D3 Bijlage 3 bij nr 9 Rapportage Q4 2021 bij Raadsinformatiebrief 2022 - week 6

Regionaal programma Warmtetransitie Regio Leiden Voortgangsrapportage programmateam 4e kwartaal 2021

datum: 17 januari 2022

Deze managementrapportage betreft de voortgang van het regionaal programma Warmtetransitie Regio Leiden zoals overeengekomen in de Samenwerkingsovereenkomst Warmte Leidse regio tussen de gemeenten Katwijk, Oegstgeest, Leiden, Leiderdorp, Voorschoten en Zoeterwoude. In het bijbehorende Plan van Aanpak en Dienstverleningsovereenkomst geven deze gemeenten vorm aan een regionale samenwerking op de breedte van de warmtetransitie. Hierbij wordt gestreefd naar een open regionaal energiesysteem waarin de publieke waarden betaalbaarheid, haalbaarheid, duurzaamheid, betrouwbaarheid en tijdigheid geborgd kunnen worden. 1. Algemeen overzicht Op 5 oktober jl. hebben de colleges van de zes aan WLR deelnemende gemeenten ingestemd met het aangaan van de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) Warmte Leidse regio en de daarbij behorende Dienstverleningsovereenkomst (DVO). Hiermee zijn afspraken gemaakt over de regionale samenwerking op de breedte van de warmtetransitie en de inrichting van een regionale programmaorganisatie. Dit is eind oktober toegelicht aan de gemeentesecretarissen. Begin september is een interim programmateam (bureau Over Morgen) gestart ten behoeve van de voortgang van het programma en de beoogde resultaten. Op 1 december is Eppe Luken als vaste programmamanager aangesteld.

Het programmateam heeft om te beginnen, in afstemming met de bestuurlijke vertegenwoordiging wethouder Spijker van Leiden, de belangen van de Leidse regio t.a.v. WLQ+ in zowel gezamenlijke als individuele gesprekken en bijeenkomsten met Ministerie EZK, provincie Zuid-Holland en Gasunie geduid en het mogelijke gedaan om het proces te faciliteren. De realisatie van WLQ+ om hoog temperatuur restwarmte vanuit Rotterdam naar de Leidse regio te transporteren is belangrijk voor de regio maar nog steeds onzeker. De Gemeente Rotterdam zou via Warmtebedrijf Rotterdam een belangrijke bijdrage leveren. Begin oktober heeft college van Rotterdam echter besloten die bijdrage niet meer te leveren waarmee de realisatie van WLQ+ op losse schroeven is komen te staan. De Raden zijn hierover medio oktober per regionaal afgestemde brief geïnformeerd via de lokale organisaties. Het Ministerie EZK, de Provincie Zuid-Holland en de Gasunie zoeken naar mogelijkheden om WLQ+ alsnog te realiseren. Begin 2022 verwachten we meer duidelijkheid hierover. Het programmateam heeft in het vierde kwartaal van 2021 verder nadrukkelijk informeel bemiddeld tussen de vier geothermie operators die een opsporingsvergunning hebben verkregen in regio Holland-Rijnland en betrokken partijen zoals Dunea en Vattenfall voor zover het de Leidse regio betrof.

Belangrijk element in die gesprekken is de overlap tussen enerzijds de drinkwaterbescherming- en zoekgebieden en anderzijds de opsporingsbieden voor geothermie. Belangrijk voor WLR is dat een “ja” voor drinkwaterbescherming niet een “nee” betekent voor geothermie. Beide zijn belangrijk. Ook heeft er regelmatig afstemming plaats gevonden met de warmteregisseurs van Duin- en Bollenstreek en Holland Rijnland. Op 20 januari 2022 worden de portefeuillehouders van D&B nader geïnformeerd over WLR en is er een bestuurlijk overleg tussen D&B en de Leidse regio gepland. Op 8 december heeft het team online een gezamenlijke radenbijeenkomst georganiseerd met in totaal ruim 70 deelnemers. Tijdens de bijeenkomst werden de raadsleden van de zes gemeenten op

1

de eerste plaats nader geïnformeerd over de warmtetransitie in algemene zin en het programma Warmte Leidse Regio (WLR) en op de tweede plaats werd met hen gesproken over de publieke waarden van een regionaal warmtesysteem. Tot slot heeft het programmateam een nadere analyse gemaakt van de warmtevraag en -aanbod in de regio, de lokale initiatieven en het woningcorporatiebezit inbegrepen. Voor die analyse is met veel partijen gesproken om de input te verifiëren en afspraken te maken voor hun betrokkenheid in het vervolg. Hieruit is een eerste schets gemaakt van het regionale warmtetransportsysteem. 2. Voortgang en resultaten afgelopen kwartaal Onderstaand overzicht volgt de afspraken als gemaakt in het Plan van Aanpak Warmtetransitie Leidse Regio. Er is bewust gekozen voor een beknopte managementrapportage met een korte duiding van de voortgang per onderwerp. Voor elk onderwerp in de werkstromen duiden we het beoogde resultaat, de huidige stand, het plan voor de benutting van de resultaten en de vervolgstappen voor zover die op moment van rapporteren zijn te overzien. Werkstroom Resultaat (PvA) WS1:Energieysteem Ontwerpscenario’s Rapportage per en rolneming 2/22

WLR routekaart

Plan realisatie ORES

Monitoring klimaatbijdrage

Inzicht impact ORES

WS2: Warmtetransitie Transitievisies Integratie lokale en regionaal vertalen regionale plannen

Status

Plan

Vervolgstappen

Eerste versie gereed en ambtelijk besproken In uitvoering

Opnemen in routekaart

Nog te ontwikkelen

Opnemen in routekaart

Finaliseren routekaart april, besluitvorming na verkiezingen Besluitvorming vergt installatie nieuwe Raden/Colleges Geen. Functie afhankelijk van uitvoering ORES

TvW’s geïntegreerd in ontwerpscenario’s

Inpassen realisatie van concrete wijken

Besluitvorming na verkiezingen

Overleg Gasunie en Vattenfall WLQ+

Definiëren publieke belangen

Intensief overleg over realisatie WLQ+

Afhankelijk van beslissing over WLQ+

SOK Gasunie tracé WLQ+

Vaststellen tracé

Afhankelijk besluitvorming WLQ+

Energie coöperaties

Inzicht in lokale initiatieven

Ontwikkeling WLQ+ loopt, PIP wordt besproken met Raden Opgenomen in ontwerpscenario’s

Opnemen in routekaart, met name hun regionale betekenis goed beschrijven

Realisatie van warmtevraag essentieel voor businesscase ORES Besluitvorming loopt achter door afhaken gemeente R’dam Zie hierboven

Geen

2

Impact warmtetransitie op functioneren gemeenten Bronnen ontwikkeling

Afstemming tussen verantwoordelijkhe den lokaal en regionaal Inzicht beschikbare bronnen regio

Bijeenkomst Breed inzicht in voortgang voortgang WS3: Partnerstrategie Corporaties Plan voor samenwerking

Onderwerp in regulier ambtelijk overleg

Opnemen in routekaart

Geen

Primair geothermie, aquathermie in overleg Dunea

Continue aandacht

Nog te ontwikkelen

Voorzien medio ‘22

Exploratie geeft meer inzicht in omvang geothermie mogelijkheden, monitoren Geen

Nog geen regionaal afgestemde visie. Woningcorporaties laten regionale samenwerking samenvallen met eigen beleidskeuzen Geen basis voor op dit moment ivm onduidelijkheid realisatie WLQ+

Begin ’22 is een regionale inventarisatie door corporaties naar verwachting gereed. Op basis daarvan overleg hervatten. Afhankelijk WLQ+ realiseren medio ‘22

Brede samenwerking partners

Bestuurlijke afspraak

Duin- en Bollenstreek

Samenwerking realiseren

Bestuurlijk overleg in voorbereiding

Voorzien Q1 ‘22

Innovatie

Inzicht in relevante innovaties

Nog uit te voeren

Opnemen in routekaart, marktrijp is belangrijke voorwaarde voor eventuele inzet Onderdeel routekaart

Verbinding Inzicht in onderlinge regionaal en lokaal afhankelijkheden ontwikkelen

Opgenomen in scenario’s

Marktconsultatie

Nog niet opgestart

Consultatie moet plaats vinden over een mogelijk aanbesteding van het regionale warmtesysteem.

Communicatie

Inwoners informeren

Lokale activiteit die in werkgroep

In Q1 overleg met corporaties hervatten over hun rol als startmotor voor ontwikkeling regionale warmtevraag. Actie veronderstelde snellere realisatie WLQ+ dan nu actueel is. Opnieuw overwegen Is onderdeel Bestuurlijk Overleg Rapportage innovatie opties in Q1 2022

Vergt duidelijke(r) afbakening regionale en lokale rol Marktconsultatie Insteek volgt op marktconsultatie regionale afhankelijk van afstemming en moment besluit besluitvorming rolneming over governance gemeenten warmtesysteem In overleg met Communicatie gemeenten op regionaal 3

regionaal wordt afgestemd Partijen betrekken

WS4: organisatie Samenwerkingsovereenkomst Werkplek programmateam Programmateam

Evaluatie WLR Continuering samenwerking Rapportage

Borging publieke waarden

“Ronde langs de velden” gemaakt om indrukken en posities te verkrijgen

Partnerstrategie in routekaart

Samenwerking vastgelegd Werklocatie in Leiden Programmateam voor WLR

Is getekend

In uitvoering

Invulling vacatures Q1/’22

Evaluatie effectiviteit Plan voortzetting na ‘22 Inzicht in voortgang

Te doen

Medio ‘22

Te doen

Q3 ‘22

In uitvoering

Elk kwartaal

niveau afgestemd met RES Publieke waarden hebben nu geen concrete invulling

Is voorzien Tijdelijke inzet externe ondersteuning effectief

Zie voorliggende rapportage

3. Financiën Onderstaande tabel geeft overzicht van de realisatie middelen ten opzichte van de planning zoals opgenomen in PvA WLR: Totaal begroot

Begroot 2021

Benut 2021

Budget 2022 Reservering

Werkstroom 1. Programmatische inspanningen zoals onderzoek, ontwerp & doorrekening open regionaal energiesysteem

600k

200k

70k

450k

80k

Werkstroom 2. Versterken van initiatieven, bevorderen ontwikkelingen en voorbereiden op uitvoering (excl. cofinanciering)

450k

155k

32k

150k

268k

Werkstroom 3. Omgevingsmanagement, innovatie en markt

350k

145k

30k

160k

160

Werkstroom 4. Organisatie en samenwerking

600k

215k

17k

300k

283

Totaal

2.000k

715k

149k

960k

791k

Het verschil tussen de gebudgetteerde en uitgegeven bedragen is aanzienlijk. Dit is grotendeels te verklaren door dat:

4

a. De onverwachte ontwikkelingen WLQ+ met bijbehorende onzekerheden en het onmogelijk maken om overeenkomsten te sluiten. b. De samenwerkingsovereenkomst pas begin oktober is getekend in plaats van voor de zomer c. Een aantal begrote activiteiten principiële strategische besluiten vragen die alleen in een grotere context genomen kunnen worden. Daarvoor vormt de Routekaart de basis. d. Het interim programmateam van Over Morgen medio september is aangesteld. De opbouw van het regionale programmateam door de programmamanager pas is gestart bij aanstelling in december. Prognose: Uit deel 2 van deze rapportage (Voortgang en resultaten afgelopen kwartaal) valt op te maken dat een deel van de actielijnen is doorgeschoven in de tijd. We voorzien dat een groot deel van de betreffende acties in 2022 alsnog worden opgepakt, maar de verwachting is dat het realiseren van WLR ook in 2023 nog werk zal vragen. Besluitvorming daarover is onderdeel van de voorziene evaluatie in het derde kwartaal 2022. Voor de komende werkzaamheden is voorzien is dat: •

•

•

•

Een analyse van meerwaarde en uitvoering van een regionaal energiesysteem vergt nadere studie(s) en onderbouwing. Dat betreft de inrichting van het systeem, mogelijke innovatieve oplossingen die voor de regio van belang kunnen zijn, externe financieringsvarianten die onderzocht en uitgewerkt moeten worden e.d. Nadere definiëring hiervan volgt in het eerste kwartaal 2022 In het PvA is voorzien dat in het regionale budget ruimte is voor het versterken van de lokale uitvoering voor zover dat regionale uitstraling heeft of kan krijgen. Doel ervan is het versnellen en vergroten van de warmtevraag. De verwachting is dat het invullen van het programmateam in het eerste kwartaal 2022 gereed komt, aangevuld met tijdelijke inhuur. Daarmee zal een groot deel van het achterlopen in het personele budget worden ingelopen; Het realiseren van WLR vergt aandacht en tijd. In voorkomende gevallen kan dit betekenen dat projecten (studies, analyses) een doorloop hebben na 2022.

4. Evaluatie en vooruitblik De basis voor de samenwerking in de Leidse regio op het thema warmte voelt solide. Partners nemen actief deel in de ontwikkeling van het programma en het belang van de samenwerking op regionaal niveau wordt onderstreept. Van belang is dat de komende tijd het ‘concept’ zoals dat in het Plan van Aanpak staat concreter wordt gemaakt. Alleen dan kan ook de realisatie ervan ter hand worden genomen en kunnen afspraken daarover worden gemaakt met andere partners. Te voorzien is dat met het toenemen van het politieke belang van de warmtetransitie nationaal private partijen ook actiever zullen worden. Zie daarvoor ook de activiteiten rond de exploratie geothermie. Het is belangrijk daarop een duidelijke positie in te nemen in de regio. De realisatie WLR wordt in belangrijke mate bepaald door de beschikbaarheid van de duurzame restwarmte uit Rotterdam via WLQ+ en de uitkomsten van het onderzoek naar het potentieel van geothermie. Beide processen vergen aanzienlijke aandacht van het (interim) projectteam. Naar verwachting zal hierover in het eerste kwartaal 2022 meer duidelijk worden. Belangrijk aandachtspunt voor de realisatie van het open regionale energiesysteem (ORES) is de rolneming van de samenwerkende gemeenten. Eerste beelden daarover zijn en worden ambtelijk besproken.

Dat leidt tot nieuwe inzichten, onder meer ook over de afbakening van het ORES ten opzichte van de lokale verantwoordelijkheid van de individuele gemeenten, bijvoorbeeld in de uitwerking van de transitievisies naar concrete wijkaanpakken. Omdat de onderlinge samenhang hier 5

groot is (een ORES vergt duidelijkheid over zowel aanbod als vraag naar warmte in de regio) zal hier de komende tijd veel aandacht naar uitgaan. De invulling van de rolneming en governance vergen een heldere concretisering van het concept ‘open regionaal energiesysteem’. Dat is een belangrijke opgave voor het programmateam de komende tijd. Per 1 december is de programmamanager aangesteld. Op basis van een gemeentelijk afgestemd inrichtingsplan zal de werving van teamleden worden gestart zodat zit tijdig de inzet van het team van Overmorgen kan overnemen. Snelheid is hier geboden.

6