Bijlage bij RV d.d. 20 april 2021 Regionale Energiestrategie 1.0 Z-20-130711 Oegstgeest

(zogenoemde ‘netimpact’). De locatie, het soort techniek

op het elektriciteitsnet. Daarbij gaat het in elk geval zo

aansluitingen op het bestaande elektriciteitsnet. Het

en het tijdstip kunnen invloed hebben op de kosten

veel mogelijk om:

huidige netwerk is voor een groot deel ontworpen op

en haalbaarheid. Als uitbreidingen of aanpassingen

 Bij voorkeur gebruik maken van bestaande ruimte in

eenrichtingsverkeer: levering en distributie richting

van het elektriciteitsnet nodig zijn, vraagt dat om tijd,

een al voorziene uitbreiding (de investeringsagenda

gebieden die veel stroom gebruiken. Het netwerk

ruimte en geld. Om het bestaande systeem zo efficiënt

van netbeheerder Liander) van het elektriciteitsnet.

kent op dit moment relatief weinig mogelijkheden

mogelijk te benutten en eventueel uit te breiden, en

Hiervoor zijn niet direct aanvullende investeringen

om grootschalige opwek op te vangen. Hiermee

maatschappelijke kosten en investeringen te beperken,

nodig en snel realiseerbaar.

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

63

Ruimtelijke kwaliteit

voor wind- en zonne-energie benadrukt de over-

plaatsen. Dit kan de hoeveelheid benodigde

Opwek van hernieuwbare elektriciteit vraagt om ruimte.

gang tussen stad en land.

infrastructuur beperken.

Die is schaars binnen onze regio. We willen de ruimtelijke

  Meervoudig ruimtegebruik met zonnepanelen op

  Zo mogelijk enkele clusters van duurzame opwek

en landschappelijke kwaliteiten koesteren. Bovendien

(grote) daken, spoorbanen en geluidsschermen

nastreven. Grotere projecten zijn eenvoudiger en

komen de komende periode vanuit verschillende

zorgt voor het zo goed mogelijk benutten van

kostenefficiënter op het net aan te sluiten en hiermee

opgaven

restruimtes binnen en buiten de stad en het dorp.

is ook een relatie te leggen naar ruimtelijke kwaliteit.

combineren we waar mogelijk functies en sluiten we

 Op basis van recreatie- en natuurwaarden zijn de

  Een evenwichtige verdeling van opwek door zon

aan op andere bestaande ruimtelijke functies. Meer

Natura 2000-gebieden, NNN-gebieden en de voor

en wind, bij voorkeur in de verhouding van 1 op 1

concreet is op basis van het doorlopen proces van de

de Duin- en Bollenstreek kenmerkende (beschermde)

per onderstation. Aangezien zon en wind niet vaak

afgelopen jaren een aantal richtinggevende principes

eersteklas bollengronden in deze RES uitgesloten

tegelijkertijd pieken en ook verschillen in impact,

naar voren gekomen:

voor duurzame opwek.

kan dit de benodigde uitbreidingen beperken. Het

  Opwek langs grootschalige infrastructuur biedt

  Vraag een aanbod zo dicht mogelijk bij elkaar

claims

op

diezelfde

ruimte.

Daarom

beperken van maatschappelijke kosten vraagt om

mogelijkheden.

voldoende inzet op windenergie.

gezien als hinderzones voor andere ontwikkelingen. Bovendien

Deze

geeft

gebieden duurzame

worden opwek

vaak

Zie voor een uitgebreide toelichting over de afweging voor ruimtelijke kwaliteit Bijlage 6.2.

langs Draagvlak en acceptatie

Een uitgebreide toelichting op systeemefficiëntie en

grootschalige

netimpact is opgenomen als Bijlage 6.1.

accent. Er kunnen zogenoemde energiewegen door

Zowel maatschappelijke als bestuurlijke acceptatie voor

het (stedelijk) landschap ontstaan.

grootschalige opwek vraagt om intensieve dialoog en

Kwantiteit

infrastructuur

wegen

een

extra

 Het betrekken van meer A- en N-wegen voor zon en

participatie. Op basis van de participatie tot nu toe

De hoeveelheid hernieuwbare elektriciteit volgt op de

wind, vergroot de keuzemogelijkheden en daarmee

op zowel regionale als op lokale schaal, is vanuit lokale

ambitie uit het Energieakkoord Holland Rijnland uit 2017.

de totale potentie.

schaal richting gegeven aan de opties.

Daarin staan al afspraken over de ambitie in de regio: 1,05 TWh.

 Zonneparken en/of windturbines bij infrastructurele knooppunten zorgen voor extra markering van deze

De energietransitie is in heel Nederland, en ook in deze

knooppunten.

regio, een thema dat steeds meer begint te leven en

 Het gebruik van de randen van dorpen en steden

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

ook tot discussie leidt. Er zijn ondertussen diverse

64

belangengroepen in onze regio. Maar er zijn ook steeds

6.3.2 Ambitie en doelstelling

Wanneer we verder kijken, zien we geel gearceerd de

meer initiatiefnemers voor grootschalige opwek van

Realisatie van de regionale ambitie vraagt om 0,78

zoekgebieden voor zonnevelden. Zonnepanelen in

elektriciteit die zich in een bepaald gebied hebben

TW aan extra inzet (en 0,89 TWh aan inzet, inclusief de

geluidswallen, bermen of parkeergarages zult u niet

verenigd, te weten:

projecten die al in de pijplijn zitten) aan wind en zon op

direct hierin terugvinden, omdat die te klein zijn voor

land. Om hieraan invulling te geven, worden op de kaart

deze kaart. Vanzelfsprekend wordt daar wel naar

op pagina 66 (en bijlage 6.6) aangegeven zoekgebieden

gekeken. De zoekgebieden voor zonnevelden liggen

nader onderzocht.

vooral langs de grotere weginfrastructuur en minimaal

  Samenwerkingsverband

N207:

Rijnland

Energie

Coöperatie, Windunie, Vereniging Windpark N207.  De Coalitie N11: energiecoöperaties langs de N11 en de Natuur en Milieu Federatie Zuid-Holland.

langs provinciale (N-)wegen. In sommige gemeenten

  Grootschalige opwek langs N11 door windpark

Wat ziet u op deze kaart? In de regio Holland Rijnland

worden ook in andere gebieden kansen gezien voor de

en e-boilers: Heineken, Eneco, Liander, gebieds-

staan momenteel tien windturbines, die ook ingetekend

opwek van elektriciteit via zon.

coöperatie

zijn op de kaart. Vervolgens ziet u twee zogenoemde

Groener

Zoeterwoude,

coöperatie

VRM-locaties ingetekend, die staan voor de Visie

Blauw gestippeld zijn de zoekgebieden voor windturbines

Ruimte en Mobiliteit van de provincie . Het betreft hier

aangegeven. Ook hier weer vooral geclusterd langs

de eerder door de provincie aangewezen zoeklocaties

rijks- of provinciale wegen of op kruisingen van wegen.

 Initiatieven van LTO in de regio (Erf van de Toekomst)

voor windturbines: aan het Valkenburgse Meer in Katwijk

De grootschalige opwek van elektriciteit willen we in

en initiatiefnemers voor verduurzaming van de

en nabij het AKZO-terrein in Sassenheim, Teylingen. Dit

nauwe samenwerking met onze buur RES-regio’s (Noord-

tuinbouw in de regio.

zijn dus ook mogelijke zoekgebieden voor wind.

Holland Zuid, U16, Midden-Holland en Rotterdam Den

Rijnland Energie en lokale agrariërs.   Local Energy Community Greenport Boskoop: ondernemers Greenport Boskoop.

1

Haag) realiseren. We trekken daarin graag gezamenlijk De komende periode wordt er zoveel mogelijk op

Op de kaart ziet u ook de grote daken ingetekend,

op, hetgeen te zien is in het teken ‘RES-samenwerking’.

gebiedsgerichte wijze, en met als uitgangspunt de

waarop ruimte is voor zonnepanelen. We denken

Voor zon en wind zou de opbrengst in totaal 0,8 TWh

kansenkaart, met deze partijen gesproken. Ook wordt

daarmee in 2030 0,25 TWh aan elektriciteit te kunnen

moeten zijn, om de ambitie van 1,05 TWh te kunnen

de participatie verder vormgegeven.

opwekken. Het vraagt nog wel de nodige inspanningen

halen.

om dit, samen met de dakeigenaren, ook daadwerkelijk te kunnen realiseren. 1. Het feit dat deze gebieden opgenomen zijn in de VRM betekent dat provincie en gemeenten gecommitteerd zijn aan ontwikkeling van deze locaties.

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

65

Kaart met zoekgebieden voor duurzame opwek van elektriciteit

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

66

De gemarkeerde gebieden kunnen allemaal bijdragen

is hierbij bovenlokale (subregionale) of regionale

Op regionale schaal vraagt dit om reguliere monitoring.

aan de regionale ambitie. Om deze bijdrage te

afstemming nodig en wenselijk. Ook de provincie speelt

Dat betreft monitoring van de voortgang van zowel

concretiseren, is de komende periode aanvullende

hierin een nadrukkelijke rol.

de beleidsaanpassingen als de realisatie zelf. Deze

(lokale of bovenlokale) uitwerking nodig. In een

monitoring dient als basis voor het onderlinge regionale

gemarkeerd gebied wordt gezocht naar mogelijkheden

Een eerste stap in het verdere uitwerkingsproces is

gesprek over de vorderingen in relatie tot de ambities,

voor duurzame opwek. De omvang van het gemarkeerde

om per regionale partner inzichtelijk te maken welke

en leidt eventueel tot tussentijdse bijsturing.

gebied zegt iets over de ruimte om te zoeken, maar het

aanpassingen van het eigen beleid het vraagt om

zegt niets over de omvang van de duurzame opwek.

tot de regionale ambitie te komen. In het verlengde

Bijlage 6.5 bevat een handreiking voor de verankering

Wanneer blijkt dat bestaande zoekgebieden afvallen

hiervan

om

van de RES-doelen in gemeentelijk en provinciaal

of de verwachting is dat de zoekgebieden in totaal

verankering in het beleid (omgevingsbeleid, ruimtelijk

omgevingsbeleid. De handreiking draagt eraan bij dat

niet het bod van 1,05 TWH realiseren, dan zal in eerste

beleid, participatiebeleid, et cetera). Realisatie van

iedere gemeente en de provincie het volgende scherp

instantie binnen de reserve zoekgebieden worden

(grootschalige) energieprojecten vraagt om opname

voor ogen hebben:

gezocht naar zoveel mogelijk ‘gelijkwaardige’ opties.

in een (omgevings)visie, plan of programma. Als

 Waar zij staat met haar omgevingsbeleid;

Daarnaast zien de deelnemers aan de RES het als een

projecten in een latere fase concreet zijn (RES 2.0 en

 Wat te doen om de opbrengst van de RES 1.0 te

gezamenlijke verantwoordelijkheid om de komende

3.0), kan de juridische borging worden geregeld in

kunnen verankeren in haar omgevingsbeleid en de

periode op zoek te gaan naar aanvullende kansen en

omgevingsplannen. Voor de realisatie van projecten

bijbehorende instrumenten, én;

zoekgebieden voor duurzame opwek.

kunnen omgevingsvergunningen worden afgegeven.

vraagt

tijdige

vergunningverlening

 Wat te doen om de benodigde vergunningen voor zon- en windprojecten tijdig te kunnen verlenen,

6.3.3 Uitvoering en instrumentarium

Parallel aan dit traject van ruimtelijke uitwerking en

rekening houdend met de benodigde elektriciteits-

Om tot realisatie van de regionale ambitie te

verankering vindt afstemming met de Regionale

infrastructuur.

komen, is het nodig om de vergunningen voor de

Omgevingsagenda van Holland Rijnland plaats. Op

opwekvoorzieningen per 2025 te hebben verleend.

deze manier kan een integrale ruimtelijke afweging

6.4 Lokaal eigendom

Hiervoor is in eerste instantie nadere uitwerking van de

plaatsvinden.

Het Regionaal Energieakkoord van 2017 erkent al het

zoekgebieden nodig. Dit is belegd bij de gemeenten.

belang van lokaal eigenaarschap in de energietransitie.

Afhankelijk van de aard en omvang van het zoekgebied

Het nationale Klimaatakkoord bevat het streven dat 50

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

67

procent van de grootschalige opwek lokaal eigendom

wanneer zij zelf grondeigenaar zijn (privaatrecht). Het

Sturen via participatiebeleid

kent. Het doel hiervan is om de transparantie van

bevoegd gezag kan de initiatiefnemer niet juridisch

Uit recente publicaties blijkt dat de overheid met parti-

besluitvorming te verbeteren, bij te dragen aan een

verplichten om de omgeving financieel te laten

cipatiebeleid wel kan aansturen op omgevings-

eerlijke verdeling van lusten en lasten en daardoor

deelnemen in de ontwikkeling of exploitatie van een

participatie bij energieprojecten en lokaal eigen-

het maatschappelijke draagvlak voor hernieuwbare

energieproject. Het bevoegd gezag mag bijvoorbeeld

dom. Daarvoor is het belangrijk dat de overheid

energie te vergroten. Dit kan invulling krijgen via

een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor een

participatiebeleid vaststelt en dit beleid in het ver-

procesparticipatie en financiële participatie in energie-

zonnepark niet weigeren, omdat een initiatiefnemer niet

gunningsverleningsproces toepast. En dat initiatief-

projecten.

de financiële participatiemogelijkheden heeft verkend

nemers zo vroeg mogelijk op het participatiebeleid

of ingevuld, terwijl het project verder wel past binnen

worden gewezen.

Geen juridische middelen

het bredere ruimtelijke gemeentebeleid.

Overheden kunnen lokaal eigendom en andere vormen van financiële participatie alleen juridisch afdwingen

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

68

Bijlage 6.7 bevat een advies hoe het proces rondom het

afweging. Handhaving van de huidige situatie

van opwek, vragen om optimale benutting van

verankeren van lokaal eigendom kan worden ingericht.

resulteert in een bod dat evenredig met de

het elektriciteitsnetwerk. Dit resulteert in een

Daarbij wordt ingegaan op:

beperkingen wordt verlaagd.

gewenste verhouding in vermogens van wind en

 De verschillende vormen van omgevingsparticipatie

 Acceptatie en mogelijk draagvlak voor zonnevelden

zon van 1:1 per onderstation. Dit vraagt nadrukkelijk

en windturbines vereisen spoedige zichtbaarheid

om een evenwichtige inzet op zon én wind. Voor

 De rollen die een gemeente (of het bevoegd gezag)

van daadwerkelijke inzet van zon op grote daken.

maatschappelijke acceptatie en mogelijk draagvlak

kan vervullen om initiatieven te sturen, aan te jagen

Maximale inzet op en realisatie van de potentie van

is een continu participatieproces nodig. Op lokale

of tegen te houden.

zon op (grote) daken vraagt om meer dan het huidige

en regionale schaal is dit gestart. Dit vraagt om

stimuleringsbeleid. Het vraagt om een passend

opvolging. Steun vanuit het Rijk is, gezien de huidige

instrumentarium voor decentrale overheden. Dat

maatschappelijke discussie over de energietransitie,

 De onderdelen van dat beleidskader.

kan voorzien in mogelijkheden voor verleiding

onontbeerlijk.

 Inspirerende voorbeelden in Nederland.

of eventuele dwang. Hiervoor is op korte termijn

  Financiële participatie op lokale schaal (lokaal

  Te raadplegen bronnen voor het opstellen van

aangepaste regelgeving op Rijksniveau nodig.

eigendom) vraagt om verruiming van het (juridische)

Aangekondigde wijzigingen van de regelgeving

instrumentarium zodat decentrale overheden hierop

bieden hierin eerste aanknopingspunten.

kunnen sturen.

en financiële deelname in het bijzonder.

 Het proces om te komen tot een beleidskader voor omgevingsparticipatie.

participatiebeleid of voor meer informatie.

6.5 Randvoorwaarden

  De opwekopgave voor zowel zonneweiden als

 Concretisering van de plannen en opvolging van

Het halen van de regionale ambitie voor de opwek

windturbines worden evenredig verdeeld over de

het RES-proces vereist voldoende capaciteit en

van hernieuwbare elektriciteit is alleen mogelijk als een

regio, rekening houdend met de mogelijkheden van

middelen bij alle betrokken partijen.

aantal randvoorwaarden invulling krijgt. Onderstaand

gemeenten.

zijn deze samengevat.

 De investeringsagenda van netbeheerder Liander

We zetten ons in de komende periode in om aan deze

  De beperkingen die voortkomen uit bestaand

is sterk medebepalend voor de mogelijkheden en

randvoorwaarden te voldoen voor wat betreft onze

of voorgenomen beleid door het Rijk, provincie

snelheid waarmee opwekvoorzieningen kunnen

eigen rol, bijdrage en invloed. Tegelijkertijd vraagt dit om

en gemeenten vragen aanpassing. Hiervoor is

worden ontwikkeld . De huidige investeringsagenda

hulp van de Rijksoverheid, waarop we, in afstemming

bereidheid nodig om deze beperkingen in overleg

baseert zich op de verwachte vraaggroei. Het

met andere RES-regio’s, maatschappelijke partners en

weg te nemen. Het meer of minder loslaten van

beperken

andere betrokkenen, gaan aandringen.

al deze beperkingen in onze regio, is een politieke

(kosten, ruimte, tijd) en een voortvarende ontwikkeling

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

van

maatschappelijke

investeringen

69

7.

RES en andere ruimteclaims De energietransitie is van invloed op de fysieke ruimte,

onderzocht en in beeld gebracht. In samenwerking

zowel bovengronds als ondergronds. Bovengronds gaat

met het NP RES en de MER Commissie wordt voor

het om windturbines, zonnepanelen, ‘onderstations’

Holland Rijnland een PlanMER ontwikkeld. De eerste

van de netwerkbeheerder en laadpalen. Ondergronds

resultaten van deze PlanMER zijn nu al voor een klein

hebben vooral de leidingen voor warmtenetten

deel meegenomen in de afwegingen voor de RES.

een stevige invloed. In dit deel gaan we in op de

Dat komt omdat de ontwikkeling van RES en PlanMER

milieuaspecten (vanuit de planMER), de relatie tot

parallel naast elkaar hebben gelopen en de PlanMER

andere ruimtelijke ontwikkelingen in de regio en de

pas na de RES 1.0 wordt opgeleverd. De zogenaamde

ruimtelijke verankering van de RES.

haalbaarheidslaag vanuit milieu en veiligheid is al meegenomen: wat zijn niet-mitigeerbare (aanpasbare)

7.1 PlanMER

wettelijke restricties vanuit milieu en veiligheid waar

RES Holland Rijnland is één van de vijf regio’s

geen kansen zijn voor de opwek van duurzame energie?

waarvoor in deze fase een zogenoemde PlanMER is

De overige resultaten van de PlanMER nemen we mee

ontwikkeld, waarin de milieueffecten van de ambities

richting de ontwikkeling van de RES 2.0 en de verankering

en voorgenomen maatregelen op hoofdlijnen zijn

van de RES in het lokale omgevingsinstrumentarium.

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

RES en andere ruimteclaims in het kort RES Holland Rijnland is een van de pilotregio’s die een PlanMER heeft uitgevoerd voor de RES en daardoor meer inzicht heeft verkregen in de mogelijke milieueffecten. Aangezien de PlanMER pas eind maart wordt afgerond, zijn de resultaten beperkt verwerkt. De inzichten uit de PlanMER nemen we mee in het vervolgproces, bij de verankering van de RES in het provinciale en lokale omgevingsinstrumentarium.

Integrale

afweging

van de ruimtelijke effecten ten opzichte van andere toekomstige ruimteclaims vindt plaats in de Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland, die tegelijkertijd met de RES wordt vastgesteld.

70

De Veiligheidsregio Hollands Midden speelt in deze

mogelijke toekomstige ontwikkelingen zich tot elkaar

Het Groene Hart is een internationaal uniek gebied,

transitie, met het oog op de (fysieke) veiligheid, een

verhouden. Ook energie nemen we mee als een van de

dat uit veel verschillende landschappen met bijzondere

belangrijke rol. Rond de energietransitie is wet- en

belangrijke ruimtelijke ontwikkelingen. Het traject van

kwaliteiten bestaat. Het Groene Hart strekt zich uit over

regelgeving in veel gevallen nog niet of niet volledig op

de Regionale Omgevingsagenda loopt parallel met dat

twee landsdelen, drie provincies en zeven RES-regio’s.

orde. Daardoor kunnen onaanvaardbare risico’s buiten

van de RES. De besluitvorming hiervan loopt echter via

De aanwezigheid van deze groene ruimte is belangrijk

beeld blijven of processen stageneren. Er is ruimte nodig

het algemeen bestuur (AB) van Holland Rijnland. In de

voor de leefbaarheid en het vestigingsklimaat van de

om innovatie te stimuleren. Ook moeten bevoegde

periode dat de besluitvorming plaatsvindt over de RES

gehele Randstad. Zowel het provinciale beleid als het

gezagen risico’s kunnen afwegen en maatregelen

(april – juni 2021) dienen de gemeenteraden hun wensen

Rijksbeleid benadrukt het belang van dit gebied. Een

kunnen treffen, zodat de risico’s bij het ontwikkelen

en bedenkingen in op de Regionale Omgevingsagenda.

groot deel van de RES-regio Holland Rijnland ligt in het

van innovatieve projecten aanvaardbaar blijven. De

Zo borgen we in het proces aan de voorkant een

Groene Hart.

veiligheidsregio wordt graag in een vroeg stadium

integrale afweging van de verschillende ruimteclaims.

betrokken bij de vertaalslag van energieplannen naar

De

energietransitie

vraagt

om

een

integrale

7.3 Energie en het Groene Hart

benadering

en

om

RES Holland Rijnland is een van de dertig RES-regio’s

belangen.

Dat

speelt

7.2 Regionale Omgevingsagenda

in Nederland. Er vindt diepgaande afstemming plaats

gebieden met een unieke ruimtelijke kwaliteit. Zonder

In het proces naar de RES 1.0 is meermalen verzocht

tussen de regio’s onderling. Op nationaal niveau

passende

om

ruimtelijke

ondersteunt het Nationaal Programma RES dat. Op

ontwikkelingen leiden tot onsamenhangende keuzes.

claims, waaronder die uit de RES. Dat gebeurt

provinciaal niveau neemt de provincie het voortouw

De energietransitie in het Groene Hart vraagt daarom

in een vervolgstadium natuurlijk al via het lokale

voor (bestuurlijke en ambtelijke) afstemming tussen de

om een zorgvuldige afweging. Als RES-regio hebben

omgevingsinstrumentarium.

dat

zeven RES-regio’s. Daarnaast heeft Holland Rijnland

we een verantwoordelijkheid om keuzes met regio-

ook plaats. Niet binnen de RES zelf, maar binnen de

ook contact met de buurregio’s Rotterdam–Den Haag,

overstijgende effecten af te stemmen met omliggende

Regionale Omgevingsagenda Holland Rijnland. In dat

Midden-Holland en Noord-Holland Zuid. Specifieke

RES-regio’s. Deze afstemming richt zich op een goede

traject kijken we voor de lange termijn (richting 2050)

aandacht verdient de afstemming in Groene Hart-

kwaliteit van de leefomgeving en het voorkomen van

naar de ontwikkeling van de regio Holland Rijnland.

verband, waarbij zowel Rijk, provincies en meerdere

afwenteling.

We kijken onder meer via scenario’s hoe verschillende,

RES-regio’s zijn betrokken.

lokaal (omgevings)beleid.

integrale

afstemming

van

alle

Regionaal

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

vindt

een

afstemming

passende

nog

meer

kunnen

weging in

veel

van

kwetsbare gelijktijdige

71

We gaan zorgvuldig om met de effecten van de energietransitie op ons landschap RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

72

Het bestuurlijk platform Groene Hart heeft de drie

afwegingsprincipes. De testbeelden zijn bedoeld om

Provinciaal

(PARK)

grip te krijgen op de opgave op de bovenregionale

gevraagd aan te geven hoe de zoekgebieden zich

schaal en om te laten zien dat een samenhangend

verhouden tot de kwaliteiten van het gebied. Dit op

beeld kán ontstaan en er dus iets te kiezen valt.

adviseurs

ruimtelijke

kwaliteit

basis van de concept-RESsen van de zeven regio’s die deels in het Groene Hart liggen. Ook is gevraagd aan

Dit advies geeft aanleiding om voor het verder

te geven waar kansen liggen om de verschillende RES-

concretiseren en uitwerken van de zoekgebieden de

plannen op elkaar af te stemmen, zodat deze elkaar

samenwerking met de andere omliggende RES-regio’s

versterken.

en het Groene Hart vast te houden. Tegelijkertijd nemen de bestuurlijke gesprekken in het kader van de NOVI

Het advies bevat vijf hoofdpunten, die we in het

Groene Hart toe en vindt onderzoek plaats naar een

concretiseringsproces van de zoekgebieden kunnen

manier om de samenwerking te verbeteren. Dat biedt

gebruiken. Deze vijf zijn:

ook mogelijkheden voor verdere samenwerking tussen

 Kijk over grenzen, zie het Groene Hart als geheel.

de eerdergenoemde RES-regio’s.

 Respecteer de verscheidenheid, investeer in ruimtelijke kwaliteit.   Verbind de energie-opgave aan andere grote opgaven en kom zo tot integrale gebiedsperspectieven.   Een goed georganiseerd energienetwerk helpt heldere ruimtelijke ontwikkeling – en omgekeerd.   Op naar het vervolg: gebruik de keuzeruimte in de zoekgebieden. Gebruikmakend van de RESdocumenten is een poging gedaan zoekgebieden te vinden in de vorm van een serie van testbeelden en

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

73

8.

Participatie Voor de uitvoering van de RES is maatschappelijk

vlak voor het uitkomen van de dertig RESsen, aan het

draagvlak erg belangrijk. De keuzes die we nu in de RES

begin staan van een participatieproces rondom de

maken, hebben in een latere fase een grote invloed op

energietransitie. De activiteiten waarvan we hieronder

de directe leefomgeving van vrijwel alle Nederlanders.

verslag doen, zijn slechts een eerste stap. Dit krijgt

En dus ook op die van inwoners van Holland Rijnland.

de komende jaren een vervolg op regionale en lokale

Daarom vinden we het gesprek met inwoners,

schaal. Ook gaat dit traject steeds intensiever worden

van Holland Rijnland. In totaal is er met meer

maatschappelijke organisaties en ondernemers over

op het moment dat voorstellen concreter worden en

dan 10.000 inwoners gesproken, via webinars,

de energie van de toekomst zo belangrijk. Bovendien

zich initiatiefnemers voor concrete projecten melden.

enquêtes, straatgesprekken en op andere wijzen.

heeft er een participatieproces plaatsgevonden over de energietransitie en de RES in het bijzonder. Dat richtte zich voornamelijk op de inwoners

8.1 Programmaraad

lijkt erop dat veel inwoners zich bewust zijn van de

Een deel van onze professionele gesprekspartners

noodzaak dat er moet worden verduurzaamd en

In een periode van twee jaar voerden we, gekoppeld

is vertegenwoordigd in de Programmaraad. Deze

aan de RES, vele gespreken in de regio. In eerste instantie

bestaat uit vertegenwoordigers van het bedrijfsleven,

vooral met stakeholders en professionals en daarna met

grootverbruikers van energie, organisaties voor natuur

inwoners. We nemen u mee langs onze gesprekspartners

en recreatie, potentiële aanbieders van energie,

en de belangrijkste inzichten. We benadrukken dat we,

kennisinstituten,

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

Vanaf het najaar van 2020 tot en met begin 2021

De nadruk daarbij lag op lokale activiteiten. Het

beschikken zij over kennis van Holland Rijnland die de kwaliteit van de plannen vergroot.

Participatie in het kort

vertegenwoordigende

organisaties

dat daarvoor ook flink wat dient te gebeuren. Deze eerste activiteiten en opbrengsten zijn de eerste stap in een langdurig participatieproces. Deze participatie vindt bovendien plaats via het streven uit het Klimaatakkoord naar 50% lokaal eigendom van duurzame energieprojecten.

74

8.2 Regionale participatie

toekomst. Ook wilden we weten wat zij belangrijk vinden

koepelorganisaties, zoals Rijnland Wonen. Zij hebben

In de RES Holland Rijnland is gekozen voor een aanpak

in hun leefomgeving en hoe zij aankijken tegen kansen

de afgelopen twee jaar over de ontwikkeling van de

waarbij

verantwoordelijk

voor windenergie en zonne-energie in de buurt. In

RES geadviseerd en hebben een belangrijke rol in de

zijn voor de communicatie met hun inwoners over de

bijlage 8.1 en 8.2 treft u de opbrengsten van deze twee

uitvoering en de borging van diverse uitvoeringslijnen.

RES. De RES-regio Holland Rijnland ondersteunt, met

enquêtes.

van

burgers

en

inwoners,

het

waterbedrijf

en

gemeenten

hoofdzakelijk

een aantal regionale activiteiten en middelen die De Programmaraad kwam de afgelopen jaren zeven

gemeenten kunnen inzetten. Zo combineren we lokale

Bij het thema Warmte houden we elk kwartaal

keer bij elkaar en heeft meegepraat en geadviseerd

kennis zo goed mogelijk met het verhaal van de regio.

zogenoemde ‘warmtetafels’, waarbij deelnemers van

over de keuzes die in de Concept RES en de RES 1.0 zijn

De afgelopen maanden lag de nadruk op het betrekken

alle bij de warmtetransitie betrokken maatschappelijke

vastgelegd. Belangrijke punten in hun advies waren:

van zoveel mogelijk mensen. De uitgangspunten hierbij

partijen zijn uitgenodigd. Tijdens deze warmtetafels

  kijk goed naar bedrijventerreinen en de uit-

waren:

delen we informatie over de regionale warmtestrategie

 brede betrokkenheid;

en -activiteiten. Ook wisselen we doelgroepsgewijs

 let op betaalbaarheid;

 lokaal maatwerk;

informatie uit tussen regionaal opererende partijen

  financiële participatie en lokaal eigendom zijn

 beschouwing op plannen en ophalen van (nieuwe)

(bedrijven, buurtinitiatieven, woningcorporaties).

voerbaarheid;

belangrijk;  betrek bedrijven er grondiger bij. Zij kunnen vaak een grotere bijdrage in een keer leveren;

inzichten;  positieve insteek. Laten zien wat mogelijk is en waar kansen liggen.

8.3 Lokale participatie Iedere gemeente ging met de eigen inwoners in gesprek over duurzame energie, passend bij de cultuur en

 zoek naar koppelkansen, kijk wat er in een gebied Vanuit de regio organiseerden we drie online webinars,

werkwijze van de gemeente, en passend bij de eigen

 heb aandacht voor de relatie van de energietransitie

waarin we mensen informeerden over de keuzes die

lokale context. Zo zijn er gemeenten die het gesprek

met de (groene) economie, met bijbehorende

er in de regio zijn voor het opwekken van duurzame

over de RES koppelden aan gesprekken over lokaal

kansen voor onderwijs en werkgelegenheid.

elektriciteit en over alternatieve bronnen voor warmte.

energiebeleid. Er zijn ook gemeenten die dit gesprek

Daarnaast hielden we twee regionale enquêtes onder

al langer voeren en andere gemeenten die speciaal

inwoners. Daarmee wilden we meer zicht krijgen in

voor de RES enkele activiteiten organiseerden. Door alle

hun houding ten opzichte van duurzame energie in de

maatregelen rond COVID-19 waren we meer dan ooit

gebeurt;

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

75

gebonden aan online mogelijkheden om het gesprek

In bijlage 8.3 treft u (links naar) de opbrengsten van de

te voeren en inzicht te krijgen in wat mensen belangrijk

lokale participatie, per gemeente.

vinden. Gemeenten maakten gebruik van:  enquêtes;

8.4 Opbrengst participatie

 digitale gesprekken;

Meer dan tienduizend mensen uit de regio waren de

 webinars;

afgelopen periode (van september 2020 tot en met

 expertsessies;

januari 2021) betrokken. Zij leverden op veel verschillende

 straatgesprekken;

manieren een bijdrage. Ondanks de inspanningen om

 interviews;

niet alleen zoveel mogelijk mensen te betrekken, maar

 meedenksessies;

ook een zo divers mogelijke groep, namen vooral veel

 een online discussieplatform.

hoger opgeleiden en een grote groep 50-plussers deel. Sommige gemeenten bereikten ook jongeren.

Mensen zijn op veel manieren uitgenodigd om mee te

In combinatie met een onderzoek van NPRES en een

doen. Dat zorgt voor een groter bereik. Ook hoorden

rapportage voor onze regio, weten we ook wat jongeren

zo meer mensen dat er in de regio aan energie van

belangrijk vinden. We laten u graag zien wat de mening

de toekomst wordt gewerkt. Voor de uitnodigingen

is van onze regio-inwoners.

gebruikten gemeenten de volgende middelen:  social media-posts en advertenties;

Klimaatverandering, duurzaamheid en energietransitie

 huis-aan-huisbladen;

Veel mensen zijn zich bewust van de opgave die er

 persberichten;

ligt om onze energievoorziening te verduurzamen. De

 uitnodigingen huis-aan-huis;

meeste mensen snappen ook dat we met elkaar aan

 gemeentelijke websites;

de slag moeten. Dat dit voor de korte termijn vooral

 lokale omroepen;

gaat om windenergie en zonne-energie, is voor mensen

 wijkambassadeurs;

ook een logische keuze. Maar de meningen verschillen

 lokale radio en televisie;

als het gaat over de vraag in welke gebieden je die

 communicatiekanalen van energiecoöperaties.

dan plaatst en in welke hoeveelheden en hoe we de

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

76

Ruim 10.000 mensen praten mee over de RES; een mooie start van een langjarige betrokkenheid RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

77

ambities voor 2030 en 2050 het beste kunnen realiseren.

Randvoorwaarden

Vaak heeft dat te maken met de (perceptie van) hoge

De meningen lopen uiteen als het gaat om de beste

Kijken we naar wat mensen belangrijk vinden en wat ze

kosten. Ook onzekerheid over de beste keuzes speelt

locaties voor zonne- en windenergie. Zodra het gaat

meegeven als belangrijke randvoorwaarden, dan gaat

mee. Mensen kijken naar de gemeente voor meer

over mogelijke locaties in de eigen gemeente, zijn

dat al snel over de kosten en de zekerheid dat er in de

informatie en ondersteuning op maat. De wil is er wel

inwoners terughoudend. Desgevraagd zijn de zones

toekomst, net als nu, voldoende elektriciteit en warmte

om te investeren, maar graag met wat ondersteuning

rond wegen en bedrijventerreinen voor hen logische

is. En dat ze gedurende het hele proces betrokken

en de zekerheid over de juiste keuze. Je kan je geld

plekken als zoekgebied.

worden en gesprekspartner zijn bij het maken van de

tenslotte maar één keer uitgeven.

plannen, de uitvoering en eventueel ook de exploitatie. Mening jongeren

Kort samengevat hebben we het over:

Warmte

Heel veel jongeren uit Holland Rijnland vinden het

 betaalbaarheid;

Diezelfde twijfel of onzekerheid zien we ook als het gaat

positief dat er steeds meer duurzame energie wordt

 leveringszekerheid/ beschikbaarheid/ betrouwbaar-

om ‘van het aardgas afgaan’. Mensen zien er tegenop

gebruikt in Nederland. Iets meer dan de helft van de ondervraagden vindt het goed als er in de eigen woonplaats windmolens worden geplaatst. Daarover

heid;  voortdurende betrokkenheid en samenwerking met bewoners.

zijn zij positiever dan oudere generaties. Veel jongeren

om hun huis hiervoor gereed te maken. Daarin zien we overigens grote verschillen binnen de regio: van gemeenten waar inwoners het belangrijk vinden om hun huis gereed te maken voor aardgasvrij tot gemeenten

verwachten ook dat zij in de toekomst alleen maar

Als we inzoomen op de thema’s uit de RES, dan zien we

waar scepsis is onder inwoners over de haalbaarheid

duurzame energie gebruiken. Net zo goed als dat zij

het volgende beeld:

van deze ambitie. Misschien is het toeval, maar de

verwachten in een duurzaam huis te gaan wonen, of

inwoners van gemeenten die al actief aan de warmte

hun huis te gaan verduurzamen. Tieners en jongeren

Energie besparen

van de toekomst werken, zijn positiever dan inwoners

vinden het interessant om mee te praten over duurzame

Mensen voelen zich verantwoordelijk om een steentje

van gemeenten waar dit nog niet gebeurt.

energie. Zij doen dat het liefst op hun school of

bij te dragen. Veel inwoners geven aan dat ze in en

opleiding. Jongvolwassen worden graag per brief of

om hun eigen huis maatregelen hebben genomen of

Zon op grote daken

mail uitgenodigd en praten dan mee via een app, social

plannen hebben voor de komende jaren. Soms is er

Zon op dak kan rekenen op brede steun. De meeste

media of een enquête.

ook aarzeling in het nemen van energiebesparende

mensen zien dit als een ‘no regret’-maatregel. Met de

maatregelen of verdergaan op de ingeslagen weg.

oproep om alle mogelijkheden in het stedelijk gebied

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

78

volledig te gebruiken, zodat de ruimte en kwaliteit van

Kwaliteit omgeving

het landschap behouden blijven. Als het gaat over

Bij kwaliteit van de leefomgeving pleiten inwoners ervoor

het gebruik van alle mogelijkheden, dan worden ook

dat we in de regio natuurgebieden ongemoeid laten,

suggesties gedaan. Denk aan het overkappen van

cultuur-historische landschappen beschermen en het

parkeerplaatsen met zonnepanelen en het verwerken

Groene Hart intact laten. Met in het bijzonder aandacht

van zonnepanelen in geluidswallen en gevels.

voor zichtlijnen en zogenoemde panoramische vensters.

Grootschalige opwek

Zorgen

Veel mensen vinden het logisch dat een deel van

Mensen hebben zorgen bij het horen van plannen voor

de energie van de toekomst wordt opgewekt met

windmolens en zonnevelden. Die zorgen variëren van

zonnevelden en windturbines. Als dat dichtbij huis

persoonlijke zorgen tot zorgen voor de verandering in

moet, dan zijn daarover twijfels en zorgen. Mensen

de omgeving. We zien zorgen over:

maken zich zorgen over de kwaliteit van het landschap

 effecten van geluid;

en of hun leefomgeving wel blijft zoals die was. Als

 effecten van slagschaduw;

het dan toch moet, dan zijn locaties langs wegen en

 effect op gezondheid;

bij bedrijventerreinen het meest geschikt. Hierbij is er

 effect op natuur/milieu/omgeving.

wel een uiteenlopend beeld, in sommige gemeenten hebben inwoners voorkeur voor zon, in andere juist voor

Lokaal eigendom

wind en in weer andere voor een combinatie van zon

Mensen zijn positief over het idee om samen met anderen

en wind. Ook de voorkeur van de omvang of de hoogte

eigenaar te kunnen zijn van een zon- of windproject. De

verschilt. Als we kijken naar wat mensen belangrijk

verwachting is dat het ook helpt bij de acceptatie van

vinden, dan zien we dat een meerderheid vindt dat er

een wind- of zonneprojecten, maar alleen als inwoners

veel aandacht moet zijn voor inpassing. En dat er goed

goed bij de plannen zijn betrokken en de velden of

moet worden gekeken naar koppelkansen, zodat we

turbines goed worden ingepast.

slim omgaan met onze ruimte.

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

79

9.

Regionale samenwerking voor RES 2.0 In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we tot de RES 1.0 zijn gekomen en welke stappen we richting RES 2.0 willen zetten. De RES 1.0 is geen blauwdrukdocument dat de regionale energietransitie tot aan 2050 beschrijft. In het Klimaatakkoord staat dat er elke twee jaar een actualisatie van de RES plaatsvindt. Dat betekent dat we nu – na vrijgave van het document in april/mei 2021 – aan de uitvoering en uitwerking van de RES 1.0 en tegelijkertijd aan de ontwikkeling van de RES 2.0 werken.

Regionale samenwerking voor RES 2.0 in het kort De RES geeft richting aan de ambities, de

Amstel Gooi en Vecht (voor een klein deel) en de

verschillende richtingen en instrumenten, maar de

dertien gemeentes in onze regio. Daarnaast heeft

sector is ook nog volop in beweging. Het gaat daarbij

netbeheerder Liander een belangrijke rol in de

om meer inzicht in vraag en aanbod, ontwikkelingen

energietransitie en dus in de RES. Om de ambities uit

in de markt, wijzigingen in de wet- en regelgeving

te werken en uit te voeren, is verdere samenwerking

en technologische innovaties. Het gaat ook om

nodig. Bijvoorbeeld op het vlak van bovenlokale

gedragsveranderingen. De RES 1.0 is tot stand

afstemming van de concretisering van de plannen,

gekomen in een samenspel van veel partijen. Formele

kennisuitwisseling, maar ook in het kader van de

RES-partners zijn de provincie Zuid-Holland, het

doorontwikkeling tot de RES 2.0.

hoogheemraadschap van Rijnland, het Waterschap

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

80

9.1 Governance en samenwerking

de waterschappen een heemraad. In dit overleg vindt

De

De RES Holland Rijnland kent aan de ene kant zijn basis in

de bestuurlijke afstemming plaats over de gezamenlijke

Stuurgroep adviseert (zie ook 9.1). Deze bestaat

het Regionale Energieakkoord. Aan de andere kant kent

ambitie, richting en benodigde ontwikkelingen en acties

uit

deze zijn oorsprong in het Nationale Klimaatakkoord,

binnen de samenwerking. Het PHO+ geeft richting

belangenorganisaties, landbouworganisaties, energie-

waarmee gemeenten (via de VNG) hebben ingestemd.

aan het RES-proces en gaat na of de verschillende

coöperaties, onderwijsinstellingen en milieuorganisaties.

De RES maakt onderdeel uit van het Nationaal

onderdelen voldoende van kwaliteit zijn om in de

Deelnemende

Programma

interbestuurlijk

RES te komen. Besluitvorming vindt plaats binnen de

participatiecoalitie, Dunea en Rabobank.

programma van Rijk en decentrale overheden, inclusief

volksvertegenwoordigende organen van de individuele

de VNG.

overheden. Het PHO+ Energie geeft de RES vrij voor

De uitvoering en uitwerking van de gezamenlijke

besluitvorming binnen de individuele RES-partners.

opdracht van het PHO+ is belegd bij het regionale

RES,

een

gezamenlijk

Programmaraad

is

vertegenwoordigers

partijen

een van

zijn

platform bedrijven,

LTO,

dat

de

regionale

VNO-NCW,

de

(ambtelijke) programmateam. Dit team bestaat uit een

De RES is een gezamenlijke opgave van de deelnemende overheden. Het programmateam RES ondersteunt hen

De Stuurgroep treedt op als vooruitgeschoven post van

programmacoördinator (ambtelijke trekker RES), een

hierbij. Dit is niet vastgelegd in de gemeenschappelijke

dit PHO+. Deze is gericht op onder meer de (agenda)

programmasecretaris en trekkers/projectleiders voor

regeling van Holland Rijnland. Dat wil zeggen dat het

voorbereiding van het PHO+, contacten met andere

de uitvoeringslijnen. Dat zijn: Energiebesparing, Zon op

dagelijks bestuur en het algemeen bestuur geen directe

RES-regio’s, landelijke vertegenwoordiging (NPRES). Elke

daken, Ruimte en energie, Warmte, Duurzame Mobiliteit

besluiten nemen over de RES. Het gaat immers om meer

subregio (Leidse regio, Rijn- en Veenstreek, en de Duin-

en Communicatie en Participatie. Een aantal adviseurs

overheidspartijen dan de dertien gemeenten uit de

en Bollenstreek) is hierin bestuurlijk vertegenwoordigd,

ondersteunt het programmateam. De projectgroep

gemeenschappelijke regeling.

net als de provincie en de waterschappen. Ook Liander

RES is de ambtelijke afspiegeling van het PHO+ en is

is hierin vertegenwoordigd.

gericht op de voorbereiding van het PHO+. Ook kent elke uitvoeringslijn een (ambtelijke) werkgroep die de

De RES 1.0 is ontwikkeld onder opdrachtgeverschap van het Portefeuillehoudersoverleg (PHO+). In dit

Voorzitter van PHO+ en Stuurgroep en de bestuurlijke

inhoudelijke producten en bouwstenen van de RES

overleg worden alle deelnemende overheden en

trekker

ontwikkelt. Hierin is elke deelnemende overheid bij keuze

netbeheerder

portefeuillehouder Energie binnen het dagelijks bestuur

Liander

vertegenwoordigd

door

een portefeuillehouder. Voor gemeenten is dit een

van

de

RES

Holland

Rijnland,

is

de

vertegenwoordigd.

van regio Holland Rijnland.

wethouder, voor de provincie de gedeputeerde en voor

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

81

De ontwikkeling en uitvoering van de RES is een samenspel van veel partijen RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

82

De dagelijkse en algemene besturen van provincie,

verschillende schaalniveaus: regionaal, subregionaal,

hoogheemraadschap en gemeenten besluiten over de

lokaal, in kernen, op wijkniveau en per huishouden.

RES 1.0. Vervolgens gaan al deze partijen aan de slag met de uitvoering op de verschillende thema’s. Dat

Medio 2023 verwerken we de nieuwste inzichten in de

doen ze samen met bedrijfsleven, maatschappelijke

RES 2.0. We hopen dan al een stap verder te zijn in het

organisaties en inwoners. De uitvoering gebeurt op

halen van de ambities.

PHO+ Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad

Staten

VV/AB VV/AB

Raad Raad Raad Raad Raad Raad

College College College College College College College B&WB&WB&WB&WB&WB&WB&W

College GS

College College H&DH&D

College College College College College College B&WB&WB&WB&WB&WB&W

Stuurgroep Programmaraad Programmateam Projectgroep

Projectgroep en werkgroepen

Werkgroep

Werkgroep

Werkgroep

Werkgroep

Werkgroep

bestaan uit ambtelijk medewerkers vanuit de samenwerkende overheden binnen de regio en Liander

Figuur 9.2.: Organisatie rondom de RES Holland Rijnland

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

PHO+

Figuur 9.1 Besluitvorming over de RES

83

Hieronder

staat

het

vervolgproces

weergegeven

ambities uit de RES in 2030. Met een doorkijk naar 2050,

van de RES. Met daarbij een tweejaarlijkse update

wanneer we op 100 procent hernieuwbare energie zijn

van de RES tot 2030 en een verankering in het

uitgekomen.

omgevingsinstrumentarium

en

realisatie

van

de

Figuur 9.2: proces RES tot 2050: Bron: website NPRES.

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

84

9.2 Suggesties voor RES 2.0

ten beschikbaar waarmee gemeenten woning-

3. Verkennen lobby

We blijven met alle partijen op regionaal niveau

corporaties

woningeigenaren

 In de tweede helft van 2021 verkennen de RES-

samenwerken en afstemmen bij de uitvoering en

bereiken. Het beschikbare instrumentarium is minder

partners of en hoe een gezamenlijke lobby naar het

uitwerking van RES 2.0. We bepalen deze zomer 2021

gericht op particuliere woningverhuurders. Voor

Rijk op deze punten vorm krijgt. Bijvoorbeeld door

met elkaar hoe de samenwerking eruit gaat zien. De

particuliere verhuurders zijn geen verplichtingen

deze punten onder de aandacht te brengen bij het

uitvoering vraagt daarnaast ook belangrijke bijdragen

(juridisch). Voor hen is er nauwelijks een prikkel om

NPRES en/of de VNG.

en inspanningen van het Rijk. Consistent en afgestemd

te investeren in verduurzaming (economisch). Ook

beleid van overheden versterkt de haalbaarheid van

richt de communicatie zich nauwelijks op deze

9.2.2 Warmte

en draagvlak voor de energietransitie. We hebben voor

doelgroep vanwege het ontbreken van juridische en

 We nemen alle Transitievisies Warmte (TVW’s) mee

alle vier de uitvoeringslijnen suggesties en aanvullende

economische instrumenten. Als ook deze doelgroep

en de impact op Regionale Structuur Warmte is

instrumenten op een rij gezet om de uitvoering te

in beweging komt, kunnen we meer huishoudens

bekend. Nu berekenen we de warmtevraag nog

versnellen en als eventuele aandachtspunten richting

verduurzamen.

voor een groot deel op basis van de Klimaatmonitor

en

particuliere

en cijfers van het Planbureau voor de Leefomgeving

RES 2.0. Een deel kunnen we zelf binnen de regio oppakken, voor een ander deel kijken we naar andere

2. Investeren in budget en capaciteit

overheden en het Rijk.

 Voor

(PBL). Als alle TVW’s klaar zijn, halen we de uit-

vraagcijfers uit de TVW’s op. Daarmee worden ze

voeringscapaciteit nodig. Het Rijk geeft momenteel

betrouwbaarder, omdat de gemeenten afgewogen

9.2.1 Energiebesparing

een dubbel signaal. Aan de ene kant komt er

keuzen voor warmteoplossingen in buurten hebben

Met de beschikbare instrumenten kunnen we aan de

budget bij voor gemeenten voor de energietransitie.

gemaakt.

slag. Het helpt als er instrumenten en middelen bij

Aan de andere kant wordt er richting 2025 stevig

komen. We missen de volgende onderdelen:

bespaard op het energiebesparingsbudget. Dat

1. Voor de grootste bouwsteen (warmtebesparing in

laatste staat haaks op het uitgangspunt dat

  Potentie restwarmte uit eigen regio wordt lokaal

huishoudens) zijn weinig juridische instrumenten

energiebesparing een uiterst belangrijk onderdeel

verder onderzocht. Verschillende bedrijven hebben

beschikbaar om energiebesparing af te dwingen.

is van de energietransitie. Als het Rijk minder

de potentie om restwarmte te

 Om te zorgen dat elke woning in 2030 mini-

investeert, is er voor gemeenten minder slagkracht

Heineken, glastuinbouwbedrijven, bakkerijen, et

om doelstellingen te bereiken.

cetera. Gemeenten inventariseren die voor hun

maal energielabel D heeft, zijn er nu instrumen-

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

elk

instrument

is

budget

en/of

 Bestuurlijk vastgelegde afspraken over de verdeling van bovenregionale bronnen.

leveren, zoals

85

TVW’s en dan kunnen die aanbodcijfers worden meegenomen in de totale aanbodcijfers.

plannen voor warmte(transport)netten door.

uitvoering te kunnen overgaan.

  We moeten de benodigde infrastructuur voor

 Afstemming met de Regionale Omgevingsagenda

 Verwerken potenties Seismische Campagne Aard-

de warmtetransitie ruimtelijk inpassen en borgen.

Holland Rijnland , zodat er een integrale ruimtelijke

warmte Nederland (SCAN)onderzoek. Het landelijke

Gemeenten nemen hiervoor een bodem-infra-

afweging kan plaatsvinden.

SCAN-onderzoek naar geothermiepotentie onder-

structuurkaart in de gemeentelijke Omgevingsvisies

zocht ook enkele lijnen die door onze regio (vooral

op. Het opstellen van deze kaart volgt uit de

beleidsaanpassingen

door de Rijn- en Veenstreek) lopen. Daarbij kan

vastgestelde Transitievisie Warmte.

realisatie.

winbare

potentie

voor

aardwarmte

worden

  Reguliere monitoring op regionale schaal van en

voortgang

van

de

 Verdere uitwerking van lokaal eigenaarschap.

9.2.3 Elektriciteit

gevonden. en

Om tot realisatie van de regionale ambitie te komen, is het

9.2.4 Mobiliteit

glastuinbouw. Glastuinbouw kan een leverancier

nodig om de vergunningen voor de opwekvoorzieningen

Om de gestelde ambitie en doelstellingen te behalen,

van restwarmte zijn voor woonwijken. Dat kan lokaal

per 2025 verleend te hebben. In aanloop hiernaartoe

zetten de RES-partners (gemeenten, de regio Holland

gebeuren of op grotere schaal door koppeling aan

moeten voor de RES 2.0 de volgende stappen worden

Rijnland, provincie en hoogheemraadschap) extra

een groter warmtenet.

gezet:

stappen. Voor de hand ligt dat we inzetten op de

  Relatie

tussen

de

gebouwde

omgeving

bouwblokken

  Verkenning (ruimtelijke) impact van ondergrondse

en

bijpassende

maatregelen

die

opslag. Ondergrondse opslag vraagt veel ruimte en

Afhankelijk van de aard en omvang van het zoekgebied

verhoudingsgewijs het meeste opleveren en de minste

moet zo worden ingericht dat er geen risico’s van

is hierbij bovenlokale (subregionale) of regionale

maatschappelijke

interferentie ontstaan. Dat vraagt om onderzoek en

afstemming nodig en wenselijk. Ook de provincie speelt

Dat vraagt om verdere uitwerking waarmee wij na

regels.

hierin een nadrukkelijke rol. In eerste instantie is hiervoor

vaststelling van de RES 1.0 en de Regionale Startegie

het volgende nodig:

Mobiliteit (RSM) aan de slag gaan. Hiermee geven we

 Nadere uitwerking van de zoekgebieden door de

invulling aan de Regionale Duurzame Mobiliteitsplannen

 Financiële invalshoek. In deze RES kijken we vooral naar de technische mogelijkheden (zijn er bronnen en waar zetten we die in). Financiële afwegingen

gemeenten.

spelen alleen een rol via de rekenmodellen van

  Inventarisatie van de benodigde aanpassingen

onder meer PBL en CE Delft. In de RES 2.0 rekenen

(gemeenten, provincie en hoogheemraadshap)

we ook de financiële haalbaarheid van de concrete

van het huidige beleid om tot verdere uitwerking en

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

kosten

met

zich

meebrengen.

van het Klimaatakkoord.

86

9.2.5 Participatie De ingezette participatieprocessen in de dertien gemeenten worden gecontinueerd. Dat gaat over thema’s

als:

energiebesparing,

warmte,

zon

op

daken, grootschalige opwek van elektriciteit, lokaal eigenaarschap. De primaire verantwoordelijkheid voor participatie ligt bij de gemeenten, met monitoring en terugkoppeling van de resultaten op regionale schaal. De uitvoering van deze participatieprocessen gaat in nauw overleg met energiecoöperaties en andere maatschappelijke

partijen

plaatsvinden.

We

zien

hierbij ook nadrukkelijk een rol weggelegd voor de programmaraad. Waar nodig en wenselijk ondersteunt de regio.

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

87

Bijlagen Inleiding Bijlage 1.1 Samenvattende reactie Wensen en Bedenkingen Bijlage 1.2 Integraal overzicht Wensen en Bedenkingen op Concept RES met thematische beantwoording Energiesysteem Bijlage 2.1 Eindpresentatie systeemintegratie, energie als samenhangend systeem Energiebesparing Bijlage 3.1 Energiebesparing Ontwikkeling, potentie en instrumentarium in beeld Mobiliteit Bijlage 4.1 Uitkomsten onderzoek verduurzaming mobiliteit Holland Rijnland Warmte

Bijlage 5.1 Toelichting vraag en aanbod dd. 03-02-2021 Bijlage 5.2 Notitie piek- en backupvoorziening dd. 26-01-2021 Bijlage 5.3 Waterstof in de gebouwde omgeving dd. 03-02-2021 Bijlage 5.4 Warmtecascadering dd. 03-02-2021

Elektriciteit Bijlage 6.1 Impact van RES 1.0 op het energienet RES regio Holland Rijnland Bijlage 6.2 Ruimtelijke Kwaliteit Analyse Bijlage 6.3 Routekaart Zon op dak Bijlage 6.4 Procesbeschrijving van denkrichtingen in Concept RES via Kansenkaart naar Kansrijke gebieden Bijlage 6.5 Handreiking Verankering RES in Omgevingsbeleid Bijlage 6.6. RES-kaart met zoekgebieden voor duurzame opwek van elektrciteit Bijlage 6.7 Handreiking Omgevingsparticipatie Participatie Bijlage 8.1 Uitkomsten regionale enquête over de energietransitie in de RES-regio Holland-Rijnland Bijlage 8.2 Uitkomsten aanvullende enquête over de ruimtelijke voorwaarden en financiële participatie Bijlage 8.3 Opbrengsten lokale participatie RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

88

Lijst van afkortingen en begrippen AB

Algemeen Bestuur

NNN-gebieden Gebieden in het Natuurnetwerk Nederland (voorheen

BO MIRT Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur,

Ecologische hoofdstukstructuur)

Ruimte en Transport

NOVI

Nationale Omgevingsvisie

College van B&W

College van Burgemeester en Wethouders

NP RES

Nationaal Programma Regionale Energiestrategie

College van D&H

College van Dijkgraaf en Heemraden

PJ

Petajoule

DB

Dagelijks Bestuur

PS

Provinciale Staten

ETS

Europese emissiehandelssysteem

RCE Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

GS

Gedeputeerde Staten

RES

GWh

Gigawattuur

Reserve zoekgebieden voor duurzame opwek

ISG

Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport

Zoekgebieden voor wind en zon die die voor zover mogelijk

kV

Kilovolt

naar evenredigheid worden ingezet als extra zoekgebied

kWh

Kilowattuur

wanneer binnen het bestand met ‘reguliere’ zoekgebieden

kWp

Kilowatt piek

(naar wind of zon) mogelijkheden wegvallen.

LTO

Land- en Tuinbouworganisatie

TJ

Terajoule

m2

Vierkante meter

TWh

Terawattuur

m3

Kubieke meter

VV

Verenigde Vergadering

MER

Milieueffectrapportage

WKO

Warmte- en koudeopslag

MJA

Meerjarenafspraken Energie-efficiëntie

Zoekgebied voor wind Gebied waarbinnen wordt gezocht naar de mogelijkheden

MKB

Midden- en kleinbedrijf

voor toepassing van wind in de vorm van windturbines van

Mton

Megaton

minimaal 3,6 MWh

MW

Megawatt

Natura 2000 Gebieden die een deel vormen van het Europese netwerk

NAL

Regionale Energiestrategie

Zoekgebied voor zon Gebied waarbinnen wordt gezocht naar de mogelijkheden voor toepassing van (grootschalige) zonneweiden. De

waarin bepaalde dieren en/of planten en hun natuurlijke

omvang van het gebied geeft de ruimte aan waarbinnen

omgeving worden beschermd.

gezocht wordt, niet de omvang van de opwek. De totale

Nationale Agenda Laadinfrastructuur

opwek in een zoekgebied is afhankelijk van de lokale mogelijkheden c.q. omstandigheden.

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

89

Colofon Samenstelling Floris de Groot (Groen Licht) Jolien Kamermans (Omgevingsdienst West-Holland) Mart Lubben (Quintel) Mirjam Piepenbrink (Holland Rijnland) Martijn Romijn (Holland Rijnland) Anka Silvertand (gemeente Alphen aan den Rijn) Jonneke Stans (EMMA) Peter Swier (Witteveen en Bos) Jeroen Ververs (Holland Rijnland)

Redactie Ton van Dril (Holland Rijnland) Marguerite de Ruijter (EMMA)

Fotografie Natasja Kok (Holland Rijnland) Patrick van den Hurk (EMMA) Mart Lubben (Quintel)

Vormgeving Joost Nijhof

RES 1.0 HOLLAND RIJNLAND | APRIL 2021

90