als de lndex071 voor 2OI9-2020, geldt ook voor de Retailmonitor dat sprake is van metingen onder bijzondere omstandigheden, nu de gevolgen van corona zich aftekenen. De monitor is daarmee in feite een nulmeting en laat zien hoe de retail in de Leidse regÍo er voor stond bij aanvang van de crisis. De impact hiervan zal in de volgende jaargangen duidelijk worden. De Retailmonitor wordt hierbij ter kennisname aangeboden. Daarbij moet u zich overigens realiseren dat de Locatus-gegevens waarop de monitor is gebaseerd, altijd een momentopname zijn. Dat kan leiden tot verschillen met de situatie die men zelf waarneemt.

Wijzullen de uitkomsten van de Retailmonitor EconomieOTl die in2O2lwordt uitgevoerd met u delen

bijlage(n)

- Evaluatie Retailvisie Leidse regio, Blaauwberg i.o.v. Economie077,29 april2O2O - Retailmonitor 077, Blaauwberg i.o.v. EconomieOTt,19 maart2O2O

Burgemeester en wethouders van Oegstgeest

w

'!

secretaris J. Versluis

F

rge E.R. Jaen

5