Bijlage bij RV d.d. 1 juni 2021 Kaderbrief 2022-2025 Z-21-144175 Oegstgeest

Kaderbrief 2022-2025

Inhoudsopgave 1 Inleiding..............................................................................................................................................................................2 2 Beleidsmatige ontwikkelingen 2022-2025........................................................................................................3 3 Financiële ontwikkelingen vanaf 2022-2025................................................................................................... 6 3.1 3.2 3.3

Algemene uitgangspunten voor de ramingen..............................................................................................................6 Ontwikkelingen tot en met Voorjaarsnota 2021.......................................................................................................7 Financiële mutaties per programma .............................................................................................................................. 8

4 Financiële samenvatting..........................................................................................................................................12 5 Risico’s, en onderzoeksvragen.............................................................................................................................. 13 6 Bijlagen............................................................................................................................................................................ 16 6.1 6.2

Financiële mutaties .............................................................................................................................................................16 Investeringen..........................................................................................................................................................................19

Kaderbrief 2022-2025

1

1 Inleiding

Voor u ligt de Kaderbrief 2022-2025 van de gemeente Oegstgeest. In de Kaderbrief geven we aan welke meerjarige ontwikkelingen en plannen er zijn en hoe die betaald worden. Met de Kaderbrief start ook de jaarlijkse planning & control-cyclus. De raad stelt het voorlopige financiële kader vast en geeft daarmee sturing aan de op te stellen begroting 2022. In de Kaderbrief wordt aangegeven welke afwegingen er worden gemaakt voor bestaand en nieuw beleid. De Kaderbrief vormt daarmee de basis voor de begroting 2022 die de raad eind dit jaar vaststelt. Deze Kaderbrief is de opvolger van de Perspectiefnota. De gemeente Oegstgeest wil toegroeien naar een model waarbij beleid en financiën meer geïntegreerd gepresenteerd worden. Deze Kaderbrief is daarin een eerste stap. In de Kaderbrief beschrijven wij in grote lijnen de beleidsmatige ontwikkelingen en voornemens voor de komende jaren en wat hiervan de financiële gevolgen zijn. De toelichting op de financiën is globaler dan met de Perspectiefnota het geval was. Daarmee krijgt de Kaderbrief het gewenste kaderstellende karakter. Door op dit moment alleen kaders vast te stellen waarbinnen de begroting moet worden opgesteld, is de raad bij de begrotingsbehandeling beter in staat om nog beleidsmatige en financiële prioriteiten aan te geven in de begroting.

In deze Kaderbrief zijn de uitkomsten van de meicirculaire van het gemeentefonds nog niet verwerkt. Zodra deze bekend zijn krijgt de raad deze toegestuurd met een afzonderlijke raadsinformatiebrief. Aan de kostenkant zijn de belangrijkste ontwikkelingen, de noodzakelijke indexeringen, hogere bijdrages aan gemeenschappelijke regelingen en extra kapitaallasten vanwege investeringen in onderwijshuisvesting en voor de beheerplannen. Deze laatste zijn voorlopig als stelpost meegenomen bij de algemene dekkingsmiddelen. Tegenover deze kosten staan extra inkomsten door een (index)stijging van de algemene uitkering, extra OZB-inkomsten door areaaluitbreiding en extra bijdrages van het Rijk voor Buig en jeugdzorg. Per saldo slagen we er in om de jaren 2022, 2023 en 2024 sluitend te krijgen. 2025 laat een negatief saldo zien, voornamelijk veroorzaakt door een stijging van de kapitaalslasten van de beheerplannen en onderwijshuisvesting (GDT). Bij de begroting 2022-2025 zal het college met voorstellen komen om ook dit laatste jaar sluitend te krijgen.

2

Gemeente Oegstgeest

2 Beleidsmatige ontwikkelingen 2022-2025

In de Kaderbrief schetsen we de belangrijkste beleidsmatige ontwikkelingen voor de komende jaren, die een financieel beslag krijgen in deze nota. Beheerplannen Het afgelopen half jaar is gewerkt aan de actualisatie van de beheerplannen. Deze actualisatie is noodzakelijk om inzicht te krijgen en om de onderhoudskosten voor de toekomst goed te kunnen begroten. Dat is nodig om ons groen, wegen en onze werken op niveau te onderhouden. Gebleken is dat in het verleden beheerplannen weliswaar zijn vastgesteld, maar dat het vaak ontbrak aan voldoende middelen, zowel in capaciteit als financieel, om hier uitvoering aan te geven. De bezuinigingen uit het verleden op onderhoud van de openbare ruimte eisen in toenemende mate hun tol. De huidige situatie is over bijna de gehele linie zorgwekkend te noemen. De actualisatie van de beheerplannen zorgt voor een stevige bijstelling van de budgetten en investeringen. De kapitaallasten als gevolg van de benodigde investeringen hiervoor zijn globaal (als stelposten in hoofdstuk 7) meegenomen in deze kaderbrief. Binnenkort vragen wij de raad om een oordeel over de actualisatie, waarna de raad de beheerplannen naar verwachting gelijktijdig met de begrotingsbehandeling kan vaststellen. De aanvullende budgetten en investeringen worden dan per beleidsthema toegedeeld.

Inmiddels wordt vanuit de beheerplannen een MeerjarenOnderhoudsProgramma 2022 – 2025 (MJOP) opgesteld. In dit programma worden alle benodigde onderhoudsactiviteiten integraal gewogen, waar nodig met derden (kabel- en leidingbedrijven) afgestemd en in jaarschijven gepland. De hieruit voortvloeiende projecten worden financieel doorgerekend. De doorlooptijd voor projecten bedraagt 2-4 jaar en kent de volgende fasering: onderzoek, ontwerp en participatie, werkvoorbereiding en aanbesteding, realisatie en participatie). Besluitvorming en toewijzing van middelen moet op basis van dit MJOP plaatsvinden. Ruimtelijke ontwikkelingen Er zijn verschillende ruimtelijke ontwikkelingen. Zo ligt de geactualiseerde gebiedsvisie De Geesten begin juni ter besluitvorming voor aan de raad, om uiteindelijk te komen tot een (ontwerp)bestemmingsplan voor de ontwikkeling van het gebied. In de Woonvisie Oegstgeest 2020-2030 is aandacht aan wonen met zorg besteed en daarnaast is onder andere de nieuwbouw opgave benoemd, met daarbij afspraken over betaalbaar bouwen (25% sociale huur + 25% middeldure huur/sociale koop). Ook is aandacht aan wonen met zorg besteed. Met name in Nieuw-Rhijngeest is de afgelopen jaren fors doorgebouwd. Met de gerealiseerde woningaantallen t/m 2020 ligt de gemeente goed op koers met de realisatie van de ambities in de woonvisie.

Vanaf 2023 worden ook veel betaalbare woningen opgeleverd in Nieuw-Rhijngeest. Van de nog ruim 1200 te bouwen woningen tot 2030 is het grootste deel van de opgave opgenomen in bestaande bouwplannen. Er zijn nog wel aanvullende woningbouwplannen nodig. Deze zijn meegenomen in een Ruimtelijk afwegingskader, dat in 2021 wordt geagendeerd voor de raad. In dit kader krijgt ook wonen met zorg een plek. Het afwegingskader beoogt bovendien invulling te geven aan de ambitie tot behoud en versterking van het groene en dorpse karakter in Oegstgeest, met een versteviging van groene en blauwe structuren.

Kaderbrief 2022-2025

3

Ook is er een toename van het aantal bedrijven te zien dat zich in Oegstgeest vestigt. Op het Oegstgeester gedeelte van het Bio Science Park gaat Oegstgeest door met het huisvesten van grotere en internationale bedrijven. Dit zorgt voor grote projecten, zoals de incubator Biopartner 5 en bedrijven als Dupont en Galapagos. Het Amerikaanse bedrijf Bristol Myers Squibb is begonnen met de voorbereiding voor de bouw van hun celtherapiefaciliteit, de eerste Europese vestiging van deze biofarmaceut. Dit leidt tot extra werk voor de organisatie maar ook tot structurele extra OZB-inkomsten. Omgevingswet We werken hard aan de implementatie van de Omgevingswet. De invoering van de wet is uitgesteld naar 1 juli 2022, maar we streven ernaar om het proces voor 1 januari af te ronden. In 2021 komen hiertoe ook nog diverse voorstellen naar de gemeenteraad, zoals het ambitiedocument omgevingsvisie, de verordening leefomgeving en de verordening planschade. Ook na invoering zullen de komende jaren in het teken blijven staan van de Omgevingswet. Per bestemmingsplan zal de migratie naar het omgevingsplan voor de hele gemeente steeds meer vorm krijgen. Aandachtspunt blijft de werking van het landelijke Digitale Stelsel Omgevingswet, dat wederom vertraagd is. Nog dit voorjaar verwachten we een besluit van de Minister over of dit leidt tot een latere invoeringsdatum voor de wet.

Vooralsnog blijven we ons voorbereiden op invoering per 1 januari a.s. Energietransitie In juni neemt de gemeenteraad een besluit over de Transitievisie Warmte, de Regionale Energiestrategie 1.0 Holland Rijnland en over de samenwerking met de Leidse regio en Katwijk op de warmtetransitie. Deze besluiten geven een belangrijke richting aan onze opgave voor de energietransitie en bieden kaders en uitgangspunten voor een nadere verkenning naar een duurzamer energiesysteem in Oegstgeest en de regio. Bij de uitwerking hiervan gaan we de komende jaren bewoners, ondernemers en bedrijven actiever informeren en waar nodig faciliteren bij energiebesparing en isolatie van woningen en vastgoed, wijkuitvoeringsplannen opstellen in de startwijken, mogelijkheden verkennen voor meer zonne-energie en werken we samen met de regio en lokale intiatieven aan het ontsluiten van energie- en warmtebronnen. Sociaal domein Met het nieuwe beleidsplan ‘Samen Oegstgeest!’ is voor de periode 2021-2024 een nieuw kader vastgesteld voor de uitdagingen in het sociaal domein. Aan de hand van een nieuwe visie en sturingskaders gaan we samen met onze partners en inwoners aan de slag om de vele maatschappelijke opgaven te realiseren. Daarbij is nadrukkelijk aandacht voor de gevolgen van de coronacrisis.

Zo investeren we de komende periode in preventieve schuldhulpverlening (vroegsignalering) en monitoren we of het aantal bijstandscliënten als gevolg van de crisis gaat toenemen. Het aantal maatwerkvoorzieningen in de Wet maatschappelijke ondersteuning zal de komende jaren stijgen, mede door de vergrijzing, het huidige abonnementstarief en de decentralisatie van de maatschappelijke zorg. In de Leidse regio werken we dan ook toe naar een herinrichting van breed maatschappelijk voorveld en nieuwe maatwerkvoorzieningen om een kwalitatief goed en betaalbaar stelsel te realiseren. Ook op het terrein van jeugdhulp staan we -samen met de regio en het Rijk- voor de grote uitdaging om zowel lokaal als regionaal onze jeugdigen goed te ondersteunen. Daarbij is aandacht voor preventie (preventieakkoord Jeugd), de inrichting van een goede gemeentelijke toegang en een verbetering van de samenwerking met de huisartsen. Om de samenwerking met de huisartsen te versterken en de toestroom naar specialistische GGZ-hulp te verminderen, investeren we in een tweede POH-jeugd. Recent is besloten om de regionale begroting voor jeugdhulp voor 2022 e.v. fors op te hogen om de toenemende wachtlijsten en knelpunten weg te nemen.

Naar verwachting kan deze kostenstijging grotendeels worden gedekt door extra middelen vanuit het Rijk, hetgeen onverlet laat dat we samen met de regio en het Rijk moeten blijven investeren in de beoogde transformatie om de kostenstijgingen de komende jaren terug te dringen.

4

Gemeente Oegstgeest

Tot slot is recent ook het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2037 vastgesteld. Met dit plan wordt de lokale onderwijshuisvesting vormgegeven op basis van een integrale afweging. De lopende huisvestingsprojecten worden in lijn met de vastgestelde uitgangspunten uitgewerkt. Het college stelt jaarlijks een vierjarig uitvoeringsprogramma vast. Vooruitlopend hierop zijn de bedragen in de meerjareninvesteringsraming van het IHP verwerkt in de Kaderbrief 2022-2025. Investeringen worden pas gedaan nadat de raad daarmee heeft ingestemd. Organisatieontwikkeling Een minder beleidsmatige ontwikkeling, maar wel één die invloed heeft op alle beleidsterreinen, is de organisatieontwikkeling. Op dit moment worstelt de organisatie met het waarmaken van de maatschappelijke en bestuurlijke ambities, om werkzaamheden rondom areaaluitbreiding te organiseren, om externe ontwikkelingen en nieuwe wetgeving te borgen en om de dienstverlening op een kwalitatief acceptabel niveau te houden. In het Medewerkertevredenheidsonderzoek van eind 2020 is te zien dat de werkdruk binnen de organisatie te hoog is en dat in combinatie met een verslechtering van de herstelbehoefte van de medewerkers er een zorgwekkende situatie aan het ontstaan is. De oorzaken hiervoor zijn divers, maar een belangrijke oorzaak is een feitelijk tekort aan formatie bij diverse afdelingen.

De afgelopen jaren zijn we erg voorzichtig geweest met de groei in de formatie. We hebben deels structureel maar vooral incidenteel (tot en met 2021) capaciteit beschikbaar gesteld. In deze Kaderbrief is een bijstelling van de structurele formatie opgenomen met ingang van 2022. We hebben hierbij voor een groot gedeelte dekking gevonden in leges, Voorbereiding, Advisering en Toezicht (VAT) - en projectkosten. Een gedeelte van de bijstelling in formatie kan niet worden gedekt en daarvoor is extra budget noodzakelijk. Voor deze formatie wordt, ter voorbereiding op de begroting, nader onderzoek uitgevoerd door middel van een benchmark voor team Ruimte. Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf 1 januari 2021 is het college verantwoordelijk voor het afgeven van de rechtmatigheidsverantwoording. Dit stelt hoge eisen aan de kwaliteit van de inrichting van de processen en de uitvoering van de interne controles ten aanzien van de rechtmatigheid. Rekening houdend met deze ontwikkelingen en de huidige bezetting op het financiële gebied binnen de gemeente, heeft het verder verstevigen van de financiële functie de aandacht. Servicepunt 71 Eind 2021 wordt een definitief besluit verwacht over het nieuwe Samenwerkingsmodel van de Servicepunt71-gemeenten, waar nu een onderzoek naar wordt uitgevoerd. Oegstgeest voert ook zelf een onderzoek uit naar alternatieven voor het beleggen van de bedrijfsvoering.

Welke richting de raad ook kiest voor de toekomst van de bedrijfsvoering van Oegstgeest, het is de verwachting dat in 2022 een verandering in de organisatie van de bedrijfsvoering zal plaatsvinden. Parallel aan het besluitvormingstraject in de 2e helft van 2021 zal de organisatie zich hierop voorbereiden. Gemeenteraadsverkiezingen Tenslotte vinden in 2022 de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Een nieuw coalitieakkoord kan uiteraard zorgen voor inhoudelijke beleidswijzigingen.

Kaderbrief 2022-2025

5

3 Financiële ontwikkelingen vanaf 2022-2025

3.1 Algemene uitgangspunten voor de ramingen De financiële ruimte voor Oegstgeest is, zoals bij veel gemeenten, beperkt. Steeds meer gemeenten hebben problemen met het structureel in evenwicht houden van de (meerjaren)begroting. We zien oplopende tekorten. In deze Kaderbrief is zichtbaar dat dit ook voor onze gemeente van toepassing is. De kaders worden sterk beïnvloed door ontwikkelingen die buiten de invloedssfeer liggen van de gemeente. Zo moet rekening worden gehouden met extra taken, hogere pensioenlasten, ambtenarensalarissen en duurdere gemeenschappelijke regelingen. Ook de veranderende jaarlijkse bijdrage vanuit het gemeentefonds voor Oegstgeest heeft grote invloed op de financiële armslag van de gemeente. Door een werkgroep vanuit de 100.000+ gemeenten is een set van uitgangspunten gemaakt over hoe om te gaan met de onzekerheid in het financiële toekomstbeeld. Doel is het voorkomen van ombuigingsmaatregelen op de korte termijn. Deze uitgangspunten hebben we voor zover van toepassing gebruikt in deze Kaderbrief, zoals: ■ ■ ■

Geen voorlopige gevolgen van de herijking van de verdeling van het Gemeentefonds in de begroting; Geen structurele gevolgen van Omgevingswet, Klimaatakkoord en Wet Kwaliteitsborging Bouwen (WKB) in de begroting; en Incidentele middelen uit het Gemeentefonds voor de tekorten in de Jeugdzorg vanaf 2022 wel structureel in de begroting verwerken (7 van de 10 gemeenten doen dit op dit moment).

Op dit moment is het begrotingssaldo nog niet voor alle jaren structureel in evenwicht. Ons uitgangspunt is geweest om in de Kaderbrief het begrotingsjaar 2022 t/m 2024 structureel sluitend te presenteren. Het jaar 2025 wordt in de Begroting meerjarig structureel in evenwicht gebracht. Het beeld in deze Kaderbrief is een momentopname. Bij de samenstelling van de begroting kunnen gevolgen van bijvoorbeeld Meicirculaire 2021, de uitwerking van de beheerplannen en de begrotingen van diverse verbonden partijen van invloed zijn op de het begrotingssaldo. In de begroting 2022 hanteren we de volgende algemene uitgangspunten voor de ramingen. Salarissen Het budget voor salarissen wordt voorlopig verhoogd met 2%. De VNG en de bonden zijn nog in onderhandeling over de definitieve CAO. Prijsstijgingen We nemen voor de algemene budgetten geen indexering op. Verbonden partijen worden wel geïndexeerd conform de vastgestelde begrotingen. Subsidies Ook voor subsidies geldt de nul-lijn, tenzij er een personele component in de aanvraag zit.

6

Gemeente Oegstgeest

Corona We gaan er vanuit dat in 2022 het gewone leven weer zijn doorgang kan vinden. We houden geen rekening met mogelijke financiële effecten van de corona-pandemie 2020-2021. Woningbouwprognose In onze berekeningen voor de algemene uitkering en de OZB gaan we uit van de woningbouwprognose van 10 februari 2021. Het betreffen de gerealiseerde nieuwbouw woningen 2020 en verwachte woningen 2021 t/m 2024. Daaruit volgen OZB opbrengsten in de jaren 2022-2025. Areaal bedrijven We zien in de afgelopen jaren het areaal van grote bedrijven binnen onze gemeentegrenzen gestaag toenemen. Voor de komst van deze vestigingen maakt de gemeente ook kosten in o.a. de infrastructuur. We schatten derhalve ook de toekomstige OZB opbrengsten OZB van bedrijven t/m 2025 in.

3.2 Ontwikkelingen tot en met Voorjaarsnota 2021 Hieronder wordt het kader van de financiële ontwikkelingen beschreven voor Oegstgeest. Dit leidt tot een voorlopige raming van de begrotingssaldi 2022-2025. Uitgangspunt zijn de structurele saldi uit de door de raad goedgekeurde begroting 2021-2024. Voor 2025 is het saldo van 2024 als uitgangspunt doorgetrokken. Het bedrag is niet geheel identiek i.v.m. het vervallen van enkele incidentele posten in 2024. Op de saldi van de jaren worden de door de raad goedgekeurde begrotingswijzigingen gecorrigeerd evenals de begrotingswijziging uit de Voorjaarsnota 2021. Deze reeks is hieronder opgenomen in tabel 1. Onder de tabel zijn de regels toegelicht. Tabel 1 Vastgestelde begrotingssaldi 2021-2025 (een negatief bedrag is hier een begrotingsoverschot, een positief bedrag een begrotingstekort) Vastgestelde begrotingssaldi 2021-2025 (bedragen x € 1.000) Product

2021

2022

2023

2024

2025

Begroting 2021-2024

33

-84

-149

-530

-445

a. Decemberwijziging 2020

576

-249

-172

-173

-173

Begroting 2021-2024 incl. wijzigingen

610

-333

-321

-703

-618

Eerste begrotingswijziging Voorjaarsnota 2021

207

Uitgangspunt voor de Kaderbrief 2022-2025

817

-333

-321

-703

-618

b. -

Toelichting Begroting 2021-2024 Deze regel sluit aan op de bedragen uit de door de raad op 10 november 2020 vastgestelde meerjarenbegroting.

Kaderbrief 2022-2025

7

Decemberwijziging 2020 In de decemberwijziging 2020 heeft de raad besloten om een aantal budgetten af te ramen en opnieuw te voteren voor 2021 zodat de werkzaamheden afgerond kunnen worden. De storting in de algemene reserve 2020 is daarmee een onttrekking uit de algemene reserve in 2021 ad € 576.000. Voorjaarsnota 2021 Deze Kaderbrief bespreekt de raad in dezelfde vergadering als de Voorjaarsnota. In de Voorjaarsnota wordt de voortgang gepresenteerd van het beleid van het lopende jaar en wordt er aangegeven welke budgetten en investeringen bijgesteld moeten worden. Een aantal van deze bijstellingen hebben meerjarige gevolgen. De financiële gevolgen hiervan worden dan ook in deze Kaderbrief aangeboden.

3.3 Financiële mutaties per programma De financiële marges voor gemeentes zijn smal, dat is voor Oegstgeest niet anders. Daarom is er maar zeer beperkt ruimte voor nieuw beleid. We beperken ons dan ook grotendeels tot wettelijk verplicht en onvermijdelijk nieuw beleid. Nieuw beleid kan dan zowel een incidenteel als structureel karakter hebben. De optelsom van het structureel nieuw beleid, in combinatie met het hier boven geschetste vertrekpunt, resulteert in onderstaande ombuigingsopgave in tabel 2. Tabel 2 Prognose saldo 2021-2025 (bedragen x € 1.000) 1

Saldo

2022

2023

2024

2025

Uitgangspunt voor de begroting 2022-2025 (zie tabel 2)

-333

-321

-703

-618

0

0

0

0

Totaal programma 1 Totaal programma 2

0

0

0

0

Totaal programma 3

116

75

0

0

Totaal programma 4

499

453

363

393

Totaal programma 5

329

284

259

234

Totaal programma 6

965

838

800

800

Totaal programma 7

-1.583

-1.743

-933

-288

Totaal nieuw beleid

325

-93

489

1.139

-8

-414

-214

521

Geprognosticeerde saldi inclusief nieuw beleid 1)

Bedragen x € 1.000

Hieronder volgt een korte toelichting met de belangrijkste aanleveringen per begrotingsprogramma. In bijlage 1 is de volledige lijst met financiële mutaties te vinden.

8

Gemeente Oegstgeest

Programma 1 Natuur en Landschap In programma 7 zijn twee stelposten opgenomen voor de beheerplannen in de programma's 1 en 2. De actualisatie van de beheerplannen zorgt voor een stevige bijstelling van de budgetten en investeringen. De beheerplannen geven voor de programma’s 1 en 2 in totaal een structurele lastenverzwaring voor de exploitatie van € 400.000 – € 500.000. We verwachten op basis van de raming in de beheerplannen per 2025 een jaarlijkse afschrijving van ca. € 1,25 miljoen op de investeringen. Vanuit het MJOP dat momenteel wordt opgesteld kan de berekening specifieker gemaakt worden. De kosten hiervoor worden nader gespecificeerd in de Programmabegroting 2022-2025 en dan op de functionele beleidsthema's verantwoord. Programma 2 Verkeer en infrastructuur De omschrijving voor de beheerplannen is onder Programma 1 toegelicht. Programma 3 Wonen en economie In programma 3 worden twee incidentele bedragen opgenomen, namelijk een subsidie van € 75.000 voor Dorpsmarketing voor de jaren 2022 en 2023 (waarover de raad eerder heeft besloten) en budget voor een onderzoek naar verkabelen. Programma 4 Sociale infrastructuur De bijdrage voor de RDOG wordt met € 145.000 verhoogd.

De bijdrage stijgt onder andere door een toename van het aantal inwoners en kinderen in Oegstgeest, de indexering volgens de Financiële kaderstelling Gemeenschappelijke regelingen en diverse inhoudelijke bijdragen voor bijvoorbeeld mensenhandel, vaccinatieprogramma en prenataal huisbezoek. De totale stijging van de bijdrage 2021 naar 2022 bedraagt € 66.000. Daarnaast zijn tussentijdse wijzigingen in de begroting 2020 van de RDOG nog niet volledig in het meerjarenbeeld van de gemeentelijke begroting verwerkt. Het gaat om € 79.000. In totaal is een mutatie nodig van € 145.000 structureel vanaf 2022. Op verschillende posten vindt indexatie plaats, zoals bij de Wmo voorzieningen (€100.000), subsidies in het sociaal domein (€ 47.000) en bijstand als gevolg van de wettelijke verhoging van normbedragen (€ 121.000). Tegenover extra geraamde bijstandsuitgaven staat de toename van de rijksbijdrage voor de BUIG (gebundelde uitkering inkomensvoorzieningen gemeenten). Deze is € 641.000 hoger dan structureel geraamd in de begroting 2021. Voor jeugdhulp is door het PHO Maatschappij op 19 mei 2021 ingestemd met een gewijzigde begroting voor 2021 en verder. Dit heeft voor de Oegstgeester begroting 2022 e.v. een nadelig effect van € 261.000.

Er zijn extra rijksmiddelen voor jeugdhulp toegezegd à € 350.000 voor 2021, we schatten in dat deze structureel zullen worden toegekend voor 2022 en verder. Uitsluitsel hierover is in het najaar te verwachten. In 2020 is in Oegstgeest gestart met de inzet van een Praktijkondersteuner-jeugd (POH) bij de huisartsen om de toestroom naar duurdere specialistische hulp terug te dringen. De verwachting is dat de POH een belangrijke bijdrage kan leveren aan een betere samenwerking met de huisartsen en het mogelijk terugdringen van gespecialiseerde jeugdhulp. Om deze pilot te continueren en zo mogelijk te verruimen is structureel een extra budget noodzakelijk van € 35.000 en incidenteel € 90.000 in 2022 en 2023 voor de pilot met een tweede POH. In dit programma worden ook verschillende investeringen opgenomen op het terrein van onderwijshuisvesting. Voor de basisschool Het Dok wordt voor de jaren 2022 tot en met 2026 een bedrag van € 50.000 opgenomen. Daarnaast zijn op basis van de meerjareninvesteringsraming (onderdeel van het

Kaderbrief 2022-2025

9

integraal huisvestingsplan) de geplande uitgaven en investeringen verwerkt in de begroting. Dit betreft € 9.360.000 voor 2024, € 8.676.000 voor 2025 en € 1.728.000 voor 2026. Programma 5 Bestuur Door de langdurige lage rentestand op de kapitaalmarkt is ook de rekenrente ten behoeve van de berekening van wethouderspensioenen zeer gering. Dit leidde in 2019 en 2020 al tot een hogere inleg. In verband met de onzekerheid over de ontwikkeling van de rentestand, wordt voor de jaren 2022 t/m 2025 respectievelijk € 100.000, € 75.000, € 50.000 en € 25.000 geraamd. Bij de voortgangsrapportage 2019 zijn de salarislasten van de raadsleden met € 65.000 verhoogd. Abusievelijk zijn de hogere structurele lasten niet meegenomen in de begroting 2020. Deze lasten à € 70.000 zullen vanaf 2021 structureel (met indexering) in de begroting worden opgenomen. Daarnaast zijn er verschillende kleinere posten opgenomen t.b.v. van de raad, o.a. surfaces, presentievergoedingen, opleidingen en griffiekosten, wat structureel optelt tot ca. € 90.000. In juni neemt de gemeenteraad een besluit over de Transitievisie Warmte, de Regionale Energiestrategie 1.0 Holland Rijnland en over de samenwerking met de Leidse regio en Katwijk op de warmtetransitie. We vragen de raad om de reserve Duurzaamheid aan te wenden voor het vormgeven van de samenwerking met de Leidse regio en Katwijk op de warmtetransitie.

Dit is een autonome ontwikkeling waar destijds geen budget voor geraamd is in het uitvoeringsprogramma duurzaamheid. De verwachting is dat er bij de september- of decembercirculaire meer duidelijkheid is over middelen van het Rijk om onze verplichtingen vanuit het Klimaatakkoord te kunnen nakomen. Programma 6 Bedrijfsvoering Wij verwachten een begrotingswijziging van het bestuur van Servicepunt71. De begrotingswijziging heeft betrekking op meerdere onderwerpen. Ten eerste een bedrag van € 80.000 in 2022 en € 18.000 in 2023 en verder om de disbalans tussen achtergebleven groei van Servicepunt71 en toename ambities van en dienstverlening aan gemeenten deels op te lossen (bedrijfsvoering in balans). Ten tweede een investering van € 157.000 in 2021, € 73.000 in 2022 en € 8.000 in 2023 voor een omvangrijk project om het verouderde financieel systeem voor alle SP71 gemeenten te vervangen. Bij de begroting 2021 is dit aangekondigd, maar konden er gelet op de fase van het project nog geen kosten aan worden verbonden. Daarnaast is er meerwerk op het gebied van ICT: door toename van aantal medewerkers of inhuurkrachten bij Oegstgeest nemen ook de ICT-kosten voor o.a. werkplekken toe. Dit betekent een extra bijdrage van € 18.000 structureel.

Tenslotte vindt indexatie plaats in de kaderbrief SP71 op het terrein van personele lasten, materiële lasten en materiële IV-lasten, wat leidt tot een structureel hogere bijdrage van € 89.000. Binnenkort wordt er een nieuwe CAO voor gemeenteambtenaren afgesloten. Vooralsnog wordt er gerekend voor 2022 en verder met een indexering van 2% over de totale loonsom, wat structureel een bedrag van € 225.000 betekent. We gaan er vanuit dat deze extra kosten (conform eerdere jaren) gecompenseerd worden door het Rijk via de algemene uitkering. Er is een structurele mismatch ontstaan tussen de benodigde capaciteit voor gemeentelijke ambities en uitvoering van wettelijke taken en de daarvoor beschikbare organisatiecapaciteit. Dit manifesteert zich het sterkst op het terrein van het beheer openbare ruimte, ruimtelijke ontwikkeling en vergunningverlening. Oorzaken zijn meer wettelijke taken, meer ontwikkeltrajecten, uitbreiding van het areaal en structureel te lage formatie. Voor een deel van de mismatch - bij team Ruimte – wordt nader onderzoek gedaan naar oorzaken en maatregelen, o.a. door middel van een benchmark voor dit team door een extern bureau, voordat duidelijk is welke capaciteitsvraag nodig is. We vragen daarom nu om uitbreiding van de formatie, maar komt mogelijk voor de begroting met een aangepaste vraag.

Een groot deel van de uitbreiding kan via projectkosten en Voorbereiding, Advisering en Toezicht (VAT)-kosten gedekt worden. Per saldo betekent uitbreiding van de formatie op dit moment een extra budget ter grootte van € 375.000. Door de stijging van het aantal personeelsleden zal er ook per fte meer bijgedragen moeten worden aan SP71 voor IT-kosten, werving en selectie en meer capaciteit betekent ook meer ondersteuning bij aanbestedingen, inkooporders en juridische aangelegenheden ad € 75.000.

10

Gemeente Oegstgeest

Programma 7 Algemene dekkingsmiddelen We verwachten via het accres in de mei- of septembercirculaire 2021 een stijging van de algemene uitkering van het Rijk à € 600.000 structureel. Verder verwachten wij dat de extra rijksbijdrage voor Jeugdzorg een structurele mutatie in de Algemene Uitkering oplevert. De prijsindex op de tarieven OZB van 2% wegens inflatie levert structureel € 158.000 op. Het areaal van de woningen groeit gestaag door waardoor er een extra opbrengst te verwachten is van € 109.000 in 2022 t/m € 381.000 in 2025. Verder levert de opbrengst OZB Niet-Woningen vanaf 2022 € 500.000 t/m € 850.000 in 2025 structureel meer op vanwege de grote bedrijven die zich in Oegstgeest hebben gevestigd en gaan vestigen. Het tarief van de toeristenbelasting ad € 2,50 is sinds 2017 niet meer gewijzigd. Wij volgden het tarief van de gemeente Leiden. Nu Leiden het tarief in 2022 verhoogt met € 1 stellen wij de raad voor om hierin mee te gaan. Dit levert structureel € 112.000 op. In programma 1 en 2 zijn de nieuwe investeringen en de stelpost investeringen uit de beheerplannen met invloed op de kapitaallasten reeds benoemd. Bij het opstellen van de begroting 2022-2025 worden de kapitaallasten naar de betreffende programma's overgebracht.

Kaderbrief 2022-2025

11

4 Financiële samenvatting

Na verwerking van nieuw beleid, ombuigingen en tariefsverhogingen komt de Kaderbrief 2022-2025 uit op de volgende saldi. 1

2022

2023

2024

2025

Uitgangspunt voor de ramingen 2022-2025 inclusief begrotingswijzigingen

-333

-321

-703

-618

Bij: noodzakelijk nieuw beleid

325

-93

489

1.139

Af: bezuinigingen e.a.

0

0

0

0

ACTUEEL BEGROTINGSSALDO

-8

-414

-214

521

Saldo voor de begroting 2022-2025

1)

Bedragen x € 1.000

Het begrotingssaldo is in 2025 niet sluitend met name door de stelpost kapitaallasten die volgt uit de beheerplannen. Het structurele begrotingssaldo is alleen in de jaren 2022 t/m 2024 sluitend. De ramingen in deze Kaderbrief zijn gebaseerd op de kennis tot en met mei 2021. De definitieve opstelling van de begroting vindt plaats in augustus/september. Dat betekent dat de bedragen nog kunnen veranderen. In de Kaderbrief zit nog een aantal risico’s en onzekerheden, waar we hierna op ingaan. Nieuw saldo

12

-8

-414

-214

521

Structureel

S

-273

-502

-123

582

Incidenteel

I

265

89

-91

-61

Gemeente Oegstgeest

5 Risico’s, en onderzoeksvragen

Er zijn verschillende risico’s en onzekerheden die meespelen binnen deze Kaderbrief. De belangrijkste zijn: ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■

Benchmark team Ruimte Ontwikkelingen bijstandsverlening Abonnementstarief Wmo Jeugdhulp Beheerplannen Salarissen OZB bedrijven en woningen Ontwikkeling van de kapitaallasten Herverdeling algemene uitkering Toeristenbelasting

Om bij de Programmabegroting een helder beeld te geven zullen we deze onderwerpen scherp monitoren en voor enkele onderwerpen specifieke acties ondernemen. Benchmark team Ruimte Bij team Ruimte wordt een benchmark uitgevoerd. Deze benchmark helpt om inzicht te krijgen in en maatregelen voor het capaciteitsvraagstuk in het team. Dit kan leiden tot een gewijzigde aanvraag in de begroting Ontwikkelingen bijstandsverlening Naast de indexatie van de bijstandsuitkeringen als gevolg van een verhoging van de normbedragen, ramen we nu nog geen extra kosten voor een stijging van het aantal bijstandsgerechtigden. Dit omdat er in de eerste maanden van 2021 nog geen toename was. Wanneer die toename zich toch gaat voordoen, bijvoorbeeld als gevolg van het stopzetten van de Tozo regeling voor zelfstandigen, zullen wij dit bijstellen. Abonnementstarief Wmo De invoering door het Rijk van het abonnementstarief in de Wmo heeft ook in Oegstgeest geleid tot extra kosten. Het is niet uit te sluiten dat deze verder toenemen. Jeugdhulp De financiële ontwikkeling van jeugdhulp is afhankelijk van onzekere factoren, zoals de verdeelsleutel over het jaar 2021 en verder in de regio Holland Rijnland en de keuzes die op rijksniveau gemaakt worden over een structurele toevoeging van extra middelen van het rijk.

In de recente uitspraak van de arbitragecommissie jeugdhulp wordt voorgesteld om volgend jaar 1,9 miljard extra voor jeugdhulp te bestemmen. In 2023 en 2024 wordt er jaarlijks 1,6 miljard euro extra toegevoegd. Daarna lopen de extra budgetten af tot 800 miljoen in 2028. Het kabinet zal zich eerst moeten uitspreken of zij de uitspraak willen overnemen en op welke wijze de extra middelen worden verdeeld. In 2021 is door het Rijk 600 miljoen toegezegd en de verwachting is dat er in het najaar meer duidelijkheid komt over de structurele toevoeging van deze extra middelen door het Rijk, in samenhang met de extra middelen die voortvloeien uit de uitspraak van de arbitragecommissie. Wij gaan ervanuit dat de financiële toezichthouder, de provincie Zuid-Holland, ermee instemt om de reeds toegezegde extra middelen in 2021

Kaderbrief 2022-2025

13

(600 miljoen) structureel in onze begroting van 2022 e.v. op te nemen, in afwachting van de extra middelen vanuit het nieuwe kabinet voor de structurele tekorten. Beheerplannen Voor de beheerplannen geldt dat deze op het moment van het vaststellen van de kaderbrief op het gebied van planning/uitvoering nog onzekerheden kennen. Bij het gereedkomen van het MeerjarenOnderhoudsprogramma 2022-2025 (MJOP) vallen deze onzekerheden weg. Daarnaast is de onderuitputting van de voorzieningen zorgwekkend, omdat hiermee het risico wordt gelopen dat het vastgestelde onderhoudsniveau niet op alle plekken kan worden gehandhaafd, met (mogelijk) achterstallig onderhoud tot gevolg.

14

Gemeente Oegstgeest

We gaan de kosten voor de integrale aanpak nader specificeren, zodat in de programmabegroting een goed beeld gegeven kan worden van de kosten en investeringen die nodig zijn de komende jaren om te komen tot een realistische uitvoering. Salarissen Er is een inschatting gemaakt m.b.t. de uitkomsten van de nieuwe CAO voor gemeentelijk personeel ad 2% van de loonsom. We weten niet zeker of er ook een vollledige compensatie in de Algemene Uitkering zal plaatsvinden. OZB bedrijven en woningen Voor deze Kaderbrief is een reële berekening gemaakt van € 500.000 aan OZB inkomsten van de bedrijven die nu zijn opgeleverd en getaxeerd zijn. De verwachting is dat de komende jaren nog meer bedrijven zich in Oegstgeest vestigen, zoals Bristol Myers Squibb. We hebben een inschatting gemaakt van de opbrengsten die hiermee samenhangen en daarmee groeit de OZB van bedrijven tot € 850.000 in 2025. De stijging van OZB van woningen is gebaseerd op de woningbouw verwachtingen conform de woningbouwplanning uit februari 2021. De opbrengsten zijn mede afhankelijk van de snelheid van planvorming door de gemeente en realisatie van de bedrijven en woningen door bouwbedrijven. Ontwikkeling van de kapitaallasten Bij de voorbereiding van de begroting 2022-2025 zullen we de staat van investeringen naar aanleiding van de actualiteit doorrekenen.

Vertragingen in de uitvoering van kredieten kunnen helpen, door verschuivingen in de tijd, dat het meerjarenbeeld verandert. Herverdeling Algemene Uitkering De herverdeling van de Algemene Uitkering is uitgesteld tot na 2022. Er zijn aanvullende onderzoeken gedaan om te kijken naar de nadelige effecten bij een groot aantal gemeenten. Er wordt intensief gelobbyd om de nadeelgemeenten te compenseren. Over de hele linie vinden de gemeenten dat de totale hoogte van de Algemene Uitkering omhoog moet. Hopelijk is het nieuwe kabinet gevoelig voor onze argumenten. We houden in deze Kaderbrief vooralsnog geen rekening met de mogelijke effecten omdat die nog niet duidelijk zijn. Toeristenbelasting We gaan voor het financiële effect van de verhoging van de toeristenbelasting uit van het aantal hotelovernachtingen in de gemeente in 2019. Eventuele na-ijl-effecten van de coronacrisis worden in 2022 naar verwachting gecompenseerd door de organisatie van Leiden European city of science waardoor de hotelcapaciteit volledig wordt benut. Tot slot Zoals gezegd is deze Kaderbrief de start van het proces van samenstelling van de Programmabegroting 2022 – 2025. De Kaderbrief geeft richting, maar nog nooit was deze richting omgeven met zoveel onzekerheden. Tijdens het opstellen van de Programmabegroting 2022 – 2025 volgen we de verdere ontwikkeling van de onzekerheden.

Het wachten is op een structurele oplossing van het nieuwe kabinet voor de negatieve ontwikkeling van de financiële positie van gemeenten. Dit om in de toekomst onze bestaande en nieuwe taken te kunnen blijven uitvoeren.

Kaderbrief 2022-2025

15

6 Bijlagen

6.1 Financiële mutaties Onder hoofdstuk 2.3 zijn per programma de belangrijkste mutaties vermeld. Hieronder wordt een totaaloverzicht van mutaties gegeven. FINANCIËLE POSITIE Kaderbrief 2022-2025 1 + = nadeel en - = voordeel

Begroting 2022

I/S

Begrotingssaldo voor de start van de Kaderbrief 2022-2025

2022

2023

2024

2025

-333

-321

-703

-618

0

0

0

0

Mutaties Kaderbrief 2022-2025 Programma 1 Natuur en Landschap Verwerking Restafval Verhogen tarief afvalstoffenheffing

420

S

45

45

45

45

Kosten

-3.610

S

-45

-45

-45

-45

Opbrengsten

116

75

0

0

Programma 3 Wonen en economie Subsidie Dorpsmarketing

0

I

75

75

-

-

Kosten

Basisontwerp onderzoeken verkabelen

0

I

41

-

-

-

Kosten

499

453

363

393

Programma 4 Sociale Infrastructuur Ophoging VVE plekken

151

S

25

25

25

25

Kosten

Verhoging subsidiebeschikking 2022 Vluchtelingenwerk

35

I

16

-

-

-

Kosten

1.472

S

146

146

146

146

Kosten

Indexering subsidies sociaal domein (personele kosten)

Diverse

S

47

47

47

47

Kosten

Onderzoek huisvesting scholen IHP

0

I

60

30

30

60

Kosten

Verhoging bijdrage RDOG HM

Indexering Wmo voorzieningen

16

Diverse

S

100

100

100

100

Kosten

Extra uitvoeringskosten Praktijkondersteuner Huisartsten (POH) Jeugd

200

S

35

35

35

35

Kosten

Extra kosten JA/JAS trajecten voor jongeren en inburgering als gevolg wegvallen europese subsidie

137

S

125

125

125

125

Kosten

Overheveling budget JA-JAS

160

S

-85

-85

-85

-85

Kosten

Aframing terugbetaling Wmo wegens onterechte betalingen omdat dat veel minder voorkomt

448

S

-25

-25

-25

-25

Kosten

Extra rijksbijdrage bijstandsbudget inclusief bijstand voor zelfstandigen (BUIG)

-4.139

S

-641

-641

-641

-641

Opbrengsten

Extra kosten bijstandsverlening als gevolg van verhoging wettelijke normen (indexering)

4.285

S

121

121

121

121

Kosten

Gemeente Oegstgeest

FINANCIËLE POSITIE Kaderbrief 2022-2025 1 + = nadeel en - = voordeel Regionale uitvoeringskosten TWO

Begroting 2022

I/S

2022

2023

2024

2025

105

S

31

31

31

31

Kosten

3.187

S

261

261

261

261

Kosten

Advieskosten RBZ voor BBZ

15

S

15

15

15

15

Kosten

Rijksbijdrage BBZ naar BUIG

65

S

65

65

65

65

Opbrengsten

Beschut wonen

23

S

18

18

18

18

Kosten

Extra instrumenten voor schuldhulpverlening

0

S

40

40

40

40

Kosten

-10

S

38

38

38

38

Opbrengsten

1.358

S

18

18

18

18

Kosten

200

I

90

90

-

-

Kosten

329

284

259

234

Regionale jeugdzorg

Aframing terugbetaling Wmo wegens onterechte betalingen omdat dat veel minder voorkomt VeiligheidsRegio HM indexering Pilot POH jeugd

Programma 5 Bestuur Inzet gelden regionale samenwerking WLQ

10

I

135

-

-

-

Kosten

Onttrekking reserve Duurzaamheid

338

I

-135

-

-

-

Opbrengsten

Verhoging dotatie wethouderspensioenen

80

S

100

75

50

25

Kosten

Burgerpanel / jeugdpanel

0

S

13

13

13

13

Kosten

Huur - bruikleen Surfaces raad

0

S

20

20

20

20

Kosten

Presentiegelden fractievergoedingen

5

S

15

15

15

15

Kosten

-16

S

26

26

26

26

Kosten

Abonnementen- contributies

2

S

9

9

9

9

Kosten

Opleiding raads en commissieleden

0

S

20

20

20

20

Kosten

Inwerkprogramma nieuwe raad

0

I

20

-

-

-

Kosten

E-dienstverlening Key2Burgerzaken

46

S

12

12

12

12

Kosten

Optimalisatie dienstverlening

24

S

25

25

25

25

Kosten

Hogere salarislasten raadsleden

176

S

70

70

70

70

Kosten

965

838

800

800

Aanvulling budget Griffie

Programma 6 Bedrijfsvoering Bedrijfsvoering in balans

4.134

S

18

18

18

18

Kosten

Bedrijfsvoering in balans

4.134

I

62

-

-

-

Kosten

Vervanging financieel systeem

4.134

I

73

8

-

-

Kosten

Meerwerk ICT

4.134

S

18

18

18

18

Kosten

Indexatie lasten

4.134

S

89

89

89

89

Kosten

Wet open overheid

0

I

30

30

-

-

Kosten

Organisatie capaciteit

0

S

450

450

450

450

Kosten

Indexatie salarissen 2%

0

S

225

225

225

225

Kosten

-1.583

-1.743

-933

-288

Programma 7 Algemene Dekkingsmiddelen Algemene uitkering Verlagen post onvoorzien Effecten decembercirculaire 2020 Algemene Uitkering Regionale jeugdzorg / rijksbijdrage via Algemene Uitkering

-29.752

S

-600

-600

-600

-600

Opbrengsten

34

S

-34

-34

-34

-34

Kosten

-29.752

S

-18

-8

-8

-8

Opbrengsten

0

S

-350

-350

-350

-350

Opbrengsten

Kaderbrief 2022-2025

17

FINANCIËLE POSITIE Kaderbrief 2022-2025 1 + = nadeel en - = voordeel

I/S

2022

2023

2024

2025

Kapitaallasten nieuwe investeringen Voorjaarsnota 2021

0

S

55

99

98

97

Kosten

Kapitaallasten nieuwe investeringen Kaderbrief 2022-2025

0

S

-

11

17

326

Kosten

S

-168

-427

5

5

Kosten

Kapitaallasten doorschuif Leo Kannerschool Nieuwbouw

0

Stelpost kapitaallasten aanvullende investeringen beheerplannen

0

S

-

200

600

1.250

Kosten

Stelpost exploitatie beheerplannen

0

S

411

308

516

527

Kosten

Prijsindex 2% op tarieven OZB

-6.918

S

-158

-158

-158

-158

Opbrengsten

Areaal OZB niet woningen

-2.183

S

-500

-500

-640

-850

Opbrengsten

Areaal OZB woningen

-6.918

S

-109

-171

-266

-381

Opbrengsten

-270

S

-112

-112

-112

-112

Opbrengsten

Totaal mutaties Kaderbrief

325

-93

489

1.139

Begrotingssaldo voor de start van de Kaderbrief 2022-2025

-333

-321

-703

-618

-8

-414

-214

521

Positief

Positief

Positief

Negatief

Verhoging toeristenbelasting

Totaal

1)

18

Begroting 2022

Bedragen x € 1.000

Gemeente Oegstgeest

6.2 Investeringen Investeringen Kaderbrief 2022-2025

Investering

2022

Eerste inrichting Het Dok voor 2022

50.000

50.000

Eerste inrichting Het Dok voor 2023

50.000

Eerste inrichting Het Dok voor 2024

50.000

Eerste inrichting Het Dok voor 2025

50.000

Eerste inrichting Het Dok voor 2026

2023

2024

2025

50.000 50.000 50.000

25.000

25.000

Renovatie/uitbreiding Basisschool Gevers Deutz Terwee

7.800.000

Upgrade Basisschool De Vogels

1.830.000

1.830.000

Nieuwbouw/uitbreiding Basisschool SO Leo Kanner

5.400.000

5.400.000

Upgrade Basisschool Willibrord

1.440.000

Vervanging/renovatie veld 6 FC Oegstgeest

2026

7.800.000

1.440.000

68.000

68.000

Vervanging investeringskredieten onderhoud wegen

8.390.000

1.190.000

1.880.000

3.880.000

420.000

1.020.000

Vervanging civiele kunstwerken conform beheerplan 2020-2027 par. 5.3

13.500.000

1.500.000

5.500.000

3.000.000

2.000.000

1.500.000

Investeringskrediet Vervanging Bomen

1.680.000

336.000

336.000

336.000

336.000

336.000

570.000

570.000

1.416.000

242.000

756.000

209.000

209.000

Aanvullend krediet investeringen Spelen

351.500

51.000

24.500

138.000

138.000

Aanvullend krediet investeringen Baggeren

95.000

0

40.000

113.000

-58.000

Aanvullend krediet investeringen Wegen

2.479.000

953.000

616.000

856.000

54.000

890.000

318.000

198.000

187.000

187.000

46.134.500

5.278.000

9.400.500

16.569.000

10.566.000

Investeringen beheerplannen

Investeringskrediet Vervanging Beschoeiing Aanvullend krediet investeringen Groen en Water

Aanvullend krediet investeringen Openbare verlichting

Totaal

4.321.000

Kaderbrief 2022-2025

19