D3 - RM d.d. 2 februari 2021 prognose regionale jeugdhulp 2021 Z-21-141332 Oegstgeest

onderwerp zaaknummer portefeuillehouder team

Prognose regionale jeugdhulp 2021 Z/21/141332/278528 J. Nieuwenhuis Maatschappij

opgesteld door

Kamerling

datum voorstel

2 februari 2021

Geachte raad,

mededeling

De gemeenten in Holland Rijnland werken samen om de specialistische jeugdhulp verder te transformeren, de kwaliteit te waarborgen en de kosten meer beheersbaar te maken. De stijgende uitgaven aan jeugdhulp drukken sterk op de gemeentelijke voorzieningen en zetten de financiële positie van gemeenten onder druk. In september 2020 heeft u een raadsmededeling ontvangen waarin wij u hebben geïnformeerd over de toen bekende lastenverzwaring voor Oegstgeest binnen de jeugdhulp. Deze lastenverzwaring werd veroorzaakt door incidentele hoge kosten voor zorg in verblijf voor Oegstgeest in 2019. Ook het loslaten van de financiële solidariteit in de regio, en een verhoging van de regionale begroting speelde mee in deze lastenverzwaring. Ten slotte werd in deze mededeling ingegaan om de wijze waarop we in de regio de forse kostenstijging tegengaan en onze financiële situatie monitoren. In december sprak het regionale portefeuillehouders overleg Jeugd over de geactualiseerde financiële prognose jeugdhulp 2021. Met deze raadsmededeling willen wij uw raad graag achtereenvolgens informeren over de landelijke en regionale (financiële) ontwikkelingen en de mogelijke consequenties daarvan voor Oegstgeest.

Landelijke ontwikkelingen Vlak voor de kerst verscheen het langverwachte onderzoek van AEF over de structurele tekorten jeugdhulp bij gemeenten (zie bijlage 1) in opdracht van het Rijk en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het rapport bevestigt dat gemeenten sinds de decentralisatie

*Z0245E5DA99*

raadsmededeling

van de jeugdzorg structureel te weinig middelen van het Rijk krijgen om de jeugdhulptaken uit te voeren. Het onderzoek laat zien dat gemeenten in 2019 landelijk zo’n € 1,7 miljard meer uitgeven aan jeugdzorg dan de € 3,8 miljard die zij aan middelen ontvangen. Er wordt geconcludeerd dat er sinds de decentralisering in 2015 zowel het aantal jeugdigen met hulp als de lengte van de trajecten per kind met 16% zijn toegenomen. Daarnaast zorgen loon- en prijsstijgingen voor een stijging van de zorgkosten tot in totaal circa 50 %. Dit is een belangrijke mijlpaal in de jarenlange lobby die onze gemeente samen met de regiogemeenten en de VNG voert. Naar aanleiding van het rapport wordt door de VNG met het Rijk gesproken over de compensatie van gemeenten, toekomstige budgetten, en de verbetermogelijkheden bij het Rijk en gemeenten. De inzet is om het gesprek over structureel budget en maatregelen tijdig af te ronden, zodat de opbrengsten de inzet zijn voor de kabinetsformatie. Als Rijk en VNG er onderling niet uitkomen, wordt een commissie van wijzen benoemd om tot arbitrage over te gaan.

Regionale ontwikkelingen Tekort Jeugdhulp 2021 Medio 2020 ontstond er op basis van de op dat moment bekende informatie het beeld dat in 2020 en 2021 tekorten ontstaan ten opzichte van de vastgestelde regionale begroting. Met bovengenoemde raadsmededeling en de technische briefing van 3 september hebben wij u geïnformeerd over de acties die extra zijn ingezet om de tekorten te beperken. Naar aanleiding van deze cijfers hebben wij uw raad geïnformeerd over de consequenties voor 2020 en volgende jaren. Daarbij is de keuze gemaakt om de begroting 2021 alleen te indexeren en aan de slag te gaan met een achttal interventies om deze stijging te verminderen Door de toenemende hulpvraag (meer kinderen), toenemende complexiteit van de hulpvraag (langer in zorg) en tariefstijgingen (als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen en landelijke afspraken), laat de regionale programmabegroting jeugdhulp voor 2021 een geprognosticeerd tekort zien van €5,4 miljoen (peildatum oktober 2020). Wanneer de regionale jeugdhulpbegroting met dit budget opgehoogd zou worden zou dit leiden tot een benodigde extra inzet voor 2021van €209.000,voor Oegstgeest. In het regionale portefeuillehouderoverleg Jeugd van 16 december 2020 hebben de portefeuillehouders besloten om de begroting vooralsnog niet te verhogen.

Daarmee bevestigen zij het standpunt dat het PHO in juli 2020 heeft ingenomen, namelijk dat het stelsel onhoudbaar is en er bijgestuurd moet worden om de continue opwaartse druk op de gemeentelijke begrotingen te verlagen. Het vooralsnog niet verhogen van de begroting kan

2

gevolgen hebben voor de hulpverlening. De wachtlijsten groeien en er zijn een aantal cliëntenstops bij jeugdhulpaanbieders ingevoerd. De verwachting is dat dit in de aankomende tijd toeneemt.

Wat doen we al, en wat gaan we nog meer doen Om de kostenstijging tegen te gaan is in de afgelopen tijd ingezet op verschillende maatregelen. In de aankomende maanden wordt dit gecontinueerd en wordt ook op extra maatregelen ingezet. 1. Reeds ingezette beleidsmatige maatregelen De richting die in de Programmaplannen en het Inkoopplan is gekozen sluit aan op de knelpunten die in de prognose naar voren komen. In juli 2020 is door het portefeuillehoudersoverleg Jeugd besloten tot maatregelen.: o

Inzet begeleiding beperken: uitgevoerd.

o

Duo behandelingen EED: in uitvoering

o

Uitrol POH versnellen: lokaal uitgevoerd, regionaal in uitvoering

o

Stapeling van zorg: in uitvoering

o

Kaders voor kinderdagcentra: in uitvoering

o

Maximale bestedingsruime nieuwe aanbieders op 0: uitgevoerd

o

Inzet kwaliteitsmedewerker (op schaal van de Leidse Regio): in uitvoering

o

Aanscherpen kaders PGB (op schaal van de Leidse Regio): in uitvoering

Deze maatregelen sluiten goed aan bij de adviezen van AEF om doelmatigheidswinst te behalen: •

Invoering POH-jeugd bij huisartsen

•

Tijdige doorstroming naar de Wlz

•

Verplaatsen van jeugdhulp in groepsverband naar kinderopvang en bso

•

Hulpverlening in lokale teams en hoogopgeleide toegangsteams

•

Duidelijke afbakening tussen jeugdhulp en onderwijs

2. Gesprekken met jeugdhulpaanbieders Deze maatregel volgt uit het PHO besluit in december om de regionale begroting niet te verhogen. Hierbij is door de bestuurders aangegeven dat de lastenverzwaring voor gemeenten in dit tempo niet kan voortduren, en dat de verantwoordelijkheid voor verandering binnen de jeugdhulp er een is welke in gezamenlijkheid met aanbieders gedragen dient te worden.

3

We richten vooruitlopend op de nieuwe inkoop 2022 een overlegstructuur in met jeugdhulpaanbieders. Deze gesprekken zijn gericht op transformeren (inhoudelijk en financieel) en het bevorderen van de doorstroom en uitstroom. Deze gesprekken voeren we zowel op ambtelijke als bestuurlijk niveau. We zetten daarvoor in op versterking van accountmanagement bij gemeenten. 3. Focus op de toegang Eind 2020 is de opdracht voor de nieuwe gemeentelijke toegang gegund aan een nieuw consortium. Bij deze keuze is scherp gelet op de mogelijkheden om de geformuleerde en aangescherpte doelstellingen waar te maken. Focus hierbij ligt op triage en de regie functie van de nieuwe toegang. In lijn met het inkoopplan wordt stevig ingezet op een goede en nauwe relatie met deze nieuwe partner. Daarnaast wordt de relatie met de huisartsen verstevigd door de doorlopende inzet van de POH, welke in Oegstgeest inmiddels met alle huisartsenpraktijken samen werkt. 4. Normaliseren We gaan aan de slag met moeilijke vragen rondom het afbakenen en normalisatie binnen jeugdhulp: wat is jeugdhulp, wat hoort bij ‘normaal’ opgroeien en wanneer is de hulpvraag van een kind beter op zijn plek binnen de Wet langdurige zorg (Wlz). 5.

‘Nee tenzij-regeling’ voor acute hulpvragen We willen waarborgen dat de kinderen en gezinnen die acute zorg en ondersteuning nodig hebben dit ook (blijven) krijgen en dat onze gemeente kan blijven voldoen aan de zorgplicht voor kwetsbare inwoners. Daarom is in 2020 de zogenaamde ‘nee tenzijregeling’ in het leven geroepen. Met deze regeling zorgen we ervoor dat kinderen met een acute hulpvraag worden geholpen, ondanks de financieel knellende situatie. 6. Betere en actuelere prognose Om sneller een actueel beeld te kunnen krijgen van de financiële situatie zetten we in op de doorontwikkeling van het prognosemodel en de versterking van de bedrijfsvoering van TWO. Sinds 2019 werkt de TWO Jeugdhulp met het digitale berichtenverkeer voor zorgtoewijzingen en facturatie van jeugdhulp door aanbieders. Dit berichtenverkeer is een belangrijke bron van data die beter benut kan worden. Om voldoende zicht en grip te krijgen op de kostenontwikkeling van de jeugdhulp werken we aan een prognosemodel. Hiermee krijgen we doorlopend inzicht in de financiële prognose van de jeugdhulp, waardoor bijsturen op de kosten eerder mogelijk is. De gemeenten krijgen sneller en beter inzicht in het gebruik en de kosten van de jeugdhulp voor kinderen in hun gemeente. Het daarvoor ontwikkelde ‘dashboard’ is nu operationeel.

4

7. Versterken bedrijfsmatige aanpak jeugdhulp Het versterken van de bedrijfsmatige aspecten zowel bij de TWO als in onze vraag naar jeugdhulpaanbieders zal meer inzet krijgen. Onderdeel hiervan is de doorontwikkeling van het contractmanagement bij de TWO.

Vervolg De prognose 2021 van toont nogmaals aan dat het stelsel inhoudelijk en financieel onhoudbaar is. Met een ontoereikend budget vanuit het Rijk staan wij voor een complexe opgave. Het AEF-rapport steunt ons in het beeld dat bijsturing nodig is op zowel financieel als inhoudelijk vlak. Ook wanneer het Rijk extra middelen beschikbaar stelt, dan wel inkomensafhankelijke bijdragen invoert, blijft de noodzaak om de transformatie door te zetten onverminderd bestaan. Hier ligt een grote opgave bij gemeenten. Maar ook moet het Rijk de breedte van Jeugdwet terugbrengen naar de kern van de jeugdzorg zoals die voor 2015 bestond. AEF zegt op dit punt het volgende: de focus ligt op demedicalisering en normalisatie binnen de jeugdhulp. Daarnaast wordt geadviseerd om de fundamentele de discussie te voeren over het gewenste voorzieningsniveau. Ook het overwegen van een inkomensafhankelijke bijdrage voor jeugdhulp word als interventie mogelijkheid voor het Rijk genoemd. In de huidige prognose is het nog niet mogelijk om de financiële effecten van genomen maatregelen mee te nemen. Afgesproken is om in april 2021 een nieuwe geactualiseerde prognose aan het portefeuillehoudersoverleg Jeugd voor te leggen. De komende maanden gaan we verder met bovenstaande aanpak en maatregelen.

Daarbij zullen we zo goed mogelijk zorgen dat de kinderen en gezinnen die acute zorg nodig hebben deze ook (blijven) krijgen en dat onze gemeenten kunnen blijven voldoen aan de zorgplicht voor kwetsbare kinderen en gezinnen. Op basis van de geactualiseerde prognose die in april wordt opgeleverd wordt in mei een voorstel voorgelegd aan het portefeuillehoudersoverleg . Op basis van de prognose en het effect van de maatregelen wordt opnieuw afwogen wat er nodig is om te komen tot een financieel en inhoudelijk duurzamer evenwicht. Wij zullen u hierover nader informeren bij de voortgangsrapportage 2021 en zo nodig een budgettair voorstel doen.

bijlage(n)

Bijlage 1: onderzoeksrapport van AEF over de structurele tekorten jeugdhulp bij gemeenten

5

Burgemeester en wethouders van Oegstgeest

de secretaris

de burgemeester

J. Versluis

E.R. Jaensch

6