D3 RM d.d. 6 juli 2021 Uitkomsten Klimaatstresstest Z-21-143267 Oegstgeest

Gemee r*e gloegstseest - I - l! - € -- o -- r - N -- o N l!

Lrl

raadsmededelÍng onderwerp zaaknummer

portefeuillehouder team

Uitkomsten klimaatstresstest

z/27/743267 /287300 P. Glasbeek

Bestuur, strategie en bedrijfsvoering

opgesteld door

l. van de Kolk / D. van Haastrecht

datum voorstel

6 juli 2021.

Geachte raad, mededeling

Wij hebben toegezegd u te informeren over de uitkomsten van de klimaatstresstest en het vervolgproces dat daar uit voortvloeit. Met deze mededeling informeren wij u over de belangrijkste conclusies van de klimaatstresstest en de interne klimaatrisicodialoog. Daarnaast stellen wij u op de hoogte van het mogelijke vervolgproces en van de lmpulsregeling Klimaatadaptatie.

Aanleiding De klimaatstresstest is uitgevoerd om een verdieping te geven aan de stresstest 'light' die eerder is uitgevoerd op basis van openbare data. De Rijksoverheid heeft gemeenten de opdracht gegeven om aan de hand van een klimaatstresstest inzichtelijk te maken welke klimaatrisico's er zijn voor de klimaatthema's wateroverlast, overstromingsrisico, hittestress en droogte. Deze stresstest maakt onderdeel uit van de eerste van de zeven ambities uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) om Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig in te richten, getiteld: 'Kwetsbaarheden in beeld brengen'. Alle gemeenten zijn verplicht om klimaatbestendig te zijn per 2050. Deze landelijke ambitie hebben wij onderschreven in ons ambitiedocument De Toekomst is nu, Duurzaam Oegstgeest.

ln 2079 en 2O2O is door Royal HaskoningDHV een klimaatstresstest uitgevoerd voor onze gemeente, waarbij we ook gemeentelijke partners zoals het Hoogheemraadschap van Rijnland, Dunea, de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst West Holland hebben betrokken. De achtergrondrapportage van de klimaatstresstest treft u aan bij deze raadsmededeling. ln de achtergrondrapportage staat per thema ook een aantal aanbevelingen over hoe om te gaan met de geanalyseerd e risico's. ln navolging van de klimaatstresstest hebben wijin 2O2O een klimaatrisicodialoog uitgevoerd. Deze dialoog heeft in principe twee doelen: - met de dialoog vergroot je het bewustzijn over hoe kwetsbaar de gemeente is voor klimaatextremen; - in de dialoog bespreek je hoe je deze kwetsbaarheden met concrete maatregelen kunt verkleinen, eventueel in samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners dan wel andere overheden. Vanwege de coronamaatregelen hebben wij ervoor gekozen de risicodialoog eerst alleen binnen de eigen gemeentelijke organisatie te doen en nog niet met externe stakeholders en inwoners. Daarnaast vinden wij het opportuun om eerst de uitkomsten van de stresstest aan u kenbaar te maken en - indien u dat wenst - te bespreken, alvorens wij daarover het gesprek met externe stakeholders en inwoners voeren.

l!

tJf\

I

Resultaten stresstest per thema ln een klimaatstresstest worden mogelijke kwetsbaarheden binnen een onderzoeksgebied (in dit geval de gemeente Oegstgeest) geïdentificeerd voor de vier klimaatthema's wateroverlast, overstroming, droogte en hitte. Zogenoemde'vitale en kwetsbare functies'zijn eveneens in kaart gebracht zodat per klimaatthema de kwetsbaarheid hiervan kan worden onderzocht. Dit zijn objecten (bijvoorbeeld brandweer, politiekantoor, rioolgemalen), nutsvoorzieningen (bijvoorbeeld ondergrondse containers, telecomkasten), ontsluitingswegen en groepen (bijvoorbeeld verzorgingstehuizen, huisartspraktijken) waar bij uitval of verstoring (ernstige) ongewenste maatschappelijke impact kan ontstaan. Per thema is er in de achtergrondrapportage ook weergegeven welke eventuele (meer)kosten er gemoeid zijn met het klimaatrobuust inrichten van de gemeente. Hierbij is het van belang om op te merken dat er bij klimaatadaptatie volgens Royal HaskoningDHV veel keuzes gemaakt moeten worden, wat zorgt voor een grote bandbreedte ten aanzien van de meerkosten. Hierdoor kunnen de geschetste kosten afwijken van de werkelijke (meer)kosten.

Daarnaast is het goed om op te merken dat Royal HaskoningDHV niet altijd de meeste actuele ontwikkelingen heeft meegenomen in het rapport, bijvoorbeeld ten aanzien van park Duivenvoorde, De Boeg en het Bio Science Park West, waar bij de planvorming van die locaties wel rekening gehouden is met waterberging. Een periodieke herijking van de stresstest is dan ook zinvol, en is ook wat de Rijksoverheid adviseert in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Daarnaast zijn de klimaatrisicodialogen ook behulpzaam om de risico's nader te duiden.

Hieronder treft u de conclusies op hoofdlijnen van de vier bovengenoemde klimaatthema's. Wateroverlast

Onder wateroverlast worden de overlast, schade en veiligheidsrisico's verstaan die het gevolg zijn van (alle vormen van) extreme neerslag. Bij dit onderdeel van de stresstest kwamen meerdere risico's naar voren. Allereerst blijkt dat de ontsluitingsweg Rijnzichtweg ten westen en oosten van de A44 moeilijk begaanbaar is tijdens extreme neerslag. Dit geldt achtereenvolgens ook voor de Kempenaerstraat (waar ook hoge waterstanden zijn berekend). Naarmate de neerslag heftiger wordt, is er ook sprake van overlast bij de Terweeweg, Louise de Colignylaan, Oranjelaan en een deel van de Rh'rjngeesterstraatweg. ln het meest extreme scenario moet ook rekening gehouden worden met overlast bij de Gerrit Rietveldlaan. Overstromingsrisico

Overstromingsrisico is de kans op een bepaalde overstromingsdiepte in het geval van extreme neerslag, waardoor regionale of primaire keringen falen. Uit de stresstest komen de volgende risicogebieden: de westzijde van de Voscuyl, Haaswijk Oost, De Morsebel en Poelgeest. De overstromingsdiepte in deze gebieden varieert van 0,5 meter tot 2,5 meter en met enkele uitschieters tot 3 meter. ln de achtergrondrapportage kunt u inzien welke overstromingsdieptes precies gelden voor de verschillende gebieden. Droogte

Onder het klimaatrisico droogte verstaat men onder meer de effecten op de grondwaterstand, funderingen, het gemeentelijk (monumentaal) groen en het risico op inklinking. Uit de stresstest blijkt dat met name panden met funderingen op houten palen risico lopen en dat het gemeentelijk (monumentaal) groen ook risico loopt op schade door droogte. Een verdere analyse/inventarisatie van panden met een houten palen constructie kan wenselijk zijn, omdat de exacte risico's nu niet goed in beeld zijn. Voor wat betreft de grondwaterstand en het risico op zetting blijkt dat Oegstgeest relatief goed bestand is tegen droogte, vanwege de ruime aanwezigheid van oppervlaktewater dat dient als grondwateraanvulling. De verwachte bodemdaling tot aan 2050, die is berekend voor de landelijke klimaateffectatlas, laat de meeste daling zien in de wijken De Morsebel, Haaswijk-Oost en Poelgeest als gevolg van de ligging van deze wijken op ondiepe afzettingen van zeeklei. Ondanks dat satellietbeelden dit beeld nuanceren, wordt aangeraden dit te blijven monitoren om de modellen uit de stresstest te valideren.

2

Hittestress Bij het klimaatthema hittestress is gekeken naar gebieden die tijdens hittegolven extra risico lopen, wat gevolgen kan hebben voor de gezondheid van onze inwoners en met name die van kwetsbare doelgroepen. Hittestress kan leiden tot meer ziekte bij kwetsbare groepen en zelfs tot sterfte. Oegstgeest komt over het algemeen relatief gunstig uit de rapportage doordat er veel groen is binnen de gemeente. Dit zorgt voor verkoeling in de zomer. Er is echter wel een aantal warme gebieden waar hittestress meer voor komt. Dit zijn specifiek: delen van de Bloemenbuurt (ter hoogte van winkelcentrum Lange Voort), het Oranjepark (ten zuiden van de rotonde), de zone ten westen van de A44 (nabij industrieterrein Rijnsburg, ter hoogte van Occasion Center en Corpus) en de buurt rondom de Apollolaan en FC Oegstgeest (vanwege de kunstgrasvelden).

Uitkomsten interne risicodialoog ln de interne risicodialoog is - vanuit een gemeentelijk perspectief - gekeken welke klimaatrisico's er zijn benoemd in de stresstest, welke daarvan mogelijk een onaanvaardbaar risico opleveren en waar de gemeente op zou kunnen sturen en/of al maatregelen treft. Kl i m a o tb est en di ge i nf r o str u ctu u

r

ln de klimaatstresstest stonden meerdere infrastructurele risicofactoren waar wateroverlast of overstroming kon ontstaan. De interne risicodialoog heeft hier nieuw licht op geworpen. lnfrastructurele veranderingen en onderhoud aan de Rijnzichtweg ten westen en oosten van de A44 bieden de mogelijkheid om betere afwatering op te nemen en het risico aldaar te minimaliseren. Bij de Kempenaerstraat bleek dat de geplande verbetering in de afwatering door aanleg van een nieuw gemaal ten zuiden van het winkelgebied, niet in de stresstestdata zat. Deze verbeterde afwatering maakt het risico op wateroverlast aanzienlijk kleiner voor de Kempenaerstraat en aanliggende wegen en straten. Het algemene beeld is dat de risicogebieden voor wateroverlast verder goed in beeld zijn. Het nieuwe basisrioleringsplan (BRP) is het moment voor het maken van verder beleid en het doen van verder onderzoek naar mogelijke maatregelen voor verbetering van de afwatering. Voor wat betreft het overstromingsgevaar en het falen van regionale of nationale keringen is in dialoog treden met het Hoogheemraadschap van Rijnland en Rijkswaterstaat de beste route. Het initiatief hiervoor wordt al door ons genomen en dit kan in de externe risicodialoog ook worden meegenomen.

Klimaotodaptatie & openbaar groen Oegstgeest is een gemeente met een groen karakter. Dit maakt de gemeente relatief goed bestendig tegen hittestress en wateroverlast. Wel is het van belang dat wij waken voor het behoud van het Oegstgeester groen in het veranderende klimaat in Nederland. ln de interne risicodialoog is ingegaan op een aantal specifieke locaties en welke maatregelen de gemeente daar reeds neemt of heeft genomen. Rondom risicogebieden voor hittestress zoals de Sterrenschans en Het Dok heeft de gemeente de afgelopen jaren meer bomen aangeplant. Rondom de Apollolaan en FC Oegstgeest is ook meer vergroening toegepast. Ondanks reeds genomen maatregelen is tijdens de dialoog ook geconstateerd dat op basis van alleen de stresstestinformatie het onmogelijk is een goede inschatting te maken van de gevolgen van hittestress. Het is hierbij voorstelbaar dat, met inachtneming van de benoemde risicogebieden in de stresstest, een dialoog wordt aangegaan met bewoners en maatschappelijke organisaties om zo de problemen rondom hittestress goed te doorgronden en in gezamenlijkheid tot een effectieve oplossing te komen. Ook de 'waardering' van groen in ruimtelíjk beleid kan daar aan bijdragen. De toename van droge en warme periodes in het voorjaar en de zomer en het effect op onder meer het onderhoudsplan van het bomenbestand vraagt onze aandacht.

Kimoatbestendig wonen ln de interne dialoog zijn de belangrijkste risico's op het gebied van wateroverlast en hitte besproken in de gebouwde omgeving. Ook is gekeken naar de rol van de gemeente waar het gaat om schade aan particuliere eigendommen. Hittestress is een factor die op gespannen voet staat met onze woningvraag. Zeker als die vraag ten koste gaat van het openbaar groen en als er te weinig groen is in tuinen. Er moet een goede balans blijven tussen groen en bebouwing. Er zijn twee manieren om dit te ondervangen: de Leidraad lnrichting Openbare Ruimte (LIOR) of via certificeringseisen zoals BREEAM. Daarnaast biedt het Bouwconvenant Zuid-Nederland nog een extra handvat voor klimaatadaptief bouwen. Deze ambitie zou een plek kunnen krijgen in het

3

omgevingsbeleid. Ook een hemelwaterverordening kan bij nieuwbouw een oplossing bieden voor wateroverlast. ln navolging van buurgemeenten zal Oegstgeest die verordening gaan opstellen. Dit is ook conform de afspraak die we in het lntegraal Waterketenplan (lWKp) Leidse regio hebben gemaakt.

Voor de bestaande gebouwde omgeving kunnen we vooralsnog alleen met zachtere beleidsinstrumenten zoals 'operatie steenbreek' bewoners informeren over het belang van vergroening en hen stimuleren. Stichting Steenbreek waar Oegstgeest bij aangesloten is, biedt een kaartviewer - die overigens nog geen onderdeel is van de stresstest - waarop de meest versteende wijken in een gemeente in beeld kunnen worden gebracht. Uit deze kaartviewer blijkt dat Nieuw Rhijngeest de meest versteende buurt is in Oegstgeest. Naast bovenstaande zaken zijn bodemdaling, verzakking en het grondwaterpeil zaken die in de gaten gehouden moeten worden. Monitoring van de eerste twee, gepaard met het op peil houden van het grondwaterpeil, bieden hier uitkomst. Kimoatadaptatie &. onderwijs en zorg

Voor het onderwijs en de zorg is hittestress een belangrijke risicofactor. Scholen, kinderopvanglocaties en zorginstellingen bedienen doelgroepen die hier extra vatbaar voor zijn. Om dit te ondervangen kan gebruik worden gemaakt van bestaand beleid om scholen van advies te voorzien op het gebied van klimaatadaptatie. Er bestaat ook de mogelijkheid om hier apart beleid op te maken en om bijvoorbeeld een lokaal hitteplan te maken samen met specifieke doelgroepen in Oegstgeest. Sommigen doelgroepen zetten eigenstandig al stappen voor klimaatadaptatie en/of hebben beleid tegen hittestress. We zien bijvoorbeeld dat een aantal scholen hun schoolpleinen hebben vergroend. Jenaplan De Kring heeft in 2019 ook een groen dak aangelegd. Vervolgproces Adaptotie (DPRA) Om richting te geven aan de ambitie voor een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente is aanvullend beleid nodig en een tijdige uitvoering hiervan. Het is van belang om daarbij te kijken naar integraal beleid vanuit de verschillende beleidsdomeinen van de gemeente waar het gaat om ruimtelijk beleid en de meerjarenonderhoudsplannen voor de openbare ruimte. De Omgevingsvisie- en wet kunnen daarin ondersteunend zijn.

Om de ambities uit het DPRA te realiseren kunnen wij ons daarnaast voorstellen dat we in vervolg op de stresstest en interne risicodialoog ook een externe risicodialoog aangaan met gemeentelijke partners en zo wenselijk een dialoog en participatieproces met lokale organisaties en bewoners. Wanneer wij nadere stappen zetten met de externe klimaatrisicodialoog zullen wij u daar nader over informeren. V ervol gstoppen D eltopl on Ruimtelijke

We streven er naar en werken er aan om klimaatadaptatie steeds meer integraal onderdeel te laten worden van de ruimtelijke afwegingen- en beleid en meerjarenonderhoudsplannen en daarmee ook van de bredere gemeentelijke organisatie. Onze insteek is dat klimaatadaptatie daarom ook een prominente plek krijgt in de Omgevingsvisie- en wet. Sturing vindt dan niet meer (alleen) plaats vanuit het duurzaamheidsprogramma maar zou dan onder meerdere begrotingsprogramma's moeten vallen. I

m p u I s re geli n g Ki m o ato d a pta ti e

Door het Rijk is een landelijke lmpulsregeling Klimaatadaptatie opengesteld. Deze regeling biedt de gemeente de mogelijkheid om via cofinanciering voor de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen een derde van het daarmee gemoeide bedrag van het Rijk te krijgen. Hierbij is meekoppelen met onderhoudsprojecten toegestaan, mits op basis van de klimaatstresstest aangetoond kan worden dat die projecten /maatregelen nodig zijn. Alle projecten die wij hiervoor indienen moeten haalbaar zijn en uitgevoerd voor december 2027. Aanvragen hiertoe kunnen in 2027,2022 en 2023 worden ingediend. Oegstgeest heeft al haar bestuurlijke commitment getoond om samen met de regio mee te doen aan deze impulsregeling vanwege de kansen die dit biedt. Wij zijn hierover in overleg met de werkregio Holland Rijnland, en de afstemming hierover vindt plaats via het PHO Economie en Leefomgeving van Holland Rijnland. Als hier ontwikkelingen in zijn, zullen we u daarover uiteraard ook informeren.

4

bijlage(n)

Achtergrondrapportage Klimaatstresstest, Royal Haskoning DHV Eindrapportage lnterne risicodialogen, Over Morgen

Burgemeester en wethouders van Oegstgeest

de secretaris

Jeffrey Versluis

Emile J

h

5