Document · PDF

Op 20 mei 2021 aangepaste Gebiedsvisie De Geesten - nu de juiste Bijlage 1 bij RV d.d. 11 mei 2021 Gebiedsvisie De Geesten Z-18-118551 Oegstgeest.

Besluitvormende raadsbijeenkomst 7 juni 2021, gemeente OegstgeestBij agendapunt: Stukken18.709 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

G e b i e d s v i s i e de Geesten 20 mei 2021

5-9-2019

Topotijdreis: 200 jaar topografische 5-9-2019 kaarten

Tijdreis

Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten

over 200 jaar topografie

Topotijdreis: 200 jaar topografische 5-9-2019 kaarten

Tijdreis

Dynamiek in een eeuwigdurend landschap

over 200 jaar topografie

 1870



1900



Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten



1930

1815

1850

1900

1870

1900

1930 1950

Topotijdreis: 200 jaar topografische 5-9-2019 kaarten

2000

1840

1950

Tijdreis

over 200 jaar topografie

Topotijdreis: 200 jaar topografische 5-9-2019 kaarten

2000

1870

Tijdreis

over 200 jaar topografie



2018

1950

2000

1900



1815

https://www.topotijdreis.nl

1850

1930

1980

1815

https://www.topotijdreis.nl

Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten



2018

1970

1815

Tijdreis

over 200 jaar topografie



2018

1960

Topotijdreis: 200 jaar topografische 5-9-2019 kaarten

1/1

https://www.topotijdreis.nl

1850

1900

1950

1/1

1960

Topotijdreis: 200 jaar topografische 5-9-2019 kaarten

2000

1950

1970

Tijdreis

over 200 jaar topografie

2018

Topotijdreis: 200 jaar topografische 5-9-2019 kaarten

2000

1960

Tijdreis

over 200 jaar topografie



2018

2000

1970

2018

1/1

https://www.topotijdreis.nl

1/1

1850

1900

1950

2000

2018

2000

2018



https://www.topotijdreis.nl

1850

2010

1980



1815

1850

2000

Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten

1925

1815

https://www.topotijdreis.nl

Tijdreis

over 200 jaar topografie



2010

1815

1990

1980 Topotijdreis: 200 jaar topografische 5-9-2019 kaarten

2010

2018

1/1

2020

1/1

Inhoud Sam e n v at t i n g

In l e i d i n g 1. 1 A a nleiding 1. 2 Pr o c es 1. 3 A mendement 1. 4 L ees w ijz er

10 10 11 12 13

Context 2. 1 L igging en lo c a t ie 2. 2 Pla ngeb ied 2. 3 Eigena r en 2. 4 B eleids ka der 2. 5 A u t o , OV , fiet s 2. 6 C u lt u u r h is t o r ie 2. 7 Gr o en en N a t u u r 2. 8 M ilieu a s pec t en 2. 9 B eper kingen 2. 10 B eb o u w ing 2. 11 H u idige b eb o u w ing

15 15 17 19 21 23 27 30 35 35 36 39

Ru i m t e l i j k e v i s i e 3. 1 Es s ent ie 3. 2 C o nc ept 3. 3 R u imt elijk R a a mw er k

41 41 41 43

Ru i m t e l i j k e v i s i e p e r t h e m a 4. 1 Gr o en 4. 2 L a ngz a a m ver keer 4. 3 V er keer en pa r ker en

45 45 49 51

P r o g r am m a 5. 1 T e s lo pen b eb o u w ing 5. 2 N ieu w t e r ea lis er en b eb o u w ing 5. 3 Over gees t - M a a t s c h a ppelijk 5. 4 Onder w ijs 5. 5 Ges pec ia lis eer de ( jeu gd)- z o r g 5. 6 K a s t eel en b ijgeb o u w en 5. 7 Over ige o nder s t eu nende vo o r z ieninge n 5. 8 A a nt a llen, eenh eden, o pper vla kt es

55 52 55 57 61 63 65 67 69

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Samenvatting Proces

G e b i e d s v isi e

Op 28 mei 2019 heeft de gemeenteraad van Oegstgeest de Nota van Uitgangspunten Wilhelminapark en de Geesten vastgesteld. Daarbij is tevens een amendement aangenomen, dat aanvullende uitgangspunten voor de Gebiedsvisie meegeeft. Naast het amendement van de gemeenteraad van Oegstgeest, dat overwegend gericht is op behoud en versterking van het groen en de aanwezige natuurwaarden, zijn ook de wensen en uitgangspunten van de eigenaren en gebruikers en die van de bevoegde gezagsorganen (Gemeente Leiden en Provincie Zuid-Holland) indien mogelijk in deze Gebiedsvisie verwerkt.

De essentie van de ruimtelijke visie is de waardestelling van het gebied. Het meest waardevolle in de Geesten zijn: 1. Het kasteel Endegeest en overige Rijksmonumenten, zoals vastgelegd in het Rijksbeschermd dorpsgezicht en de landgoedbiotoop 2. Het groen en haar natuurwaarde, i.e. de landgoedbiotoop, de parken en het open landschap, zoals vastgelegd in het Rijksbeschermd dorpsgezicht en het Natuurnetwerk Nederland 3. De strategische ligging van het gebied en de verbindende schakel die het gebied kan zijn, programmatisch èn ruimtelijk-fysiek

Voor u ligt een geactualiseerde versie van de Gebiedsvisie de Geesten (mei 2021). In juni 2020 is een eerste versie van de Gebiedsvisie de Geesten vastgesteld. Wijzigingen in het proces en aanvullende inzichten over verschillende ruimtelijke aspecten van De Geesten hebben geleid tot een actualisatie van deze Gebiedsvisie. Vanuit het agglomeratieperspectief is door de gemeente Leiden en Provincie Zuid-Holland de wens ingebracht om het zorgcluster (Curium LUMC, Rivierduinen) waar mogelijk te versterken, inclusief de verbindingen ervan met onderwijs en onderzoek. Tevens is er de wens de ontwikkeling van het Leiden Bio Science Park te ondersteunen, de wens een goede economische basis te geven aan het kasteel (behoud door ontwikkeling, met een publiek toegankelijke functie) en de wens een plek te vinden in het gebied voor de Leo Kannerschool. - Versterking zorgcluster - Ondersteuning ontwikkeling Leiden Bio Science Park - Goede economische basis voor kasteel Endegeest - Huisvesting Leo Kannerschool Aangezien de wensen van de eigenaren en gebruikers en die van de bevoegde gezagsorganen als uitgangspunt zijn meegenomen, is deze Gebiedsvisie per definitie een ‘compromis’: niet alle wensen en verlangens kunnen gehonoreerd worden. Bij het opstellen van deze Gebiedsvisie is voortdurend de ruimtelijke, maatschappelijk en financiële haalbaarheid in ogenschouw genomen.

Deze Gebiedsvisie is een poging tot een optimaal resultaat, waarbij zowel de versterking van groen en natuur, het behoud van cultuurhistorie, de versterking van het zorgcluster en de economische functies gebalanceerd zijn geborgd.

Het groen, de parken en de monumenten zijn de belangrijkste waarden van De Geesten, met het kasteel Endegeest als belangrijkste icoon. De belangrijkste doelstelling is het behouden, versterken en verbinden hiervan. Hierdoor kan de natuurwaarde, belevingswaarde en gebruikswaarde van het groene kerngebied verbeterd worden. Dit betekent ook dat het groen niet verder versnipperd mag worden, maar verbonden en toegankelijk gemaakt. In het noorden bij Overgeest wordt uitgegaan van het huidige maatschappelijke programma met het huidige bebouwingsvolume. Voor Overgeest wordt in overweging gegeven een functiewijziging naar wonen mogelijk te maken, waarbij het gebied beter wordt aangesloten bij Rhijngeest en Endegeest. Nabij het Bewegingscentrum en het Meander-gebouw wordt het bouwvlak van de voormalige Blauwe-Tramlocatie naar het zuiden verschoven. In en nabij de Julianaschool komen onderwijsvoorzieningen (speciaal (voortgezet) onderwijs voor leerlingen met een autistisch spectrum stoornis). In het zuiden van het gebied wordt aangesloten bij het cluster met gespecialiseerde (jeugd)-zorg aan de Endegeesterstraatweg en de Valklaan. Hier wordt het bestaande kenniscluster met gespecialiseerde (jeugd)-zorg versterkt. En in het kasteelgebouw en bijbehorende bijgebouwen kunnen aanvullende en ondersteunende faciliteiten worden gevestigd.

Uitgangspunt voor de verbindingen in het gebied is het handhaven en waar nodig verbeteren van de huidige situatie. Er worden alleen wegen toegevoegd als deze nodig zijn voor het versterken van de programmatische clusters of het bereikbaar maken van parkeren. En er worden alleen paden toegevoegd als deze nodig zijn voor het verbinden met de omgeving, in enkele gevallen worden er zelfs paden verwijderd ter verbetering van de natuurwaarden in het gebied.

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Groen De volgende uitgangspunten zijn geformuleerd voor de Gebiedsvisie: • Het kasteel Endegeest is als icoon de drager van het gebied, als het gaat om identiteit, ruimtelijke kwaliteit en economisch perspectief • Het groen, de parken en de monumenten zijn de belangrijkste waarden van De Geesten • Het groen mag niet verder versnipperd worden, maar wordt verbonden, geopend en toegankelijk gemaakt • Het vergroten van natuurwaarde, belevingswaarde en gebruikswaarde • De Geesten als landschappelijke, recreatieve en ecologische ‘stepping stone’ op het kruispunt met de economische ontwikkelingsas • Er worden alleen functies toegevoegd die de allure en de functies van de Geesten ondersteunen en versterken, danwel een aanvulling voor de omgeving zijn (o.a. Leiden Bio Science Park) • Het versterken van de betekenis van het ‘icoon’ Endegeest en de Geesten voor de hele agglomeratie • Een heldere clustering versterkt de afzonderlijke onderdelen en het gebied als geheel • De programmatische invulling gebeurt naar maatschappelijke behoeften en conform de Woonvisie van Oegstgeest. Hieronder vallen o.a.

het huisvesten bijzondere doelgroepen (beschermd wonen) en het huisvesten van onderwijs (Leo Kannerschool) • Om de parkstructuur te handhaven wordt (nieuwe) bebouwing met voorkanten georiënteerd op het groen, dus zonder (achter)-tuinen met schuttingen of andere erfscheidingen, en met parkeren uit het zicht • Een goede inbedding in de context voor fietsers en voetgangers is essentieel • Er worden meer en betere verbindingen gemaakt naar de omgeving • Er komt een gezoneerd netwerk voor fietsers en voetgangers door het gebied heen, af te stemmen met de terreinbeheerder

Er wordt ingezet op behoud en versterking van het groen, door een voor wandelaars en fietsers toegankelijk aaneengesloten groengebied te maken. Door een groene corridor te vormen tussen de huidige niet aaneengesloten gebieden van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), worden gebieden met hoge natuurwaarden in een groter groen geheel opgenomen. Door beide groengebieden van Rhijngeest en Endegeest met elkaar te verbinden ontstaat er een betere ruimtelijke kwaliteit en ruimtelijke samenhang in de huidige versnipperde Natuurnetwerk Nederland-structuur en de provinciale Landgoederenzone. Op gemeentelijk niveau ontstaat hierdoor een ruimtelijke samenhang met een verbonden, robuuste groene verbinding en daarmee een versterking van de landschappelijke waarde waarin bos, open parklandschap met waterpartijen en grasgebieden elkaar afwisselen. Het verbinden van het groen geschiedt in combinatie met het reduceren van bebouwing in de groene verbindingszone. Zo wordt het bouwvlak van de locatie achter de kwekerij niet meer opgenomen in het nieuw op te stellen bestemmingsplan (dwingend recht), en zal het bouwvlak van de voormalige Blauwe-Tramlocatie verschoven worden. Richting provincie is aangegeven dat de groene corridor zal worden voorgedragen om opgenomen te worden in de NNN-structuur, zodat ook op termijn de bescherming van dit gebied maximaal wordt.

Om te komen tot een optimale groenstructuur in het totale gebied, is het derhalve denkbaar om de contour van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) te wijzigen. De Oudendal groep heeft zich bereid verklaard het beheer van het Endegeester bos over te dragen aan Zuid-Hollands Landschap, waarmee een eenduidig op herstel van natuurwaarden gericht beheer wordt mogelijk gemaakt. Voorts heeft stichting Zuid-Hollands Landschap zich reeds positief uitgesproken over een mogelijke uitbreiding van haar beheerareaal. Verdere mogelijkheden om het beheer over te dragen zullen nader verkend worden.

Rhijngeest

Endegeest

Landje van Bremmer

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Auto, fiets, voetganger Onderdeel van het versterken van het groen en de samenhang in het centrale deel van De Geesten is een eenduidige inrichting van wegen en wandelroutes in dit gebied. Dit betekent dat er meer en betere verbindingen naar de omgeving komen, en dat een gezoneerd netwerk voor fietsers en voetgangers door het gebied heen komt. Een gezoneerd netwerk betekent dat er verbindingen komen waar deze noodzakelijk danwel gewenst zijn, en dat paden verwijderd worden waar natuurwaarden behouden of versterkt moeten worden. Om de verbinding tussen de groengebieden Rhijngeest en Endegeest ruimtelijk tot stand te brengen, wordt voorgenomen om het middendeel van de Geesterstraatwegen opnieuw in te richten. Een herinrichting betekent in ieder geval het toevoegen van groen. Ter plaatse van de groene corridor wordt de openbare ruimte zo ingericht, dat de auto ‘te gast is’ in een groene parkachtige sfeer. Ter plaatse van de kruisingen met de langzaam-verkeersroutes worden veilige oversteken gerealiseerd in combinatie met snelheidsremmende maatregelen. De parkeerplaatsen aan de Endegeesterstraatweg nabij de Wassenaarseweg worden verwijderd. Tevens worden voldoende parkeervoorzieningen gerealiseerd nabij het nieuw te realiseren programma.

De belangrijkste waarde van De Geesten is landschappelijke basis, dat betekent dat de inrichting van de openbare ruimte in het algemeen en de parkeervoorzieningen in het bijzonder in dienst staat van dit landschappelijke karakter.

Programma Om te komen tot een optimale groene inrichting midden in het gebied, is in het kader van deze Gebiedsvisie onderzocht of bebouwingsmogelijkheden op grond van het vigerende bestemmingsplan, qua locatie en omvang mogelijk beter op andere plekken kunnen worden gerealiseerd. Dit leidt tot het verplaatsen van het bouwvlak van de voormalige Blauwe-Tramlocatie en het wegbestemmen van het bouwvlak van de locatie achter de kwekerij (dwingend recht). Tevens worden meerdere gebouwen rond het kasteel gesloopt (Gezondheidscentrum, Koolmees, serres Weidepaviljoen, e.a.), voor zover deze geen Rijksmonument of gemeentelijk monument zijn. Hierbij is ook rekening gehouden met de ambtelijke inventarisatie van mogelijke gemeentelijke monumenten. Deze gebouwen worden op dezelfde locatie of elders teruggebouwd. Dit draagt bij aan het vergemakkelijken van een bedrijfseconomisch gezonde exploitatie van kasteel Endegeest. Wanneer een gebouw op gronden van het Natuurnetwerk Nederland worden gepositioneerd, zal hierover afstemming met de provincie Zuid-Holland plaatsvinden. In en bij de Julianaschool is voorts voorzien voor de vestiging van de Leo Kannerschool, een school met speciaal voortgezet onderwijs voor leerlingen met een autistisch spectrum stoornis.

Overgeest Voor het gebied Overgeest is het van belang dat de ontwikkeling ruimtelijk integraal wordt beschouwd in samenhang met Endegeest. Ten aanzien van de auto-ontsluiting van het gebied wordt uitgegaan van twee aansluitingen op de omgeving, welke niet via het gebied met elkaar worden verbonden. Het noordelijk deel wordt ontsloten op de Rijnzichtweg middels een extra invoegstrook om een veilige in- en uitrit mogelijk te maken. Het zuidelijk deel wordt ontsloten op de Rhijngeesterstraatweg, via de te behouden monumentale poort.

In landschappelijke zin is de opgave enerzijds om de parksfeer van Park Rijngeest te versterken en door te trekken in het gebied, en anderzijds de waterstructuur en het slagenlandschap zoveel als mogelijk te herstellen. Om het Park Rijngeest te integreren in Overgeest, worden bestaande wandel- en fietsroutes verbonden met nieuwe fietsroutes door het gebied heen. De openbare ruimte tussen de bestaande en nieuwe bebouwing in Overgeest dient landschappelijk ingericht te worden. Het slagenlandschap wordt hersteld door bestaande sloten in het gebied te verbinden. De verbinding wordt gemaakt op de oude positie van de slagensloten, om zo het oude slagenlandschap zoveel als mogelijk in ere te herstellen. Overige watercompensatie kan aan de rand van het gebied gerealiseerd worden. Bij het aanhelen van Park Rijngeest past ook het versterken van de vrije ligging van het gemeentehuis van Oegstgeest. Dit betekent dat nieuwe bebouwing ten westen van het gemeentehuis op minimaal 20 meter afstand gerealiseerd dient te worden, dat de rooilijn van de nieuwe bebouwing achter de voorgevelrooilijn van het gemeentehuis dient te liggen en dat de bebouwingshoogte maximaal 3 bouwlagen is. Het is te overwegen om de functie van dit gebied te wijzigen van ‘maatschappelijk’ naar ‘wonen’ voor in het amendement aangegeven doelgroepen (o.a.

starters, begeleid wonen (zorg) en alternatieve woonvormen voor bejaarden). Dit kan dan door dit vast te leggen in een concept-ontwikkelingsovereenkomst, met daarin in detail uit te werken onderwerpen. Het gaat hier om ca. 120 woningen, waarbij de percentages 25% sociaal huur en 25% middeldure huur/sociale koop zullen gelden, zoals vastgesteld in de woonvisie. Voorts wordt in de afspraken met de ontwikkelaars ruimte gezocht om aanvullend aan het sociale programma te voorzien in de behoefte aan ruimte voor begeleid wonen voor cliënten van zorginstelling Curium. De beoogde doelgroepen kunnen gemengd worden tussen regulier wonen (‘gespikkeld’). Het is denkbaar dat in plaats van sloop-nieuwbouw ervan wordt uitgegaan om één of meerdere bestaande gebouwen te transformeren naar deze nieuwe functies. In Overgeest mag gebouwd danwel getransformeerd worden (bestaande te handhaven bebouwing èn nieuw te realiseren bebouwing) waarbij gestreefd wordt ca. 120 woningen te realiseren. De concrete invulling van het gebied krijgt vorm in de te volgen postzegelbestemmingsprocedure, waarvan gesprekken met omwonenden en belanghebbenden onderdeel zijn. Dit gebied heeft nu een maatschappelijke functie, welke onverkort van toepassing blijft.

Om te komen tot een bestemmingswijziging die de functiewijziging van ‘maatschappelijk’ naar ‘wonen’ mogelijk maakt, dienen voor het op te stellen bestemmingsplan diverse onderzoeken (o.a. flora- en faunaonderzoek) verricht te worden. Aangezien deze niet gereed zijn als het nieuw op te stellen bestemmingsplan ter inzage gaat, zal dit betekenen dat in het nieuw op te stellen bestemmingsplan dit gebied conserverend bestemd zal worden. De gemeente Oegstgeest is derhalve eventueel bereid om voor Overgeest in een zogenaamd ‘postzegelbestemmingsplan’ de uit de eerder genoemde ontwikkelingsovereenkomst voortvloeiende wijzigingen vast te leggen.

G e b i e d s v i s i e

Endegeest Er wordt ingezet op een clustering van de functies en voorzieningen van Curium LUMC (centrum voor Kinder- en jeugdpsychiatrie), Rivierduinen (Centrum voor Autisme) en de Universiteit Leiden / Leiden Bio Science Park. Met deze nabijheid wordt ingezet op een synergie van deze instituten, en een versterking van de economische en innovatieve kracht. Het kasteel Endegeest is een Rijksmonument, en vormt samen met de bijgebouwen een waardevol ensemble. Op dit moment heeft het kasteel geen functie. Uitgangspunt voor deze Gebiedsvisie is ‘behoud door ontwikkeling’. Om het kasteel voor de toekomst duurzaam te behouden, dient gezocht te worden naar een haalbaar en passend programma voor het kasteel en de bijgebouwen. Een bestemmingsverruiming van het kasteel en de kasteelondersteunende bijgebouwen (o.a. weidepaviljoen, TD-gebouw) is daarbij essentieel. Het programma dient het liefst aanvullend te zijn op de voorzieningen van bijvoorbeeld het zorgcluster en het Leiden Bio Science Park. Andere gebouwen op het terrein behouden hun maatschappelijke bestemming, voor een aantal gebouwen wordt de Maatschappelijke bestemming verruimd. Voor het voormalige Dienstengebouw en het Gezondheidscentrum geldt dat herbouw mogelijk is binnen het nieuwe bouwvlak. Voor het voormalige Dienstengebouw geldt dat mogelijke herbouw binnen het nieuwe bouwvlak toegestaan is.

Voor het Gezondheidscentrum wordt het bouwvlak verruimd (1785 m2). In de westflank van het kasteelterrein kunnen, in aanvulling op de voorzieningen voor gespecialiseerde (jeugd)-zorg, functies komen die complementair en/of ondersteunend hieraan en aan het Leiden Bio Science Park zijn. Hiervoor zal in het bestemmingsplan de functie en het oppervlak van het bestaande bouwvlak aan de westflank van het kasteel (500m2 oppervlak - maatschappelijk bestemming) worden verruimd (810 m2). De locatie van de Julianaschool e.o. is beoogd voor de vestiging van de Leo Kannerschool, een school met speciaal voortgezet onderwijs voor leerlingen met een autistisch spectrum stoornis. De locatie ligt op redelijke afstand van de vestiging van de Leo Kannerschool SO en nabij andere ondersteunende functies vanuit Curium LUMC en Rivierduinen die gericht zijn op onderzoek en behandeling van autisme. De Leo Kannerschool wordt dus mede op verzoek van de zorgpartijen in het gebied en dus in de buurt van het zorgcluster-gebied gesitueerd. De functie van de Julianaschool e.o. en het parkeerterrein ten zuiden ervan wordt een gemengde functie (maatschappelijk & groen), dit om het mogelijk te maken op die plek zowel te voldoen aan het programma van eisen van de Leo Kannerschool als ook tot een optimale inpassing te komen met oog op optimaal robuust openbaar groen.

De voorgestelde locatie is geschikt omdat er voldoende ruimte is om de school te huisvesten, mits goed ingepast. Tevens is er een goede mogelijkheid om het verkeer en halen/brengen af te wikkelen op de Geesterstraatwegen, zonder extra verkeersoverlast in de rest van het gebied De Geesten te veroorzaken. Voor de huisvesting van het Internationaal Georiënteerd Basisonderwijs (IGBO) wordt buiten het plangebied naar een geschikte locatie gezocht. In de besprekingen met de zorgpartijen en betrokken overheden in het gebied, is de wenselijkheid van verdere versterking van het zorgcluster aan de orde gekomen. Hierbij zijn, in het plangebied gevestigde, zorggerichte onderwijs- en onderzoeksactiviteiten betrokken. Een verkenning naar een goede ruimtelijke inpassing vergt meer tijd, dan in het kader van de afronding van het ontwerp bestemmingsplan beschikbaar is. De gemeente Oegstgeest heeft 7

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

zich bereid verklaard medewerking te verlenen aan een nader onderzoek van de daaruit eventueel resulterende ruimtevraag. De enig daarvoor beschikbare locatie lijkt het gebied te zijn dat nu in gebruik is bij het ponycentrum. Om lange onzekerheid te voorkomen was de bereidheid van de gemeente gekoppeld aan onderzoekstermijn van 2 jaar na het ter inzage leggen van het eerste ontwerpbestemmingsplan. Hiervan is nu één jaar verstreken. Daarom zal het onderzoekstermijn nog een jaar geldig zijn bij het nieuwe ontwerpbestemmingsplan.

B e b o u w i n g sp e r c e n t a g e Het uitgangspunt voor het bepalen van de totaal te realiseren nieuwe bebouwing is het amendement van de gemeenteraad van Oegstgeest van mei 2019. Hierin is bepaald dat binnen het gebied Endegeest de totale footprint van de bebouwing (bestaand en nieuw te realiseren) nooit meer dan 12% van het gebied mag zijn. Om dit te toetsen is voor het gebied Endegeest bepaald hoeveel bestaande èn nieuwe bebouwing er maximaal in een eindsituatie is gerealiseerd. Door de te compenseren gesloopte bebouwing en gedeeltelijk de ontwikkelruimte uit het bestemmingsplan te ‘herschikken’, en door rekening te houden met bestaande locatiewaarden (o.a. natuurwaarden), ontstaat een meer evenwichtige verdeling van (natuur- en monumentaal) groen en bebouwing. Het centrale groen wordt beter verbonden en versterkt. Binnen de gebiedsbegrenzing uit het amendement blijft het bebouwingspercentage beperkt tot 11,85%, voor het hele zuidelijke gebied is het bebouwingspercentage lager.

eindbeeld bebouwing (bebouwingssuggestie)

Endegeest: 233.508 m2 Bebouwing totaal: 27.665 m2 = 11,85% deze gebiedsbegrenzing voor Endegeest is conform het amendement van de gemeenteraad van Oegstgeest (2019), alsmede het Ambitiedocument Park Endegeest (2017)

d e

G e e s t e n

weg

raat

Rijnzicht

weg

O e g s t g e e s t

LV-verbinding

G e b i e d s v i s i e

Gemeentehuis

gees terst

Overgeest

Captain’s Bar

rb -ve

ind

ing

Landschap en openbare ruimte

ti n g h e ri n ri c h en tr a a tw e g G e e st e rs

Park Rhijngeest

at tra

rss

Rhijn

Plangrens Gebiedsvisie

opknappen park

Geester Parken Open groen (Landje van Bremmer)

Park Endegeest

VSO Leo Kannerschool

Landgoed Kasteel Endegeest

Mogelijk beheergebied Zuid-Hollands Landschap

Dir

Prioritaire Zone 1 - onderzoeksgebied paddenstoelen

parkeerplaats vergoenen waar mogelijk opheffen

van

Prioritaire Zone 2 - landgoed oost van het kasteel

iet

Sw eell

Wegen auto

aan

g de

str

r ste

kast

laa

w at

Versterking centraal groengebied, mogelijk nieuw Natuurnetwerk Nederland

Herinrichting Geesterstraatwegen

herstel kasteeltuin

Hoofdfietsroutes Paden langzaam verkeer (voetganger, fiets)

Kasteel Endegeest

Paden te verwijderen mogelijke herontwikkeling

Parkeren te verwijderen Parkeren te realiseren

vrij te houden zicht

Wassen

Gemeentegrens

aarsew

Bebouwing

eg in d in g

Bestaande gebouwen te herontwikkelen

L V -v e r b

Te slopen bebouwing Onderwijs / Groen Delen van gebouw blijven mogelijk behouden Nieuwbouw: Maatschappelijk Nieuwbouw: Overige (ondersteundende) voorzieningen Terrein Receptiegebouw Handhaven huidige situatie

NB: nieuwe bebouwing is een bebouwingsuggestie 8

G e b i e d s v i s i e

bron: Nota van Uitgangspunten Wilhelminapark en Geesten, 25 april 2019

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Inleiding

Op 31 mei 2018 heeft de gemeenteraad van Oegstgeest een motie aangenomen waarin het college is opgedragen om voor het gebied Wilhelminapark en Geesten een integrale en samenhangende Nota van Uitgangspunten (NvU) op te stellen en deze aan de gemeenteraad voor te leggen. Deze Nota van Uitgangspunten voor Wilhelminapark en de Geesten heeft tot doel te komen tot uitgangspunten voor nieuwe (ruimtelijke en programmatische) ontwikkelingen in zuidelijk deel van Oegstgeest. Het opstellen van deze NvU is gebeurd op basis van een waardestelling van dit historisch en landschappelijk waardevol deel van Oegstgeest. Deze NvU heeft gebruik gemaakt van onder meer onderliggende studies voor de afzonderlijke delen van het plangebied. Voor Overgeest (het gebied rond het Gemeentehuis) is eerder een gebiedsvisie opgesteld. Voor Endegeest (het gebied rond het Kasteel) is een Ambitiedocument gemaakt. Met beide documenten heeft het College van B&W ingestemd.

MARLIES VAN DIEST ONTWERP~ STUDIO HARTZEMA | OPDRACHTGEVER: GEMEENTE OEGSTGEEST

1.1 A a n l e i d i n g concept GEBIEDSVISIE

OVERGEEST - OEGSTGEEST -

AMBITIEDOCUMENT Park Endegeest 20 juni 2017

Amendement Wilhelminapark en Geesten Nota van Uitgangspunten

In zowel Endegeest als Overgeest spelen verschillende ruimtelijke ontwikkelingen die vragen om een integrale gebiedsvisie op de mogelijkheden om deze nieuwe ontwikkelingen al dan niet toe te staan. Deze Gebiedsvisie heeft als doel een integrale visie neer te leggen voor het gebied De Geesten (Wilhelminapark en Geesten) in Oegstgeest. Het plangebied wordt begrensd door de Rijnzichtweg/Geversstraat, de Nachtegaallaan, Wassenaarseweg en A44. Centraal in het gebied ligt Kasteel Endegeest. Er omheen liggen waardevolle gebouwen, landschappen en inrichtingen.

G e b i e d s v i s i e

1.2

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Proces

Naast het amendement van de gemeenteraad van Oegstgeest, dat overwegend gericht is op behoud en versterking van het groen en de aanwezige natuurwaarden, zijn ook de wensen en uitgangspunten van de eigenaren en gebruikers en die van de bevoegde gezagsorganen (Gemeente Leiden en Provincie Zuid-Holland) indien mogelijk verwerkt. Vanuit het agglomeratieperspectief is door de gemeente Leiden en Provincie Zuid-Holland de wens ingebracht om het zorgcluster (Curium LUMC, Rivierduinen) waar mogelijk te versterken, inclusief de verbindingen ervan met onderwijs en onderzoek. Tevens is er de wens de ontwikkeling van het Leiden Bio Science Park te ondersteunen, de wens een goede economische basis te geven aan het kasteel (behoud door ontwikkeling, met een publiek toegankelijke functie) en de wens een plek te vinden in het gebied voor de Leo Kannerschool. - Versterking zorgcluster - Ondersteuning ontwikkeling Leiden Bio Science Park - Goede economische basis voor kasteel Endegeest - Huisvesting Leo Kannerschool Aangezien de wensen van de eigenaren en gebruikers en die van de bevoegde gezagsorganen als uitgangspunt zijn meegenomen, is deze Gebiedsvisie per definitie een ‘compromis’: niet alle wensen en verlangens kunnen gehonoreerd worden. Bij het opstellen van deze Gebiedsvisie is voortdurend de ruimtelijke, maatschappelijk en financiële haalbaarheid in ogenschouw genomen.

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

1.3 A m e n d e m e n t Het amendement dat op 31 mei 2019 door de gemeenteraad van Oegstgeest is aangenomen, geeft in samengevatte vorm de volgende uitgangspunten mee voor deze Gebiedsvisie:

I n t e g r a l e G e b i e d s v isi e d e G e e s t e n • Deze Nota van Uitgangspunten wordt uitgewerkt in één geïntegreerde gebiedsvisie voor het gehele huidige bestemmingsgebied Wilhelminapark en Geesten die de versterking van samenhang van de gebieden nastreeft.

E n d e g ee s t : A n d e r e p o si t i e b e b o u w i n g • Bebouwingsmogelijkheden in deelgebied Endegeest op grond van het vigerende bestemmingsplan, kunnen qua locatie en omvang mogelijk beter op andere plekken binnen het bestemmingsgebied worden gerealiseerd met handhaving van de huidige verhoudingen tussen bebouwing, groen en huidige gebruiksvormen.

C u l t u u r h is t o r i e e n L a n d s c h a p • De ondergrond en het landschap vormen de belangrijkste waarden van het plangebied, waarbij behoud en verbetering van deze kwaliteiten leidend zijn. • Eventuele veranderingen in bebouwing en gebruik zullen geen bedreiging of een risico vormen voor de bestaande kwaliteiten en passen binnen de voorwaarden/ beperkingen die door kaders als het Rijksbeschermd Dorpsgezicht, de “Provinciale Erfgoedlijn Landgoederenzone Zuid-Holland” en het “Natuurnetwerk Nederland” worden gesteld. • Behoud en versterking van het groene karakter inclusief daarmee samenhangende belangrijke waarden die als biodiversiteit en rust.

Verkeer • (Auto)mobiliteit heeft een limiterende rol voor wat betreft de ontwikkelingsmogelijkheden, opdat de (auto)mobiliteit op het interne en omringende wegennet beheersbaar blijft en niet zal resulteren in een overlastgevende toename van verkeersintensiteit • Een eenduidige inrichting van wegen, fiets- en wandelroutes zal bijdragen aan de samenhang tussen de gebieden.

Programma • De functie van het gebied blijft ongewijzigd, te weten maatschappelijk. Hierbij kan gedacht worden aan maatschappelijke thema’s als gezondheidszorg, maatschappelijke huisvesting of ondersteuning op onderwijs en onderzoeksprogramma’s in het aangrenzende Bio Science Park. • Eventuele verandering van functie in Endegeest mag niet resulteren in overlastgevende toename van intensiteit van gebruik van het gebied. De bestaande toegankelijkheid is het uitgangspunt. • Kwantitatief vertrekpunt is dat het bestaand bebouwd oppervlak gehanteerd wordt, inclusief de vrije uitbreidingsmogelijkheden en reserveringen volgens het vigerende bestemmingsplan (12%). In de op te stellen gebiedsvisie kan dit percentage indien nodig bijgesteld worden wanneer de exacte programmatische invulling duidelijk is, waarbij niet of ten dele invullen van de uitbreidingsmogelijkheden de voorkeur heeft.

Ruimtelijke kwaliteit • Kwalitatief vertrekpunt is dat veranderingen aan bestaande bouw of eventuele invulling van de bestaande uitbreidingsmodelijkheden moet bijdragen aan verbetering van de beeldkwaliteit van het gebied • Bestaande waardevolle inrichting wordt in principe behouden

O v e r g ee s t Programma • Wijziging van de huidige functie maatschappelijk naar de functie wonen is mogelijk indien woningbouw plaats biedt aan verschillende doelgroepen, waaronder middenhuur voor doorstromers vanuit bestaande sociale huur, sociale huur, en koop voor starters, ouderen en specifieke woonvormen. Cultuurhistorie en Landschap • Aanhelen park Rhijngeest en versterken vrije ligging gemeentehuis. • Herstel waterstructuur. • Behoud en waar mogelijk herstel slagenlandschap (smalle stroken). • Bebouwing aan de kant van het slagenlandschap kan mogelijk intensiever zijn dan in een parklandschap. 12

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

1.4 L e e s w i j z e r In deze gebiedsvisie wordt in hoofdstuk 2 o.a. de inventarisatie van de huidige situatie, cultuurhistorie, milieuaspecten en het beleidskader beschreven. In hoofdstuk 3 wordt de integrale ruimtelijke visie toegelicht, die in hoofdstuk 4 per thema nader wordt beschreven. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op het programma.

bron: Nota van Uitgangspunten Wilhelminapark en Geesten, 25 april 2019

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Voorhout

Sassenheim

Huys te Warmont Kagerplassen

Katwijk

A44 Rijnsburg

Poelgeest Endegeest Valkenburg

Leiden Centraal ontwikkeling stationsgebied

Valkenburgse Meer A4

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

2. C o n t e x t 2.1 L i g g i n g e n l o c a t i e Oegstgeest ligt midden in een dynamische en groeiende regio. Met meer dan 400.000 inwoners en tal van vooraanstaande economische activiteiten, is het een belangrijke agglomeratie. Het plangebied van De Geesten ligt in het zuiden van Oegstgeest, aan de oostzijde van de snelweg A44. Ten zuiden van De Geesten ligt het Leiden Bio Science Park, een campus met een gemiddelde jaarlijkse groei van 1.000 arbeidsplaatsen. De Geesten liggen tussen het NS-intercitystation Leiden Centraal, het LUMC, Naturalis en Leiden Bio Science Park enerzijds en Royal Flora Holland, de A44 en ESA-ESTEC anderzijds. Dit is een economische ontwikkelingsas met nationale en internationale allure, waar bedrijven en instituten zijn gevestigd die tot de top in hun vakgebied horen. Dat maakt dat de Geesten een strategische locatie is die een ‘scharnier’ kan vormen in deze economische en dynamische ontwikkelingsas. Tegelijk is het plangebied één van de groene ‘steppingstones’. Dit is een reeks van groengebieden, van de Kagerplassen, Huys te Warmont en Poelgeest tot aan het Valkenburgse Meer. Het plangebied vormt samen met Landgoed Oud-Poelgeest één van de belangrijkste onbebouwde groene ruimtes binnen de gemeentegrens van Oegstgeest.

De locatie is dus een stepping stone in de economische ontwikkelingsas en tegelijk een stepping stone in de ecologische ontwikkelingsas. Het iconische kasteel Endegeest en het omliggende landgoed kunnen een rol spelen in beide doelstellingen: het versterken van de economische kracht van de agglomeratie en het versterken van groen en natuur in het plangebied.

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

weg

Stichting ‘45

Wilhelminapark

gees terst

Gemeentehuis

raat

weg

Rijnzicht

at tra rss

Rhijn

G e b i e d s v i s i e

Julianaschool

Rivierduinen

Dirck van Swietenlaan

Leo Kannerschool SO

st er

e ge

Curium LUMC

w at

e nd

De Groene Cirkel

Zonneveld Rivierduinen Ipse de Brugge DZB

Wassen

aarsew

G e b i e d s v i s i e

2.2

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Plangebied

Het plangebied wordt begrensd door de Rijnzichtweg/Geversstraat, de Nachtegaallaan, Wassenaarseweg en A44. Centraal in het gebied ligt Kasteel Endegeest en het omliggende landgoed (‘landgoedbiotoop’). Binnen het plangebied liggen o.a. de bestaande woonwijken Wilhelminapark (noordoostzijde van het gebied) en de Dirck van Swietenlaan (westzijde), het gemeentehuis van Oegstgeest, het campus-gebied waar o.a. Curium-LUMC, Rivierduinen en de Leo Kannerschool (primair speciaal onderwijs) gevestigd zijn, tuinvereniging Zonneveld, Kwekerij de Groene Cirkel, DZB (groendiensten en kwekerij gemeente Leiden).

bron: Nota van Uitgangspunten Wilhelminapark en Geesten, 25 april 2019

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

7 1

2 6

11 9 4-14

5 10 13

Gemeente Leiden

Erfpacht Wieglia Beheer

5-6

Erfpacht Rivierduinen

2-3

Erfpacht Oudendal Groep

Stichting ‘45

Zuid-Hollands Landschap

Oudendal Groep

10-11

Curium LUMC

12-13

Overige eigenaren

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

2.3 E i g e n a r e n Het plangebied kent meerdere grondeigenaren en meerdere erfpachthouders. In het kader van deze Gebiedsvisie worden de bestaande woonwijken Wilhelminapark en de Dirck van Swietenlaan buiten beschouwing gelaten, alsmede het gemeentehuis en de bestaande woningen aan de Rhijngeesterstaatweg 3, 7, 9 en 9a. Voor alle overige terreinen is inzichtelijk gemaakt wie de huidige eigenaren en erfpachthouders zijn (zie kaart). De grootste grondeigenaren zijn de gemeente Leiden, de Oudendal Groep en Stichting Het Zuid-Hollands Landschap. Daarnaast zijn er terreinen in eigendom van Stichting ’45 (ARQ Centrum’45), Curium LUMC en een aantal overige eigenaren. Deze partijen zijn ook erfpachthouder in het gebied, op de eigen grond of de grond van een andere grondeigenaar. Daarnaast heeft ook GGZ Rivierduinen gebouwen in erfpacht op grond van gemeente Leiden.

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

B e s t e m m i n g sp l a n Wilhelminapark en Geesten (2010)

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

2.4 B e l e i d s k a d e r In het kader van de ontwikkeling van De Geesten en in het kader van deze Gebiedsvisie zijn de volgende beleidskaders relevant: - Bestemmingsplan Wilhelminapark en Geesten (onherroepelijk, vastgesteld 2010-0218, NL.IMRO.0579.BPWilhelminaprkGst-VA01) - Voorbereidingsbesluit De Geesten Oegstgeest (vastgesteld 2019-06-13) Het voorbereidingsbesluit is een verklaring van de gemeenteraad dat het bestemmingsplan voor dit gebied wordt voorbereid. Met dit besluit wordt een voorbereidingsbescherming beoogd, waarmee een aanhoudingsplicht geldt voor bouw- en aanlegactiviteiten. Dit betekent dat bouwvergunningen die passen binnen het van kracht zijnde bestemmingsplan toch nog niet mogen worden verleend. - Provinciale Omgevingsverordening Zuid-Holland (geconsolideerd 2019-04-20), met daarin uitgangspunten betreffende: Cultuurhistorie en landgoedbiotoop Archeologische waarden Natuurnetwerk Nederland (NNN) Veiligheid en contouren Schiphol - Provinciale Omgevingsvisie Zuid-Holland (geconsolideerd 2019-04-20) De aspecten zoals opgenomen in de Provinciale Omgevingsverordening worden verderop behandeld in deze Gebiedsvisie.

- Rijksmonumentenregister (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - RCE) - Aanwijzing beschermd dorpsgezicht (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - RCE) De rijksmonumenten en de aanwijzing beschermd dorpsgezicht worden verderop behandeld in deze Gebiedsvisie. - Alle overige relevante beleidsnota’s, zoals “Woonvisie 2025”, het “Parapluplan Parkeren” (vastgesteld 2018-06-21 - NL.IMRO.0579.BPParkeren-ON01), etc. Na vaststelling door de raad van de Parkeernota 2021 en het bijbehorende nieuwe Parapluplan, zal dit van toepassing zijn, met inachtneming van overgangsrecht.

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Auto

arseweg Willem

de Zw

ijgerla

Wassena

G e b i e d s v i s i e

Plesmanlaan

N206

A4 Ri

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

2.5 A u t o , OV , f i e t s

est Oeg stge

Den H

aag

De wegen in de regio vormen een netwerk, waarin de bewoners en bezoekers naar believen keuzes maken. Het plangebied van de Geesten en de directe omgeving liggen op een belangrijke plek in het lokale en regionale verkeerswegennetwerk. De Wassenaarseweg en de Geversstraat/Rijnzichtweg zijn belangrijk voor het doorgaande verkeer tussen de snelwegen A4 en A44. Deze wegen vormen samen met de Plesmanlaan/Schipholweg/ Willem de Zwijgerlaan de belangrijke oost-westverbindingen aan de noordzijde van Leiden e.o.. Aan de zuidzijde is de N206 (Lelylaan, Churchillaan, Europaweg) een belangrijke verbinding die wordt aangevuld met de Rijnlandroute die op dit moment wordt aangelegd. De komst van de Rijnlandroute als verbinding tussen A4, A44 en Katwijk, en de inrichting van het stationsgebied in Leiden met bijbehorende effecten op en keuzes voor de Rijnsburgerweg/Geversstraat, gaan invloed hebben op het plangebied. Bij het opstellen van deze Gebiedsvisie is gebruikt gemaakt van door het bureau Goudappel Coffeng uitgevoerde quickscan op de verkeerseffecten, waarbij alle bekende ontwikkelingen in en rond het plangebied in het dynamisch verkeersmodel van de regio zijn verwerkt. No C. en id Le

ijk

Ten aanzien van het openbaar vervoer is het gebied goed te bereiken. De Geesten liggen dicht bij het NS-intercitystation Leiden Centraal, en langs en door het gebied lopen buslijnen naar Leiden Centraal, Haarlem, Noordwijk, Hillegom en Katwijk.

i Le

C. p/

ne en -V w m u o e Ni illeg H

Buslijnen 57: 20/21: 50: 37: 43:

Leiden Centraal -- Hillegom Leiden Centraal -- Nieuw-Vennep Leiden Centraal -- Noordwijk Leiden Centraal -- Haarlem Leiden Centraal -- Katwijk Leiden Centraal -- Den Haag

Katwij k Den H aa

Leiden

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Fiets

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Het langzaam verkeer kan niet los worden gezien van de automobiliteit. De regio leent zich door zijn kwaliteiten en omvang zeer goed voor verbindingen op de fiets. Wonen, school, werken, recreëren en winkelen liggen voor velen vaak los van elkaar maar op niet al te grote afstand. De fiets kan in die gevallen een ideaal vervoersmiddel zijn. Voor het plangebied, met zijn centrale ligging, speelt dat het voor velen een doorgangsgebied is van bestemming naar bestemming, vooral in oost-westrichting. De fietsroutes, met name langs de randen van het gebied worden druk gebruikt, maar staan tegelijkertijd onder druk van het aanwezige autoverkeer. Het midden van het plangebied kent daarentegen geen doorgaande fietsroutes. Net als voor het autoverkeer zal ook op regionale schaal gekeken worden naar het fietsnetwerk. De uitkomsten hiervan zullen meegenomen worden in de ontwikkelingen in het plangebied.

vrijliggende fietspaden

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

Figuur 2.1 Figuur 2.1

d e

G e e s t e n

Waarderingskaart Waarderingskaart

Beschermd dorpsgezicht Figuur 2.2 Beschermd dorpsgezicht Figuur 2.2

OpO enpen ve ve e eheihe rk rk n n d id av av eli el nging

bron: Toelichting bij Bestemmingsplan Wilhelminapark en Geesten (NL.IMRO.0579.BPWilhelminaprkGst-VA01)

Legenda

Legenda plangrens

Legenda plangrens begrenzing beschermd dorpsgezicht plangrens

plangrens begrenzing beschermd dorpsgezicht begrenzing beschermd dorpsgezicht

historisch belangrijke weg of pad begrenzing beschermd dorpsgezicht historischbelangrijke belangrijkeweg waterloop historisch of pad

laanbeplanting historisch belangrijke waterloop laanbeplanting openheid openheid bosschage beeldbepalende bebouwing bosschage beeldbepalende bebouwing historische bebouwing historische bebouwing

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

2 . 6 C u l t u u r h is t o r i e

A a n w i j z i n g R i j k s b e s c h e r m d d o r ps g e z i c h t

Het verhaal van Oegstgeest is eeuwenoud en vind zijn oorsprong in de strategische ligging van strandwal en de Oude Rijn. Het kasteel Endegeest (1647) gelegen op het uiterste puntje van de strandwal met uitzicht over de Oude Rijn heeft de toon gezet. Het landje van Bremmer als eeuwenoud landschapsrelict, de waterlopen, de monumentale bebouwing, de monumentale boombeplanting (soms wel 200 jaar oud) alle van zeer grote cultuurhistorische waarde en bepalend voor de identiteit van het gebied. De identiteit van het gehele gebied wordt in ruime mate bepaald door het landschap dat op haar beurt weer is bepaald door de onderliggende geomorfologische structuren. Juist het gegeven dat het landschap als eeuwenoude entiteit hier op grote delen nog leesbaar/herkenbaar is, is zeer waardevol. In het gebied zijn drie landschapstypen die met elkaar versmelten: veenweide, rivierengebied en strandwallen. Landschappelijk en ecologisch gezien is een gebied met overgangen tussen landschapstypen het meest interessant. Het heeft de meeste biodiversiteit en was van oudsher het meest in trek voor bewoning.

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de minister van Ruimte en Milieu hebben d.d. 26 oktober 2007 het Rijksbeschermd dorpsgezicht van Wilhelminapark en Geesten aangewezen. Het Wilhelminapark, de buitenplaatsen Rhijngeest en Endegeest en de weiden ten zuidoosten van deze laatste buitenplaats, zijn binnen de begrenzing van het Rijksbeschermd dorpsgezicht gelegen. De zuidkant van het Rijksbeschermd dorpsgezicht wordt gevormd door de Wassenaarseweg en is gedeeltelijk gelegen op het grondgebied van de gemeente Leiden. De westelijke grens wordt gevormd door de A44 en de Rhijngeesterstraatweg. De noordelijke grens valt samen met de begrenzing van de buitenplaats Rhijngeest en loopt via de Deutzstraat naar de Endegeesterlaan. De zuidoostelijke grens wordt gevormd door de Nachtegaallaan.

Het huidige verstedelijkte landschap is relatief eenvoudig te duiden door een tweedeling die er al duizenden jaren ligt: de hogere zandgronden van een oude strandwal en de lagere natte gronden van de strandvlaktes daaromheen en de stroombedding van de Oude Rijn zuidelijk ervan. Op de strandwal vinden we de oudste bebouwing, de oude wegen (de Rhijngeesterstraatweg / Endegeesterstraatweg was eeuwenlang een belangrijke noord-zuid route) en de landgoederen met hun markante typische zandgrondbomen en parkaanleg in de Engelse Landschapsstijl. Landgoed Endegeest ligt prachtig op de kop van een strandwal (de naam Endegeest is afgeleid van ‘einde van de geest’). Rhijngeest ligt op de flank ervan. Het hier alomtegenwoordige woord ‘geest’ duidt op een zandige ophoging in een nat landschap. Op de strandwal staan vele gebouwen die gewaardeerd zijn als Rijksmonumenten. De waarde van dit gebied is vooral gelegen in het samenspel tussen bebouwing, openbare ruimte en groen. Het geheel wordt gekenmerkt door de voor landgoederen typische allure. De cultuurhistorische en landschappelijke waarden van het omringende lager gelegen gebied zijn van een andere orde. In het stroomgebied liggen en lagen de droge en natte graslanden, het landschap was open en geordend door een slotenpatroon. De gebieden rond Endegeest liggen in de vlakte en dus naast de strandwal.

Dit is ook een belangrijke reden waarom deze gebieden pas relatief laat bebouwd zijn: het was er te nat. Dit is nog goed leesbaar maar ook aangetast door met name recente naoorlogse bebouwingen en door typische stadsrandfuncties als een manege, gemeentelijke Groendienst (DZB), tennisbanen en kwekerij de Groene Cirkel. Ook zijn er ‘left over‘ landschappen: polders die er al eeuwenlang hetzelfde bij liggen. Een fraai voorbeeld hiervan is het landje van Bremmer. Hier zijn het slotenpatroon en de openheid van belang en zijn de oude pestbosjes nog steeds herkenbaar. 27

Op basis van de cultuurhistorische kenmerken van het gebied is een waardering van de te beschermen elementen opgesteld. Typerend voor het Rijksbeschermd dorpsgezicht zijn: - de landschappelijke aanleg uit de 19e eeuw - de bewaard gebleven oorspronkelijke verkaveling - het kasteel Endegeest - vrijstaande bebouwing in het groen met gelijkwaardige gevelzijden - bosaanleg - de open ruimten in de vorm van weiden - de waardevolle doorzichten en zichtlijnen - de villabebouwing uit de 18e, 19e en begin 20e eeuw - de lanen De kern van het dorpsgezicht wordt gevormd door een belangrijk rond 1900 ontworpen stedelijk villapark op een y-vormige plattegrond. De vrijstaande en onder-een-kap gebrachte bebouwing vertoont een hoge mate van eenheid in een aan chaletstijl en Jugendstil verwante trant. Dit laatste geldt eveneens voor het nabijgelegen vroegere sanatorium Rhijngeest en de villa van de geneesheer-directeur, die markant liggen binnen de voormalige 19e-eeuwse buitenplaats Rhijngeest. Deze buitenplaats omvat, naast het landhuis en een aantal vroegere dienstgebouwen, belangrijke onderdelen van de parkaanleg, waarin de oorspronkelijke structuur goed herkenbaar is. Het complex van het kasteel Endegeest is een representatief voorbeeld van een 17e-eeuws landhuis, dat tot ver in de 19e eeuw werd gewijzigd.

De 19e-eeuwse bosaanleg van de voormalige buitenplaats Endegeest onderging wel wijzigingen, maar de structuur bleef in hoofdzaak intact en herkenbaar, net als het zuidelijker gelegen weidegebied. Het belang van het bos en het weidegebied betreft niet alleen de cultuur, maar ook de botanische en faunawaarden.

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Rijksmonumenten landgoedbiotoop Rijksbeschermd dorpsgezicht

archeologische waarde vrij te houden zicht 28

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Landgoedbiotoop Het Rijksbeschermd dorpsgezicht Wilhelminapark en Geesten omvat een rond 1900 planmatig tot stand gekomen stedelijk villagebied. Hiervan zijn de historisch-ruimtelijke structuur en de bebouwing, als voorbeeld van een in chaletstijl en Jugendstil verwante trant gebouwde wijk, van algemeen belang, wegens bijzondere cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarden. Het dorpsgezicht omvat tevens een tweetal, deels heringerichte buitenplaatsen met 17e-, 18e- en vroeg 20e-eeuwse elementen en structuren, die van algemeen belang zijn vanwege bijzondere cultuurhistorische, historisch-ruimtelijke en architectuurhistorische waarden. De regelgeving rond beschermde stads- en dorpsgezichten wordt opgenomen in de toekomstige Omgevingswet; tot die tijd blijft deze geregeld in de Erfgoedwet.

bron: Nota van Uitgangspunten Wilhelminapark en Geesten, 25 april 2019

De provincie Zuid-Holland heeft in de Verordening Ruimte de cultuurhistorie van De Geesten geborgd aan de hand van de ‘landgoed- en kasteelbiotoop’ (artikel 2.3.6 Bescherming landgoed- en kasteelbiotoop). Om ervoor te zorgen dat dit unieke culturele erfgoed niet verloren gaat, heeft de provincie een zogeheten ‘landgoedbiotoop‘ ingesteld. Deze landgoedbiotoop bestaat uit de kern van het landgoed (huis met tuin en/ of park) met hier omheen en bufferzone, het zogenaamde blikveld. Ook waardevolle elementen (zoals zichtlijnen, panorama’s, weg of waterloop waaraan het landgoed ligt) kunnen deel uitmaken van de landgoedbiotoop.

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

2.7 G r o e n e n N a t u u r De landschappelijke waarde van het gehele gebied is groot. Een kasteel, bos, open parklandschap met zeer fraaie oude bomen afgewisseld met waterpartijen en graslanden. De kasteelbiotoop dient in goede staat te blijven, zodat de monumentale waarde van het kasteel in zijn omgeving geborgd blijft. Voor de landschappelijke waarde zijn ook noordelijke en zuidelijke zichtlijnen – het kasteel Endegeest ligt vrijwel noord-zuid gericht – van groot belang. Deze zichtlijnen, geordend op basis van de symmetrieas van het kasteel, zijn bepalend voor het karakter van het gebied en zijn door de recente sloop van enkel zorggebouwen in de afgelopen jaren aan de noordzijde prachtig hersteld tot de situatie die gelijkend is aan die uit het verleden Bij eventuele bebouwing in het gebied moet het behoud van deze zichtlijnen een belangrijk uitgangspunt zijn. In de loop der jaren is met name aan de rand van het gebied nieuwe bebouwing gekomen, en is het midden van het gebied nagenoeg vrij gebleven van ontwikkelingen. Het groen is goed beleefbaar vanaf de Geesterstraatwegen, die zelf kenmerkend zijn door doorgaande grasbermen gecombineerd met een monumentale boomstructuur. Wat groen betreft vormt het Landgoed Endegeest het belangrijkste onderdeel, en is reeds beschreven in het hoofdstuk cultuurhistorie.

Het landgoed Endegeest is natuurwetenschappelijk en ecologisch gezien een zeer waardevol gebied, dankzij de ligging op het einde van een oude strandwal en de ruimte die het gebied heeft gekregen om zich te ontwikkelen. De strandwal ligt wat hoger dan de omliggende nattere terreinen. Het bijzondere van de strandwal op het landgoed is de samenstelling van de bodem, die is opgebouwd uit laagjes klei afgewisseld met zand. Die klei is daar in lang vervlogen tijden terecht gekomen door overstromingen van de Rijn. Endegeest is eigenlijk altijd als landgoed beheerd. De oorspronkelijke aanleg van het park rond het landgoed was een formele Franse tuin, die in de 19e eeuw werd omgevormd in de Engelse landschapsstijl, ontworpen door Zocher sr. Landschapstuinen geven meer mogelijkheden voor de ontwikkeling van natuurlijke processen dan de strakke formele tuinen. Op de langere duur kan een dergelijk landschapspark, dankzij doelmatig en tegelijk conserverend beheer, rijke ecosystemen ontwikkelen met een grote diversiteit aan soorten. Dit is in Endegeest en delen van Rijngeest in zeer bijzondere mate het geval, met onder andere een zeer zeldzame en rijke paddenstoelenflora.

bron: Nota van Uitgangspunten Wilhelminapark en Geesten, 25 april 2019

GROENGEBIEDEN

•

De ‘landgoedsfeer’ in Oegstgeest moet echt van Rhijngeest en Endegeest komen. Er zijn nauwelijks ‘buurlandgoederen’.

•

Deze kaart toont dat er nagenoeg geen buitengebied (landschap) is binnen de gemeentegrenzen. Er zijn ook relatief weinig landgoederen en de overige groengebieden lijken veelal kleinschalig/ restgebieden.

Kijkend naar de ligging van Oegstgeest in een verstedelijkt landschap en kijkend naar de groengebieden die het nog heeft, vallen de volgende conclusies te trekken.

W I L H E L M I N A PA R K E N G E E S T E N | N O TA VA N U I T G A N G S P U N T E N

•

Het plangebied heeft hiermee voor bewoners waarde als landschapsenclave binnen een grote verstedelijkte zone.

G e b i e d s v i s i e

De natuur- en ecologische waarde van het landgoed is te danken aan de samenhang tussen de geomorfologische condities van het terrein (vooral de reeds genoemde bodemstructuur), de aanleg en inrichting van het park, de aanwezigheid van grote oude inheemse bomen en het door de eeuwen heen gevoerde beheer. Met name het ongestoord laten van de bodem en het tegengaan van strooiselophoping resulteert in een rijke bodemfauna en, -flora en -kwaliteit, de basis voor een rijke biodiversiteit. Het ‘Landje van Bremmer’ bestaat voornamelijk uit graslanden in een open landschap. Deze graslanden hebben de potentie om zich te ontwikkelen in de richting van kruiden en faunarijk grasland door middel van verschralingsbeheer. Dit betekent dat het toedienen van drijfmest gestopt moet worden en dat met maaien en afvoeren een gevarieerd hooiland ontwikkeld kan worden. Dit zijn graslanden waarin naast gras meer ruimte is voor kruiden, waardoor een gevarieerder beeld ontstaat. Dit pakt ook gunstig uit voor de insectenstand, die meer voedsel en schuilmogelijkheden vinden. Verkend kan worden of in de toekomst het waterpeil verhoogd kan worden en natuurvriendelijke overs aangelegd worden. Beiden zorgen voor een meer soortenrijke vegetatie door enerzijds het remmen van de groei en anderzijds het inbrengen van variatie in abiotische omstandigheden.

Hierdoor zullen meer gelijkelijke overgangen gecreëerd worden. Beweiding is in de vorm van nabeweiding na de eerste of tweede maaisnede mogelijk. Dat het landgoed lang in één hand is gebleven, namelijk van de zorginstelling Endegeest, later Rivierduinen, heeft in belangrijke mate aan die ongestoordheid bijgedragen. Het langdurig conserverend karakter van het beheer van het landgoed vormt de basis van het huidige ecologisch belang van het gebied. De biodiversiteit is aanzienlijk en vooral bijzonder van samenstelling. Dat is meteen ook de reden waarom het grootste deel van het landgoed onderdeel is geworden van het Nationaal Natuur Netwerk (NNN). Maar ook buiten het NNN is zeer bijzondere en beschermenswaardige biodiversiteit aanwezig, met name in de bermen van de Endegeesterstraatweg (tussen Witte Huis en Poortgebouw) en in een brede zone langs de Kasteellaan (van het poortgebouw tot aan het kasteel).

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

Het Park Rhijngeest is in beheer en eigendom van Stichting Het Zuid-Hollands Landschap. Deze stichting stelt natuur veilig door gebieden te onderhouden en voor iedereen toegankelijk te maken. Het park staat aan de vooravond van intensief onderhoud, waarbij onderbeplanting zal worden verwijderd of gesnoeid en paden worden verbeterd. Het park zal, met behoud van de op versterking van natuurwaarden gericht beheer, opener van karakter worden. Dit ter afstemming met Zuid-Hollands Landschap. Een belangrijke pijler onder de natuurwetenschappelijke waarde van het landgoed Endegeest is de variatie aan landschapstypen en biotopen binnen het gehele landgoed en in de directe omgeving, van relatief hoog en droog op de strandwal tot laag en nat in de lager gelegen delen in en buiten het landgoed. Biodiversiteit piekt op overgangen van het ene biotoop naar een ander, omdat in die situatie het aanbod van ecologische mogelijkheden het hoogst is. Een “mozaïek van landschapstypen en biotopen is de rijkst geschakeerde verzameling van samenhangende ecosystemen”. Dit vinden we in hoge mate terug in en rond Endegeest. Het is daarom heel erg begrijpelijk dat delen van het landgoed Endegeest in samenhang met aangrenzende terreinen (Landje van Bremmer, Bos van Rhijngeest) is opgenomen in het Natuurnetwerk Nederland (NNN).

Dit is sinds 2013 de naam van de ecologische hoofdstructuur van Nederland: een samenhangend netwerk van bestaande en toekomstige natuurgebieden in Nederland. Het vormt een belangrijk onderdeel van het natuurbeleid, en moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. De provincie Zuid-Holland is verantwoordelijk voor het Natuurnetwerk Nederland in Oegstgeest. Het NNN biedt via de planologie ruimtelijke bescherming, binnen het NNN mag geen nieuwe bebouwing komen. Op basis van de bestaande informatie over de biodiversiteit van het landgoed worden twee prioritaire zones onderscheiden. Het gaat hierbij om een zone met een heel bijzondere en uiterst zeldzame paddenstoelenflora (prioritaire zone 1) en om het landgoedbos ten oosten van het perceel (prioritaire zone 2). Deels overlappen beide zones elkaar.

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

gebieden Natuurnetwerk Nederland Prioritaire Zone 1 - onderzoeksgebied paddenstoelen Prioritaire Zone 2 - Landgoed oost van het kasteel 32

G e b i e d s v i s i e

O e g s t g e e s t

d e

G e e s t e n

P r i o r i t a i r e z o n e 1: o n d e r z o e k s g e b i e d v o o r p a d d e n s t o e l e n .

P r i o r i t a i r e z o n e 2: l a n d g o e d b o s o o s t v a n h e t k a s t e e l

In zijn algemeenheid geldt dat De Geesten een gebied is dat rijk is aan paddenstoelen. Uit een eerste inventarisatie blijkt dat het mogelijk is dat er zeldzame paddenstoelen voorkomen, zoals boleten, russula’s, vezelkoppen en stekelzwammen. Het zijn allemaal soorten die gebonden zijn aan oude inheemse loofbomen zoals eik en beuk en die alleen groeien op niet verstoorde en niet verzuurde bodems met een dunne strooisellaag, met precies de goede combinatie van voedingsstoffen. De hier waarschijnlijk gevonden soorten zijn in de rest van het land zeldzaam en sommige worden met uitsterven bedreigd, en daarom staan veel soorten ook op de Rode lijst van bedreigde paddenstoelen (Ministerie van EZ, 2008). Ze zijn zeer gevoelig voor vermesting en voor bodemverstoring.

Een in ecologisch opzicht zeer sterk onderdeel in het geheel is het bosperceel direct ten oosten van het kasteel. Oud bos met gevarieerde samenstelling, aan de ene (oost) zijde begrensd door open, parkachtig gebied en een watergang en ook nog doorsneden door een watergang en daardoor een onderdeel dat – los van zijn landschappelijke aantrekkelijkheid – een sprekend voorbeeld is van “een mozaïek van landschapstypen en biotopen is de rijkst geschakeerde verzameling van samenhangende ecosystemen”. Het bos heeft een belangrijke kruidenvegetatie als ondergroei, de watergang en sloten in de aangrenzende graslanden laten een bijzondere varenflora zien. De watergangen hebben natuurlijke oevers met normaal ontwikkelde, ongestoorde vegetatie. Het grasveld achter het kasteel is van groot belang door de drie soorten sneeuwklokjes die daar voorkomen. Het bosperceel in samenhang met de omringende en aangrenzende open gebieden (ten oosten van het bos en ten zuiden van het kasteel) vormen een prachtig ecologisch ensemble (Prioritaire zone 2). Dit is wellicht het waardevolste stuk van de NNN-structuur ter plaatse.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10152957/1